Vruchtbaarheidscijfer
Het vruchtbaarheidscijfer van een bepaalde bevolkingsgroep is in de demografie het gemiddelde aantal geboren kinderen per vrouw tijdens haar vruchtbaarheidsperiode.

Berekening 
Het cijfer wordt berekend door het aantal in een jaar geboren kinderen per leeftijdsjaar van de moeder te delen op het totaal aantal vrouwen van die leeftijd en vervolgens de uitkomsten hiervan te sommeren over de vruchtbare levensjaren. De vruchtbare levensjaren liggen tussen de 15-44 jaar.

Factoren die invloed hebben op het cijfer 

De vruchtbaarheid hangt van diverse factoren af, met name sociaal economische. Historisch gezien hebben ontwikkelde landen meestal een lager vruchtbaarheidscijfer, over het algemeen gecorreleerd met factoren als inkomen, opleiding en verstedelijking. De vrouwen krijgen onder meer op steeds latere leeftijd het eerste kind. Omgekeerd zijn in onontwikkelde landen de vruchtbaarheidscijfers meestal hoger. Gezinnen verlangen kinderen als goedkope arbeidskrachten. Verder als verzorgers voor de ouders op hoge leeftijd, mede omdat goede sociale voorzieningen ontbreken. De vruchtbaarheidscijfers zijn ook hoger vanwege het gebrek aan toegang tot voorbehoedmiddelen, striktere naleving van traditionele en/of religieuze overtuigingen, en het lagere opleidingsniveau en lagere arbeidsparticipatie van vrouwen.

Het effect van al deze factoren kan worden samengevat met een grafiek van het totale vruchtbaarheidscijfer (TFR) tegen de Index van de menselijke ontwikkeling (HDI). In de grafiek wordt duidelijk gedemonstreerd dat de twee factoren omgekeerd evenredig zijn, kortom hoe lager de HDI van een land, hoe hoger de vruchtbaarheid.

Relatie met bevolkingsgroei en vervangingsratio 
Bij een vruchtbaarheidscijfers van 3,8 - over een langere periode - zal de bevolking min of meer verdubbelen in een periode van circa 32 jaar. De zogenaamde vervangingsratio, waarbij de bevolking gelijkblijft, is 2,1. Hierbij is het aantal geboren baby´s precies genoeg om alle vrouwen en hun mannen te vervangen, met een kleine correctie naar boven voor de personen die overlijden zonder zich voort te planten.

Is over een langere periode het vruchtbaarheidscijfer onder de 2,1 dan zal de bevolking afnemen. Hierbij wordt uitgegaan van lage sterftecijfers en het effect van emigratie en immigratie is buiten beschouwing gelaten.

Het totale vruchtbaarheidscijfer daalt sinds de jaren zestig snel en in 2020 was het cijfer 2,4 per vrouw. Als dit daalt naar 2,3 dan zou de wereldbevolking ergens tussen 2050-2070 stabiliseren. In Europa is het vruchtbaarheidscijfer gedaald naar 1,3 of minder kinderen per vrouw. Als dit lage niveau langere tijd wordt aangehouden, dan zal in Europa de bevolking halveren in de komende 45 jaar.

Wereld 
In 1964 lag de vruchtbaarheidscijfer voor de wereld op een piek 5,1, althans zolang deze data wordt verzameld. In de daaropvolgende 30 jaar is het zeer sterk gedaald en in 1994 lag het cijfer op 2,9. Nadien is de afname minder sterk en in 2020 lag het cijfer op 2,4. In de grafiek staan de gemiddelde cijfers over een periode van vijf jaar weergegeven vanaf 1950. 

In 2020 was het gemiddelde vruchtbaarheidscijfer voor de landen met hoge inkomens 1,5 en voor de landen met de laagste inkomens lag dit driemaal zo hoog op 4,5. De middeninkomenslanden zaten op 2,4.

In 2020 stond Niger bovenaan de lijst van landen met het hoogste vruchtbaarheidscijfer (6,7) en aan de andere kant van het spectrum stond Zuid-Korea met 0,8.

Europese Unie 
In 2020 was het vruchtbaarheidscijfer 1,50 in landen in de EU. In 2001 en 2002 was dit nog 1,43 en steeg naar 1,57 in 2010. Deze stijging komt door de inhaalslag die gemaakt wordt nadat het nemen van kinderen steeds langer uitgesteld wordt. Men ziet dan dat het vruchtbaarheidscijfer eerst daalt en dan toeneemt.

