Fionnghuala, Iníon Dhomhnaill Uí Bhriain
Iníon leis an tiarna Domhnall Ó Briain ba ea Fionnghuala Ní Bhriain (fl. 1557-1617) agus bua na filíochta aici. Bhí a hathair ag déanamh aighnis lena nia Conchubhar ó lár an 16ú haois amach faoi cheannas mhuintir Bhriain. Tháinig sé chun réitigh le Tiarnacht Thuamhan (tiarnacht Uí Bhriain), a raibh tionchar rialtas Shasana uirthi, agus ceapadh é mar Shirriam an Chláir in 1576. 

Phós Fionnghuala Tomás Mac Muiris, tiarna Leic Snámha i gContae Chiarraí, ach scar sé léi in 1579 chun a leasdeirfiúr a phósadh. Is dócha gurbh é a colcheathar Conchubhar, tríú hIarla Thuamhan, a chuidigh léi Uaithne Mór Ó Lochlainn, tiarna Bhoirne i gContae an Chláir, a phósadh in 1580. Fuair Ó Lochlainn bás in 1581 ach níor fágadh aon chuid dá mhaoin aici le huacht (cé go mbeadh ceart aici, de réir dlí, ar a spré) agus b’éigean di imeacht óna chaisleán ag Muicinis.    

Mar sin féin, d’fhág sí caoineadh ar Uaithne ina diaidh i méadar greanta aiceanta. Dealraíonn sé ó thagairtí sa dán go raibh eolas aici ar chúrsaí ginealaigh, rud a thabharfadh le fios go raibh cuid de shaothar mhuintir Bhruaideadha, filí agus staraithe na mBrianach, léite aici.

Sliocht as an gCaoineadh 

A nainm an Spioraid Naoimh h’imríghe, ‘Uaithne,
is triall ó thigh bhig go tigh mhuar sibh;
béara an tAirdrigh dá lánbhrígh suas tu
don ádhbhadh ann nách fuighir gábhadh ná guasacht.

Biaidh Mórmhac na hÓighe gan ghruaim riot
do bhrígh tú bheith sgaoilteach fá a bhfuarais
‘snach raibh stór cófra ná guais ort,
eaglais is aos ealadhan gan ghruaim riot.

D’inneosain beagán beagán dot dhualgas:
cúig rígh fhichiot do bhí uaitse
ar Éirinn nár bhféidir a ruagadh,
deich rígh is fiche rígh gan truailleadh.

Tagairtí 

Ainm.ie: Ní Bhriain, Fionnghuala (fl. 1557-1617): https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=2148

Máirín Ní Dhonnchadha (eag.), "Courts and Coteries II," in Bourke, Angela (eag.) (2002). The Field Day Anthology of Irish Writing, Volume 4. NYU Press, lgh 395-397.

Jane Stevenson & Peter Davidson (2001). Early Modern Women Poets (1520-1700): An Anthology. Oxford University Press, lgh 175-7

Filí na hÉireann
Stair na hÉireann
Uaisleacht Éireannach
Éireannaigh mná sa 17ú haois
Iníon leis an tiarna Domhnall Ó Briain ba ea Fionnghuala Ní Bhriain ( fl.agus bua na filíochta aici . Bhí a hathair ag déanamh aighnis lena nia Conchubhar ó lár an haois amach faoi cheannas mhuintir Bhriain . Tháinig sé chun réitigh le Tiarnacht Thuamhan ( tiarnacht Uí Bhriain ) , a raibh tionchar rialtas Shasana uirthi , agus ceapadh é mar Shirriam an Chláir in Phós Fionnghuala Tomás Mac Muiris , tiarna Leic Snámha i gContae Chiarraí , ach scar sé léi inchun a leasdeirfiúr a phósadh . Is dócha gurbh é a colcheathar Conchubhar , tríú hIarla Thuamhan , a chuidigh léi Uaithne Mór Ó Lochlainn , tiarna Bhoirne i gContae an Chláir , a phósadh in Fuair Ó Lochlainn bás inach níor fágadh aon chuid dá mhaoin aici le huacht ( cé go mbeadh ceart aici , de réir dlí , ar a spré) agus b’éigean di imeacht óna chaisleán ag Muicinis . Mar sin féin , d’fhág sí caoineadh ar Uaithne ina diaidh i méadar greanta aiceanta . Dealraíonn sé ó thagairtí sa dán go raibh eolas aici ar chúrsaí ginealaigh , rud a thabharfadh le fios go raibh cuid de shaothar mhuintir Bhruaideadha , filí agus staraithe na mBrianach , léite aici . Sliocht as an gCaoineadh A nainm an Spioraid Naoimh h’imríghe , ‘Uaithne , is triall ó thigh bhig go tigh mhuar sibh ; béara an tAirdrigh dá lánbhrígh suas tu don ádhbhadh ann nách fuighir gábhadh ná guasacht . Biaidh Mórmhac na hÓighe gan ghruaim riot do bhrígh tú bheith sgaoilteach fá a bhfuarais ‘snach raibh stór cófra ná guais ort , eaglais is aos ealadhan gan ghruaim riot . D’inneosain beagán beagán dot dhualgas : cúig rígh fhichiot do bhí uaitse ar Éirinn nár bhféidir a ruagadh , deich rígh is fiche rígh gan truailleadh . Tagairtí Ainm.ie: Ní Bhriain , Fionnghuala ( fl. https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=2148 Máirín Ní Dhonnchadha ( eag. ) , "Courts and Coteries II , " in Bourke , Angela ( eag.) The Field Day Anthology of Irish Writing , Volume NYU Press , lgh Jane Stevenson & Peter Davidson Early Modern Women Poets An Anthology . Oxford University Press , lgh7 Filí na hÉireann Stair na hÉireann Uaisleacht Éireannach Éireannaigh mná sa haois