Albainis
Teanga Ghearmáinice is ea an Béarla Gallda, nó an Albainis (Albainis: Scots), a labhraítear in Albain. Tugtar Lallainnis (Albainis: Lallans, 'ísealchríocha') uirthi i bhfoinsí áirithe Gaeilge chomh maith. Úsáidtear an téarma Albainis Uladh go hoifigiúil le tagairt don chineál leagain a labhraítear i gCúige Uladh, go háirithe i dTuaisceart Éireann.

Is deacair a rá, cé acu teanga inti féin nó canúint de chuid an Bhéarla í an Albainis. Ón taobh amháin de, glactar leis gur ceann de sheanchanúintí an Bhéarla í an Albainis, ach tá canúintí traidisiúnta seanbhunaithe dá cuid féin ag an Albainis chomh maith. Is féidir dearcadh ar an Albainis freisin mar chuid den Bhéarla mar a labhraítear in Albain é, ach tá sí an-difriúil le Béarla na hAlban, is é sin, an leagan den Bhéarla Caighdeánach a chleachtaítear in Albain. 

Maidir leis na cainteoirí dúchais, is é an t-ainm is minicí a thugann siad ar an teanga ná Scots nó braid Scots - is ionann braid agus broad an Bhéarla chaighdeánaigh. Is minic nach dtugann siad "Scots" ar a bhfuil á labhairt acu, ach ainmneacha cosúil le Doric nó Buchan Claik - is é sin, ainm na canúna cúinge. Ainm seanfhaiseanta é Scotch, ach chluinfeá sa chiall seo é an chorruair in Éirinn. Tá an t-ainm Lallans bunaithe ar Lowlands an Bhéarla, agus bhain scríbhneoirí an leabhair úd Ciste Cúrsaí Reatha úsáid as an leagan Gaeilge Lallainnis. Ainm é a d'fheicfeá ag scríbhneoirí Albanacha cosúil le Robert Burns agus Robert Louis Stevenson, cuir i gcás. 

They took nae pains their speech to balance,
Or rules to gie;
But spak their thoughts in plain, braid lallans,
Like you or me.

Sa sliocht seo, is léir gurb é an chiall atá á cur in iúl leis an bhfocal Lallans ná "caint na ndaoine", "canúint na ndaoine simplí", seachas aon chineál teanga liteartha nó chaighdeánaithe: "Níor bhuair siad a gcloicne le gramadach ná le rialacha na teanga, ach labhair siad an rud a bhí ar a n-intinn i gcaint shimplí na ndaoine cosúil leat féin nó liomsa." (Robert Burns)

Nuair a thosaigh athbheochan na hAlbainise i dtús na fichiú haoise, baineadh úsáid as an bhfocal Lallainnis nó Lallans le tagairt don "Albainis shintéiseach" a bhí ag teacht ar an bhfód san am - is é sin, teanga liteartha a bhí curtha i dtoll le chéile as focail chanúnacha chomh maith le focail a tháinig as seanlitríocht na hAlbainise.

Stair 

Go dtí an 15ú haois, b'ionann Scottis agus Gaeilge na hAlban, agus lucht labhartha na hAlbainise ag tabhairt Inglis ar an teanga a bhí acu féin. Ina dhiaidh sin, áfach, d'éirigh sé coitianta Erse, is é sin, teanga na hÉireann, a thabhairt ar Ghaeilge na hAlban, agus an t-ainm Scottis nó Scots ag tagairt don Albainis feasta.

Ón tseachtú haois ar aghaidh, bhí seanchanúint Nortumbrach an Bhéarla á labhairt in Oir-Dheisceart na hAlban. Bhí an teanga teorannaithe don cheantar seo go dtí an 13ú haois, a fhad agus a bhí Gaeilge na hAlban á labhairt i gcúirt Rí na hAlban. Ina dhiaidh sin, áfach, chuaigh an teanga in úsáid i mbuirgeanna na hAlban. Is éard a bhí i gceist leis na buirgeanna ná sórt cathracha a bhí curtha ar bun ag Dáibhí Mac Maol Coilm (Dáibhí a hAon), agus é ina Rí ar Albain sna blianta 1124-1153. An meas a bhí ag na daoine ar an Albainis mar theanga, chuaigh sé i méadaíocht, go háirithe nuair a bhí an Fhraincis ag imeacht go tiubh. Mar sin, bhí an Albainis á labhairt go forleathan i gcuid mhór d'Oirthear na hAlban ón 14ú haois ar aghaidh.

