Meänkieli
Is í an teanga Meänkieli ("ár dteanga féin", cf. meidän kielemme de réir theanga chaighdeánaithe na Fionlainne) an cineál Fionlainnise a labhraítear i dTuaisceart na Sualainne. Ainmneacha eile ar an teanga iad tornedalsfinska (Sualainnis: "Fionlainnis Ghleann Abhainn Torne/Tornio") agus tornionlaaksonsuomi (an rud céanna i bhFionlainnis). 

Táthar idir dhá chomhairle, cé acu canúint de chuid na Fionlainnise nó teanga inti féin í. Thosaigh forbairt na teanga Meänkieli mar theanga ar leith sa bhliain 1809, nuair a thit an chuid ba mhó de chríocha na Fionlainne leis an Rúis de thoradh an chogaidh (Cogadh na Fionlainne 1808-9) a chuir an tSualainn agus an Rúis Impiriúil ar a chéile roimhe sin.

Stair

Roimh Chogadh na Fionlainne ní raibh difríocht ar bith idir an teanga Meänkieli agus na canúintí a labhraítí taobh thoir den abhainn úd Tornionjoki/Torneälven: bhí na canúintí go léir i ngleann na habhainne sin ag dul i bhfeidhm ar a chéile go nádúrtha. D'imigh sin agus tháinig seo, áfach, nuair a tarraingíodh teorainn na Rúise agus na Sualainne ar feadh na habhainne. Bhí tionchar na Sualainnise láidir go maith ar fud na Fionlainne roimhe sin. I rith na naoú haoise déag, áfach, thosaigh caighdeánú na Fionlainnise sa chuid ba mhó den Fhionlainn (Ard-Diúcacht na Fionlainne faoi cheannas Impire na Rúise), agus ba chuid den chaighdeánú seo an glanteangachas: thosaigh na Fionlannaigh focail nua a chur i dtoll le chéile as tamhain ghlan-Fhionlainnise agus a chur in áit na n-iasachtaí ón tSualainnis. Ní dheachaigh an caighdeánú seo i bhfeidhm ar na canúintí taobh thiar den teorainn nua, áfach, áit ar mhair an chosmhuintir ag labhairt mar a labhraídís riamh.

Sna 1880idí thosaigh údaráis stáit na Sualainne ag cur in aghaidh na Fionlainnise i ngleann Tornionjoki. Bhí siad barúlach gur bagairt mhíleata ab ea an Rúis don tSualainn agus nach bhféadfaí muinín a dhéanamh as muintir na gcríoch teorainne má chloígh siad le "teanga iasachta" a raibh tromlach a cainteoirí ina gcónaí ar thaobh na Rùise.

Is é an tuairim a bhíodh ag na cainteoirí dúchais féin go dtí na seachtóidí ná nach raibh ach canúint Fionlainnise á labhairt acu. Sna hochtóidí, áfach, thosaigh cumann na gcainteoirí dúchais ag cur a mhalairt tuisceana chun cinn: ba é an mana a bhí acu siúd ná nach "droch-Fhionlainnis" a bhí sa teanga Meänkieli agus go mba chóir an Meänkieli a chleachtadh mar theanga oideachais agus litríochta ar leith. Ba é an scríbhneoir Bengt Pohjanen thar aon duine eile a bhí sáite sna hiarrachtaí seo. 

Sa bhliain 1985 d'fhoilsigh Pohjanen an chéad úrscéal sa teanga. Aon bhliain déag ina dhiaidh sin tháinig an chéad leabhar gramadaí, Meänkielen kramatiikki, i gcló. Ba iad Pohjanen agus an teangeolaí Fionlannach Matti Kenttä na húdair. Chruthaigh siad cineál caighdeán liteartha don teanga leis an ngráiméar seo: tá sé bunaithe ar na canúintí a labhraítear i bPajala agus in Övertorneå (Fionlainnis: Ylitornio). Is í an chanúint a labhraítear in Gällivare (Fionlainnis: Jällivaara) an ceann is eisceachtúla, ós mó a chuaigh an tSámais (an Laplainnis) i bhfeidhm uirthi ná ar na canúintí eile.

Stádas na teanga inniu

Sa bhliain 2000 reachtaíodh dlí nua a rinne teanga oifigiúil den Meänkieli i gcúig phobal áitiúla i gCúige Norrbotten: Pajala, Övertorneå/Ylitornio, Haparanda/Haaparanta, Kiruna/Kiiruna agus Gällivare/Jällivaara.

