Kaiwo Bo Boyari Paulusi Soi We Jemati Na
Korintusi
Kaiwo dedung we 1 Korintusi
Bendari Korintusi mani, raminde nanai bendari fiabai sewa na nu Akhaya foi. Kaiwasa na Korintusi foi etaroanso Seng Allai kaha, tuti eweagama siai bitoya; efau esomi we seng wetarai kaha fo. Paulusi kiorang Kaiwo Mahikai kariri todoni Seng Yesus Kristusi feriri inontaraine tata na ne mirehafoi, tuti manea nasa eroasoai. Dontai werusara mani, Apolosi dontai to Korintusi aha, fiatasa aha ambori eroaso Kristusi mutu.
Embai beiru teai aha mani, mano eroasoai na Korintusi fosa etanatu surati bei we Paulusi. Nanai wedaya Paulusi soi surati bonini wesa aha. Deisaha kariri fi etutani wea fo tuti deretawansa weo fi masi kahai enari fo bitoya. Weo eweboyari kaha mae esawasa, manea eteyo eraria Apolosi, manea aha ria Paulusi. Kontai deunausa kariri rirau tuti maninawafo.
Kontai medu kariri Kristenifosa we fiang ohonai wekorbani we aririwang beia fo, etang ete nana fanai. Tuti maneiru teai nasa enemitituai we ene doroifosa kaha mae enemirorong dedai, tuti eteyo esobu Fi Maio Nuaninu Mirarebana foi dohona fo beng sewa weru mano siai wei fosa. Medu kariri rangno enemiwawufo, na robong suraya botoru (13), tuti kariri todoni kontaio inontarai emararehara fosa ambori Allai duwisa aha fo. Fi siai bitoya kontai deunau wesa.
Kaiwo na suratinei deto kutuai tonina:
1:1-9 Paulusi denatu mahikaifea tuti dohong mahikai we Allai.
1:10–6:20 Paulusi deretawang mano eroaso Yesusi na Korintusi fosa, weo esawasa tuti enari fikarira bitoya.
7:1-40 Deunausa kariri rirau.
8:1–11:1 Deunausa kariri fiang ohonaia we omi we aririwangfo nai.
11:2-16 Koang kariri wiwingfosa na nadi rorong fo.
11:17-34 Kariri todoni etohonsua perjamuangfoi, etang roti tuti etunung anggurifo we ambori earomio Seng Yesusi ne mireha wesa fo.
12:1–14:40 Deunau kariri Fi Maio tasobuai ria Nuaninu Mirarebana foi fo.
15:1-58 Deunau kariri mansuwi-suwi aha foi.
16:1-4 Kariri ene etohong doi we Kristeni ene pari fi fosa na nu Yudea foi.
16:5-24 Kaiwo wefuiai tuti dohong mahikaifeai wesa.
1
Paulusi urohong mahikai we jemati na bendari Korintusi
1-2 Weo doroio Allai ne jematiwa mea na bendari Korintusi, amani inontaraio memararebanai na Kristus Yesusi ne mea, tuti Allai sahu mea we meminohi weinontarai memararebana wa mea, mai kariri sahu ne inontarai na doni konta fosa ambori eminohi emararebanafo, amani mano eroaso tane Seng Yesus Kristusi, mano weSeng wesa tuti weSeng we tata konta foi.
Kaiwo anatu ninai na yau Paulusi, na Seng Allai ne dawiafo, yuai yau we Kristus Yesusi ne rasuli, tuti kaiwone na imeiri yau kaha mae na tane doroi Sostenesi kontai. 3 Auenemitawanaifa kadono tane Dai Allai tuti Seng Yesus Kristusi urohong une bengfo arora we mea tuti urohong mea menumiruainso ne maifo.
Paulusi fiai Allai tuti dohong mahikai wei, we ne mahikai deinawia fo na ne inontarai na Korintusi fosa
4 Yohong mahikai pampang we Allai, we fio niariri pampang we mea na Kristus Yesusi wa, amani dohong ne bengfo arora we mea fo. 5 Meweboyari ria Kristus Yesusi wa wedaya Allai dohong mea mewemambiriu na fifiani kontai. Dohong mea mewaitawang kariri ne mahikaifo tuti mesawai we memadu kaririai kontai. 6 Na tonanane deinawiai we amene kaiwo kariri Kristusi fo, mesoniaia mai na menemirorongwai ampa. 7 Ampafe fi kariri taminohi weinontarai Kristeni fo mesobuai mai ria Allai Nuaninufoi ampa, tuti metamang we rahida tane Seng Yesus Kristusi da nai ma foi, amani rahida kaiwasa fuba nunei kiai ewatioi we da ma fo. 8 Allai mantauni ambori dohong mea mewemambiriu pampang, ampafe meroasoaia mutu, paria rahida tane Seng Yesus Kristusi da nai ma foi. Ambori paria rahida nani sobuai we menari sarawafea kaha. 9 Allai mani meroasoi tarai, we dohong kariri ne kaiwo arera fo na mai. Andino sahu mea ma meweboyari ria Kaisungno Yesus Kristusi, tane Sengfoi ne.
Paulusi sua jematifosa we esawasa
10 Doroi meaine, na Seng Yesus Kristusi wonongne, yutanai na tapapa we mea paria, we mesawa mea fanai. Mae menemirorong boyari, tuti meweboyari pampang, na fi memadura wa tuti na fi menemitituaita wa. 11 Weo Klui ne arikangfosa, eteisaharai we yau eteyo wiro meweboyari ahang kahai mae mesawa wawera mea paria. 12 Fianai aino imadurai mau ninai mani, manea meteyo mene mano wenunggamiei we mea mani Paulusi. Manea aha mani meteyo meneng dino Apolosi, manea kontai aha mani meteyo meneng dino Petrusi, tuti manea kontai aha mani meteyo meneng dino Kristusi.
13 Manamo Kristusi ne taraifoi wiro tababauri tonana kaha. Kontai mewaitawanai weo, wiro imereha na aitabafoi we mea kaha, ete mewebaptisi na wonohu Paulusi ne kaha. 14 Yohong mahikai we Allai, weo na mea kiai wiro iwebaptisi mane wau kaha, mae Krispusi tuti Gayusi umeiri uru terai. 15 Ampafe na toninane, wiro manea meteyo iwebaptisi mea na wonohune ambori meraria yau fanai. 16 (Oh! Arohuoai kontai we Stefanusi ne munu rorong fosa mani, yauno iwebaptisisa konta ne. Wape enehutituai, tarahai wiro manei siai ahang kaha.) 17 Weo Kristusi demi yau we iwebaptisi kaiwasa kaha, mae we iwuwu Allai ne Kaiwo Mahikai ne. Kontai kaiwo iwuwuai nanai, wiro iwuwuai na kaiwo awai nunei kaha, weo imaya we Kristusi ne marareha na aitabafoi ne mambiriufo wefiea kaha fanai.
