Falcóg mhór
Is éard atá i gceist leis an bhfalcóg mhór ná speiceas éin a chuaigh in éag faoi lár na naoú haoise déag. Is é an t-ainm eolaíoch atá air ná Pinguinus impennis. Cé go bhfuil an fhalcóg mhór cosúil leis na piongainí, níl sí gaolmhar leo - fuair siad a n-ainm uaithi, áfach, nó is é pen gwyn ainm Breatnaise na falcóige móire, agus chuaigh sé in úsáid i dteangacha eile fosta. Ceann de na hAlcidae í an fhalcóg mhór, is é sin, bhí dlúthghaol aici leis an bhforacha (an t-éan aille) Uria aalge agus leis an gcrosán Alca torda. Bhí an fhalcóg mhór 75-85 ceintiméadair ar airde agus timpeall ar chúig cileagraim ar meáchan.

Ní chuireadh an fhalcóg mhór ach aon ubh amháin in aghaidh aon séasúr goir amháin, rud a chiallaigh go raibh líon na n-éanacha seo sách mall ag dul i méadaíocht fiú faoi na himthosca ab fhabhraí. Ní raibh siad in ann eitilt ar bith a dhéanamh, agus nuair a thagadh na foghlaeirí, bhíodh na falcóga móra sách mall ag teitheadh uathu. Bhí an-mheas ag na mairnéalaigh ar fheoil na falcóige móire, agus fuarthas a cuid cleití úsáideach chomh maith. Mar sin, ní ábhar iontais é i ndiaidh an iomláin an dóigh a ndeachaigh an t-éan seo in éag.

Roimh dhíothú an speicis bhí an fhalcóg mhór le feiceáil ar feadh an Atlantaigh Thuaidh san Oileán Úr agus san Eoraip araon, agus í ag marú iasc. Dealraíonn sé áfach nach raibh ach fiche áit ag an bhfalcóg mhór ar fud an domhain le neadacha a thógáil agus an ubh aonair a ghoradh. Bhí aillte arda agus fargáin ag teastáil ón bhfalcóg mhór le haghaidh na neide, agus ní raibh an timpeallacht oiriúnach ar fáil di ach i mbeagán áiteanna.

An lánúin dheireanach a bhí ag goradh uibhe, maraíodh í in Eldey, oileán beag in aice leis an Íoslainn, sa bhliain 1844. Cuireadh sonrú san éan deireanach den speiceas i dTalamh an Éisc sa bhliain 1852.

Ar na saolta deireanacha seo táthar ag caint ar athbheochan an speicis trí úsáid a bhaint as pé iarsmaí ADN atá fágtha de sna iarsmalanna staire nádúrtha, go háirithe sna héanacha a ndearnadh seitheadóireacht orthu.

Féach freisin

Colm imirce

Éin
Is éard atá i gceist leis an bhfalcóg mhór ná speiceas éin a chuaigh in éag faoi lár na naoú haoise déag . Is é an t-ainm eolaíoch atá air ná Pinguinus impennis . Cé go bhfuil an fhalcóg mhór cosúil leis na piongainí , níl sí gaolmhar leo - fuair siad a n-ainm uaithi , áfach , nó is é pen gwyn ainm Breatnaise na falcóige móire , agus chuaigh sé in úsáid i dteangacha eile fosta . Ceann de na hAlcidae í an fhalcóg mhór , is é sin , bhí dlúthghaol aici leis an bhforacha ( an t-éan aille ) Uria aalge agus leis an gcrosán Alca torda . Bhí an fhalcóg mhórceintiméadair ar airde agus timpeall ar chúig cileagraim ar meáchan . Ní chuireadh an fhalcóg mhór ach aon ubh amháin in aghaidh aon séasúr goir amháin , rud a chiallaigh go raibh líon na n-éanacha seo sách mall ag dul i méadaíocht fiú faoi na himthosca ab fhabhraí . Ní raibh siad in ann eitilt ar bith a dhéanamh , agus nuair a thagadh na foghlaeirí , bhíodh na falcóga móra sách mall ag teitheadh uathu . Bhí an-mheas ag na mairnéalaigh ar fheoil na falcóige móire , agus fuarthas a cuid cleití úsáideach chomh maith . Mar sin , ní ábhar iontais é i ndiaidh an iomláin an dóigh a ndeachaigh an t-éan seo in éag . Roimh dhíothú an speicis bhí an fhalcóg mhór le feiceáil ar feadh an Atlantaigh Thuaidh san Oileán Úr agus san Eoraip araon , agus í ag marú iasc . Dealraíonn sé áfach nach raibh ach fiche áit ag an bhfalcóg mhór ar fud an domhain le neadacha a thógáil agus an ubh aonair a ghoradh . Bhí aillte arda agus fargáin ag teastáil ón bhfalcóg mhór le haghaidh na neide , agus ní raibh an timpeallacht oiriúnach ar fáil di ach i mbeagán áiteanna . An lánúin dheireanach a bhí ag goradh uibhe , maraíodh í in Eldey , oileán beag in aice leis an Íoslainn , sa bhliain Cuireadh sonrú san éan deireanach den speiceas i dTalamh an Éisc sa bhliain Ar na saolta deireanacha seo táthar ag caint ar athbheochan an speicis trí úsáid a bhaint as pé iarsmaí ADN atá fágtha de sna iarsmalanna staire nádúrtha , go háirithe sna héanacha a ndearnadh seitheadóireacht orthu . Féach freisin Colm imirce Éin