Hiến Ai Vương hậu
Hiến Ai Vương hậu (Hangul: 헌애왕후, Hanja: 獻哀王后; 964 – 20 tháng 1, 1029), hay Thiên Thu Vương thái hậu (천추왕태후, 千秋王太后), là một Vương hậu của nhà Cao Ly. Bà là vợ, đồng thời là chị/em họ của Cao Ly Cảnh Tông, mẹ ruột của Cao Ly Mục Tông. Bà cũng là cháu nội của người sáng lập nên nhà Cao Ly - Cao Ly Thái Tổ.

Lịch sử 
Không rõ tên thật của bà. Tuy mang dòng máu hoàng tộc của họ Vương nhưng bà và người em gái là Hiến Trinh Vương hậu (cũng là vợ thứ của Cảnh Tông, thông gian với Cao Ly An Tông sinh ra Cao Ly Hiển Tông) lại lấy họ Hoàng Phủ của bà nội, tức Thần Tĩnh Vương thái hậu Hoàng Phủ thị (신정왕태후 황보씨; 900 – 983).

Bà là con gái của vương tử Vương Húc (왕욱), về sau được truy tôn là Cao Ly Đới Tông. Anh ruột của bà là Cao Ly Thành Tông, quốc vương thứ sáu của Cao Ly. 

Năm 679, khi mới 15 tuổi, bà cùng em gái là Hiến Trinh Vương hậu (khi đó mới 13 tuổi) được gả cho vua Cao Ly Cảnh Tông. Sang năm 680, bà sinh người con trai duy nhất của bà với vua Cao Ly Cảnh Tông là Vương Tụng. Năm 681, vua Cao Ly Cảnh Tông qua đời, người con trai duy nhất của ông ta là Vương Tụng khi đó chỉ mới 1 tuổi nên một tông thất khác là Vương Trị đã kế vị, tức là vua Cao Ly Thành Tông, anh ruột của bà.

Vừa lên ngôi vua, vua Cao Ly Thành Tông đã phong cho bà thành Sùng Đức công chúa. Năm 990, Cao Ly Thành Tông phong cho con của bà là Vương Tụng làm người kế vị của mình do ông ta không sinh được con trai.

Sau khi vua Cao Ly Thành Tông qua đời vào năm 997, con trai bà là Vương Tụng lên làm vua, tức là Cao Ly Mục Tông. Cao Ly Mục Tông được nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông) chấp thuận. Bà được phong làm thái hậu ngự tại cung Thiên Thu, nên được gọi là Thiên Thu Vương thái hậu (천추왕태후). Dù vua Cao Ly Mục Tông đã trưởng thành nhưng bà vẫn lâm triều nhiếp chính cho Cao Ly Mục Tông.

Tuy nhiên, sau khi lên làm Thái hậu và làm nhiếp chính cho vua Cao Ly Mục Tông, bà lại có một người con trai với tình nhân là Kim Trí Dương (金致陽) vào năm 1003. 

Đầu năm 1009, Kim Trí Dương lộng quyền, đốt phá cung điện, âm mưu giết vua Cao Ly Mục Tông để đưa con trai của hắn lên ngôi.

Trước hỗn loạn này, Mục Tông cho đòi tướng Khang Triệu (康兆) về cung cứu giá. Ngay lập tức, Khang Triệu chạy về Khai Thành, giết Kim Trí Dương và đứa con 6 tuổi của hắn cùng những người ủng hộ hắn. Còn về phần Thiên Thu Vương thái hậu, bà bị lưu đày đến Hoàng Châu. 

Không ngờ, một số kẻ thù trong triều của Khang Triệu đã phao tin rằng ông ta đang chuẩn bị âm mưu chiếm ngai vàng. Việc này nhanh chóng đến tai vua Cao Ly Mục Tông, và ông ta chuẩn bị cho người giết Khang Triệu. Nhưng Khang Triệu nhanh hơn, đã dẫn quân đánh vào hoàng cung Khai Thành, giết sạch toàn bộ kẻ thù của ông ta, và kể cả vua Cao Ly Mục Tông vào năm 1009. Sau đó ông ta đã đưa một tông thất là Vương Tuân (王詢, 왕순) lên ngôi, tức Cao Ly Hiển Tông. Khang Triệu đã thành lập nên chế độ cai trị Cao Ly bằng quân sự.

Mùa thu năm 1010, tận dụng thời cơ triều đình Cao Ly đang có tranh giành quyền lực khi Khang Triệu (Gang Jo) vừa giết vua Cao Ly Mục Tông, quân Khiết Đan nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông) một lần nữa lại tấn công Cao Ly với lý do báo thù cho Cao Ly Mục Tông.