Mar sin, tá an Albainis bunaithe ar na canúintí a bhí á labhairt in Northumberland sna Meánaoiseanna. Cosúil le canúintí Northumberland, bhí sí breac le hiasachtaí Fraincise agus Lochlainnise. Níos deireanaí, fuair an Albainis focail ar iasacht ón Íseal-Ghearmáinis agus ón Ollainnis, ó bhí muintir na hAlban ag trádáil le mairnéalaigh ó thuaisceart na Gearmáine agus ón Ísiltír. Fuair an Albainis cuid mhór focal ón nGàidhlig chomh maith, ní nárbh ionadh. Go háirithe na téacsaí dlíthiúla ó na Meánaoiseanna, tá siad breac le hiasachtaí Gàidhlig.

Stádas 
Sa bhliain 1707, chuaigh Sasana agus Albain le chéile in aon ríocht aontaithe amháin. Roimhe sin, b'é an meas a bhí ag na daoine ar an Albainis sa dá thír gur teanga ar leith a bhí i gceist leis an Albainis. D'imigh sin, áfach, agus tháinig seo: inniu, is minic a labhraíonn na hAlbanaigh canúintí atá idir eatarthu idir an chanúint Albanach agus an Béarla caighdeánaithe. Bíonn na hAlbanaigh ábalta, ina lán cásanna, códmhalartú a dhéanamh ó Bhéarla caighdeánaithe go canúint Albanach, de réir mar a theastaíonn uathu. Contanóid atá ann, agus níl sé furasta teorainn shoiléir a shocrú idir "Albainis faoi thionchar an Bhéarla" agus "Béarla faoi thionchar na hAlbainise", ná a rá, cé acu canúintí de chuid Bhéarla na hAlban nó canúintí de chuid na hAlbainise atá i gceist le caint na ndaoine in Albain an lae inniu.

