Tấn Điệu công
Tấn Điệu công (chữ Hán: 晋悼公, cai trị: 572 TCN – 558 TCN<ref name="SKTan">Sử ký Tư Mã Thiên, quyển 39: Tấn thế gia</ref>), họ Cơ (姬), tên thật là Chu (周) hay Củ (糾), còn được gọi là Chu tử (周子) hoặc Tôn Chu (孫周), là vị quốc quân thứ 30 của nước Tấn - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc.

Tấn Điệu công là cháu chắt của Tấn Tương công, về thế thứ ông xếp ngành trưởng trong tông thất. Năm 573 TCN sau khi Tấn Lệ công bị giết hại, Điệu công được quan Trung quân Nguyên soái là Loan Thư tôn lập làm vua. Trong thời gian trị vì, Điệu công được sự giúp đỡ của những người tài như Lữ Tương, Sĩ Phường, Ngụy Giáng, Triệu Vũ... bên trong ổn định chính sự, bên ngoài tỏ uy thế với chư hầu. Từ năm Điệu công thứ tư, ông theo đề nghị của Ngụy Giáng thi hành chính sách hòa hỏa với Nhung Địch, thân thiện cùng Tống, Ngô; nhờ đó tiếp tục phát triển cơ nghiệp bá chủ của Tấn quốc. Trong 8 năm Điệu công 9 lần hội chư hầu, củng cố ngôi bá của Tấn trước đối thủ là Sở. Tuy nhiên trong những năm cuối cùng, Điệu công sinh ra trễ biếng, lười nhác, thế bá chủ dần suy yếu. Sau thời Điệu công, thế lực công gia dần bị suy yếu trước sự trỗi dậy của Lục khanh mà kết quả là sự kiện Ba nhà chia Tấn 150 năm sau đó.

 Dòng đích mất ngôi 

Tấn Điệu công là chắt của Tấn Tương công – quốc quân thứ 25 nước Tấn. Trước khi mất, Tấn Tương công cho người con út là Cơ Tiệp (em Tấn Linh công) gọi là Hoàn Thúc. Kể từ sau biến loạn Ly cơ, công gia Tấn quốc đặt ra quy định các công tử nếu không phải là người được chọn nối ngôi (thế tử) thì đều phải gửi sang nước khác làm quan, không được ở lại trong nước. Vì anh cả của Hoàn Thúc là Di Cao đã được lập (Tấn Linh công) nên Hoàn Thúc sang làm quan ở nhà Chu.

Hoàn Thúc Tiệp sinh ra Cơ Đàm, được gọi là Huệ bá Đàm. Tôn Chu là con trai thứ của Huệ bá Đàm, chào đời vào năm 586 TCN. Trên ông còn có một người anh nhưng bị bệnh ngốc nghếch đến nỗi không phân biệt được hạt thóc và hạt gạo, nên ông trở thành con kế tự của Huệ bá Đàm. Thuở nhỏ Chu Tử đi theo quan Khanh sĩ nhà Chu là Đan Tương công, được tiếp thu lễ giáo của Chu Lễ. Khi Đan Tương công sắp mất, có bày tỏ ý kiến với người kế vị Đan Khoảnh công rằng tôn Chu sẽ lên ngôi vua Tấn quốc sau này. Tề Linh công không chịu đến dự hội. Tấn hầu tức giận, toan thảo phạt nước Tề, Tề hầu hoảng hốt vội cho thế tử Quang sang Tấn làm con tin.

Tháng 5 năm đó, Hàn Quyết và Tuân Yển soái lĩnh quân đội tiên phong đánh Trịnh, phá tan quân Trịnh trên sông Vị, nhân đó tràn vào ấp Tiêu Di của Sở và nước Trần. Tấn Điệu công cùng với Vệ Hiến công đóng quân ở Thích Ấp để làm viện trợ cho cánh quân tiên phong. Bấy giờ dân ở Bành Thành không chống nổi quân Tấn, hùa nhau mở cửa thành đón Tấn Điệu công vào. Điệu công vào Bành Thành, truyền giết bọn 5 đại phu của Tống đã theo Sở rồi trả Bành Thành cho Tống quốc.

