Ceiriam
Is é an ceiriam dúil uimhir a 58, agus is í an tsiombail a sheasann dó sna foirmlí ceimiceacha ná Ce. Ceann de na lantanóidigh é, agus mar sin, rangaítear ar na tearcithreacha é, ach níl sé chomh tearc sin - le fírinne, is é an lantanóideach is flúirsí ar an Domhan é. Cosúil leis na miotail tearc-chré eile, tá sé ar fáil sa bhastnaeisít agus sa mhonaisít. Fuair sé a ainm ó Ceiréas, an t-abhacphláinéad. 

Is iomaí leas a bhaintear as sa tionsclaíocht agus san innealtóireacht. Cuirtear trí-ocsaíd dé-cheiriam, nó Ce2O3 le breosla díosail leis an dóiteán inmheánach a chatalú agus foirmiú na haonocsaíde carbóin CO a chosc. Maidir leis an dé-ocsaíd ceiriam, CeO2, úsáidtear é le snas agus loinnir a chur ar na lionsaí optúla. Is féidir ocsaídí ceiriam a mheascadh tríd an ngloine féin, nó athraíonn siad comhéifeacht athraonta na gloine. Níl anseo ach cúpla sampla de chomh húsáideach is a bhíonn an ceiriam, dáiríre, nó is dúil ardtábhachtach é san innealtóireacht.

Miotal is ea é a bhfuil loinnir an airgid ann, ach is dí-ocsaídeoir láidir é agus é araiciseach chun imoibriúcháin leis na substaintí eile. Mar sin, tagann smúit ocsaíde air go sciobtha agus é ag imoibriú le hocsaigin an aeir. Níl ról ná páirt aige i mbithcheimic an orgánaigh, ach ní féidir a rá gur nimh láidir chumhachtach a bheadh ann ach an oiread. Scéal eile ar fad é go mbíonn céatadán éigin den tóiriam radaighníomhach measctha tríd an gceiriam a bhíonn ar díol, rud a chuireann le nimhiúlacht an cheiriam, ar ndóigh.

Tá ceiriam an dúlra comhdhéanta as ceithre iseatóp: ceiriam a 136 (0.185 % den cheiriam nádúrtha), ceiriam a 138 (0.251 %), ceiriam 140 (88.45 %) agus ceiriam a 142 (11.114 %). Tugann na teoiricí le fios gur féidir go bhfuil na hiseatóip 136Ce agus 142Ce radaighníomhach - go dtagann béite-mheath dúbailte orthu - ach níor aithin aon duine radaíocht ar bith ag teacht astu, agus mar sin, más radaighníomhach féin atá siad, níl tábhacht phraiticiúil ar bith leis an radaighníomhaíocht sin - tá an leathré chomh fada.

Is iad na staideanna ocsaídiúcháin is tábhachtaí atá ag an gceiriam ina chuid comhdhúl ná +3 agus +4. Bíonn dath láidir dearg nó buí sna comhdhúile ceireacha (ina bhfuil an uimhir ocsaídiúcháin + 4 ag an gceiriam), agus na comhdhúile ceiriúla (+3) bíonn siad bán nó liath. Is í an ocsaíd cheireach, nó an dé-ocsaíd, CeO2, an chomhdhúil is coitianta. Amach ón dá staid ocsaídiúcháin sin, tá an uimhir ocsaídiúcháin +2 ag an gceiriam i gcúpla comhdhúil, mar atá, an dé-hidríd ceiriam CeH2, an aonsuilfíd ceiriam CeS, agus an dé-iaidíd ceiriam CeI2. 

Tá an dá staid ocsaídiúcháin an-difriúil le chéile ó thaobh na bunatachta de: bun réasúnta láidir is ea ceiriam (III), cosúil le hiain thrífhiúsacha na lantanóideach eile, ach is bun sách lag é ceiriam (IV). Cuireann an dara staid ocsaídiúcháin ar chumas na gceimiceoirí an ceiriam a dhealú ó na lantanóidigh eile cuibheasach furasta.

