Enno Brokke
Enno Brokke (Den Haag, 10 juni 1919 - Arnhem, 11 februari 2007) was een Nederlands beeldend kunstenaar. Hij werkte als onder meer als tekenaar, schilder en graficus. Tussen 1945 en 1958 maakte hij deel uit van de groep van Cuijk.

Leven en werk

Opleiding 
Door toedoen van een leraar aan de lagere school wist Brokke al op jonge leeftijd dat hij kunstenaar wilde worden. In Den Haag deed hij de HBS en maakte kennis met de kunstschilders Kees Andrea, Harry Verburg en Jan van Heel. Hij volgde rond 1935 tekenlessen aan de Eerste Nederlandse Vrije Studio. Zijn leraar was Christiaan de Moor. In 1937 deed hij een avondcursus aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten en sloot vriendschap met Wim Noordhoek (fotograaf). Hij werkte meerdere jaren als technisch tekenaar voor een carrosseriefabriek.

Oorlogsjaren 
Om in de Tweede Wereldoorlog aan tewerkstelling in Duitsland te ontkomen dook hij onder in noordoost Limburg (Plasmolen). Hij woonde met Noordhoek boven een bakkerij en vond een baan voor halve dagen als keramiekschilder bij pottenbakkerij De Olde Kruyk in Milsbeek. Nadat deze in 1943 moest sluiten werkten Brokke en Noordhoek als landarbeiders in Middelaar.

Tegen het eind van de oorlog staken zij de Maas over, verbleven kort in Sint Agatha, en woonden een jaar in Haps. Brokke vestigde zich vervolgens in het voormalig koetshuis van het landgoed de Overhage te Cuijk waar ook zijn vijf jaar oudere oom Henk Brokke onderdak vond.

De Cuijkse Groep 
Met Ap Sok, Jan Gregoor en Wim Noordhoek vormden zij na de oorlog en in de jaren 50 de Cuijkse Groep, die zich liet inspireren door het Land van Cuijk en bijeen kwam voor gesprekken over kunst. Andere kunstenaars in de nabijheid van deze groep waren  de broers René Smeets en Frans Smeets en de beeldhouwer Gerhard Bruning. Ook de Nijmeegse kunstenaar Toon Vijftigschild en vrienden als Ben Debij en Willem Hussem waren regelmatige bezoekers.

In 1947 maakten Brokke en Noordhoek een reis naar de Provence. Tijdens deze reis ontmoetten zij Constant Permeke, Pablo Picasso en Walter Vaes. Ook reisden ze samen naar Zwitserland. Onder stimulans van Ap Sok produceerde Brokke in zijn vroege periode verschillende soorten grafiek, waaronder etsen, linosnedes en houtsnedes.

Reizen naar Lapland 
Met zijn vrouw, de fotografe Elisabeth Brokke-Mulder (1926 -  2011), ondernam hij tussen 1951 en 1956 (en later) langdurige reizen naar Lapland waar zij gefascineerd werden door het ongerepte landschap rondom het Varangerfjord bij Hamningberg en waar zij de traditionele cultuur van de Samen van dichtbij beleefden. In 2012 verscheen hierover het boek Groeten uit Kautokeino met brieven, foto's en tekeningen die zij in deze periode maakten. Vanaf de jaren 80 beschikte het echtpaar over een huis in Finnmark waar zij jaarlijks een aantal maanden woonden en werkten. Tijdens overige studiereizen bezocht hij Rusland, Azië en Noord-Amerika.

Velper jaren 
Vanaf 1958 woonde hij met zijn vrouw  in de gemeente Rheden, in een huis van Natuurmonumenten. Hij gaf van 1956 tot 1960 les aan het Rhedens Lyceum. Van 1960 tot 1965 was hij docent aan de Academie voor Beeldende Kunst in Arnhem. Direct na de oprichting van Kunsthuis 13 in Velp was Brokke actief in de dagelijkse organisatie daarvan. Daarna exposeerde hij meerdere keren in Klas Vijf, de galerie van Kunsthuis 13-oprichter Guus Dijkhuizen in dezelfde plaats.