 Kết minh với Lỗ và Ngô 

Tháng 4 năm 570 TCN, Tấn hầu triệu Lỗ hầu đến hội thề ở Trường Xư. Tướng lễ của Lỗ là Trọng tôn Miệt sắp xếp cho Lỗ Tương công năm đó mới 5 tuổi làm lễ khấu đầu với Tấn hầu. Khi đó đại phu Kỳ Hề xin cáo lão về hưu, và tiến cử Giải Hổ, người từng có thù với mình lên thế chức, Điệu công ưng thuận. Đến đây Giải Hổ trước, Điệu công lại hỏi Kỳ Hề về người sẽ lên thay, Hề tiến cử con của mình là Kỳ Ngọ. Dương Thiệt Chức chết, Kỳ Hề tiến cử con Chức là Dương Thiệt Xích. Điệu công bèn dùng Ngọ làm Trung quân úy, Xích làm phóXuân Thu tam truyện, quyển 4, trang 17.

Lúc bấy giờ Tấn đã kết minh với Ngô để cùng nhau chống Sở. Nước Ngô ngày một hùng mạnh, uy hiếp mạnh mẽ phía đông nam nước SởXuân thu sử, trang 131 - 132. Tấn Điệu công bèn sai Vu Hồ Dung đi sứ Ngô quốc, thuyết phục vua Ngô Thọ Mộng đánh Sở. Vua Ngô nghe theo. Vào năm 570 TCN, quân Ngô đánh bại quân Sở. Tháng 6 năm đó, nhân nước Trịnh đã thần phục, Tấn Điệu công hội chư hầu ở đất Kê Trạch thuốc nước Tấn. Ở Lạc Dương, Chu Linh vương mới lên ngôi cũng sai Thiện tử tới dự thề với chư hầu. Tấn hầu sai Sĩ Cái và Tuân Ngô đến triệu Tề hầu và Ngô tử đến hội, nhưng hai vua này không tới..

Trong hội thề Kê Trạch, em cùng mẹ với Tấn hầu là Dương Can nói năng ngông cuồng, không coi trọng kỉ luật trong quân, xúc phạm tới Ngụy Giáng. Ngụy Giáng bèn sai xử tử người giong xe của Dương Can. Dương Can đem việc báo với Tấn hầu. Tấn hầu tức giận, bàn với Dương Thiệt Xích về việc trị tội Ngụy Giáng. Vừa lúc đó Giáng cũng sai người đến tâu bày mọi việc, và cầm sẵn gươm xin chịu tội. Tấn hầu hiểu ra rằng Ngụy Giáng chỉ tuân theo kỉ luật chung, vội đến nỗi không kịp đi giày, ra xin lỗi Ngụy Giáng và phong làm Tân quân phó tướngXuân Thu tam truyện, tập 4, trang 20, 21. Vì nước Hứa và nước Trần theo Sở mà không dự hội Kê Trạch, Tấn hầu sai Tuân Oanh xuất sư phạt Hứa và Trần. Trần Thành công vội sai Viên Kiều sang tạ lỗi với Tấn, và xin thần phục, còn nước Hứa ở gần Sở nên quân Tấn chưa đánh tới được.

Mùa đông năm 569 TCN, Tấn Điệu công mời tiệc đón Lỗ Tương công. Trong buổi tiệc, Trọng tôn Miệt Lỗ quốc xin lấy nước Tắng thuộc về quyền bá chủ của nước Lỗ, vua Tấn thuận theo.

 Giằng co với Sở quanh Trịnh và Trần 

Tháng 6 năm 571 TCN, nhân Trịnh bá vừa mất, Tấn bèn liên minh với Tống, Vệ và Châu cùng đánh Trịnh. Quan đại phu nước Lỗ là Trọng tôn Miệt đề nghị xây thành Hổ Lao để khống chế Trịnh quốc. Tướng Tấn là Trí Oanh đề nghị bắt nước Tề tham gia vào việc đắp thành, mà nếu Tề hầu không nhận thì sẽ có lý do để thảo phạt Tề. Tề hầu phải sai Thôi Trữ đến đất Thích dự lễ đắp thành với các chư hầu vào mùa đông năm đó.

Năm 568 TCN, Sở Cung vương sai quân đánh nước Trần vì cớ Trần ngả theo Tấn, giữa đường đi ngang qua nước Đốn, buộc nước này thần phục. Trần Ai công thấy vậy bèn mang quân vây nước Đốn. Lệnh doãn của Sở là Tử Nang bèn tấn công nước Trần để cứu Đốn. Vua Trần đành cầu cứu nước Tấn. Tháng 9 năm 568 TCN, Tấn hầu cùng với Tống công, Lỗ công, Trần hầu, Vệ hầu, Trịnh bá, Tào bá, Cử tử, Châu tử, Đằng tử, Tiết bá, Thế tử Quang Tề quốc, cùng với người nước Ngô và nước Tắng ở đất Thích, sau đó tiến quân vào nước Trần. Quân Sở rút về, Tấn Điệu công lại hội chư hầu ở Thiện ĐạoTấn quốc sử cương yếu, trang 102.