Allai ne awaifo tuti ne mambiriufo tawaitawanai na Kristusi, wiro na awai nunei kaha
18 Tatairiri Kaiwo Mahikai kariri Kristusi we mireha na aitabafoi we feriri inontaraine tata fo. Kaiwasa ambori esodai aiboi fosa, amani mano eteiayara fosa mani, eteyo kaiwo nanai kaiwo webonggoi paria fine. Wape weo mano Allai feriri tatara ne tata mani, tataramioai mani taroasoai tuti tateyo, "Kaiwo ninai mani Allai ne Mambiriufi dine!" 19 Weo na Sempaisi ne Kaiwone rabuang bei dotu tonina:
"Ambori mano eteyo ewaitawangfi disa
ambori ene ewaitawanafo wioru,
tuti mano esawai fosa enemitituaitafo,
inaria nai werusa ki."* Yesayai 29:14
20 Sempaisi ne Kaiwone dotu tonana mani ambori tamadu fiani kariri mano esawai fosa, ete mantaunau Kaiwo Musai soi fosa, tuti mano esawai esawa tuti fi nunei fosa ne? Tateyo esawai tuti esobu aunau dedai paria, wape na Allai arongreafo mani, enemitituaitafo webonggoi paria. Weo Allai deinawiaia kasau ampa, we inontarai nunesa ene awaio enemitawana fo tupa dawohi arorawa. 21 Weo Allai na ne awaifo wedaya ambori mandoni kontai, sewaia todoni ki, wape wiro deroanso Allai na ne awai nunei nani kaha. Wape Allai piraise we feriri inontarai eroasoi fosa na kaiwo amewuwuaifa kariri Kristusi fo, amani na kaiwo inontarai eroasoa kaha nesa esahuai we kaiwo webonggoi fo. 22 Inontarai Yahudi nesa etawiai we ewati te fitantumafeai we fiainawiai kariri kaiwo amewuwuwa fo, akawuru wori eteyo eroasoai. Tuti inontarai Yunani fosa mani, esera tuti te ene awaifo. 23 Wape tata mani, tawuwu te Kristusi wemireha na aitabafoia fo. Kaiwo tawuwuai tonana fo disang inontarai Yahudi fosa enemirorongfoi paria, tuti Yahudi kaha fosa kontai esahuai we kaiwo webonggoi fine. 24 Wape we mano Allai sahusara fosa, amani na Yahudi fosa ete na Yunani fosa, kaiwo kariri Kristusi we mireha na aitabafoi, deinawi Allai ne Mambiriufo tuti ne Awai Fuba fo. 25 Weo inontaraine etaparanding ene awaifo, wape ene awai nanai wiro wefiea kaha, mae tawawa sewa Allai ne bonggoifo. Tuti etaparandingno ene mambiriufo, wape ene mambiriu nanai wiro fuba kaha, mae fanahang sewa Allai ne finahangfo.
Allai sahu inontarai ehatui fosa eroasoai
26 Doroi meaine, mearomi kariri mea we raminde Allai sahu mea we meraria Kristusi fo. Rahida nanai, na inontarai nunei euremireafo, na mea mano mesawai wa mea mefau kaha, tuti mano mewemambiriu ete mewewafoniai wiro mefau kaha, tuti mano meweriria na riria mananufe ne kontai mefau kaha. Eteyo mea mani inontarai mesawai turura kaha, tuti mewemambiriu kaha, ete meweinontarai funomai di mea. 27 Tonanai ki, wape Allai deo diri mano inontarai esahu kaherasa ewebonggoi fosa, we ambori na ea, dohong mamaya mano eteyo esawai fosa. Tuti diri mano efanahang fosa, we ambori na ea, dohong mamaya mano eteyo ewemambiriu fosa. 28 Tuti diri mano inontarainesa etatosa kaha fosa, enemirireusa fosa tuti esahusa we ewefiea kaha fosa, we na ene eroaso Kristusi fo mani Allai dirasaya mano nunei detosa fosa. 29 Ambori na tonanane, mandoni kontaio wiro bioi arong na Allai arongreafo kaha. Wiro manei biriu we deyo, "Yau mani, isawai paria wedaya Allai diri yau ninai." 30 Allai mantauni dino niari mea meweboyari ria Kristus Yesusine. Tuti na Kristusi mewati Allai ne awaifo, amani Kristusi andino niari tata tamasi na Allai urengreafo, tamararebanai tuti andino feriri tata. 31 Ampafe kariri fianai aino dotu na ne Kaiwofo amani:
"Mandoni dino bioi arong we fiea mani,
wenani bioi arong we Sempaisi terai."* Yeremiai 9:24


Kaiwo Anatu Reantenang Na
Petrusi
Kaiwo dedung we 1 Petrusi
Kaiwo anatu ne rasul Petrusi andi soi ne, amani Yesus Kristusi ne inontarai suraya mandu fosa manei dine. Kaiwone soi we inontarai Kristeni eminohi na katai esahui we nu Asia Katui. Na rabuang bo Petrusi soi kaiwo feninai, katai esahui we nu Asia Katui nini, wiro ne tarai kariri nu Asia na fui nini kaha. Weo rabuang bonani mani deinawi te nu bei na nu Roma foi, wape wiro Indonesia, Malaysia, Cina, tuti siai wei fo kaha. Rabuang bonani mani mano eroaso Kristusi fosa esobu dadira paria.
Nanai wedaya Petrusi soi wesa ambori esodai dadira maraba kontai mae enemirorong mitubaru. Soi wesa kariri Kaiwo Mahikai kariri Yesus Kristusi fo, mano mirehara, suwi aha, tuti ambori da aha ma foi, ambori enemitawania mutu. Esodai dadira paria we erariati mae, etawansa tuti eroasoai we waroi ahang kaha mae Allai mioansa paria, na rahida Seng Kristusi daraberahi aha ma foi.
Deretawansa kontai ambori eminohi mai kariri inontarai emararebanaio eraria Kristusi fosa.
Kaiwone deto kutuai tonina:
1:1-2 Kaiwo fafong.
1:3-12 Yesusi feriri inontaraine tata weru tane sasarine.
1:13–2:12 Todoni kontai taminohi na masi, weo Allai ne inontarai di tata fefe.
2:13–4:19 Taenemirorongnei mitubaru na dadira rorongno tasodaira ne.
5:1-11 Inontarai Kristeni nesa todoni kontai enemirorong tewawa tuti efata wawerasa na mai.
5:12-14 Kaiwo kafe.
1
Mahikaifea
1-2 Weo doroi Kristenio Allai ne inontarai diri mea wa mea kiai, amani mano menai taterai weinontarai aisei na nu Pontusi, Galatia, Kapadokia, Asia Katui, tuti Bitinia wa mea. Dai Allai diri mea we ne inontaraifo, kariri fianai aino enetituaitaitai kawuru na fafongfara fo, tuti Allai Nuaninufoi niari mea memararebanai wei ampa, ambori metohong kariri Yesus Kristusi tuti yuairurang mea na ne rikafoi.
Kaiwone na yau Petrusi, Yesus Kristusi ne rasuline yau.
Kadono Allai dohong ne bengfo arora we mea paria tuti wedaya mea menumiruainso ne maifo paria.
Dai Allai yiwang tata ambori tatarang tawaworu aha, donio taenemitawanai mutu
3 Moanafeai we Allai, mano tane Seng Yesus Kristusi tamanai. Ne aroafo fuba we tata paria, wedaya niari riwang tata aha toyari tataubau tanumi riwanaia tawaworu na Yesus Kristusi na suwi na marareha rorong foi aha fo. Na toninane dohong tata taenemitawanaia mutu. 4 Taenemitawanai we tasobu moanaio Allai meinenamia foi, amani moanaio suanai na Waidani foi we mea. Moanai nani wiro kerira na ea kaha, piro na ea kaha, tuti siamorang na ea kaha. 5 Moanai nani kiai we mea, weo na meroasoafo Allai deitawang wedua mea na ne mambiriufo paria mesobu faririo meinenami we meara foi ki. Fariri nani ambori deinawi na rahida kife nunei nai foi ki.
6 Ampafe, nanai wedaya memararising paria. Tarai, tarahai menemirorong fituayai we mesodai maino dadira bitoya we rahida kutea tonanai ki, wape mefaraise kontai. 7 Dadira bitoya mesodairi nani mani, we ambori deinawiai we mene meroasoafo tarai tuti mitubaru. Mewaitawanai we emasinei mani, nunumi na adiafoi we ambori obu emasi tarai dine. Tuti emasi tarai kontai mae ambori wioru ki. Wape mene meroasoawa dadai sewa emasinei, ampafe na dadira mesodairi wai ambori wedaya meroasoawa mutu. Na tonanane, Allai fiai mea tuti deparanding mea, kontai yuai mea metadai na rahida Yesus Kristusi daraberahi nai aha ma fo. 8 Wiro mewatioi na ea kaha rai, mae menemiwawuti ampa. Tuti ninaya mani wiro mewatioi kaha, wape meroasoi. Nanai wedaya mefaraise tuti menumiruainso mirising dedaio era wera kaiwo we madurai kariri foi. 9 Weo Allai niari mea mesobu fi meroasoai wea fo, amani feriri menumianinuwai ki.
