Ferdia
Sa Rúraíocht, ba laoch na gConnacht é Ferdia (Sean-Ghaeilge Ferdiad, Fer Diad), mac Damáin, mac Dáire na bhFear Domnann. Sa Táin Bó Cúailnge, tharla go raibh sé in aghaidh a dhearthár altrama, comrádaí airm faoi Scáthach agus a dhlúthchara, Cú Chulainn, arbh fhéidir gurbh a leannán é.

Bhí seisean agus Cú Chulainn mar a chéile i ngach rud ach dhá: an Gáe Bulg, sleá fhriofaic a thug, agus a mhúin, Scáthach do Chú Chulainn amháin; agus craiceann garbh fadharcánach Fherdia, nárbh fhéidir arm ar bith a dul tríd.

Agus Cúige Uladh ionraithe ag Ailill agus Méabh, rí is banríon Chonnacht, um an tarbh Donn Cuailnge a fhúdach, ba é Cú Chulainn, a choinnigh siar iad i gcomhrac aonair.  Tar éis do Chú Chulainn iliomad gaiscíoch na gConnacht a chloí, chuir Méabh Ferdia faoi choinne é a throid.  Thoiligh sé ach faoi thionchar dí, agus é tathanta ag Fionnabhair, iníon Ailill agus Méabh; maraon le dreas breabaithe, náirithe agus saighte ag Méabh.

Bhí siad ag troid ar feadh trí lá, ar dtús le hocht gclaíomh agus sleánna, ansin le gathanna, agus i ndeireadh na dála claimhte troma.  Ar an tríú lá, agus an lámh in uachtar á bhaint ag Ferdia, ghlaoigh Cú Chulainn ar a charabadóir, Lao, le haghaidh an Gha Bolg.  Chaith Cú Chulainn sleá éadrom i dtreo Fherdiad, a chuir é a sciath a ardú.  Phioc Cú Chulainn an Ga Bolg suas ina ladhracha agus bhrúigh é tríd a thóin, agus maraíodh é.  Thóg Lao an Ga amach as a chorp, agus chaoinigh Cú Chulainn Ferdia, ag moladh a nirt agus chrógachta:
Ah, Ferdia, betrayed to death.Our last meeting, oh, how sad!
Thou to die, I to remain,Ever sad our long farewell!

Tá áit a bháis, Baile Átha Fhirdhia, Contae Lú, ainmnithe as.

Creidtear ag scoláirí gur cuireadh an troid idir Cú Chulainn agus Ferdia níos deireanaí sa Táin, ar a laghad ón 11ú haois, bunaithe ar sraitheanna níos luaite sa scéal.

Sanasaíocht
Deirtear go gciallaíonn Ferdia(d) "fear/gaiscíoch an díse " (Diad gaolta le dïas, dís). Ach is fiú a rá gur féidir "fear dia" atá ann, i gcomórtas le Cú Chulainn agus é "dia-fhear" (leathdhia, más Lú a athair).

Tagairtí

An Rúraíocht
Sa Rúraíocht , ba laoch na gConnacht é Ferdia ( Sean-Ghaeilge Ferdiad , Fer Diad ) , mac Damáin , mac Dáire na bhFear Domnann . Sa Táin Bó Cúailnge , tharla go raibh sé in aghaidh a dhearthár altrama , comrádaí airm faoi Scáthach agus a dhlúthchara , Cú Chulainn , arbh fhéidir gurbh a leannán é . Bhí seisean agus Cú Chulainn mar a chéile i ngach rud ach dhá : an Gáe Bulg , sleá fhriofaic a thug , agus a mhúin , Scáthach do Chú Chulainn amháin ; agus craiceann garbh fadharcánach Fherdia , nárbh fhéidir arm ar bith a dul tríd . Agus Cúige Uladh ionraithe ag Ailill agus Méabh , rí is banríon Chonnacht , um an tarbh Donn Cuailnge a fhúdach , ba é Cú Chulainn , a choinnigh siar iad i gcomhrac aonair . Tar éis do Chú Chulainn iliomad gaiscíoch na gConnacht a chloí , chuir Méabh Ferdia faoi choinne é a throid . Thoiligh sé ach faoi thionchar dí , agus é tathanta ag Fionnabhair , iníon Ailill agus Méabh ; maraon le dreas breabaithe , náirithe agus saighte ag Méabh . Bhí siad ag troid ar feadh trí lá , ar dtús le hocht gclaíomh agus sleánna , ansin le gathanna , agus i ndeireadh na dála claimhte troma . Ar an tríú lá , agus an lámh in uachtar á bhaint ag Ferdia , ghlaoigh Cú Chulainn ar a charabadóir , Lao , le haghaidh an Gha Bolg . Chaith Cú Chulainn sleá éadrom i dtreo Fherdiad , a chuir é a sciath a ardú . Phioc Cú Chulainn an Ga Bolg suas ina ladhracha agus bhrúigh é tríd a thóin , agus maraíodh é . Thóg Lao an Ga amach as a chorp , agus chaoinigh Cú Chulainn Ferdia , ag moladh a nirt agus chrógachta : Ah , Ferdia , betrayed to death.Our last meeting , oh , how sad ! Thou to die , I to remain,Ever sad our long farewell ! Tá áit a bháis , Baile Átha Fhirdhia , Contae Lú , ainmnithe as . Creidtear ag scoláirí gur cuireadh an troid idir Cú Chulainn agus Ferdia níos deireanaí sa Táin , ar a laghad ón haois , bunaithe ar sraitheanna níos luaite sa scéal . Sanasaíocht Deirtear go gciallaíonn Ferdia(d) "fear / gaiscíoch an díse " ( Diad gaolta le dïas , dís ) . Ach is fiú a rá gur féidir "fear dia " atá ann , i gcomórtas le Cú Chulainn agus é "dia-fhear " ( leathdhia , más Lú a athair ) . Tagairtí An Rúraíocht