Tháng 12 năm 566 TCN, Tử nang nước Sở đem quân đánh Trần. Tấn Điệu công lại hội 7 nước chư hầu ở đất Vĩ để cứu Trần. Trần Ai công cũng theo lệnh triệu tập, giao cho em là công tử Hoàng lo phòng giữ quân Sở, còn mình đến hội với Tấn Điệu công. Nhưng quân Tấn di chuyển chậm vì e ngại quân Sở đông đảo, bản thân Tấn hầu cũng không dám nắm chắc phần thắng. Kinh thành nước Trần bị vây rất gấp, Trần hầu bèn bỏ hội nghị với nước Tấn, trở về giữ nước và xin giảng hòa với Sở. Cùng khi đó Tử Tứ (người nắm quyền ở Trịnh) sai sát thủ đến hội giết Trịnh Hi công và xin thần phục Sở quốcXuân Thu tam truyện, tập 4, trang 80.

Tháng 4 năm 559 TCN, Tấn Điệu công hội quân các chư hầu đi đánh Tần. Điệu công cầm quân đóng tại biên giới, các cánh quân của 6 vị Khanh vượt sông Kinh, đánh cho quân Tần thua to. Quân Tấn tiến đến đất Vực Lâm mới rút lui. Trong trận đó, Loan Kiềm (con Loan Thư) cùng Phạm Ưởng (con Phạm Mang) giao chiến với quân Tần mà Kiềm bị giết, Ưởng trốn thoát về. Trưởng tộc họ Loan là Loan Yểm (anh Loan Kiềm, cũng là con rể Phạm Mang) đòi giết Phạm Ưởng. Phạm Ưởng trốn sang Tần quốc, nhờ vua Tần vận động mà được quay về. Lại vì lễ pháp của nhà Chu chỉ cho phép chư hầu có 3 đạo quân thường trực, nên Điệu công nhân cái chết của Tuân Oanh mà bỏ đạo Tân quân, chỉ còn Thượng, Trung, Hạ quân.

 Những năm cuối 

Năm 560 TCN, Tuân Oanh, Ngụy Tướng, Sĩ Phường đều bệnh chết. Tấn Điệu công lấy cớ đi săn, tập hợp quân đội ở Miên Thượng, dùng Phạm Mang làm Trung quân nguyên soái, Phạm Mang từ chối và tiến cử Tuân Yển thay mình vì Yển lớn tuổi hơn, nhà vua nghe theo. Lại lấy Phạm Mang làm Trung quân phó tướng, Triệu Vũ làm Thượng quân nguyên soái, Hàn Khởi làm Thượng quân phó tướng, Loan Áp, Ngụy Giáng làm Hạ quân chánh, phó tướng.

Năm 559 TCN, nước Ngô nhân nước Sở có tang mà đem quân đánh chiếm. Tấn Điệu công hội chư hầu ở đất Hướng. Trong buổi hội, người Tấn trách cứ người Ngô vì việc nhân tang sự mà động binh, đuổi sứ Ngô về, rồi bắt giam công tử Vụ Lâu nước Cử vì Cử bỏ theo Sở. Bấy giờ trong danh sách những người đến hội có cả vị khanh nước Lỗ, vua Tấn cho liệt ngang với hàng chư hầu. Kinh Xuân Thu cho rằng từ đây Tấn Điệu công bắt đầu trễ biếng, nghiệp Bá suy mòn từ đây.

Cùng tháng 4 năm 559 TCN, ở Vệ quốc, Vệ hầu là Hiến công bị Tôn Lâm Phủ truất phế, đến ngụ ở ấp Lai thuộc Tề quốcXuân Thu tam truyện, tập 4, trang 95. Tấn Điệu công muốn đem quân giúp vua Vệ, nhưng Tuân Yển cho rằng vua Vệ vốn vô đạo, nên để mặc thì hơn, Điệu công theo lời.

Ở Tề quốc, năm 558 TCN, Tề Linh công biết Tấn quốc đã có ý trễ biếng, bèn tìm cơ sinh sự tranh ngôi bá chủ, bèn sai người kích động nước Châu cướp phá thành ấp nước Lỗ ở Nam Bỉ. Vua Lỗ phải cầu cứu nước Tấn. Tấn hầu hội chuẩn bị phạt Châu và Cử, nhưng giữa lúc đó lại lâm bệnh nên đành thôi. Đến ngày Quý Hợi tháng 11 năm đó, Tấn Điệu công qua đời khi mới 29 tuổi, làm vua được 15 năm. Thế tử Bưu lên nối ngôi, tức là Tấn Bình công.