Quân Liêu tấn công lần đầu nhưng không chiếm được pháo đài của Hueng hwa, nơi tướng Yang Kyu trấn giữ. Tuy nhiên pháo đài của Cao Ly ở Hueng hwa vẫn nhanh chóng bị quân Liêu chiếm đóng, hai tướng Cao Ly giữ pháo đào là Yang Kyu và Kim Suk-heung đều tử trận. Quân Liêu đánh chiếm thành Seoyeong, bắt sống Đại Đạo Tú (khi đó đã hơn 70 tuổi, con trai của thái tử Đại Quang Hiển, hậu duệ dời thứ 11 của Đại Dã Bột - đệ của Bột Hải Cao Vương).

Quân Liêu nhanh chóng nam hạ tiến đánh đến Hoàng Châu - nơi Thiên Thu Vương thái hậu đang bị lưu đày. Dân gian lưu truyền rằng Thiên Thu Vương thái hậu đã lãnh đạo dân quân tại Hoàng Châu đứng lên chống trả lại quân Liêu rất ác liệt. Nhưng do lực lượng mỏng hơn nên Thiên Thu Vương thái hậu phải rút lui khỏi Hoàng Châu. Quân Liêu chiếm đóng Hoàng Châu rồi tiếp tục nam hạ đến Tongju giao tranh với Khang Triệu (Gang Jo). Khang Triệu đại thắng quân Liêu nhưng sau đó vì khinh địch mà bị quân Liêu bắt giết vào ngày 24 tháng 11 âm lịch năm 1010 (tức là ngày 31 tháng 12 dương lịch năm 1010), Tongju rơi vào tay quân Liêu.

Quân Liêu tiếp tục nam hạ, rồi chiếm đóng và đốt cháy kinh đô Khai Thành (Kaesong) của Cao Ly. Khương Hàm Tán (Gang Gam-han) đã thúc giục vua Cao Ly Hiển Tông trốn khỏi cung điện Khai Thành (Kaesong), không đầu hàng quân Liêu xâm lược. Cao Ly Hiển Tông làm theo lời khuyên của Khương Hàm Tán và trốn thoát khỏi kinh đô đang bốc cháy. Cao Ly Hiển Tông và Khương Hàm Tán cùng triều đình Cao Ly di chuyển sâu về phía nam đến tận thành Naju. 

Sau đó Cao Ly Hiển Tông hứa sẽ tái khẳng định mối quan hệ triều cống với nhà Liêu với điều kiện quân Liêu phải rút lui. Một cuộc nổi dậy của nhân dân Cao Ly (trong đó có Thiên Thu Vương thái hậu tham gia) đã bắt đầu quấy rối lực lượng quân Liêu của vua Liêu Thánh Tông và Xiao Baiya. Không thể thiết lập được chỗ đứng và tránh các cuộc phản công của quân Cao Ly đã tập hợp lại, quân Liêu của vua Liêu Thánh Tông và Xiao Baiya đã rút lui vào năm 1011 khi không giành được lợi lộc gì to lớn, mặc khác cuộc xâm lược Cao Ly lần này đã khiến cho nhà Liêu lãng phí nguồn tài nguyên quý giá và làm giảm ngân khố quốc gia.

Sau cuộc chiến thì Thiên Thu Vương thái hậu quay về nơi lưu đày là Hoàng Châu để tiếp tục sinh sống.

Vào tháng 12 năm 1018, 100.000 quân Liêu dưới sự chỉ huy của tướng quân Xiao Baiya đã xâm lược Cao Ly lần nữa. Khương Hàm Tán (Gang Gam-chan) chỉ huy quân Cao Ly đánh bại quân Liêu của Xiao Baiya tại Heunghwajin. 

Quân Liêu vượt qua Seoyeong, tiến đến Hoàng Châu thì bị dân quân Cao Ly do Thiên Thu Vương thái hậu chỉ huy liên tục tập kích, quấy phá suốt ngày đêm. Nhờ quân số vượt trội nên quân Liêu của Xiao Baiya vẫn chiếm được Hoàng Châu. Thiên Thu Vương thái hậu chỉ huy dân quân Cao Ly rút về phía nam. Quân Liêu nam hạ chiếm Tongju rồi tiến tới kinh đô Khai Thành (Kaesong) của Cao Ly nhưng bị đánh bại bởi lực lượng Cao Ly do tướng Khương Hàm Tán chỉ huy.

Khương Hàm Tán sau đó đã cắt đứt nguồn cung cấp lương thực cho quân Liêu và cho quân tiến hành quấy rối họ không ngừng. Quân Liêu tiếp tục tiến về kinh đô Khai Thành nhưng gặp phải sự kháng cự gay gắt và các cuộc tấn công liên tục từ quân dân Cao Ly do Thiên Thu Vương thái hậu chỉ huy. Kiệt sức, tướng Liêu là Xiao Baiya nhận ra rằng nhiệm vụ không thể hoàn thành nên quyết định rút lui về phía bắc. Kết cục đại quân Liêu của Xiao Baiya đã bị Khương Hàm Tán đánh tan tác ở Quy Châu (Gwiju). Quân đội của Khương Hàm Tán tiêu diệt gần hết 90.000 quân Liêu trong trận Quy Châu này. Nhiều người khác bị quân Cao Ly bắt sau khi đầu hàng dọc theo bờ sông. Chỉ có tướng Xiao Baiya và vài nghìn quân Liêu còn lại may mán sống sót và thoát khỏi thất bại nặng nề ở Quy Châu.

Khương Hàm Tán trở về kinh đô Khai Thành (Kaesong) và được chào đón như một anh hùng quân sự đã cứu Cao Ly. Sau chiến tranh, Khương Hàm Tán từ giã quân đội và triều đình để nghỉ ngơi vì ông ta đã quá già và đã trở thành anh hùng dân tộc. Thiên Thu Vương thái hậu thì quay về nơi lưu đày là Hoàng Châu để tiếp tục sinh sống.

Đầu năm 1029, nhờ công lao trong các cuộc chiến chống quân Liêu xâm lược, Thiên Thu Vương thái hậu được vua Cao Ly Hiển Tông cho quay về triều đình Khai Thành (Kaesong). Bà qua đời tại Sùng Đức cung vào ngày 20 tháng 1 năm 1029, thọ 65 tuổi. Thụy là Ưng Thiên Khải Thánh Tĩnh Đức Hiến Ai Vương thái hậu (Hangul: 應天啟聖靜德獻哀王太后; Hanja: 응천계성정덕헌애왕태후).

Trong văn hóa đại chúng 
 Được diễn bởi Chae Shi-ra trong phim truyền hình Thái hậu Cheonchu (Empress Cheonchu) (2008)