10 Kariri fariri Allai dohoni nani foi, nabi fafong fosa erurai paria we ewaitawang kaririai. Emadu fafong kariri Allai ne bengno ambori dohonai arora we mea fo. 11 Esera weai ambori ewaitawang kariri todoni tuti kidoni faririo Kristusi Nuaninufoi medurai na ea fo kawariai ki. Rabuang bonani Kristusi Nuaninufoi medu wesa deinawio dadirao todoni kontaio Kristusi, Mananu Mampariri foi, sodairi foi tuti kariri ne dedai sambewaraio ambori da ma fo. 12 We nabi nanisa, Allai deikaririai wesa we fianai aino emadurai tonana fo, wiro reng we mantaunsa kaha, mae we mea na rabuang bonini ne mea; amani fio na ninai metarami parai ria mano ewuwu Kaiwo Mahikai kariri Yesus Kristusi fosa fo. Emadu finanai we meafo, emadurai na Nuaninu Mirarebanaio Allai denatui na rorafaisi meu fo ne mambiriufo. Fi nanai kai, wewaifosa kontai etohong weai paria we ewaitawang kaririai.
Allai sahu tata we tamararebanai na taminohifo
13 Ampafe todoni kontaio memainenang na menemitituaitawa. Metitua meminohi toa wa tuti menemitawang te Allai ne bengno dohonai arora we mea fo na rabuang bo Yesus Kristusi da aha ma fo. 14 Mea mani Allai ne arikangno metohong kariri ne dawiafo tera di mea, ambori wiro metohong kariri menemirorong kerira raminde menariri na rabuang bo menayai na mamantiti rorong fo nani foi kaha. 15 Mae todoni kontaio na meminohifo memararebanai, kariri Allai mano sahu mea foi mani mirarebanai. 16 Weo na kaiwofo dotu deyo,
"Todoni kontaio memararebanai,
weo Yau mani imararebanai."* Imamati 11:44-45, 19:2
17 Na meminohi toa ne, todoni kontaio metitua kariri menayai tourai na nunei fo, toyari menayai weinontarai aisei na nufi nini, tuti metato Allai tuti mesomi wei terai na mematai. Weo mewenadi wei mani mesahui we Dai, tuti andi kiutu kaiwo na mai kariri inontarainesa, kariri mansiari-mansiari fi niari fo tuti wiro deto manei dedai sewa manei siai kaha fefe. 18 Weo mewaitawanai we Allai feriri mea weru meminohi toaio wefiea kaha fo, kariri fianai aino mesobuai ria mene werengfosara fo. Wape wiori kutu mea weru mene meminohi toai nanai, wiro biaitai na fio ambori woru fea kaha, toyari emasi ete peraki kaha, 19 mae biaitai na fio ne harga dedai paria, amani na Kristusi mantauni ne rikafoi, ne tarai toyari domba antungno mirarebanai, wiro ne wea karira kaha foi. 20 Kristusi nini, Allai niari nunei kaharai mae, diriri kawurua. Tuti rahida wefuiai ninai arahio da to nunei we mea ma. 21 Na Kristusi nini meroaso Allai, mano duwiri suwi na marareha rorong foi aha fo tuti yuaisia dedai sambewara foi. Ampafe meroaso te Allai tuti menemitawang te I.
22 Tonanai, na metohong kariri kaiwo wetarai fo mewarami-ira mene sasariwai awao memararebanai ampa, ambori menemiwawu mene doroio meroasoai ruhia fosa na mai. Ampafe todoni kontaio menemiwawu wawera mea na menemirorong mesi tuti na tarai aha. 23 Menemiwawu mea tonanai, weo Allai ne Kaiwo darang tuti watai wenumainu fo wedaya meara ne tarai toyari metaubau menumi riwanaia mewaworu ampa. Wape wiro metaubau menumi weinontaraio ambori mireha foi kaha, mae weinontaraio metarang pampang.
24 Weo ne Kaiwofo dotu deyo,
"Inontarainesa kiai ne tarai toyari ninoi,
tuti ene sambewarai etaparandina fo ne tarai toyari ninoi ne ainari;
Ninoifoi siamorang tuti ne ainarifoi mirurang,
25 wape Sempaisi ne Kaiwofo watai wenumainu."* Yesayai 40:6-8
Kaiwo nanai aino Kaiwo Mahikai fo ewuwuai kawuru we meara fo.


Kaiwo Anatu Bo Reantenang Na Paulusi We
Timotiusi
Kaiwo dedung we 1 Timotiusi
Timotiusi mani bariboai dine, yufi we Sempaisi ria rasul Paulusi, amani deiriri Sempaisi ne Kaiwo Mahikai fo we kaiwasanei. Tamana mani inontarai Yunani dine, mae inana mani inontarai Yahudi dine. Mae Paulusi sahu Timotiusi we ne arikang terai na Seng Kristusi wonongfo.
Paulusi tuti Timotiusi urontai to bendari Efesusi, na wanai demi Timotiusi niayai ria jematifoi we data inontaraio etaunau kaiwo mai kaha fosa. Mae mantauni dontai pari to nu Makedonia foi. Akawuru wori Paulusi enetituai we tarahio sobu rang we daraberahi to Efesusi ahera kaha, donio soi kaiwo anatu nini we Timotiusi.
Na ne kaiwo anatu nei deretawang Timotiusi we ambori yufi we Seng Yesusi na mai pampang (1:3, 18). Kontai denggewari we ambori medu wedua inontaraio etaunau fi wetarai kaha fosa (1:2-11, 4:1-6). Weo na Efesusi mani maneiru teai etaunau fi siai weru Kaiwo Mahikai foi. Etaunau kariri Hukumi Musa soi fo, wape etaunau fi wetarai kaha (1:7-8). Eteyo tanari kariri fi bitoya, toyari tarirau fanai, tuti tatang fiang tane wori wea fo fanai, ambori Sempaisi feriri tata ki. Paulusi dere we Timotiusi ambori suasa paria.
Kontai Paulusi deunau Timotiusi kariri todoni mano ewenunggamiei we Kristusi ne jematifoi etohong toa fo, amani etohong beng tuti emararebanai, wiro enari sarawafea kaha. Tuti deunauwi kariri todoni yufi we Yesus Kristusi tuti fiata inontarai Kristeni fosa kontai.
Kaiwo na suratinei deto kutuai toninai:
1:1-2 Kaiwo reantenang.
1:3-20 Paulusi dere we Timotiusi ambori sua mantaunau fi mai kaha na Efesusi fosa.
2:1–3:16 Paulus deunau Timotiusi kariri todoni eminohi toa fo weo eweinontarai Kristeni fo.
4:1-16 Paulusi dere we Timotiusi ambori meduaia aunau wetarai kaha fo tuti yufi na mai.
5:1–6:2 Paulusi deunau kariri todoni mano taroasoa ne tata tanari we tane doroi fosa fo.
6:2-21 Paulusi deretawang Timotiusi ambori niari kariri Sengnei ne Kaiwo wetarai fo na mai.
1
Paulusi dohong mahikai we Timotiusi na Efesusi
1-2 Weo nehu kaisung bohi Timotiusi, mano isahu wau we nehu arikang terai na Sengnei weo roaso Yesusi mai kariri iroasoine.
Kaiwo anatu ninai na yau Paulusi, rasuli we Kristus Yesusi. Mano yuai yau we iwerasuli mani Allai, mano feriri tata foi, tuti Kristus Yesusi mano taenemitawani foi.
Kadono Dai Allai tuti Kristus Yesusi, tane Sengfoi, urohong une bengfo arora we wau, uenemiwawu wau, tuti urohong wau numuruainso une maifo.
