Cục Dân quân Tự vệ, Quân đội nhân dân Việt Nam
Cục Dân quân Tự vệ trực thuộc Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam là cơ quan tham mưu chiến lược đầu ngành giúp Đảng uỷ Quân sự Trung ương, Bộ Quốc phòng, Bộ Tổng tham mưu xây dựng lực lượng vũ trang quần chúng.

Lịch sử hình thành 
 Ngày 12/2/1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 16/SL thành lập Phòng Dân quân thuộc Cục Chính trị - Bộ Quốc phòng (nay là Cục Dân quân tự vệ - Bộ Tổng tham mưu).

Lãnh đạo hiện nay 
 Cục trưởng: Trung tướng Phạm Quang Ngân
 Phó Cục trưởng: Thiếu tướng Lê Văn Trì
Phó Cục trưởng: Thiếu tướng Trần Văn Sơn
 Phó Cục trưởng: Thiếu tướng Lương Quang Cương
 Phó Cục trưởng: Đại tá Nguyễn Chí Công
Trung tướng: Cục trưởng

Thiếu tướng: Phó Cục trưởng không quá hai

Tổ chức 
 Phòng Kế hoạch Tổng hợp
 Trợ lý Chính trị
 Phòng Tổ chức Xây dựng lực lượng
Phòng Tác chiến
Phòng Huấn luyện
 Phòng Giáo dục quốc phòng
Ban Hành chính
Ban Tài chính

Tổ chức cơ quan Dân quân Tự vệ trong Quân đội 
 Cục Dân quân Tự vệ thuộc Bộ Tổng Tham mưu
 Phòng Dân quân Tự vệ thuộc các Quân khu
 Ban Dân quân Tự vệ thuộc các Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương

Khen thưởng 
 Danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân (2005)
 Huân chương Chiến công Hạng nhất
 Huân chương Bảo vệ Tổ quốc Hạng nhì

Cục trưởng qua các thời kỳ 
 12/2/1947-, Khuất Duy Tiến, Trưởng phòng Dân quân, Cục chính trị, Bộ Quốc phòng
 1960-1970, Vũ Hải, Thiếu tướng (1983)
1987-1993, Vũ Văn Ba, Thiếu tướng (1987) Trung tướng (1994)
 -2013, Hoàng Châu Sơn, Trung tướng (2008)
 2013-2018, Nguyễn Duy Nguyên, Trung tướng (2017), nguyên Phó Tư lệnh Quân khu 3
2018-nay, Phạm Quang Ngân Thiếu tướng(2017), Trung tướng(2021),  nguyên Chánh Văn phòng Bộ Tổng Tham mưu

Phó Cục trưởng qua các thời kỳ 
 -2016, Hồ Xuân Thức, Thiếu tướng (2013)
 -2012, Phạm Hồng Kỳ, Đại tá
 2012-2017, Nguyễn Mạnh Khuê, Thiếu tướng (2014)
 2016-2021, Bùi Viết Thi, Thiếu tướng (2017), nguyên Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Ninh Bình
 2017-nay, Lương Quang Cương, Đại tá
12.2020- nay, Trần Văn Sơn, Thiếu tướng (2020), nguyên Phó Cục trưởng Cục Cứu hộ cứu nạn, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Hà Tĩnh
2019-nay,  Lê Văn Trì, Thiếu tướng (6/2020)
12.2022- nay, Nguyễn Chí Công, Đại tá, nguyên Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh Hưng Yên

Chú thích 

Bộ Tổng tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam
Cục Dân quân Tự vệ trực thuộc Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam là cơ quan tham mưu chiến lược đầu ngành giúp Đảng uỷ Quân sự Trung ương , Bộ Quốc phòng , Bộ Tổng tham mưu xây dựng lực lượng vũ trang quần chúng . Lịch sử hình thành Ngày2/1947 , Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh sốSL thành lập Phòng Dân quân thuộc Cục Chính trị - Bộ Quốc phòng (nay là Cục Dân quân tự vệ - Bộ Tổng tham mưu) . Lãnh đạo hiện nay Cục trưởng : Trung tướng Phạm Quang Ngân Phó Cục trưởng : Thiếu tướng Lê Văn Trì Phó Cục trưởng : Thiếu tướng Trần Văn Sơn Phó Cục trưởng : Thiếu tướng Lương Quang Cương Phó Cục trưởng : Đại tá Nguyễn Chí Công Trung tướng : Cục trưởng Thiếu tướng : Phó Cục trưởng không quá hai Tổ chức Phòng Kế hoạch Tổng hợp Trợ lý Chính trị Phòng Tổ chức Xây dựng lực lượng Phòng Tác chiến Phòng Huấn luyện Phòng Giáo dục quốc phòng Ban Hành chính Ban Tài chính Tổ chức cơ quan Dân quân Tự vệ trong Quân đội Cục Dân quân Tự vệ thuộc Bộ Tổng Tham mưu Phòng Dân quân Tự vệ thuộc các Quân khu Ban Dân quân Tự vệ thuộc các Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh , thành phố trực thuộc Trung ương Khen thưởng Danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân Huân chương Chiến công Hạng nhất Huân chương Bảo vệ Tổ quốc Hạng nhì Cục trưởng qua các thời kỳ 2/1947- , Khuất Duy Tiến , Trưởng phòng Dân quân , Cục chính trị , Bộ Quốc phòng Vũ Hải , Thiếu tướng 1987-1993 , Vũ Văn Ba , Thiếu tướngTrung tướng Hoàng Châu Sơn , Trung tướng Nguyễn Duy Nguyên , Trung tướng nguyên Phó Tư lệnh Quân khu 3 2018-nay , Phạm Quang Ngân Thiếu tướng(2017) , Trung tướng(2021) , nguyên Chánh Văn phòng Bộ Tổng Tham mưu Phó Cục trưởng qua các thời kỳ Hồ Xuân Thức , Thiếu tướng Phạm Hồng Kỳ , Đại tá Nguyễn Mạnh Khuê , Thiếu tướng Bùi Viết Thi , Thiếu tướng nguyên Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Ninh Bình nay , Lương Quang Cương , Đại tá 12 .2020- nay , Trần Văn Sơn , Thiếu tướng nguyên Phó Cục trưởng Cục Cứu hộ cứu nạn , nguyên Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Hà Tĩnh 2019-nay , Lê Văn Trì , Thiếu tướng2020) 12 .2022- nay , Nguyễn Chí Công , Đại tá , nguyên Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh Hưng Yên Chú thích Bộ Tổng tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam