An eitinn
Galar is ea an eitinn arb é an baictéar úd Mycobacterium tuberculosis is cúis leis. Ar na scamhóga is minicí a ghoilleann an eitinn, ach is féidir léi dul i bhfeidhm ar bhaill eile den chorp, ar na cnámha nó ar an inchinn mar shampla.

Téarmaíocht 

Níl trácht ar an eitinn inniu. Ach tubarculóis" nó leagan éigin áitiúil den fhocal chéanna a tugadh ar an eitinn sna teangacha coimhthíocha fadó. Créachta a tugadh ar an eitinn i nGaeilge Uladh.

Vacsaíniú i gcoinne na hEitinne 

BCG a thugtar ar an vacsaín a thugann díonadh (imdhíonacht) don duine ar an eitinn. Seasann na litreacha sin do Bacillus Calmette-Guérin. Is é atá i gceist leis an BCG ná tréithchineál lagaithe den bhaictéar Mycobacterium bovis, is é sin, baictéar eitinne na mbó. B'iad Albert Calmette agus Camille Guérin, beirt bhaictéareolaithe a bhí ag obair in Institiúid Pasteur i Lille a d'fhorbair an vacsaín i rith bhlianta an Chéad Chogadh Domhanda. Tháinig an vacsaín in úsáid sa chéad uair sa bhliain 1921, ach níor éirigh sí coitianta ach i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda.

Tionchar an ghalair 

Bhí an eitinn forleathan go leor in Éirinn i dtús na fichiú haoise, rud atá le léamh ar litríocht Gaeilge na linne chomh maith. Inniu, áfach, is fánach duine a tholgann an eitinn. Is iad na príomhchúiseanna leis ná:

(a) go bhfuil caighdeán maith maireachtála sa tír don chuid is mó,
(b) gur féidir linn cóir leighis a thabhairt do dhaoine a bhfuil an aicíd orthu, agus
(c) go bhfuil leibhéal ard imdhíonachta ann.

Is léir freisin go bhfuil tuiscint na ngnáthdhaoine do chúrsaí an tsláinteachais i bhfad níos fearr inniu ná mar a bhíodh. 

Sa Tríú Domhan tá líon na ndaoine a tholgann an eitinn agus a fhaigheann bás léi i bhfad níos airde, agus é ag dul i méadaíocht go gasta i gcuid mhór tíortha.

Conas a théann an eitinn i bhfeidhm ort?

Is gnách go dtosaíonn an eitinn le láthair bheag athlasta in aon scamhóg amháin.
Téann an láthair athlasta i méid ansin agus mura gcuirtear bac leis an athlasadh in am leathnóidh sé amach chuig an scamhóg eile sa deireadh. Ní féidir na scamhóga athlasta a thabhairt ar ais, agus mar sin tá sé ardtábhachtach an t-othar a chur ar bhealach a bhisithe in am.

Aithnítear an aicíd ar na hairíonna seo:
 tá an t-othar ag casachtach ar feadh seachtainí;
 tá fiabhras air;
 bíonn sé ag bárcadh allais gan chúis shoiléir, go háirithe istoíche;
 tá sé ag cailliúint meáchain;
 bíonn tuirse air gan chúis shoiléir;
 bíonn slaoda fola sa ramallae a chaitheann sé le linn na dtaomanna casachtaí.

Féach freisin 

Tástáil Mantoux
Dorothy Stopford-Price
Vacsaín BCG

Tagairtí 

Galair Bhaictéaracha
Eitinn
Galar is ea an eitinn arb é an baictéar úd Mycobacterium tuberculosis is cúis leis . Ar na scamhóga is minicí a ghoilleann an eitinn , ach is féidir léi dul i bhfeidhm ar bhaill eile den chorp , ar na cnámha nó ar an inchinn mar shampla . Téarmaíocht Níl trácht ar an eitinn inniu . Ach tubarculóis " nó leagan éigin áitiúil den fhocal chéanna a tugadh ar an eitinn sna teangacha coimhthíocha fadó . Créachta a tugadh ar an eitinn i nGaeilge Uladh . Vacsaíniú i gcoinne na hEitinne BCG a thugtar ar an vacsaín a thugann díonadh ( imdhíonacht ) don duine ar an eitinn . Seasann na litreacha sin do Bacillus Calmette-Guérin . Is é atá i gceist leis an BCG ná tréithchineál lagaithe den bhaictéar Mycobacterium bovis , is é sin , baictéar eitinne na mbó . B' iad Albert Calmette agus Camille Guérin , beirt bhaictéareolaithe a bhí ag obair in Institiúid Pasteur i Lille a d' fhorbair an vacsaín i rith bhlianta an Chéad Chogadh Domhanda . Tháinig an vacsaín in úsáid sa chéad uair sa bhliain ach níor éirigh sí coitianta ach i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda . Tionchar an ghalair Bhí an eitinn forleathan go leor in Éirinn i dtús na fichiú haoise , rud atá le léamh ar litríocht Gaeilge na linne chomh maith . Inniu , áfach , is fánach duine a tholgann an eitinn . Is iad na príomhchúiseanna leis ná : (a) go bhfuil caighdeán maith maireachtála sa tír don chuid is mó , (b) gur féidir linn cóir leighis a thabhairt do dhaoine a bhfuil an aicíd orthu , agus (c) go bhfuil leibhéal ard imdhíonachta ann . Is léir freisin go bhfuil tuiscint na ngnáthdhaoine do chúrsaí an tsláinteachais i bhfad níos fearr inniu ná mar a bhíodh . Sa Tríú Domhan tá líon na ndaoine a tholgann an eitinn agus a fhaigheann bás léi i bhfad níos airde , agus é ag dul i méadaíocht go gasta i gcuid mhór tíortha . Conas a théann an eitinn i bhfeidhm ort ? Is gnách go dtosaíonn an eitinn le láthair bheag athlasta in aon scamhóg amháin . Téann an láthair athlasta i méid ansin agus mura gcuirtear bac leis an athlasadh in am leathnóidh sé amach chuig an scamhóg eile sa deireadh . Ní féidir na scamhóga athlasta a thabhairt ar ais , agus mar sin tá sé ardtábhachtach an t-othar a chur ar bhealach a bhisithe in am . Aithnítear an aicíd ar na hairíonna seo : tá an t-othar ag casachtach ar feadh seachtainí ; tá fiabhras air ; bíonn sé ag bárcadh allais gan chúis shoiléir , go háirithe istoíche ; tá sé ag cailliúint meáchain ; bíonn tuirse air gan chúis shoiléir ; bíonn slaoda fola sa ramallae a chaitheann sé le linn na dtaomanna casachtaí . Féach freisin Tástáil Mantoux Dorothy Stopford-Price Vacsaín BCG Tagairtí Galair Bhaictéaracha Eitinn