Paulusi deretawang Timotiusi we sua mantaunau kaiwo wetarai kaha fosa
3 Timotiuse, yutang wau paria weo nayai pampang na bendari Efesusi wai, kariri fianai aino raminde ira to nu Makedonia foi mani, yeretawang wau weaia fo. Ambori wua inontarai maneiru teai na nanisa, mano esafai kaiwo aunau wetarai kaha wasa. Modusa we efotourai weru fi enari wa. Wuasa ambori etaunau fi mai kaha fo ahang fanai, 4 tuti ambori efotou ehabi ene rahidawa funomai we etairiri fiami wetarai kaha fo, tuti riria wiro werea na wea kaha fo. Weo finanai kiai etairiri wei mani wedayasa esawasa tuti dohong wedua Allai ne fi niari fo, amani feriri tata na taroaso Yesusi fo. 5 Modusa tonanane mani weo ambori jematiwai kiai enemiwawu wawerasa na enemirorong mesi, na enemirorong ketuio mai, tuti na eroaso kanggung Yesusi na mai. 6 Manea na mantaunau kaiwo wetarai kaha wasa wiro enemiwawu wawerasa toyari nanai ahang kaha, tuti era siai etohong kariri kaiwo mai kaha fo. 7 Ebiriu we ewemantaunau Hukumi Musai soi fo wape kaiwo emadurai tuti eboromi tawanai we kaiwo tarai nanai mantaunsa eserawa eru na wa amangwau beyari.
8 Tarai, tawaitawanaifa weo Hukumi Musai soi fo, taru tawanai na mai mani, kaiwofo beng. 9 Todoni kontaio tawaitawanaifa weo Kaiwo nanai Allai wiro dohonai we mano emai fosa kaha. Mae dohonai we inontaraio etohong kariri ne Kaiwofo kaha fosa, tuti mano eteiaya Allai fosa, mano esomi we Allai kaha fosa, mano etohong sasari pampang fosa, mano ene pari seng fosa, tuti mano emung ene wawa fosa, mano emung funong inontarai fosa, 10 mano emaninawa fosa tuti mang mano emaninawa wawerasa fosa, mano eha inontarai we etawayansa we ewewoming fosa, mano etatofa tuti mano epampamu kaiwo fosa, tuti mandoni kontaio enari fi mai kaha fosa. Fi tonana ne kiai siai weruo kaiwo aunau wetarai fo. 11 Kaiwo aunau tarai ninai mai kariri Kaiwo Mahikaio beng sewa na Seng Allai mano tataparadini foi, tuti Kaiwo nanai yoasoaio yau we yeiriria ne, amani kariri todoni feriri tata ne.
Paulusi dohong mahikai we Allai we enewawufo
12 Yohong mahikai we tane Seng Kristus Yesusi weo deti yaua mani imai we irufi wei, donio yuai yau, dohong mambiriu we yau we yeiriri ne Kaiwofo tuti ifata kaiwasanei. 13 Raminde nana mani yau inontaraio yeiberahi di yau, inari kanggani tuti isansuma funomai. Tonanai wape Yesusi aro yau paria tuti deiai nehu sasari nanai, weo rabuang bonanai wiro iroasoa kaha, ampafe fi inari nanai iserawawerahai we fi sarawa fine. 14 Wape tane Sengnei dohong beng we yau fuba sewa, wedaya yau iroasoi tuti enehuwawu inontarai siai na Kristus Yesusi.
15 Kristus Yesusi da to nunei ma weo feriri inontarai sasari ne tata weru tane sasarinei. Kaiwo ninai wetarai, ampafe meroasoaia mutu dohonao menemiwawera wea fe. Tuti na inontarai sasari rabuangnei kiai mani yauno yohong sasari fiabai sewa ne. 16 Tonanai wape Kristus Yesusi aro yau, ambori deinawiai we inontarai siai weo i sawani pampang we inontarai ewesasari fosa. Yauno yohong sasari fiabai sewa ne, wape enewawu yau ambori inontarai siai ewatioai tuti ambori eroasoi kontai, ampafe eminohi na numainufo tuti esobu Waidani ki.
17 Tafiai Allai Mananuo werea na wea kaha foi, meiri andino tatatori tuti tataparandini pampang, i wiro mireha na wea kahai tuti tawatioi kaha, kontai meiri kawuru andi weSengne. Antu!
18 Ampafe nehu kaisung bohi Timotiuse, kaiwo anta yemi wau weaia nanai, amani kariri todoni wua mantaunau kaiwo wetarai kaha fosa fo, bohong kaririai. Weo nehu kaiwone mai kariri fianai aino raminde nanai Allai medurai na mano ewenunggamiei we jemati fosa kariri waua fo, amani fianai aino ru wei fo. Ru tawanaia mutu, ambori fiata wau rurai ambori birapa mantaunau kaiwo mai kaha wasa, kariri rai mamuna manei yurai we data ne aitetafosa fo. 19 Rurai we roaso Kristusi tuti bohong kariri ne Kaiwofo terai, tuti na enemurorong ketuio mai na tapapa boiaya ne karirawa. Weo manea wiro etohong kariri enemirorong mirarebana foi ahang kaha tuti etau we aunau wetarai kaha fo, ampafe inontarai nanisa eroasoafo woru ampa. 20 Uwemandu na inontarai tonana nesa, uwonomi fino Himeneusi tuti Aleksanderi. Inontarai ninsuru yeiaya suru to boriei weru inontarai eroasoa fosa, to Saminseni warang rorong fo, ambori na tonana ne usobu aunau we wiro ureibera Allai ahang kaha.


Kaiwo Anatu Paulusi Soi We Jemati Na
Roma
Kaiwo dedung we surati Roma nei
Bendari Roma mani bendari fiabai paria, tuti na rahida nani Mananu Kaisari Roma foi yuo nunei sentenang. Rasul Paulusi soi ne kaiwo anatu nei we Kristusi ne jemati na Roma foi weo meinenansa weo ambori dontai suambawasa. Enetituai we yufi na mano eroasoa fosa na wanai kuteai, akawuru wori efatari dontai pari to Spanyoli.
Na suratinei, reantenang mani Paulusi dohong mahikai we jemati na Roma foi tuti deikaririai wesa kariri todoni dutang tutisa pampang we Sempaisi fo. Akawuru wori deisaha ne kaiwoariri fuba sewa foi, amani Kaiwo Mahikai na Allai fo deinawi todoni niari inontaraine tata tabeng riati aha, nana mani na taroaso Seng Yesus Kristusi terai, wiro na tatohong kariri Allai ne Hukumi dohoni we Musai foi kaha, ete na fi bengno tanari fo kaha, mae manta na taroasoi tera fo.
Ainanaya Paulusi medu bitoya aha kariri finana. Kaiwasane kiai, Yahudi tuti Yahudi kaha nesa, tabeng ete taweboyari ria Allai kaha, tata kiai tanai na sasari rorong fo, tuti sasarifo yu tata kiai. Wape tabeng ria Allai aha na taroaso Yesus Kristusi fo. Tuti na taweboyari ria Kristusi fo mani Allai niari riwang tata ambori tatarang waworu aha tuti tabeng ria Allai aha. Mano taroasoi ne tata ne mani taminohi na mai ria Allai tuti Nuaninu Mirarebana foi sawing tata weru sasari rorong fo tuti weru marareha rorong fo une mambiriufo.
Na robong ring (5) pariao indeatoru (8) Paulusi medu kariri Allai ne Hukumifoi tuti kariri Allai Nuaninufoi ne mambiriu na tata fo. Medu kariri Allai ne enetituaitafo we inontarai Yahudi tuti Yahudi kaha fosa, tuti kariri ne dawiafo wesa kiai. Deyo Allai enetituai fafong ambori Yahudi fosa bitoya eteiaya Yesusi ambori wedaya kaiwasa na nunei kiai nesa esobu rang weo ehahefang Allai na Yesus Kristusi. Mae deyo yoasoai we Yahudifosa kontai, waroi ahang kaha mae, eteiaya Kristusi ahang kaha mae eroasoi tuti erariati ki. Kontai soi kariri todoni taminohi weinontarai Kristeni ne, tuti todoni taenemiwawu wawera tata, tarufi we Allai na mai, tatato parentanei, tafata wawera tata, tuti fi siai wei fo. Na fui pari fo denatu mahikaifeai we inontarai maneiru teai na Roma fosa tuti fiai Sempaisi wesa.