Naisc sheachtracha

Tagairtí 

Dúile ceimiceacha
Lantanóidigh
Is é an ceiriam dúil uimhir a agus is í an tsiombail a sheasann dó sna foirmlí ceimiceacha ná Ce . Ceann de na lantanóidigh é , agus mar sin , rangaítear ar na tearcithreacha é , ach níl sé chomh tearc sin - le fírinne , is é an lantanóideach is flúirsí ar an Domhan é . Cosúil leis na miotail tearc-chré eile , tá sé ar fáil sa bhastnaeisít agus sa mhonaisít . Fuair sé a ainm ó Ceiréas , an t-abhacphláinéad . Is iomaí leas a bhaintear as sa tionsclaíocht agus san innealtóireacht . Cuirtear trí-ocsaíd dé-cheiriam , nó Ce2O3 le breosla díosail leis an dóiteán inmheánach a chatalú agus foirmiú na haonocsaíde carbóin CO a chosc . Maidir leis an dé-ocsaíd ceiriam , CeO2 , úsáidtear é le snas agus loinnir a chur ar na lionsaí optúla . Is féidir ocsaídí ceiriam a mheascadh tríd an ngloine féin , nó athraíonn siad comhéifeacht athraonta na gloine . Níl anseo ach cúpla sampla de chomh húsáideach is a bhíonn an ceiriam , dáiríre , nó is dúil ardtábhachtach é san innealtóireacht . Miotal is ea é a bhfuil loinnir an airgid ann , ach is dí-ocsaídeoir láidir é agus é araiciseach chun imoibriúcháin leis na substaintí eile . Mar sin , tagann smúit ocsaíde air go sciobtha agus é ag imoibriú le hocsaigin an aeir . Níl ról ná páirt aige i mbithcheimic an orgánaigh , ach ní féidir a rá gur nimh láidir chumhachtach a bheadh ann ach an oiread . Scéal eile ar fad é go mbíonn céatadán éigin den tóiriam radaighníomhach measctha tríd an gceiriam a bhíonn ar díol , rud a chuireann le nimhiúlacht an cheiriam , ar ndóigh . Tá ceiriam an dúlra comhdhéanta as ceithre iseatóp : ceiriam a(0.185 % den cheiriam nádúrtha ) , ceiriam a(0.251 % ) , ceiriam(88.45 %) agus ceiriam a( 11.114 % ) . Tugann na teoiricí le fios gur féidir go bhfuil na hiseatóipe aguse radaighníomhach - go dtagann béite-mheath dúbailte orthu - ach níor aithin aon duine radaíocht ar bith ag teacht astu , agus mar sin , más radaighníomhach féin atá siad , níl tábhacht phraiticiúil ar bith leis an radaighníomhaíocht sin - tá an leathré chomh fada . Is iad na staideanna ocsaídiúcháin is tábhachtaí atá ag an gceiriam ina chuid comhdhúl ná +3 agus +4 . Bíonn dath láidir dearg nó buí sna comhdhúile ceireacha ( ina bhfuil an uimhir ocsaídiúcháin +ag an gceiriam ) , agus na comhdhúile ceiriúla (+3) bíonn siad bán nó liath . Is í an ocsaíd cheireach , nó an dé-ocsaíd , CeO2 , an chomhdhúil is coitianta . Amach ón dá staid ocsaídiúcháin sin , tá an uimhir ocsaídiúcháin +2 ag an gceiriam i gcúpla comhdhúil , mar atá , an dé-hidríd ceiriam CeH2 , an aonsuilfíd ceiriam CeS , agus an dé-iaidíd ceiriam CeI2 . Tá an dá staid ocsaídiúcháin an-difriúil le chéile ó thaobh na bunatachta de : bun réasúnta láidir is ea ceiriam ( III ) , cosúil le hiain thrífhiúsacha na lantanóideach eile , ach is bun sách lag é ceiriam (IV) . Cuireann an dara staid ocsaídiúcháin ar chumas na gceimiceoirí an ceiriam a dhealú ó na lantanóidigh eile cuibheasach furasta . Naisc sheachtracha Tagairtí Dúile ceimiceacha Lantanóidigh