Werk 
Met zijn werk ontwikkelde Brokke zich van een veelzijdig ambachtsman (keramiekschilder,  graficus, toegepaste kunst) via een abstracte tussenfase tot een realistisch fijnschilder. Hij werkte vaak met acryl- en olieverf op paneel en board. Zijn thema's waren figuren, portretten, dieren, stillevens en (verlaten) landschappen. Een scherftegelmozaïek van zijn hand bevindt zich sinds 1962 aan een schoolgebouw in Dieren.

Citaat: "Het gaat mij om de dingen achter de dingen die ik schilder." (Enno Brokke 1997)

Tentoonstellingen 	
 1940 Den Haag, Kunstzaal 't Center (met Henk Brokke en Wim Noordhoek)
 1942 Gennep, Potterij „Ceramique" (met Wim Noordhoek)
 1946 Den Haag, Haagse Kunstkring (groepsexpositie)
 1946 Cuijk, Stadhuis: Vijf jonge kunstenaars exposeren
 1949 Den Haag, Pulchri Studio (groepsexpositie)
 1952 Den Haag, Haags Gemeentemuseum (groepsexpositie)
 1957 Amsterdam, Rijksprentenkabinet (groepsexpositie)
 1957 Cuijk, Gemeentehuis
 1957 Eindhoven, Stedelijk Van Abbe Museum: Kunstenaars uit Brabant
 1958 Amsterdam, Stedelijk Museum: Kunstenaars uit Brabant
 1958 Eindhoven, Stedelijk Van Abbe Museum: Kunstenaars uit Brabant
 1959 Utrecht, Centraal Museum (groepsexpositie)
 1968 Den Haag, Pulchri Studio
 1969 Hulsberg, Galerie ’t Boerehöfke (met Hans Schrijen)  
 1976 Den Haag, Pulchri Studio
 1973 Arnhem, Gemeentemuseum
 1974 Hulsberg, Galerie ’t Boerehöfke
 1977 Bleiswijk, Galerie Kom in de Kring (groepsexpositie)
 1977 De Steeg, Kasteel Middachten (groepsexpositie)
 1977 Cuijk, Gemeentehuis (groepsexpositie)
 1977 Brugge, Galerie ’t Leerhuis
 1977 Emmeloord, Domeinkantoor: De trein als inspiratiebron (groepsexpositie)
 1979 De Steeg, Kasteel Middachten: Enno Brokke, Eretentoonstelling
 1991 Eelderwolde, Scandinavisch Dorp (met Elisabeth Brokke)
 1995 Arnhem, Provinciehuis: Stadskleur (groepsexpositie) 
 2000 Doorwerth, Kasteel Doorwerth: De Kerstman komt uit Lapland! (groepsexpositie)
 2005 Velp, Klas Vijf Kunstkijktocht (atelierroute)
 2008 Plasmolen, Stichting Jacques van Mourik: Vogelvlucht - 15 jaar verzamelen in Mook (groepsexpositie)
 2008 Velp, Klas Vijf (groepsexpositie) 
 2011 Kautokeino (Noorwegen), Kautokeine Museum: Enno Brokke
 2012-2013 Mook, Gemeentehuis: Overzichts-expositie Enno Brokke

Literatuur 
Naslagwerken
 Anthony Bosman: Jaarboek der Nederlandse Kunst 1, 1947 Leiden, Sijthoff
 E.W.L. Rutten-Broekman: Rekenschap door het Rijk verworven hedendaagse beeldende kunst 1946-1954, 1954 [Delft]
 Pieter A. Scheen: Lexicon Nederlandse beeldende kunstenaars, 1750-1950, 1969 's-Gravenhage. dl. 1, p. 168
 Stichting De Gelderse Bloem; Stichting Gelderse Culturele Raad: Beeldende Kunstenaars Gelderland 1981 1982 Arnhem
 P.M.J. Jacobs: Beeldend Nederland: biografisch handboek 2, 1993 Tilburg
 Het Beeldenboek: beeldende kunst in de openbare ruimte van de gemeente Rheden, 2007 Rheden
Besprekingen
 Marius van Beek: Kunstenaars uit Brabant, in: dagblad De Tijd 8 februari 1958
 Wim Noordhoek*, Ap Sok, Enno Brokke en Jan Gregoor. Expositie over ´Cuijkse Groep´, in: De Gelderlander, 9 december 1976
 Maarten Beks: Enno Brokke: Eretentoonstelling in Kasteel Middachten, in: GBK 20, december 1979 Arnhem
Monografieën
 Enno Brokke: Enno Brokke: uit het verborgene, 1990 Velp
 Enno Brokke (Elisabeth Brokke, samenst.: Inka Brokke): Groeten uit Kautokeino, 2012 Velp, ISBN 978 90 819176 05
  Kees Rood: Enno & Elisabeth Brokke, 2005 Rheden, de Alliantie