 Đánh giá 

Xuân Thu Tả thị truyện bàn về chính sách dùng người và trị nước của Tấn Điệu côngKỳ Hề coi Trung quân, Dương Thiệt Chức làm phó. Ngụy Giáng làm Tư Mã. Trương Lão làm hậu yêm (coi xét, thăm thứ, làm tiền bộ trong quân), Đạt Át Khấu coi Thượng quân, Tuân Yển làm Tư mã dạy cho tướng sĩ, binh lính. Khi hành quân biết hợp tác. Trình Thịnh giữ chức Thặng Tư mã coi hết các phu dịch và săn sóc về ngựa và chiến xa, dạy cho biết lễ nghi phải trái. Các quan trong sáu bộ đều được dân khen, ai cũng làm hết phận sự. Ai biết việc người nấy, không chen vào việc người khác. Tước không vượt quá tài năng. Tướng một đạo quân không dám vượt quyền Nguyên súy. Tướng một lữ không dám vượt quyền Tướng quân. Trong dân gian không thấy có một lời chê. Thế nên có cơ hội phục được nghiệp Bá.

Đại phu đương thời của nước Trịnh là Tử Triển nói về Tấn Điệu côngVua Tấn ngày nay thông minh, bốn quân không khuyết, tám vị khanh hòa hợp.

Lệnh doãn nước Sở là Tử Nang đánh giá về vua TấnLúc này ta không nên tranh với Tấn. Vua Tấn biết chọn người để giao công việc. Mỗi công vụ có một điều lệ. Các quan biết nhường chỗ cho người có tài có đức hơn. Các đại phu chuyên cần về công việc đã được giao phó. Tướng tá dưới cố theo lệnh trên. Dân nông chăm nghề nông. Công thương cứ giữ nghiệp cũ... Vua Tấn thông minh, các quan trung trực. Người trên biết nhường. Người dưới chăm việc. Lúc này không kình địch với Tấn được.Theo Xuân Thu sử đánh giá, việc Tấn Điệu công chỉnh đốn nội chánh và những thành công trong công cuộc tranh bá với Sở, thừa nhận ông là một vị quốc quân có năng lực.

Tấn Điệu công trong những năm tại vị, cứu Tống, phạt Tề, thảo Trịnh, kết Lỗ, tu Ngô, hòa Nhung trước sau 11 lần hội sư chư hầu. Theo Xuân Thu tả truyện nhân vật phổ tổng kết, ông có ba điểm đáng khen: biết dùng người tài, người chính trực và tiếp thu ý kiến; về đối ngoại biết lấy lễ phục chư hầu; và nhất là thi hành chính trị khoan hòa, lấy đức phục dân. Tuy nhiên cũng chỉ trích ông về những khiếm khuyết như không dẹp yên nước Trần, phạt Tần vô công, và không giúp Vệ bình được nội loạn. Những năm cuối đời Điệu công, đại quyền rơi vào tay họ Trí, họ Phạm và họ Trung Hàng. Đến đời Tấn Bình công xảy ra loạn họ Loan, họ Phạm. Trong cuộc biến loạn đó, họ Phạm tự ý vượt quyền quốc quân mà dụng binh của chư hầu, làm tổn hại đến địa vị của Tấn quốc. Hơn thế nữa, cục diện sáu vị khanh chuyên quyền cũng được nhìn nhận là bắt đầu manh nha từ thời Điệu công.

 Xem thêm 
 Tấn Tương công
 Tấn Lệ công
 Loan Thư
 Ngụy Giáng
 Tuân Oanh
 Phạm Mang
 Tuân Yển
 Tề Linh công

 Tham khảo 
 Sử ký Tư Mã Thiên, các thiên:
 Tấn thế gia Ngụy thế gia Tống Vi tử thế gia Tần bản kỷ Vệ Khang Thúc thế gia Trịnh thế gia Phương Thi Danh (2001), Niên biểu lịch sử Trung Quốc, Nhà xuất bản Thế giới
 Khổng Tử (2002), Xuân Thu tam truyện, tập 3, 4'', Nhà xuất bản TP Hồ Chí Minh
 李孟存 常金倉 著《晉國史綱要》 山西人民出版社 ISBN 7-203-00844-4
 顧德融、朱順龍 著《中國斷代史系列：春秋史》 上海人民出版社 ISBN 7-208-03612-8
 方朝輝 《春秋左傳人物譜》