Tagairtí

Naisc sheachtracha

Teangacha na Eorpa
Teangacha Gearmáinice
Teangacha na Ríochta Aontaithe
 
Albain
Teanga Ghearmáinice is ea an Béarla Gallda , nó an Albainis ( Albainis : Scots ) , a labhraítear in Albain . Tugtar Lallainnis ( Albainis : Lallans , ' ísealchríocha') uirthi i bhfoinsí áirithe Gaeilge chomh maith . Úsáidtear an téarma Albainis Uladh go hoifigiúil le tagairt don chineál leagain a labhraítear i gCúige Uladh , go háirithe i dTuaisceart Éireann . Is deacair a rá , cé acu teanga inti féin nó canúint de chuid an Bhéarla í an Albainis . Ón taobh amháin de , glactar leis gur ceann de sheanchanúintí an Bhéarla í an Albainis , ach tá canúintí traidisiúnta seanbhunaithe dá cuid féin ag an Albainis chomh maith . Is féidir dearcadh ar an Albainis freisin mar chuid den Bhéarla mar a labhraítear in Albain é , ach tá sí an-difriúil le Béarla na hAlban , is é sin , an leagan den Bhéarla Caighdeánach a chleachtaítear in Albain . Maidir leis na cainteoirí dúchais , is é an t-ainm is minicí a thugann siad ar an teanga ná Scots nó braid Scots - is ionann braid agus broad an Bhéarla chaighdeánaigh . Is minic nach dtugann siad "Scots " ar a bhfuil á labhairt acu , ach ainmneacha cosúil le Doric nó Buchan Claik - is é sin , ainm na canúna cúinge . Ainm seanfhaiseanta é Scotch , ach chluinfeá sa chiall seo é an chorruair in Éirinn . Tá an t-ainm Lallans bunaithe ar Lowlands an Bhéarla , agus bhain scríbhneoirí an leabhair úd Ciste Cúrsaí Reatha úsáid as an leagan Gaeilge Lallainnis . Ainm é a d' fheicfeá ag scríbhneoirí Albanacha cosúil le Robert Burns agus Robert Louis Stevenson , cuir i gcás . They took nae pains their speech to balance , Or rules to gie ; But spak their thoughts in plain , braid lallans , Like you or me . Sa sliocht seo , is léir gurb é an chiall atá á cur in iúl leis an bhfocal Lallans ná "caint na ndaoine" , "canúint na ndaoine simplí " , seachas aon chineál teanga liteartha nó chaighdeánaithe : "Níor bhuair siad a gcloicne le gramadach ná le rialacha na teanga , ach labhair siad an rud a bhí ar a n-intinn i gcaint shimplí na ndaoine cosúil leat féin nó liomsa." ( Robert Burns ) Nuair a thosaigh athbheochan na hAlbainise i dtús na fichiú haoise , baineadh úsáid as an bhfocal Lallainnis nó Lallans le tagairt don "Albainis shintéiseach " a bhí ag teacht ar an bhfód san am - is é sin , teanga liteartha a bhí curtha i dtoll le chéile as focail chanúnacha chomh maith le focail a tháinig as seanlitríocht na hAlbainise . Stair Go dtí an haois , b' ionann Scottis agus Gaeilge na hAlban , agus lucht labhartha na hAlbainise ag tabhairt Inglis ar an teanga a bhí acu féin . Ina dhiaidh sin , áfach , d' éirigh sé coitianta Erse , is é sin , teanga na hÉireann , a thabhairt ar Ghaeilge na hAlban , agus an t-ainm Scottis nó Scots ag tagairt don Albainis feasta . Ón tseachtú haois ar aghaidh , bhí seanchanúint Nortumbrach an Bhéarla á labhairt in Oir-Dheisceart na hAlban . Bhí an teanga teorannaithe don cheantar seo go dtí an haois , a fhad agus a bhí Gaeilge na hAlban á labhairt i gcúirt Rí na hAlban . Ina dhiaidh sin , áfach , chuaigh an teanga in úsáid i mbuirgeanna na hAlban . Is éard a bhí i gceist leis na buirgeanna ná sórt cathracha a bhí curtha ar bun ag Dáibhí Mac Maol Coilm ( Dáibhí a hAon ) , agus é ina Rí ar Albain sna blianta An meas a bhí ag na daoine ar an Albainis mar theanga , chuaigh sé i méadaíocht , go háirithe nuair a bhí an Fhraincis ag imeacht go tiubh . Mar sin , bhí an Albainis á labhairt go forleathan i gcuid mhór d' Oirthear na hAlban ón haois ar aghaidh . Mar sin , tá an Albainis bunaithe ar na canúintí a bhí á labhairt in Northumberland sna Meánaoiseanna . Cosúil le canúintí Northumberland , bhí sí breac le hiasachtaí Fraincise agus Lochlainnise . Níos deireanaí , fuair an Albainis focail ar iasacht ón Íseal-Ghearmáinis agus ón Ollainnis , ó bhí muintir na hAlban ag trádáil le mairnéalaigh ó thuaisceart na Gearmáine agus ón Ísiltír . Fuair an Albainis cuid mhór focal ón nGàidhlig chomh maith , ní nárbh ionadh . Go háirithe na téacsaí dlíthiúla ó na Meánaoiseanna , tá siad breac le hiasachtaí Gàidhlig . Stádas Sa bhliain chuaigh Sasana agus Albain le chéile in aon ríocht aontaithe amháin . Roimhe sin , b'é an meas a bhí ag na daoine ar an Albainis sa dá thír gur teanga ar leith a bhí i gceist leis an Albainis . D' imigh sin , áfach , agus tháinig seo : inniu , is minic a labhraíonn na hAlbanaigh canúintí atá idir eatarthu idir an chanúint Albanach agus an Béarla caighdeánaithe . Bíonn na hAlbanaigh ábalta , ina lán cásanna , códmhalartú a dhéanamh ó Bhéarla caighdeánaithe go canúint Albanach , de réir mar a theastaíonn uathu . Contanóid atá ann , agus níl sé furasta teorainn shoiléir a shocrú idir "Albainis faoi thionchar an Bhéarla " agus "Béarla faoi thionchar na hAlbainise " , ná a rá , cé acu canúintí de chuid Bhéarla na hAlban nó canúintí de chuid na hAlbainise atá i gceist le caint na ndaoine in Albain an lae inniu . Tagairtí Naisc sheachtracha Teangacha na Eorpa Teangacha Gearmáinice Teangacha na Ríochta Aontaithe Albain