Externe link 
 Officiële website

Nederlands kunstschilder
Enno Brokke ( Den Haag,juni- Arnhem,februariwas een Nederlands beeldend kunstenaar . Hij werkte als onder meer als tekenaar , schilder en graficus . Tussenenmaakte hij deel uit van de groep van Cuijk . Leven en werk Opleiding Door toedoen van een leraar aan de lagere school wist Brokke al op jonge leeftijd dat hij kunstenaar wilde worden . In Den Haag deed hij de HBS en maakte kennis met de kunstschilders Kees Andrea , Harry Verburg en Jan van Heel . Hij volgde rondtekenlessen aan de Eerste Nederlandse Vrije Studio . Zijn leraar was Christiaan de Moor . Indeed hij een avondcursus aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten en sloot vriendschap met Wim Noordhoek ( fotograaf ) . Hij werkte meerdere jaren als technisch tekenaar voor een carrosseriefabriek . Oorlogsjaren Om in de Tweede Wereldoorlog aan tewerkstelling in Duitsland te ontkomen dook hij onder in noordoost Limburg ( Plasmolen ) . Hij woonde met Noordhoek boven een bakkerij en vond een baan voor halve dagen als keramiekschilder bij pottenbakkerij De Olde Kruyk in Milsbeek . Nadat deze inmoest sluiten werkten Brokke en Noordhoek als landarbeiders in Middelaar . Tegen het eind van de oorlog staken zij de Maas over , verbleven kort in Sint Agatha , en woonden een jaar in Haps . Brokke vestigde zich vervolgens in het voormalig koetshuis van het landgoed de Overhage te Cuijk waar ook zijn vijf jaar oudere oom Henk Brokke onderdak vond . De Cuijkse Groep Met Ap Sok , Jan Gregoor en Wim Noordhoek vormden zij na de oorlog en in de jarende Cuijkse Groep , die zich liet inspireren door het Land van Cuijk en bijeen kwam voor gesprekken over kunst . Andere kunstenaars in de nabijheid van deze groep waren de broers René Smeets en Frans Smeets en de beeldhouwer Gerhard Bruning . Ook de Nijmeegse kunstenaar Toon Vijftigschild en vrienden als Ben Debij en Willem Hussem waren regelmatige bezoekers . Inmaakten Brokke en Noordhoek een reis naar de Provence . Tijdens deze reis ontmoetten zij Constant Permeke , Pablo Picasso en Walter Vaes . Ook reisden ze samen naar Zwitserland . Onder stimulans van Ap Sok produceerde Brokke in zijn vroege periode verschillende soorten grafiek , waaronder etsen , linosnedes en houtsnedes . Reizen naar Lapland Met zijn vrouw , de fotografe Elisabeth Brokke-Mulder- ondernam hij tussenen( en later ) langdurige reizen naar Lapland waar zij gefascineerd werden door het ongerepte landschap rondom het Varangerfjord bij Hamningberg en waar zij de traditionele cultuur van de Samen van dichtbij beleefden . Inverscheen hierover het boek Groeten uit Kautokeino met brieven , foto's en tekeningen die zij in deze periode maakten . Vanaf de jarenbeschikte het echtpaar over een huis in Finnmark waar zij jaarlijks een aantal maanden woonden en werkten . Tijdens overige studiereizen bezocht hij Rusland , Azië en Noord-Amerika . Velper jaren Vanafwoonde hij met zijn vrouw in de gemeente Rheden , in een huis van Natuurmonumenten . Hij gaf vantotles aan het Rhedens Lyceum . Vantotwas hij docent aan de Academie voor Beeldende Kunst in Arnhem . Direct na de oprichting van Kunsthuisin Velp was Brokke actief in de dagelijkse organisatie daarvan . Daarna exposeerde hij meerdere keren in Klas Vijf , de galerie van Kunsthuisoprichter