Chú thích 

Vua nước Tấn
Sinh năm 586 TCN
Mất năm 558 TCN
Tấn Điệu công (chữ Hán : 晋悼公 , cai trị: TCN –TCN<ref name= " SKTan " >Sử ký Tư Mã Thiên , quyển Tấn thế gia</ref>) , họ Cơ (姬) , tên thật là Chu (周) hay Củ (糾) , còn được gọi là Chu tử (周子) hoặc Tôn Chu (孫周) , là vị quốc quân thứcủa nước Tấn - chư hầu nhà Chu trong lịch sử Trung Quốc . Tấn Điệu công là cháu chắt của Tấn Tương công , về thế thứ ông xếp ngành trưởng trong tông thất . NămTCN sau khi Tấn Lệ công bị giết hại , Điệu công được quan Trung quân Nguyên soái là Loan Thư tôn lập làm vua . Trong thời gian trị vì , Điệu công được sự giúp đỡ của những người tài như Lữ Tương , Sĩ Phường , Ngụy Giáng , Triệu Vũ ... bên trong ổn định chính sự , bên ngoài tỏ uy thế với chư hầu . Từ năm Điệu công thứ tư , ông theo đề nghị của Ngụy Giáng thi hành chính sách hòa hỏa với Nhung Địch , thân thiện cùng Tống , Ngô ; nhờ đó tiếp tục phát triển cơ nghiệp bá chủ của Tấn quốc . Trongnăm Điệu cônglần hội chư hầu , củng cố ngôi bá của Tấn trước đối thủ là Sở . Tuy nhiên trong những năm cuối cùng , Điệu công sinh ra trễ biếng , lười nhác , thế bá chủ dần suy yếu . Sau thời Điệu công , thế lực công gia dần bị suy yếu trước sự trỗi dậy của Lục khanh mà kết quả là sự kiện Ba nhà chia Tấnnăm sau đó . Dòng đích mất ngôi Tấn Điệu công là chắt của Tấn Tương công – quốc quân thứnước Tấn . Trước khi mất , Tấn Tương công cho người con út là Cơ Tiệp (em Tấn Linh công) gọi là Hoàn Thúc . Kể từ sau biến loạn Ly cơ , công gia Tấn quốc đặt ra quy định các công tử nếu không phải là người được chọn nối ngôi (thế tử) thì đều phải gửi sang nước khác làm quan , không được ở lại trong nước . Vì anh cả của Hoàn Thúc là Di Cao đã được lập (Tấn Linh công) nên Hoàn Thúc sang làm quan ở nhà Chu . Hoàn Thúc Tiệp sinh ra Cơ Đàm , được gọi là Huệ bá Đàm . Tôn Chu là con trai thứ của Huệ bá Đàm , chào đời vào nămTCN . Trên ông còn có một người anh nhưng bị bệnh ngốc nghếch đến nỗi không phân biệt được hạt thóc và hạt gạo , nên ông trở thành con kế tự của Huệ bá Đàm . Thuở nhỏ Chu Tử đi theo quan Khanh sĩ nhà Chu là Đan Tương công , được tiếp thu lễ giáo của Chu Lễ . Khi Đan Tương công sắp mất , có bày tỏ ý kiến với người kế vị Đan Khoảnh công rằng tôn Chu sẽ lên ngôi vua Tấn quốc sau này . Tề Linh công không chịu đến dự hội . Tấn hầu tức giận , toan thảo phạt nước Tề , Tề hầu hoảng hốt vội cho thế tử Quang sang Tấn làm con tin . Thángnăm đó , Hàn Quyết và Tuân Yển soái lĩnh quân đội tiên phong đánh Trịnh , phá tan quân Trịnh trên sông Vị , nhân đó tràn vào ấp Tiêu Di của Sở và nước Trần . Tấn Điệu công cùng với Vệ Hiến công đóng quân ở Thích Ấp để làm viện trợ cho cánh quân tiên phong . Bấy giờ dân ở Bành Thành không chống nổi quân Tấn , hùa nhau mở cửa thành đón Tấn Điệu công vào . Điệu công vào Bành Thành , truyền giết bọnđại phu của Tống đã theo Sở rồi trả Bành Thành cho Tống quốc . Kết minh với Lỗ và Ngô ThángnămTCN , Tấn hầu triệu Lỗ hầu đến hội thề ở Trường Xư . Tướng lễ của Lỗ là Trọng tôn Miệt sắp xếp cho Lỗ Tương công năm đó mớituổi làm lễ khấu đầu với Tấn hầu . Khi đó đại phu Kỳ Hề xin cáo lão về hưu , và tiến cử Giải Hổ , người từng có thù với mình lên thế chức , Điệu công ưng thuận . Đến đây Giải Hổ trước , Điệu công lại hỏi Kỳ Hề về người sẽ lên thay , Hề tiến cử con của mình là Kỳ Ngọ . Dương Thiệt Chức chết , Kỳ Hề tiến cử con Chức là Dương Thiệt Xích . Điệu công bèn dùng Ngọ làm Trung quân úy , Xích làm phóXuân Thu tam truyện , quyển trang Lúc bấy giờ Tấn đã kết minh với Ngô để cùng nhau chống Sở . Nước Ngô ngày một hùng mạnh , uy hiếp mạnh mẽ phía đông nam nước SởXuân thu sử , trang- Tấn Điệu công bèn sai Vu Hồ Dung đi sứ Ngô quốc , thuyết phục vua Ngô Thọ Mộng đánh Sở . Vua Ngô nghe theo . Vào nămTCN , quân Ngô đánh bại quân Sở . Thángnăm đó , nhân nước Trịnh đã thần phục , Tấn Điệu công hội chư hầu ở đất Kê Trạch thuốc nước Tấn . Ở Lạc Dương , Chu Linh vương mới lên ngôi cũng sai Thiện tử tới dự thề với chư hầu . Tấn hầu sai Sĩ Cái và Tuân Ngô đến triệu Tề hầu và Ngô tử đến hội , nhưng hai vua này không tới .. Trong hội thề Kê Trạch , em cùng mẹ với Tấn hầu là Dương Can nói năng ngông cuồng , không coi trọng kỉ luật trong quân , xúc phạm tới Ngụy Giáng . Ngụy Giáng bèn sai xử tử người giong xe của Dương Can . Dương Can đem việc báo với Tấn hầu . Tấn hầu tức giận , bàn với Dương Thiệt Xích về việc trị tội Ngụy Giáng . Vừa lúc đó Giáng cũng sai người đến tâu bày mọi việc , và cầm sẵn gươm xin chịu tội . Tấn hầu hiểu ra rằng Ngụy Giáng chỉ tuân theo kỉ luật chung , vội đến nỗi không kịp đi giày , ra xin lỗi Ngụy Giáng và phong làm Tân quân phó tướngXuân Thu tam truyện , tập trang Vì nước Hứa và nước Trần theo Sở mà không dự hội Kê Trạch , Tấn hầu sai Tuân Oanh xuất sư phạt Hứa và Trần . Trần Thành công vội sai Viên Kiều sang tạ lỗi với Tấn , và xin thần phục , còn nước Hứa ở gần Sở nên quân Tấn chưa đánh tới được . Mùa đông nămTCN , Tấn Điệu công mời tiệc đón Lỗ Tương công . Trong buổi tiệc , Trọng tôn Miệt Lỗ quốc xin lấy nước Tắng thuộc về quyền bá chủ của nước Lỗ , vua Tấn thuận theo . Giằng co với Sở quanh Trịnh và Trần ThángnămTCN , nhân Trịnh bá vừa mất , Tấn bèn liên minh với Tống , Vệ và Châu cùng đánh Trịnh . Quan đại phu nước Lỗ là Trọng tôn Miệt đề nghị xây thành Hổ Lao để khống chế Trịnh quốc . Tướng Tấn là Trí Oanh đề nghị bắt nước Tề tham gia vào việc đắp thành , mà nếu Tề hầu không nhận thì sẽ có lý do để thảo phạt Tề . Tề hầu phải sai Thôi Trữ đến đất Thích dự lễ đắp thành với các chư hầu vào mùa đông năm đó . NămTCN , Sở Cung vương sai quân đánh nước Trần vì cớ Trần ngả theo Tấn , giữa đường đi ngang qua nước Đốn , buộc nước này thần phục . Trần Ai công thấy vậy bèn mang quân vây nước Đốn . Lệnh doãn của Sở là Tử Nang bèn tấn công nước Trần để cứu Đốn . Vua Trần đành cầu cứu nước Tấn . ThángnămTCN , Tấn hầu cùng với Tống công , Lỗ công , Trần hầu , Vệ hầu , Trịnh bá , Tào bá , Cử tử , Châu tử , Đằng tử , Tiết bá , Thế tử Quang Tề quốc , cùng với người nước Ngô và nước Tắng ở đất Thích , sau đó tiến quân vào nước Trần . Quân