Van de EU lidstaten waren in 2020 de drie landen met de hoogste score Frankrijk (1,83), Roemenië (1,80) en Tsjechië met 1,71. Aan de onderkant zaten Malta (1,13), Spanje (1,19) en Italië (1,24). Verder is het opvallend dat de verschillen tussen de landen met de hoogste en laagste score afneemt. In 1970 was het verschil tussen de hoogste score, Ierland, en laagste, Finland, nog 2,0. In 1990 was dit gedaald naar 1,1 en in 2020 was het verschil nog maar 0,7. De gemiddelde leeftijd waarop de vrouwen de eerste geboorte kregen was 29,5 jaar in 2020 en dit was in 2013 nog 28,8 jaar.

België
In België zakte het vruchtbaarheidscijfer in 1972 onder het niveau om de bevolking op een natuurlijke wijze op peil te houden. Sinds ten minste 1998 is de gemiddelde leeftijd van moeders bij de geboorte van hun kind gemiddeld met bijna 0,1 jaar gestegen, van 29,1 jaar in 1998 tot 30,6 jaar in 2016. Deze ontwikkeling is ook zichtbaar bij de eerste geboorte, hier steeg de leeftijd van 27,3 jaar in 1998 tot 28,9 jaar in 2016. In 2020 was landelijke cijfer 1,55, waarvan 1,43 voor Belgische moeders en 2,13 voor buitenlandse moeders. 
1961: 2,64
1965: 2,62
1970: 2,25
1971: 2,21
1972: 2,09
1975: 1,74
1980: 1,69
1985: 1,51
1990: 1,62
2000: 1,67
2010: 1,85
2015: 1,69
2020: 1,55 (voorlopig cijfer)

Nederland
In 2020 was in Nederland het gemiddelde kindertal per vrouw 1,54, ver onder de waarde van 2,1 die nodig is om het bevolkingsaantal op een natuurlijke wijze op peil te houden. Dit vruchtbaarheidscijfer was 1,6 in 1980, terwijl het tot midden zestiger jaren in de vorige eeuw boven de 3 kinderen per vrouw lag.

1990: 1,62
1995: 1,53
2000: 1,72
2005: 1,71
2010: 1,80
2015: 1,66
2020: 1,54

In 2012 was het gemiddelde kindertal per vrouw 1,7 in Nederland. De gemeente met het hoogste vruchtbaarheidscijfer in 2012 is Urk (3,1), de gemeente Schiermonnikoog heeft het laagste cijfer (0,8), een verschil van meer dan twee kinderen per vrouw. De grotere steden en veel gemeenten in het zuiden van Limburg hebben over het algemeen een lager vruchtbaarheidscijfer.