Guus Dijkhuizen in dezelfde plaats . Werk Met zijn werk ontwikkelde Brokke zich van een veelzijdig ambachtsman ( keramiekschilder , graficus , toegepaste kunst ) via een abstracte tussenfase tot een realistisch fijnschilder . Hij werkte vaak met acryl- en olieverf op paneel en board . Zijn thema's waren figuren , portretten , dieren , stillevens en ( verlaten ) landschappen . Een scherftegelmozaïek van zijn hand bevindt zich sindsaan een schoolgebouw in Dieren . Citaat : " Het gaat mij om de dingen achter de dingen die ik schilder . " ( Enno Brokke Tentoonstellingen Den Haag , Kunstzaal 't Center ( met Henk Brokke en Wim Noordhoek ) Gennep , Potterij „ Ceramique " ( met Wim Noordhoek ) Den Haag , Haagse Kunstkring ( groepsexpositie ) Cuijk , Stadhuis : Vijf jonge kunstenaars exposeren Den Haag , Pulchri Studio ( groepsexpositie ) Den Haag , Haags Gemeentemuseum ( groepsexpositie ) Amsterdam , Rijksprentenkabinet ( groepsexpositie ) Cuijk , Gemeentehuis Eindhoven , Stedelijk Van Abbe Museum : Kunstenaars uit Brabant Amsterdam , Stedelijk Museum : Kunstenaars uit Brabant Eindhoven , Stedelijk Van Abbe Museum : Kunstenaars uit Brabant Utrecht , Centraal Museum ( groepsexpositie ) Den Haag , Pulchri Studio Hulsberg , Galerie ’t Boerehöfke ( met Hans Schrijen ) Den Haag , Pulchri Studio Arnhem , Gemeentemuseum Hulsberg , Galerie ’t Boerehöfke Bleiswijk , Galerie Kom in de Kring ( groepsexpositie ) De Steeg , Kasteel Middachten ( groepsexpositie ) Cuijk , Gemeentehuis ( groepsexpositie ) Brugge , Galerie ’t Leerhuis Emmeloord , Domeinkantoor : De trein als inspiratiebron ( groepsexpositie ) De Steeg , Kasteel Middachten : Enno Brokke , Eretentoonstelling Eelderwolde , Scandinavisch Dorp ( met Elisabeth Brokke ) Arnhem , Provinciehuis : Stadskleur ( groepsexpositie ) Doorwerth , Kasteel Doorwerth : De Kerstman komt uit Lapland ! ( groepsexpositie ) Velp , Klas Vijf Kunstkijktocht ( atelierroute ) Plasmolen , Stichting Jacques van Mourik : Vogelvlucht -jaar verzamelen in Mook ( groepsexpositie ) Velp , Klas Vijf ( groepsexpositie ) Kautokeino ( Noorwegen ) , Kautokeine Museum : Enno Brokke Mook , Gemeentehuis : Overzichts-expositie Enno Brokke Literatuur Naslagwerken Anthony Bosman : Jaarboek der Nederlandse KunstLeiden , Sijthoff E.W.L. Rutten-Broekman : Rekenschap door het Rijk verworven hedendaagse beeldende kunst[ Delft ] Pieter A. Scheen : Lexicon Nederlandse beeldende kunstenaars,'s-Gravenhage . dl. p. 168 Stichting De Gelderse Bloem ; Stichting Gelderse Culturele Raad : Beeldende Kunstenaars Gelderland1982 Arnhem P.M.J. Jacobs : Beeldend Nederland : biografisch handboekTilburg Het Beeldenboek : beeldende kunst in de openbare ruimte van de gemeente Rheden, Rheden Besprekingen Marius van Beek : Kunstenaars uit Brabant , in : dagblad De Tijdfebruari Wim Noordhoek * , Ap Sok , Enno Brokke en Jan Gregoor . Expositie over ´Cuijkse Groep ´, in : De Gelderlander,december Maarten Beks : Enno Brokke : Eretentoonstelling in Kasteel Middachten , in : GBK decemberArnhem Monografieën Enno Brokke : Enno Brokke : uit het verborgene, Velp Enno Brokke ( Elisabeth Brokke , samenst . : Inka Brokke ) : Groeten uit Kautokeino, Velp , ISBN9005 Kees Rood : Enno & Elisabeth Brokke, Rheden , de Alliantie Externe link Officiële website Nederlands kunstschilder