Sở rút về , Tấn Điệu công lại hội chư hầu ở Thiện ĐạoTấn quốc sử cương yếu , trang ThángnămTCN , Tử nang nước Sở đem quân đánh Trần . Tấn Điệu công lại hộinước chư hầu ở đất Vĩ để cứu Trần . Trần Ai công cũng theo lệnh triệu tập , giao cho em là công tử Hoàng lo phòng giữ quân Sở , còn mình đến hội với Tấn Điệu công . Nhưng quân Tấn di chuyển chậm vì e ngại quân Sở đông đảo , bản thân Tấn hầu cũng không dám nắm chắc phần thắng . Kinh thành nước Trần bị vây rất gấp , Trần hầu bèn bỏ hội nghị với nước Tấn , trở về giữ nước và xin giảng hòa với Sở . Cùng khi đó Tử Tứ (người nắm quyền ở Trịnh) sai sát thủ đến hội giết Trịnh Hi công và xin thần phục Sở quốcXuân Thu tam truyện , tập trang ThángnămTCN , Tấn Điệu công hội quân các chư hầu đi đánh Tần . Điệu công cầm quân đóng tại biên giới , các cánh quân củavị Khanh vượt sông Kinh , đánh cho quân Tần thua to . Quân Tấn tiến đến đất Vực Lâm mới rút lui . Trong trận đó , Loan Kiềm (con Loan Thư) cùng Phạm Ưởng (con Phạm Mang) giao chiến với quân Tần mà Kiềm bị giết , Ưởng trốn thoát về . Trưởng tộc họ Loan là Loan Yểm (anh Loan Kiềm , cũng là con rể Phạm Mang) đòi giết Phạm Ưởng . Phạm Ưởng trốn sang Tần quốc , nhờ vua Tần vận động mà được quay về . Lại vì lễ pháp của nhà Chu chỉ cho phép chư hầu cóđạo quân thường trực , nên Điệu công nhân cái chết của Tuân Oanh mà bỏ đạo Tân quân , chỉ còn Thượng , Trung , Hạ quân . Những năm cuối NămTCN , Tuân Oanh , Ngụy Tướng , Sĩ Phường đều bệnh chết . Tấn Điệu công lấy cớ đi săn , tập hợp quân đội ở Miên Thượng , dùng Phạm Mang làm Trung quân nguyên soái , Phạm Mang từ chối và tiến cử Tuân Yển thay mình vì Yển lớn tuổi hơn , nhà vua nghe theo . Lại lấy Phạm Mang làm Trung quân phó tướng , Triệu Vũ làm Thượng quân nguyên soái , Hàn Khởi làm Thượng quân phó tướng , Loan Áp , Ngụy Giáng làm Hạ quân chánh , phó tướng . NămTCN , nước Ngô nhân nước Sở có tang mà đem quân đánh chiếm . Tấn Điệu công hội chư hầu ở đất Hướng . Trong buổi hội , người Tấn trách cứ người Ngô vì việc nhân tang sự mà động binh , đuổi sứ Ngô về , rồi bắt giam công tử Vụ Lâu nước Cử vì Cử bỏ theo Sở . Bấy giờ trong danh sách những người đến hội có cả vị khanh nước Lỗ , vua Tấn cho liệt ngang với hàng chư hầu . Kinh Xuân Thu cho rằng từ đây Tấn Điệu công bắt đầu trễ biếng , nghiệp Bá suy mòn từ đây . Cùng thángnămTCN , ở Vệ quốc , Vệ hầu là Hiến công bị Tôn Lâm Phủ truất phế , đến ngụ ở ấp Lai thuộc Tề quốcXuân Thu tam truyện , tập trang Tấn Điệu công muốn đem quân giúp vua Vệ , nhưng Tuân Yển cho rằng vua Vệ vốn vô đạo , nên để mặc thì hơn , Điệu công theo lời . Ở Tề quốc , nămTCN , Tề Linh công biết Tấn quốc đã có ý trễ biếng , bèn tìm cơ sinh sự tranh ngôi bá chủ , bèn sai người kích động nước Châu cướp phá thành ấp nước Lỗ ở Nam Bỉ . Vua Lỗ phải cầu cứu nước Tấn . Tấn hầu hội chuẩn bị phạt Châu và Cử , nhưng giữa lúc đó lại lâm bệnh nên đành thôi . Đến ngày Quý Hợi thángnăm đó , Tấn Điệu công qua đời khi mớituổi , làm vua đượcnăm . Thế tử Bưu lên nối ngôi , tức là Tấn Bình công . Đánh