Kaiwo na suratinei deto kutuai toninai:
1:1-17 Kaiwo fafong tuti ne kaiwo fuba sewa ne.
1:18–3:20 Todoni kontai inontaraine esobu fariri weru ene sasarifo.
3:21–4:25 Allai dohong rang we esobu faririfo, amani na Kristusi.
5:1–8:39 Todoni inontarai eminohi etarang waworu na Kristusi.
9:1–11:36 Allai ne enetituaitafo we Israelifosa.
12:1–15:13 Inontarai Kristeni ne taminohi toa fo.
15:14–16:27 Kaiwo kife suratinei tuti dohong mahikaifeai we inontaraifosa.
1
Paulusi dohong mahikai we jemati na bendari Roma
1
Kaiwo anatu nei na yau Paulusi, mano iwewoming we Kristusi Yesusi ne yau. Allai diri yau kawuru ampa we iwerasuli*
tuti yuai yau we iwuwu ne Kaiwo Mahikai fo. 2
Kaiwo Mahikai nanai Allai dererai fafong kawuru ampa ria ne nabifosa, tuti esoi kaririai na ne Kaiwo Mararebana fo na Buku Mamo foi ampa, 3
amani kariri ne Kaisungfoi. Watioai na weinontarai batang ne mani, weriria na mananu Dauti ma, 4
wape na Nuaninu Mirarebana foi ne mambiriufo mani, deinawiai we Allai ne Kaisung dine, tuti finanai deinawiai na mambiriuo suwi na marareha rorong foi aha ma fo; nana mani Yesus Kristusi, tane Sengfoi. 5
Na Yesus Kristusi nani, Allai dohong ne bengfo arora we yau we iwerasuli, ambori iwiwiaing kaiwasa na nu bodoni konta foi, we eroaso Kristusi ambori etohong kariri, ambori eruai wonongfo dedai. 6
Tuti mea na Roma wa mea, mea kontai mehontai inontarai Allai sahusa tuti yuaisa we Yesus Kristusi ne inontarai disara fo.
7 Isoi kaiwo ninai we mea kiai na jemati Roma wa mea, mano Allai enewawu mea wa tuti sahu mea we ne inontarai memararebanaia wa mea.
Kadono tane Dai Allai tuti Seng Yesus Kristusi urohong une bengfo arora we mea tuti urohong mea menumiruainso ne maifo.
Paulusi de dontai we deti mano eroasoai na Roma fosa
8
Fi reantenang mani, yohong mahikai we nehu Seng Allai ria Yesus Kristusi we mea kiai, weo nunei sentenang etaramioai we meroaso Kristusi na mai paria. 9
Na nehu nadi yutang Allai fo, arohuporo mea kaha, mae yutang tuti mea pampang wei. Fianai imadurai tonina ne itofa kaha. Allai deitawang kaiwo imadurai ninai wekaiwo wetarai fine. Allai nini mani Allaio irufi wei na enehurorongfuisi sentenang, amani na iwuwu Kaiwo Mahikai fo kariri ne Kaisungfoi fo. 10
Yutang tuti Allai we mea pampang, tuti yutani paria we kadono, yoa we yau we na ninai kontaio dohong rang we ira mau iwati mea. 11
Weo yawi weai paria we ira we mea mau, ambori ifata mea na yohong Fi Maio Nuaninu Mirarebana foi dohonai arora fo we mea,†
ambori memutubaru na meroasoawa. 12
Amani, mea tuti yau, tata kiai tafata wawera tata na taroaso Kristusi ne, ambori tawemambiriu aha.
13
Doroi meaine, yohong weai paria we dohonao meserawawerahai kariri todoni irurai pampang paria we yontai mau iwati mea, manamo isobu dadira pampang. Yohong weai tonanai we ambori fi iru we mea, na iwuwu Kristusi we mea kiai, wetarai na mea, amani na mano wiro eroasoai kaharai fosa ambori erariati, mai kariri wetarai na Yahudi kahai siai fosa na katai siai fo ampa. 14
Weo todoni kontaio irufi we Kristusi rahang kaiwasa na nu bodoni konta fosa, amani mano Yunani fosa konta mano Yunani kaha fosa, mano esawai fosa konta mano ewebonggoi fosa. 15
Nanai wedaya yohong weai paria we iwuwu Kaiwo Mahikai fo we mea mano menayai na bendari Roma wai mea kontai ninai.‡
Kaiwo weneung we kaiwo anatu ne
16 Imamaya tuti Kaiwo Mahikai fo kaha, weo Kaiwo Mahikai fo mani, Allai ne mambiriufo aine we feriri inontarai eroaso Kristusi nesa kiai, reantenang mani inontarai Yahudi fosa, tuti sua aha mani, Yahudi kaha fosa. 17 Weo na Kaiwo Mahikai nanai aino Allai deinawi kariri todoni inontarai emasi na arongreafo; amani emasi na eroasoifo, tuti na eroasoifo na reantenang pariao we rea fo. Nanai kariri kaiwofo dotu tono:
"Inontarai mano mesi dine, darang na ne yoasoafo."*
Inontarai mandoni kontai, Yahudi ete Yahudi kaha nesa kiai, enari sasari, ampafe emasi na Allai urengreafo kaha (1:18–3:20)
Allai dohong aiboifo we inontarai wiro etaroansoi kaha fosa, weo ewaitawanai we seng manei, wape eteiayari tuti esomi wei kaha
18 Na rorafaisi, Allai deinawi ne kesoufo we inontaraine ene sasarifoi kiai tuti we ene karirafo kai. Weo fi kerira inontarai etohong kariri Allai kaha fosa enariri tonana foi wedayasa etaha tawang aunau wetarai fo. 19 Weo eroaso Allai kaha mae fianai aino ewaitawanai kariri I fo, finanai kasau wesa ampa. Weo Allai mantauni dino deinawiaia kasau wesa ne. 20 Weo na rahida Allai niari nunei tuti rorafaisi fo pariao ninai, neo mambiriu werea kaha fo, tuti ne weSengfo, ne mirarebanafo, ne enerorong beng fo, wiro wati parai kaha, wape watioai kontai ampa, amani waitawanai kasau paria na fi kiaio niariri nini ampa. Ampafe mandoni kontaio wiro wemambiriu we medu deyo, "Iwaitawang Allai ne mambiriu weSeng fo kaha." 21 Inontaraine ewaitawang seng manei wape etaroansoi tuti etatori we weSengfo kaha, tuti etohong mahikai wei kaha. Mae enemitituaitafo wefieai ahang kaha, tuti enemirorong webonggoi foi memantiti ampa. 22 Eteyo esawai, wape wiro tonana kaha mae, ewebonggoia, 23 weo wiro Seng Dedai Sambewaraio minohi wenumainu foi dino esomi wei fo kaha, mae aririwangno ne tarai kariri fidarangfoi, amani fio ambori wioru foi andino esomi wei ne, amani aririwang toyari inontarai, romu, andowa, tuti tawai foi.
24 Nanai wedaya Allai sawinsa kariri enemirorong wesasari foi, sawinsa we enari fi kerirao enemirorong dohong we enari fo, donio enari maninawao werarika fo tuti fio kia mamaya wawerasa fo paria. 25 Allai mano wetarai foi, eriwani na fio wiro wetarai kaha fo. Tuti wiro Mano niari fi fuba nini kiai foi dino esomi wei kaha tuti etohong kariri ne kaiwofo kaha, mae fio niari nanai aino esomi wea tuti etohong kariria ne. Wape Mano niari finini kiai foi andino tafiai we fitawafa ne. Antu!
26 Na inontaraine ene enari tonana fo, wedaya Allai sawinsa etohong kariri epaing funomaio kia mamaya paria fo. Wiwingfosa kontai wiro etohong we mangfosa kariri todoni tonanafo kaha, mae eriwang ne nanai na etohong wesa wawerahai, nana mani wiwing epaing we wiwing siai fosa. 27 Mangfosa kontai tonanai, wiro etohong we wiwingfosa we erausa kaha, mae epaingfo niunung enemirorongfoi ampafe etohong we emaninawa we mang siai fosa aha. Ampafe enari fi werarika kia mamaya paria fo wawerasa tonanai, tuti wedaya esodai fiembaitai kerira foi kariri fi kerira enariri nani.
28 Tuti inontarainesa emaya we enemitituai kariri Allai ahang kahai nanai, wedaya Allai sawinsa enari kariri enumikamieio kerirara foi, ampafe enari fi wiro mai we nari fo kaha. 29 Enemirorongfoi sefang na fi karira tuti fi poro doni konta fo, euremi fiabai we ra, tuti enemitituaitafo mai kahai ampa. Ehasou we kaiwasa ne fi, etawiai we emung inontarai, emamuna, etatofa, enemirorong pirahai we inontarai, etairiri inontarai siai. 30 Eteibera inontarai siai, enemirireu Allai, ene kaiwo karira we inontarai siai, enemirorong dedai tuti eboromi fiabai funomai, esawai paria we esera we rang waworu we enari ne karirafo nayai, etapa ene wawafosa, 31 ewebonggoi, etohong kariri kaiwo emadura fo kaha, ene pari enemiwawu, tuti earomi inontarai siai kaha. 32 Inontarai mandoni dino niari ne karira nanai mani, Allai ne Hukumio mesi nei dotu deyo wenani mai we sobu aiboi marareha fo. Ewaitawang tonanai ki, wape enumiairai we enari fi kerira nani pampang. Tuti fi kerira sewa aha mani, eroa we inontarai siai we enari kontai.


Kaiwo Anatu Na Paulusi Weo Jemati Na
Filipi
Kaiwo dedung we Filipi
Jemati Filipi mani jemati reantenang Paulusi biauni na nu fuba Eropa foi dine. Bendari Filipi mani wia na nu Makedonia foi. Kaiwo anatu we jemati Filipi nini Paulusi soi na rahida wiatai na aitamu rorong fe fo.
Fi bitoya paria wedaya Paulus soi kaiwo anatu ninai, amani deo dohong mahikai we jematifoi we fio etanatuai wei fo. Deunausa kontai we ambori ewemambiriu tuti etawansa na dadira rorong fo. Denggewasa kontai we enemirorong tewawa kariri Yesusi, wiro enemirorong dedai fanai tuti wiro ewati we mantaunsa tera fanai. Deikaririai wesa kontai we deyo, na Allai enerorong denteng foi terai andino wedayasa eweboyari ria Kristusi weo eroasoi fefe, wiro na etohong kariri Allai ne Hukumifo na mai fo kaha. Kontai Paulusi soi kariri fianai aino inontarai eweboyari ria Kristusi fosa esobuai ria Allai fo, amani dohonsa emirising tuti wedaya enumiruainso ne maifo.
Kaiwo anatu ninai medu kariri mirisingfo, todoni enemirorong mitubaru fo, eweboyarifo tuti kariri todoni inontarai Kristeni nesa etawansa na eroaso Kristusi fo tuti todoni eminohi weinontarai Kristeni fo. Tuti na kaiwo anatu ne kontai deinawi kariri todoni Paulusi enewawu jematifoi fo.
Kaiwo anatu ne deto kutuai tonina:
1:1-11 Kaiwo reantenang fo.
1:12-26 Kaiwo kariri fianai aino Paulusi sodaira fo.
1:27–2:18 Todoni eminohi weinontarai Kristeni fo.
2:19-30 Kaiwo kariri deo demi Timotiusi tuti Epafroditusi we ura we jematifoi.
3:1–4:9 Paulusi deretawansa we etanansiau we inontarai emai kaha fosa fo.
4:10-20 Paulusi tuti ne maniwowirifosa etanatu mahikai we jematifoi.
4:21-23 Kaiwo kafe.
1
Paulusi urohong mahikai we jemati na bendari Filipi
1 Weo inontarai memararebanai na Kristus Yesusia wa mea na bendari Filipi, kontai mano mewenunggamiei we jemati wa mea tuti mano mewemangfata jemati wa mea.
Kaiwo anatu ninai na yau Paulusi, tuti Timotiusi, Kristus Yesusi ne womingne auru.
2 Auenemitawanaifa, kadono tane Dai Allai tuti Seng Yesus Kristusi urohong une bengfo arora we mea tuti urohong mea menumiruainso une maifo.
Paulusi dutang tuti jematifoi we Allai tuti fiai Allai
3 Na rahida yutang tuti mea we Allai mani, ifiai tuti yohong mahikai pampang wei. 4 Na enehurorong mirising paria yutang tuti mea kiai pampang. 5 Yohong mahikai we Allai tonanai, we rahida reantenang metaramio Kaiwo Mahikai kariri Kristusi ne ria antoru fo paria sobu rahida bonini, mefata yau, merurai ria yau mewuwu Sempaisi ne Kaiwone. 6 Tuti yeitawanai Allai niari fi beng paria na mea tuti na menemirorongwai, iroasoai we niari tonanai na mea paria sobu werea naya fo, amani rahida Kristus Yesusi daraberahi nai aha ma fo.
7 Todoni kontaio enehutituai we mea tonanai kiai, weo arohuporo mea kaha, mene tarai toyari raori ikase na rahukanangne. Weo Allai dohong ne bengfo arora we mea kiai, tuti we yau kontai. Dohong ne bengfo arora we yau tonanai na rabuang bo iwatai na aitamu rorong fe ninai, kontai na rabuang bo na boriai ikahiwa tuti ne Kaiwo Mahikai kariri Kristusi fo tuti yoa imadu tutirai. 8 Allai deitawanai todoni enehuwawu mea paria, wiro arohuporo mea na wea kaha, mai kariri Kristus Yesusi mantauni enewawu mea.
9 Nehu fi yutang tuti mea we Allai dinini: Kadono menemiwawu wawera mea fuba sewa aha, tuti menemiwawu kariri aunau wetarai fo na mai aha tuti na mewaitawang ne bengfo. 10 Ambori na ne tonanane mewaitawang kariri ne beng pari fo, ambori menemirorongwai mirarebanai tuti metohong sarawa kaha paria rahida Kristusi daraberahi aha ma foi. 11 Kadono Yesus Kristusi ne mahikaifo nai woru mea ambori menemirorongwai mesi, ambori kaiwasanei kiai efiai Seng Allai tuti etaparandini.
Dadirao Paulusi sodaira fo wedaya kaiwasa bitoya etarami Kaiwo Mahikai kariri Kristusi
12 Doroio bohine meaine, yeo mewaitawanai na mai weo fianai aino isodairai ninai wedaya Kaiwo Mahikai ne wawu to fong, wiro su to fui kaha, tuti inontarai efau aha etaramioai. 13 Ampafe kasau we mano ewaitawang wedua yau na munu Kaisari nei tuti kaiwasa na bendarinei kiai ampa, weo eru yau ma iwatai na aitamu rorong fe ninai weo iwuwu Kristusi fefe. 14 Kontai fi isodairai tonana ne wedaya doroi eroaso Sempaisi na bendari ninisa etairiri Seng Allai ne Kaiwofo na mambiriu aha tuti na wiro ematai kaha.
15 Tarai, manea etaiririai na enemirorong pirahai we yau, tuti weo eweaiteta we yau. Wape manea kontai etaiririai na enemirorong denteng. 16 Mano etairiri Kristusi na enemirorong mesi nanisa mani, inontaraio enemiwawu yau disa. Tuti ewaitawanaifa we Allai wedaya yau iwatai na aitamu rorong fe ninai ambori ikahiwa tuti ne Kaiwo Mahikai kariri Kristusi fo. 17 Mano siai ehoramaifa na enemirorong mesi kaha fosa, esera we ambori ewe-ewonomi terai. Tuti na enari tonanane, enemitawanaifa we ambori ewedaya yau isodai dadira na aitamu rorong ne pari aha. 18 Wape towea kaha. Weo ehoramai na enemirorong mesi ete seyewa kontai ki, wape todoni kontaio Kristusi andino ewuwui ne. Ampefe imirising paria.
Yo, tuti todoni kontaio imirising pampang ki. 19 Weo iwaitawanaifa we na mene nadi metutang tuti yau we Allai wai, tuti Nuaninu Mirarebanaio Yesus Kristusi demi ma foi ne fiatane, fiani isodairaifa wedaya yau ikaharai ki. 20 Fio yawi weai paria tuti enehutawanaifa mani, wiro imamaya tuti Kristusi na dadira rorong isodairai ninai kaha. Mae kariri reantenangfo paria sobu ninaifa ne, enehutawanaifa we na doni kontaio iwemambiriu, wiro imatai kaha we imadu tuti ne Kaiwone, ambori na fianai aino isodairai ninai, wedayara imereha ete yarang te, wape ambori Kristusi kaiwasa etaparandini. 21 Weo we yau mani, iminohi yarang pampang mani, mahikai paria, we nana mani iruai Kristusi wonongne pampang. Wape masino etohong aiboi marareha we yau ambori imereha mani, finana mai sewa we yau, weo nana mani, ira iminohi riati. 22 Masino iminohi yarang na nufi ninai mani, irufi bitoya wei aha, tuti wetarai bitoya ki. Ampafe yiri ne doni? Isera wawerahai! 23 Ninai dadira paria we yau, ampafe yeo yohong kariri ne doni? Enehurorong dohong weai paria we itauberahai weru nuneia iminohi ria Kristusi, weo we mantaung yau terai mani, nanai aino beng sewa ne. 24 Wape denteng sewa we mea mani iminohi na nunei we ifata mea. 25 Iroasoai tonanai, ampafe iwaitawanaifa we todoni kontaio ambori iminohi ria mea kiai we ifata mea, ambori mewemambiriu aha na meroaso Sempaisi fo tuti memirising pari aha. 26 Ampafe memararising paria na Kristus Yesusi, weo fiata yau yarabera yau we mea mau iweboyari ria mea aha.
Paulusi deretawang jematifoi we eroasoaia mutu
27 Fi fuba pari mani, meminohiwa metohong kariri fianai aino dotu na Kaiwo Mahikai fo kariri Kristusi fo na mai. Ambori ira mau mani iwati mene meroasoai nanai, ete ira mau kaha mani, tarahuoaifa weo metoaria mutu meweboyari tuti meruraifa we fi beyari, amani metapa inontarai eteiaya Kristusi fosa tuti meroaso Kaiwo Mahikai foa mutu. 28 Wiro mematai mano etapa mea fosa fanai. Weo na memataisa kaha tonana ne meteinawiai we ambori esobu karirafo, wape mea mani, Allai mantauni feriri mea ki. 29 Weo Seng Allai, na ne bengfo, diri mea weo meroaso Kristusi tuti merariati, nanai tera kaha mae, we mesodai dadirafo kontai wei. 30 Weo mea kontai, ninaia mani mehontaifa na fianai aino isodaira ne, amani fio raminde mewatioai we isodairaia fo, tuti metaramioai isodairai pampang ninai.


Kaiwo Anatu Na Paulusi We
Titusi
Kaiwo dedung we Titusi
Titusi mani wiro inontarai Yahudi dine kaha, wape yoaso Yesusi ampa. Paulusi sahui we ne maniwowiri dine, we urufi ruhiai we Kristusi fefe, tuti na fi yu fo mani wemangfata we Paulusi.
Kaiwo anatu nini Paulusi soi we Titusi na nu Kreta foi. Na kaiwo anatu bonini Paulusi deretawang Titusi kariri inontaraio ete ewenunggamiei we jemati fosa, amani kariri todoni etohong toa fo. Na nanai kontai inontarai manea etaunau aunau sarawa feai. Ampefe Paulusi deunauwi we todoni deunau kaiwasa na jemati Kreta foi tuti todoni eminohi weinontarai Kristeni tarai fo.
Kaiwo na suratinei deto kutuai toninai:
1:1-4 Kaiwo reantenang.
1:5-16 Kaiwo kariri mano erufi na jemati fosa.
2:1-15 Aunau we nari kariri ne bengfo.
3:1-11 Kaiwo kariri inontarai Kristeni nesa eminohi toa fo.
3:12-15 Kaiwo kafe.
1
Paulusi dohong mahikai we Titusi na nu Kreta
1 Weo nehu kaisung bohi Titusi wau. Kaiwo anatu ninai na yau Paulusi, woming we Allai tuti rasuli we Kristus Yesusi. Seng Allai diri yau tuti denatu yau we ifata ne inontarai dirisa kawurua fosa, ambori eroasoaifa. Tuti iwiwiainsa we ewaitawang aunau wetarai fo, ambori esomi te we Allai, 2 tuti enemitawanai we ambori esobu numainufo ki. Numainu nani Allai mano wiro sofa na wea kaha foi, dererai waroi kawuru na siario wiro niari nunei kaha fo, we ambori esobui ki. 3 Allai tane Mamparirifoi, tete ne rahida diriria foi, deinawi ne Kaiwo Mahikai nani we tata. Kaiwo nani yoasoaio yau tuti demi yau we iwuwuaifa.
4 Tituse wau mani isahu wau we nehu arikang terai fa, weo roaso Kristus Yesusi wa mai kariri iroasoine. Kadono Dai Allai tuti Kristus Yesusi, tane Mamparirifoi, urohong une bengfo arora we wau tuti urohong wau numuruainso une maifo.
Paulusi deretawang Titusi kariri fi yu na nu Kreta foi
5 Rahidao yontai weru nu Kreta wai mani yemi wau nayai, weo ambori fianai aino raminde tunari tara wa, nari pariaia mai. Kontai we ambori ruai manea ewenunggamiei we jemati na bendariwa kai na nuwai, toyari yeretawang wau kawurua fo. 6 Mano ewenunggamiei we jemati nesa mani, inontaraio etohong sarawa kaha, erau wiwing mansia, ene arikangfosa eroaso Kristusi kawurua, ampafe inontarai siai wiro etinggaisa we enari fi mai kaha fe ete we etarami ene wawafosa kaha fe. 7 Inontarai ewenunggamiei nesa mani, Allai yoasosa we ewaitawang wedua ne jematifoi, ampafe wiro etohong sarawa kaha, enemirorong dedai kaha, ete ehasou funoma kaha, etunung biriu ye kaha, emamuna funoma kaha, tuti euremi fiebai we doi ete ra kaha. 8 Mae eparaise etamang we inontarai siai na ene munufo, eparaise we ne bengfo, ebiriu we eteiaya fi mai kaha fo, emai, emararebanai, tuti etohong funoma kaha. 9 Erutawang kaiwo wetarai foa mutu, amani kaiwo aunau tatohona fo, ambori ewemambiriu kontai we etaretawang inontarai siai we etohong kariri aunau wetarai nani, tuti esua mano eteiayara fosa.
