Tacsanomaíocht (ginearálta)
Is éard is tacsanomaíocht (ón nGréigis Ársa:τάξις taxis "socrú" agus νομία nomia "modh") ann ná an eolaíocht a bhaineann le haithint agus le hainmniú speiceas, agus le hiad a shocrú in aicmiú faoi leith.

Baineann réimse na tacsanomaíochta, uaireanta dá ngairtear "tacsanomaíocht na bitheolaíochta", le cur síos agus úsáid na n-aonad tacsanomaíoch, ar a dtugtar 'tacsóin' (uatha:tacsón). Bíonn tacsanomaíocht ar leith mar thoradh ar an phróiseas ("an tacsanomaíocht de ..."), eagraithe i struchtúr ordlathach nó scéim rangúcháin.

Próiseas 

Cuirtear síos ar orgánaigh bheo, a n-ainmnítear is a rangaítear iad, de réir a gcosúlachtaí is a n-éagsúlachtaí, a gcarachtar deilbheolaíoch is a ngaolta éabhlóideacha. 
 Tosaítear le 5 phríomhroinn nó ríocht de gach orgánach beo:  monera (baictéir is a leithéidí),  pratista (orgánaigh aoncheallacha le núicléis, mar aiméibí),  fungi (beacáin is coincleacha),  plantae (plandaí ilcheallacha), agus  animalia (ainmhithe ilcheallacha). 
 Roinntear gach príomhroinn ina ranganna (mar shampla, rang i measc na n-animalia is ea an mamach). 
 Ansin roinntear gach rang ina oird (sampla de seo is ea na feoilitigh i measc na mamach). 
 An chéad chéim thacsanamaíoch eile is ea roinnt na n-ord ina gclanna (na hainmhithe conda i measc na bhfeoiliteoirí seo, mar shampla). 
 Roinntear gach clann ansin ina haicmí (cuir i gcás, an madra i measc na n-ainmhithe conda). 
 Ina dhiaidh sin roinntear gach aicme ina gnéithe ar féidir leo idirphórú go rathúil (sampla den rangú seo i measc na madraí is ea an madra baile). Ar deireadh roinntear gach gné ina speiceas (na brocairí i measc na madraí baile, abair).

Eagraíocht

Is sampla de rangú nua-aimseartha an ceann a foilsíodh sa bhliain 2009 ag an nGrúpa Fhíligineacht Angaispeirmeach do gach beo-theaghlach de phlandaí bláthanna (an córas APG III).

Féach freisin 
 Carl von Linné

Tagairtí

 
Córais aicmiúcháin
Iasachtaí Gréigise
Ainmníocht
Is éard is tacsanomaíocht ( ón nGréigis Ársa:τάξις taxis "socrú " agus νομία nomia "modh" ) ann ná an eolaíocht a bhaineann le haithint agus le hainmniú speiceas , agus le hiad a shocrú in aicmiú faoi leith . Baineann réimse na tacsanomaíochta , uaireanta dá ngairtear "tacsanomaíocht na bitheolaíochta " , le cur síos agus úsáid na n-aonad tacsanomaíoch , ar a dtugtar ' tacsóin ' ( uatha:tacsón ) . Bíonn tacsanomaíocht ar leith mar thoradh ar an phróiseas ( "an tacsanomaíocht de \..." ) , eagraithe i struchtúr ordlathach nó scéim rangúcháin . Próiseas Cuirtear síos ar orgánaigh bheo , a n-ainmnítear is a rangaítear iad , de réir a gcosúlachtaí is a n-éagsúlachtaí , a gcarachtar deilbheolaíoch is a ngaolta éabhlóideacha . Tosaítear lephríomhroinn nó ríocht de gach orgánach beo : monera ( baictéir is a leithéidí ) , pratista ( orgánaigh aoncheallacha le núicléis , mar aiméibí ) , fungi ( beacáin is coincleacha ) , plantae ( plandaí ilcheallacha ) , agus animalia ( ainmhithe ilcheallacha ) . Roinntear gach príomhroinn ina ranganna ( mar shampla , rang i measc na n-animalia is ea an mamach ) . Ansin roinntear gach rang ina oird ( sampla de seo is ea na feoilitigh i measc na mamach ) . An chéad chéim thacsanamaíoch eile is ea roinnt na n-ord ina gclanna ( na hainmhithe conda i measc na bhfeoiliteoirí seo , mar shampla ) . Roinntear gach clann ansin ina haicmí ( cuir i gcás , an madra i measc na n-ainmhithe conda ) . Ina dhiaidh sin roinntear gach aicme ina gnéithe ar féidir leo idirphórú go rathúil ( sampla den rangú seo i measc na madraí is ea an madra baile ) . Ar deireadh roinntear gach gné ina speiceas ( na brocairí i measc na madraí baile , abair ) . Eagraíocht Is sampla de rangú nua-aimseartha an ceann a foilsíodh sa bhliainag an nGrúpa Fhíligineacht Angaispeirmeach do gach beo-theaghlach de phlandaí bláthanna ( an córas APG III ) . Féach freisin Carl von Linné Tagairtí Córais aicmiúcháin Iasachtaí Gréigise Ainmníocht