giá Xuân Thu Tả thị truyện bàn về chính sách dùng người và trị nước của Tấn Điệu côngKỳ Hề coi Trung quân , Dương Thiệt Chức làm phó . Ngụy Giáng làm Tư Mã . Trương Lão làm hậu yêm (coi xét , thăm thứ , làm tiền bộ trong quân) , Đạt Át Khấu coi Thượng quân , Tuân Yển làm Tư mã dạy cho tướng sĩ , binh lính . Khi hành quân biết hợp tác . Trình Thịnh giữ chức Thặng Tư mã coi hết các phu dịch và săn sóc về ngựa và chiến xa , dạy cho biết lễ nghi phải trái . Các quan trong sáu bộ đều được dân khen , ai cũng làm hết phận sự . Ai biết việc người nấy , không chen vào việc người khác . Tước không vượt quá tài năng . Tướng một đạo quân không dám vượt quyền Nguyên súy . Tướng một lữ không dám vượt quyền Tướng quân . Trong dân gian không thấy có một lời chê . Thế nên có cơ hội phục được nghiệp Bá . Đại phu đương thời của nước Trịnh là Tử Triển nói về Tấn Điệu côngVua Tấn ngày nay thông minh , bốn quân không khuyết , tám vị khanh hòa hợp . Lệnh doãn nước Sở là Tử Nang đánh giá về vua TấnLúc này ta không nên tranh với Tấn . Vua Tấn biết chọn người để giao công việc . Mỗi công vụ có một điều lệ . Các quan biết nhường chỗ cho người có tài có đức hơn . Các đại phu chuyên cần về công việc đã được giao phó . Tướng tá dưới cố theo lệnh trên . Dân nông chăm nghề nông . Công thương cứ giữ nghiệp cũ ... Vua Tấn thông minh , các quan trung trực . Người trên biết nhường . Người dưới chăm việc . Lúc này không kình địch với Tấn được . Theo Xuân Thu sử đánh giá , việc Tấn Điệu công chỉnh đốn nội chánh và những thành công trong công cuộc tranh bá với Sở , thừa nhận ông là một vị quốc quân có năng lực . Tấn Điệu công trong những năm tại vị , cứu Tống , phạt Tề , thảo Trịnh , kết Lỗ , tu Ngô , hòa Nhung trước saulần hội sư chư hầu . Theo Xuân Thu tả truyện nhân vật phổ tổng kết , ông có ba điểm đáng khen : biết dùng người tài , người chính trực và tiếp thu ý kiến ; về đối ngoại biết lấy lễ phục chư hầu ; và nhất là thi hành chính trị khoan hòa , lấy đức phục dân . Tuy nhiên cũng chỉ trích ông về những khiếm khuyết như không dẹp yên nước Trần , phạt Tần vô công , và không giúp Vệ bình được nội loạn . Những năm cuối đời Điệu công , đại quyền rơi vào tay họ Trí , họ Phạm và họ Trung Hàng . Đến đời Tấn Bình công xảy ra loạn họ Loan , họ Phạm . Trong cuộc biến loạn đó , họ Phạm tự ý vượt quyền quốc quân mà dụng binh của chư hầu , làm tổn hại đến địa vị của Tấn quốc . Hơn thế nữa , cục diện sáu vị khanh chuyên quyền cũng được nhìn nhận là bắt đầu manh nha từ thời Điệu công . Xem thêm Tấn Tương công Tấn Lệ công Loan Thư Ngụy Giáng Tuân Oanh Phạm Mang Tuân Yển Tề Linh công Tham khảo Sử ký Tư Mã Thiên , các thiên : Tấn thế gia Ngụy thế gia Tống Vi tử thế gia Tần bản kỷ Vệ Khang Thúc thế gia Trịnh thế gia Phương Thi Danh Niên biểu lịch sử Trung Quốc , Nhà xuất bản Thế giới Khổng Tử Xuân Thu tam truyện , tập' , Nhà xuất bản TP Hồ Chí Minh 李孟存 常金倉 著《晉國史綱要》 山西人民出版社 ISBN00844-4 顧德融 、 朱順龍 著《中國斷代史系列 ： 春秋史》 上海人民出版社 ISBN03612-8 方朝輝 《春秋左傳人物譜》 Chú thích Vua nước Tấn Sinh nămTCN Mất nămTCN