Zie ook
 Demografie
 Denataliteit
 Geboortecijfer

Demografie
Geboortecijfer
Het vruchtbaarheidscijfer van een bepaalde bevolkingsgroep is in de demografie het gemiddelde aantal geboren kinderen per vrouw tijdens haar vruchtbaarheidsperiode . Berekening Het cijfer wordt berekend door het aantal in een jaar geboren kinderen per leeftijdsjaar van de moeder te delen op het totaal aantal vrouwen van die leeftijd en vervolgens de uitkomsten hiervan te sommeren over de vruchtbare levensjaren . De vruchtbare levensjaren liggen tussen dejaar . Factoren die invloed hebben op het cijfer De vruchtbaarheid hangt van diverse factoren af , met name sociaal economische . Historisch gezien hebben ontwikkelde landen meestal een lager vruchtbaarheidscijfer , over het algemeen gecorreleerd met factoren als inkomen , opleiding en verstedelijking . De vrouwen krijgen onder meer op steeds latere leeftijd het eerste kind . Omgekeerd zijn in onontwikkelde landen de vruchtbaarheidscijfers meestal hoger . Gezinnen verlangen kinderen als goedkope arbeidskrachten . Verder als verzorgers voor de ouders op hoge leeftijd , mede omdat goede sociale voorzieningen ontbreken . De vruchtbaarheidscijfers zijn ook hoger vanwege het gebrek aan toegang tot voorbehoedmiddelen , striktere naleving van traditionele en/of religieuze overtuigingen , en het lagere opleidingsniveau en lagere arbeidsparticipatie van vrouwen . Het effect van al deze factoren kan worden samengevat met een grafiek van het totale vruchtbaarheidscijfer ( TFR ) tegen de Index van de menselijke ontwikkeling ( HDI ) . In de grafiek wordt duidelijk gedemonstreerd dat de twee factoren omgekeerd evenredig zijn , kortom hoe lager de HDI van een land , hoe hoger de vruchtbaarheid . Relatie met bevolkingsgroei en vervangingsratio Bij een vruchtbaarheidscijfers van8 - over een langere periode - zal de bevolking min of meer verdubbelen in een periode van circajaar . De zogenaamde vervangingsratio , waarbij de bevolking gelijkblijft , is1 . Hierbij is het aantal geboren baby ´s precies genoeg om alle vrouwen en hun mannen te vervangen , met een kleine correctie naar boven voor de personen die overlijden zonder zich voort te planten . Is over een langere periode het vruchtbaarheidscijfer onder de1 dan zal de bevolking afnemen . Hierbij wordt uitgegaan van lage sterftecijfers en het effect van emigratie en immigratie is buiten beschouwing gelaten . Het totale vruchtbaarheidscijfer daalt sinds de jaren zestig snel en inwas het cijfer4 per vrouw . Als dit daalt naar3 dan zou de wereldbevolking ergens tussenstabiliseren . In Europa is het vruchtbaarheidscijfer gedaald naar3 of minder kinderen per vrouw . Als dit lage niveau langere tijd wordt aangehouden , dan zal in Europa de bevolking halveren in de komendejaar . Wereld Inlag de vruchtbaarheidscijfer voor de wereld op een piek1 , althans zolang deze data wordt verzameld . In de daaropvolgendejaar is het zeer sterk gedaald en inlag het cijfer op9 . Nadien is de afname minder sterk en inlag het cijfer op4 . In de grafiek staan de gemiddelde cijfers over een periode van vijf jaar weergegeven vanaf Inwas het gemiddelde vruchtbaarheidscijfer voor de landen met hoge inkomens5 en voor de landen met de laagste inkomens lag dit driemaal zo hoog op5 . De middeninkomenslanden zaten op4 . Instond Niger bovenaan de lijst van landen met het hoogste vruchtbaarheidscijfer7 ) en aan de andere kant van het spectrum stond Zuid-Korea met8 . Europese Unie Inwas het vruchtbaarheidscijfer50 in landen in de EU . Inenwas dit nog43 en steeg naar57 in Deze stijging komt door de inhaalslag die gemaakt wordt nadat het nemen van kinderen steeds langer uitgesteld wordt . Men ziet dan dat het vruchtbaarheidscijfer eerst daalt en dan toeneemt . Van de EU lidstaten waren inde drie landen met de hoogste score Frankrijk83 ) , Roemenië80 ) en Tsjechië met71 . Aan de onderkant zaten Malta13 ) , Spanje19 ) en Italië24 ) . Verder is het opvallend dat de verschillen tussen de landen met de hoogste en laagste score afneemt . Inwas het verschil tussen de hoogste score , Ierland , en laagste , Finland , nog0 . Inwas dit gedaald naar1 en inwas het verschil nog maar7 . De gemiddelde leeftijd waarop de vrouwen de eerste geboorte kregen was5 jaar inen dit was innog8 jaar . België In België zakte het vruchtbaarheidscijfer inonder het niveau om de bevolking op een natuurlijke wijze op peil te houden . Sinds ten minsteis de gemiddelde leeftijd van moeders bij de geboorte van hun kind gemiddeld met bijna1 jaar gestegen , van1 jaar intot6 jaar in Deze ontwikkeling is ook zichtbaar bij de eerste geboorte , hier steeg de leeftijd van3 jaar intot9 jaar in Inwas landelijke cijfer55 , waarvan43 voor Belgische moeders en13 voor buitenlandse moeders . 1961:64 1965:62 1970:25 1971:21 1972:09 1975:74 1980:69 1985:51 1990:62 2000:67 2010:85 2015:69 2020:55 ( voorlopig cijfer ) Nederland Inwas in Nederland het gemiddelde kindertal per vrouw54 , ver onder de waarde van1 die nodig is om het bevolkingsaantal op een natuurlijke wijze op peil te houden . Dit vruchtbaarheidscijfer was6 in terwijl het tot midden zestiger jaren in de vorige eeuw boven dekinderen per vrouw lag . 1990:62 1995:53 2000:72 2005:71 2010:80 2015:66 2020:54 Inwas het gemiddelde kindertal per vrouw7 in Nederland . De gemeente met het hoogste vruchtbaarheidscijfer inis Urk1 ) , de gemeente Schiermonnikoog heeft het laagste cijfer8 ) , een verschil van meer dan twee kinderen per vrouw . De grotere steden en veel gemeenten in het zuiden van Limburg hebben over het algemeen een lager vruchtbaarheidscijfer . Zie ook Demografie Denataliteit Geboortecijfer Demografie Geboortecijfer