Teangacha na hEorpa
Teangacha na Sualainne
An Fhionlainnis
Is í an teanga Meänkieli ( "ár dteanga féin " , cf. meidän kielemme de réir theanga chaighdeánaithe na Fionlainne ) an cineál Fionlainnise a labhraítear i dTuaisceart na Sualainne . Ainmneacha eile ar an teanga iad tornedalsfinska ( Sualainnis : "Fionlainnis Ghleann Abhainn Torne / Tornio") agus tornionlaaksonsuomi ( an rud céanna i bhFionlainnis ) . Táthar idir dhá chomhairle , cé acu canúint de chuid na Fionlainnise nó teanga inti féin í . Thosaigh forbairt na teanga Meänkieli mar theanga ar leith sa bhliain nuair a thit an chuid ba mhó de chríocha na Fionlainne leis an Rúis de thoradh an chogaidh ( Cogadh na Fionlainnea chuir an tSualainn agus an Rúis Impiriúil ar a chéile roimhe sin . Stair Roimh Chogadh na Fionlainne ní raibh difríocht ar bith idir an teanga Meänkieli agus na canúintí a labhraítí taobh thoir den abhainn úd Tornionjoki / Torneälven : bhí na canúintí go léir i ngleann na habhainne sin ag dul i bhfeidhm ar a chéile go nádúrtha . D' imigh sin agus tháinig seo , áfach , nuair a tarraingíodh teorainn na Rúise agus na Sualainne ar feadh na habhainne . Bhí tionchar na Sualainnise láidir go maith ar fud na Fionlainne roimhe sin . I rith na naoú haoise déag , áfach , thosaigh caighdeánú na Fionlainnise sa chuid ba mhó den Fhionlainn ( Ard-Diúcacht na Fionlainne faoi cheannas Impire na Rúise ) , agus ba chuid den chaighdeánú seo an glanteangachas : thosaigh na Fionlannaigh focail nua a chur i dtoll le chéile as tamhain ghlan-Fhionlainnise agus a chur in áit na n-iasachtaí ón tSualainnis . Ní dheachaigh an caighdeánú seo i bhfeidhm ar na canúintí taobh thiar den teorainn nua , áfach , áit ar mhair an chosmhuintir ag labhairt mar a labhraídís riamh . Snadí thosaigh údaráis stáit na Sualainne ag cur in aghaidh na Fionlainnise i ngleann Tornionjoki . Bhí siad barúlach gur bagairt mhíleata ab ea an Rúis don tSualainn agus nach bhféadfaí muinín a dhéanamh as muintir na gcríoch teorainne má chloígh siad le "teanga iasachta " a raibh tromlach a cainteoirí ina gcónaí ar thaobh na Rùise . Is é an tuairim a bhíodh ag na cainteoirí dúchais féin go dtí na seachtóidí ná nach raibh ach canúint Fionlainnise á labhairt acu . Sna hochtóidí , áfach , thosaigh cumann na gcainteoirí dúchais ag cur a mhalairt tuisceana chun cinn : ba é an mana a bhí acu siúd ná nach "droch-Fhionlainnis " a bhí sa teanga Meänkieli agus go mba chóir an Meänkieli a chleachtadh mar theanga oideachais agus litríochta ar leith . Ba é an scríbhneoir Bengt Pohjanen thar aon duine eile a bhí sáite sna hiarrachtaí seo . Sa bhliaind' fhoilsigh Pohjanen an chéad úrscéal sa teanga . Aon bhliain déag ina dhiaidh sin tháinig an chéad leabhar gramadaí , Meänkielen kramatiikki , i gcló . Ba iad Pohjanen agus an teangeolaí Fionlannach Matti Kenttä na húdair . Chruthaigh siad cineál caighdeán liteartha don teanga leis an ngráiméar seo : tá sé bunaithe ar na canúintí a labhraítear i bPajala agus in Övertorneå ( Fionlainnis : Ylitornio ) . Is í an chanúint a labhraítear in Gällivare ( Fionlainnis : Jällivaara ) an ceann is eisceachtúla , ós mó a chuaigh an tSámais ( an Laplainnis ) i bhfeidhm uirthi ná ar na canúintí eile . Stádas na teanga inniu Sa bhliainreachtaíodh dlí nua a rinne teanga oifigiúil den Meänkieli i gcúig phobal áitiúla i gCúige Norrbotten : Pajala , Övertorneå / Ylitornio , Haparanda / Haaparanta , Kiruna / Kiiruna agus Gällivare / Jällivaara . Teangacha na hEorpa Teangacha na Sualainne An Fhionlainnis