Osoonuitputting
Osoonuitputting bestaan ​​uit twee verwante gebeure wat sedert die laat 1970s waargeneem is: 'n bestendige verlaging van ongeveer vier persent in die totale hoeveelheid osoon in die aarde se atmosfeer (die osoonlaag), en 'n veel groter afname in stratosferiese osoon rondom die aarde se poolgebiede in die lente. Laasgenoemde verskynsel word die osoongat genoem. Bykomend tot hierdie stratosferiese gebeure is daar ook lente pooltroposferiese osoonuitputtinggebeurtenisse.

Oorsaak 
Die hoofoorsaak van osoonuitputting en die osoongat is vervaardigde chemikalieë, veral vervaardigde halogenokoolstof-verkoelingsmiddels, oplosmiddels, dryfmiddels en skuimafblaasmiddels (chloorfluorkoolstowwe (CFK's), ens.), bekend as osoonafbrekende middels. Hierdie verbindings word deur vermenging na die stratosfeer vervoer nadat hulle van die oppervlak vrygestel is. In die stratosfeer stel hulle halogeenatome vry deur fotodissosiasie, wat die afbreek van osoon (O3) in suurstof (O2) kataliseer. Daar is waargeneem dat albei soorte ozonuitputting toeneem namate die gebruik van halogenokoolstowwe toeneem.

Wêreld se reaksie 
Uitputting van die osoon en die osoongat het wêreldwyd kommer gewek oor verhoogde kankerrisiko's en ander negatiewe gevolge. Die osoonlaag voorkom dat skadelikste golflengtes van ultravioletlig (UV) deur die aarde se atmosfeer beweeg. Hierdie golflengtes veroorsaak velkanker, sonbrand, permanente blindheid en katarakte, sowel as om plante en diere te benadeel. Hierdie bekommernisse het gelei tot die aanvaarding van die Montreal-protokol in 1987, wat die produksie van CFK's, halogene en ander osoonafbrekende chemikalieë verbied.

Die verbod het in 1989 in werking getree. Osoonvlakke het teen die middel van die negentigerjare gestabiliseer en in die 2000's begin herstel, omdat die verskuiwing van die straalstroom in die suidelike halfrond na die suidpool opgehou het en selfs sou omkeer. Die herstel sal na verwagting in die volgende eeu voortduur, en die osoongat sal na verwagting teen 2075 weer so groot wees as voor 1980. In 2019 het NASA berig dat die osoongat die kleinste was sedert dit vir die eerste keer in 1982 ontdek is.

Die Montreal-protokol word beskou as die suksesvolste internasionale omgewingsooreenkoms ooit.

Sien ook 
 Aardverwarming
 Klimaatverandering

Verwysings 

Klimatologie
Natuur
Osoonuitputting bestaan ​​uit twee verwante gebeure wat sedert die laat waargeneem is : 'n bestendige verlaging van ongeveer vier persent in die totale hoeveelheid osoon in die aarde se atmosfeer ( die osoonlaag ) , en 'n veel groter afname in stratosferiese osoon rondom die aarde se poolgebiede in die lente . Laasgenoemde verskynsel word die osoongat genoem . Bykomend tot hierdie stratosferiese gebeure is daar ook lente pooltroposferiese osoonuitputtinggebeurtenisse . Oorsaak Die hoofoorsaak van osoonuitputting en die osoongat is vervaardigde chemikalieë , veral vervaardigde halogenokoolstof-verkoelingsmiddels , oplosmiddels , dryfmiddels en skuimafblaasmiddels ( chloorfluorkoolstowwe ( CFK's ) , ens . ) , bekend as osoonafbrekende middels . Hierdie verbindings word deur vermenging na die stratosfeer vervoer nadat hulle van die oppervlak vrygestel is . In die stratosfeer stel hulle halogeenatome vry deur fotodissosiasie , wat die afbreek van osoon ( O3 ) in suurstof ( O2 ) kataliseer . Daar is waargeneem dat albei soorte ozonuitputting toeneem namate die gebruik van halogenokoolstowwe toeneem . Wêreld se reaksie Uitputting van die osoon en die osoongat het wêreldwyd kommer gewek oor verhoogde kankerrisiko's en ander negatiewe gevolge . Die osoonlaag voorkom dat skadelikste golflengtes van ultravioletlig ( UV ) deur die aarde se atmosfeer beweeg . Hierdie golflengtes veroorsaak velkanker , sonbrand , permanente blindheid en katarakte , sowel as om plante en diere te benadeel . Hierdie bekommernisse het gelei tot die aanvaarding van die Montreal-protokol in wat die produksie van CFK's , halogene en ander osoonafbrekende chemikalieë verbied . Die verbod het inin werking getree . Osoonvlakke het teen die middel van die negentigerjare gestabiliseer en in dies begin herstel , omdat die verskuiwing van die straalstroom in die suidelike halfrond na die suidpool opgehou het en selfs sou omkeer . Die herstel sal na verwagting in die volgende eeu voortduur , en die osoongat sal na verwagting teenweer so groot wees as voor Inhet NASA berig dat die osoongat die kleinste was sedert dit vir die eerste keer inontdek is . Die Montreal-protokol word beskou as die suksesvolste internasionale omgewingsooreenkoms ooit . Sien ook Aardverwarming Klimaatverandering Verwysings Klimatologie Natuur