Tham khảo

Người Cao Ly
Phi tần Cao Ly
Sinh năm 964
Mất năm 1029
Hiến Ai Vương hậu (Hangul : 헌애왕후 , Hanja : 獻哀王后 ; –tháng hay Thiên Thu Vương thái hậu (천추왕태후 , 千秋王太后) , là một Vương hậu của nhà Cao Ly . Bà là vợ , đồng thời là chị/em họ của Cao Ly Cảnh Tông , mẹ ruột của Cao Ly Mục Tông . Bà cũng là cháu nội của người sáng lập nên nhà Cao Ly - Cao Ly Thái Tổ . Lịch sử Không rõ tên thật của bà . Tuy mang dòng máu hoàng tộc của họ Vương nhưng bà và người em gái là Hiến Trinh Vương hậu (cũng là vợ thứ của Cảnh Tông , thông gian với Cao Ly An Tông sinh ra Cao Ly Hiển Tông) lại lấy họ Hoàng Phủ của bà nội , tức Thần Tĩnh Vương thái hậu Hoàng Phủ thị (신정왕태후 황보씨 ;– Bà là con gái của vương tử Vương Húc (왕욱) , về sau được truy tôn là Cao Ly Đới Tông . Anh ruột của bà là Cao Ly Thành Tông , quốc vương thứ sáu của Cao Ly . Năm khi mớituổi , bà cùng em gái là Hiến Trinh Vương hậu (khi đó mớituổi) được gả cho vua Cao Ly Cảnh Tông . Sang năm bà sinh người con trai duy nhất của bà với vua Cao Ly Cảnh Tông là Vương Tụng . Năm vua Cao Ly Cảnh Tông qua đời , người con trai duy nhất của ông ta là Vương Tụng khi đó chỉ mớituổi nên một tông thất khác là Vương Trị đã kế vị , tức là vua Cao Ly Thành Tông , anh ruột của bà . Vừa lên ngôi vua , vua Cao Ly Thành Tông đã phong cho bà thành Sùng Đức công chúa . Năm Cao Ly Thành Tông phong cho con của bà là Vương Tụng làm người kế vị của mình do ông ta không sinh được con trai . Sau khi vua Cao Ly Thành Tông qua đời vào năm con trai bà là Vương Tụng lên làm vua , tức là Cao Ly Mục Tông . Cao Ly Mục Tông được nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông) chấp thuận . Bà được phong làm thái hậu ngự tại cung Thiên Thu , nên được gọi là Thiên Thu Vương thái hậu (천추왕태후) . Dù vua Cao Ly Mục Tông đã trưởng thành nhưng bà vẫn lâm triều nhiếp chính cho Cao Ly Mục Tông . Tuy nhiên , sau khi lên làm Thái hậu và làm nhiếp chính cho vua Cao Ly Mục Tông , bà lại có một người con trai với tình nhân là Kim Trí Dương (金致陽) vào năm Đầu năm Kim Trí Dương lộng quyền , đốt phá cung điện , âm mưu giết vua Cao Ly Mục Tông để đưa con trai của hắn lên ngôi . Trước hỗn loạn này , Mục Tông cho đòi tướng Khang Triệu (康兆) về cung cứu giá . Ngay lập tức , Khang Triệu chạy về Khai Thành , giết Kim Trí Dương và đứa contuổi của hắn cùng những người ủng hộ hắn . Còn về phần Thiên Thu Vương thái hậu , bà bị lưu đày đến Hoàng Châu . Không ngờ , một số kẻ thù trong triều của Khang Triệu đã phao tin rằng ông ta đang chuẩn bị âm mưu chiếm ngai vàng . Việc này nhanh chóng đến tai vua Cao Ly Mục Tông , và ông ta chuẩn bị cho người giết Khang Triệu . Nhưng Khang Triệu nhanh hơn , đã dẫn quân đánh vào hoàng cung Khai Thành , giết sạch toàn bộ kẻ thù của ông ta , và kể cả vua Cao Ly Mục Tông vào năm Sau đó ông ta đã đưa một tông thất là Vương Tuân (王詢 , 왕순) lên ngôi , tức Cao Ly Hiển Tông . Khang Triệu đã thành lập nên chế độ cai trị Cao Ly bằng quân sự . Mùa thu năm tận dụng thời cơ triều đình Cao Ly đang có tranh giành quyền lực khi Khang Triệu (Gang Jo) vừa giết vua Cao Ly Mục Tông , quân Khiết Đan nhà Liêu (đời vua Liêu Thánh Tông) một lần nữa lại tấn công Cao Ly với lý do báo thù cho Cao Ly Mục Tông . Quân Liêu tấn công lần đầu nhưng không chiếm được pháo đài của Hueng hwa , nơi tướng Yang Kyu trấn giữ . Tuy nhiên pháo đài của Cao Ly ở Hueng hwa vẫn nhanh chóng bị quân Liêu chiếm đóng , hai tướng Cao Ly giữ pháo đào là Yang Kyu và Kim Suk-heung đều tử trận . Quân Liêu đánh chiếm thành Seoyeong , bắt sống Đại Đạo Tú (khi đó đã hơntuổi , con trai của thái tử Đại Quang Hiển , hậu duệ dời thứcủa Đại Dã Bột - đệ của Bột Hải Cao Vương) . Quân Liêu nhanh chóng nam hạ tiến đánh đến Hoàng Châu - nơi Thiên Thu Vương thái hậu đang bị lưu đày . Dân gian lưu truyền rằng Thiên Thu Vương thái hậu đã lãnh đạo dân quân tại Hoàng Châu đứng lên chống trả lại quân Liêu rất ác liệt . Nhưng do lực lượng mỏng hơn nên Thiên Thu Vương thái hậu phải rút lui khỏi Hoàng Châu . Quân Liêu chiếm đóng Hoàng Châu rồi tiếp tục nam hạ đến Tongju giao tranh với Khang Triệu (Gang Jo) . Khang Triệu đại thắng quân Liêu nhưng sau đó vì khinh địch mà bị quân Liêu bắt giết vào ngàythángâm lịch năm(tức là ngàythángdương lịch năm Tongju rơi vào tay quân Liêu . Quân Liêu tiếp tục nam hạ , rồi chiếm đóng và đốt cháy kinh đô Khai Thành (Kaesong) của Cao Ly . Khương Hàm Tán (Gang Gam-han) đã thúc giục vua Cao Ly Hiển Tông trốn khỏi cung điện Khai Thành (Kaesong) , không đầu hàng quân Liêu xâm lược . Cao Ly Hiển Tông làm theo lời khuyên của Khương Hàm Tán và trốn thoát khỏi kinh đô đang bốc cháy . Cao Ly Hiển Tông và Khương Hàm Tán cùng triều đình Cao Ly di chuyển sâu về phía nam đến tận thành Naju . Sau đó Cao Ly Hiển Tông hứa sẽ tái khẳng định mối quan hệ triều cống với nhà Liêu với điều kiện quân Liêu phải rút lui . Một cuộc nổi dậy của nhân dân Cao Ly (trong đó có Thiên Thu Vương thái hậu tham gia) đã bắt đầu quấy rối lực lượng quân Liêu của vua Liêu Thánh Tông và Xiao Baiya . Không thể thiết lập được chỗ đứng và tránh các cuộc phản công của quân Cao Ly đã tập hợp lại , quân Liêu của vua Liêu Thánh Tông và Xiao Baiya đã rút lui vào nămkhi không giành được lợi lộc gì to lớn , mặc khác cuộc xâm lược Cao Ly lần này đã khiến cho nhà Liêu lãng phí nguồn tài nguyên quý giá và làm giảm ngân khố quốc gia . Sau cuộc chiến thì Thiên Thu Vương thái hậu quay về nơi lưu đày là Hoàng Châu để tiếp tục sinh sống . Vào thángnăm000 quân Liêu dưới sự chỉ huy của tướng quân Xiao Baiya đã xâm lược Cao Ly lần nữa . Khương Hàm Tán (Gang Gam-chan) chỉ huy quân Cao Ly đánh bại quân Liêu của Xiao Baiya tại Heunghwajin . Quân Liêu vượt qua Seoyeong , tiến đến Hoàng Châu thì bị dân quân Cao Ly do Thiên Thu Vương thái hậu chỉ huy liên tục tập kích , quấy phá suốt ngày đêm . Nhờ quân số vượt trội nên quân Liêu của Xiao Baiya vẫn chiếm được Hoàng Châu . Thiên Thu Vương thái hậu chỉ huy dân quân Cao Ly rút về phía nam . Quân Liêu nam hạ chiếm Tongju rồi tiến tới kinh đô Khai Thành (Kaesong) của Cao Ly nhưng bị đánh bại bởi lực lượng Cao Ly do tướng Khương Hàm Tán chỉ huy . Khương Hàm Tán sau đó đã cắt đứt nguồn cung cấp lương thực cho quân Liêu và cho quân tiến hành quấy rối họ không ngừng . Quân Liêu tiếp tục tiến về kinh đô Khai Thành nhưng gặp phải sự kháng cự gay gắt và các cuộc tấn công liên tục từ quân dân Cao Ly do Thiên Thu Vương thái hậu chỉ huy . Kiệt sức , tướng Liêu là Xiao Baiya nhận ra rằng nhiệm vụ không thể hoàn thành nên quyết định rút lui về phía bắc . Kết cục đại quân Liêu của Xiao Baiya đã bị Khương Hàm Tán đánh tan tác ở Quy Châu (Gwiju) . Quân đội của Khương Hàm Tán tiêu diệt gần hết000 quân Liêu trong trận Quy Châu này . Nhiều người khác bị quân Cao Ly bắt sau khi đầu hàng dọc theo bờ sông . Chỉ có tướng Xiao Baiya và vài nghìn quân Liêu còn lại may mán sống sót và thoát khỏi thất bại nặng nề ở Quy Châu . Khương Hàm Tán trở về kinh đô Khai Thành (Kaesong) và được chào đón như một anh hùng quân sự đã cứu Cao Ly . Sau chiến tranh , Khương Hàm Tán từ giã quân đội và triều đình để nghỉ ngơi vì ông ta đã quá già và đã trở thành anh hùng dân tộc . Thiên Thu Vương thái hậu thì quay về nơi lưu đày là Hoàng Châu để tiếp tục sinh sống . Đầu năm nhờ công lao trong các cuộc chiến chống quân Liêu xâm lược , Thiên Thu Vương thái hậu được vua Cao Ly Hiển Tông cho quay về triều đình Khai Thành (Kaesong) . Bà qua đời tại Sùng Đức cung vào ngàythángnăm thọtuổi . Thụy là Ưng Thiên Khải Thánh Tĩnh Đức Hiến Ai Vương thái hậu (Hangul : 應天啟聖靜德獻哀王太后 ; Hanja : 응천계성정덕헌애왕태후) . Trong văn hóa đại chúng Được diễn bởi Chae Shi-ra trong phim truyền hình Thái hậu Cheonchu (Empress Cheonchu) Tham khảo Người Cao Ly Phi tần Cao Ly Sinh năm Mất năm