10 Weo inontarai bitoya eteiaya kaiwo mai fo ampa tuti esafai kaiwo wetarai kaha fo tuti epampamu kaiwasa we eroaso kaiwo emadura fo. Inontaraio ebiriu paria we enari tonana nesa mani, efau na Yahudio eroaso Kristusia fosa. 11 Inontarai tonana nesa mani awa kobu eboromifo wiruai, ambori efotou epampamu kaiwasafo. Weo na ene aunau mai kahai nani, wedaya munu rorong bitoya eroaso kaiwo wetarai fo ahang kaha tuti esodai ne karirafo. Tuti esafai aunau mai kaha nani we esera we ra terai. 12 Nabi manei na nu Kreta foi medu karirisa kontai kawuru ampa, deyo, "Inontarai Kreta nesa mani, etatofa biriu, eharira paria, ewasiousa funomai amani euremi marira we erufi, tuti etananggoing biriu." 13 Kaiwo nabifi medura fo wetarai, wiro sofa kaha. Ampafe wua mano esafai kaiwo wetarai kaha fosa na kaiwo tapapa ambori eroaso te kaiwo wetarai foa mutu, 14 tuti ambori wiro etau we Yahudifosa ene kaiwo pondoaia fo tuti ene fiami wetarai kaha fo fanai, ete ambori eroaso kaiwo inontarai mano eteiaya kaiwo wetarai fosa emadura fo fanai. 15 Weo inontarai enemirorong mirarebana fosa mani, fifiani kontai aino enari fo mararebanai. Wape we inontarai mano enemirorong wesasari fosa tuti eroaso Kristusi kaha fosa mani, enari fifiani kontaio mararebanai kaha. Weo enemirorong ketui foi tuti enemitituaitafo woru ampa. 16 Emadu eteyo ea mani inontarai eroasoai tuti etaroanso Allai saine, wape na fi enari fo tawaitawanai we etaroansoi kaha. Allai enerireu inontarai tonana nesa, weo wiro emaya we etaramididauwi kaha, tuti wiro ewemambiriu we enari fi beng fo kaha fefe.


Kaiwo Anatu Bo Botoru Na
Yohanesi
Kaiwo dedung we 3 Yohanesi
Na Yohanesi ne kaiwo anatu bonini, soi we ne maniwowiri manei, wonong fino Gayusi. Gayusi nini mani inontarai ne fong na jemati bei dine.
Yohanesi fiai Gayusi we fi niari we fiata inontarai Kristenio erufi tarai we Seng Yesusi fosa. Deretawanaifa kontai we Gayusi denansiau we inontaraio wonong fino Diotrefesi foi. Weo Diotrefesi nini dawiai we wenunggamiei na jematifoi tuti niari fi sarawai we inontarai Kristeni siai fosa.
Kaiwone deto kutuai tonina:
1-4 Yohanesi dohong mahikai we Gayusi.
5-8 Yohanesi fiai Gayusi.
9-12 Yohanesi deinawi kariri Diotrefesi weinontarai kerira dine mae fiai Demetriusi.
13-15 Kaiwo kafe.
1
Yohanesi dohong mahikai we Gayusi
1 Weo nehu maniwowiri Gayusi, mano enehuwawu wau tarai wa wau.
Kaiwo anatu ne na yau, mano iwewawa we mano taroasoa ne tata.
2 Maniwowiri enehuwawu wau wa waune, yutang Allai we kadono wobu maninangfea fanai, tuti wobu mai na fi kiai nari wa, mai kariri numuaninuwai sobu mai ria Sempaisi ampa, amani na roasoawa. 3 Imirising paria we tane doroi maneiru teai etontai ma eteikaririai we yau kariri todoni bohong kariri ne wetaraifo na mai, tuti todoni roria Allai tarai fo. 4 Fio dohong yau imirising sewa ne mani, tarahuoai we nehu arikangnesa etohong kariri aunau wetarai fo tuti eraria Allaifo.
Yohanesi fiai Gayusi
5 Maniwowiri enehuwawu wau wa waune, bohong kariri Allai fi medura fo ampa. Amani fata tane doroi Kristenio etontai mau wasa na mai paria. Wiro boroansosa na wea kahai wape bomang wesa na mai ampa, weo eroaso Kristusi fefe. 6 Inontarai nanisa eteikaririai we jemati na ninai kariri enemuwawuwa. Tuti ne mai sewa ne mani, fatasa kariri Allai eneoafo, ambori era na mai. 7 Weo era we etairiri Seng Yesusi wonongfo, tuti wiro esobu fieai ria inontarai eroaso Yesusi kaha fosa. 8 Ampafe inontarai taroaso Yesusi ne tata, todoni kontaio tafata tane doroi mano etairiri Yesusi wonongfo tonana nesa, ambori na tonanane, tahontaisa na fi eru fo, amani tafatasa etairiri kaiwo wetarai na Allaifo.
Yohanesi dinggai Diotrefesi we niari fi karira fo, mae fiai Demetriusi
9 Isoi kaiwo anatu feai kawuru we jematiwai ampa, manamo Diotrefesi kendipa amea beyari, weo i yurai we deyo wenunggamiei we jematiwai fefe. 10 Ampafe yontai mau wori isefa fi karira fuba niariri wai kiai, tuti ne pempamu meduri kariri amea wai ki. Tuti wiro niari fi karira tonana ne tera kaha, mae rahidao tane doroifosa era mau wa, wiro miaya we demang wesa kaha. Mae doari aha dei wedua mano emainenang etamang wesa wasa. Tuti mandoni dino yurai we fiatasa mani, data wenani weru jematiwai kontai.
11 Maniwowiri enehuwawu wau wa waune, dohonao taha kariri ne wawuawa fe, mae nari kariri ne bengfo terai. Weo mandoni dino niari ne bengfo mani, Allai ne inontarai dine, mae mano niari ne karirafo mani, wiro deroanso Allai kaha rai.
12 Demetriusi mani kaiwasanei kiai efiai, tuti deinawiai, na todoni dohong kariri Allai ne Kaiwo wetarai fo, we i mani inontarai beng dine. Amea kontai amefiai, tuti boitawanaifa we fi amemadurai kariri i ninai kaiwo wetarai fine.
Kaiwo kafe
13 Yeyo yeikariri kaiwoariri bitoya we wau mau, manamo imaya we yenatuai arora na kaiwo anatu kaha. 14 Enehutawanai we wiro anseung ahang kahai mae, yontai mau, ambori tumadu terai na nanai.
15 Kadono numuruainso Sengnei ne maifo. Nemu maniwowiri na nina nesa etanatu mahikai we wau. Boikaririai we tane maniwowiriwasa weo yenatu mahikai maisa kiai.
Mahikaifea.


Kaiwo Anatu Bo Boru Na
Yohanesi
Kaiwo dedung we 2 Yohanesi
Na kaiwo anatu nini Yohanesi soi we Ai manei tuti ne arikangfosa. Tarahio mano Yohanesi sahui weAi foi tuti arikangfosa mani, kaiwo neta wea fine. Amani aifoi neta we jemati bei tuti arikangfosa neta we inontarai na jematifoi.
Yohanesi deretawansa kariri fi beru. Reantenang mani deretawansa we enemiwawu wawerasa. Beru mani deretawansa we etanansiau we mantaunau tarai kaha fosa tuti ene aunau wetarai kaha fo.
Kaiwo na kaiwo anatu nei deto kutuai tonina:
1-3 Kaiwo reantenang.
4-11 Enemiwawu wawerahai tuti anansiau we aunau wetarai kaha fo.
12-13 Kaiwo kafe.
1
Mahikaifea
1 Weo Ai wau, mano Allai diri waua wa, tuti we nemu arikangwasa.
Kaiwo anatu ne na yau, mano iwewawa we mano taroasoa ne tata.
Enehuwawu mea paria, wiro imeiri yau enehuwawu mea tonana kaha, mae inontarai fubao etaroanso kaiwo wetarai kariri Yesusi na Allai nesa kontai. 2 Weo tata kiai taroaso ne Kaiwo wetarai fo tuti tarutawanaia mutu we fitawafa.
3 Yutang Dai Allai tuti ne Kaisungno Yesus Kristusi kadono urohong une bengfo arora we tata, uenemiwawu tata na uenemirorong denteng foi, tuti urohong tata tanumiruainso ne maifo. Kadono tasobuai na taroaso ne wetaraifo tuti na taenemiwawufo.
Menemiwawu wawera mea tuti metanansiau we aunau wetarai kaha fo
4 Enehurorongnei mirising paria we tarahuoai we nemu arikangwa manea etohong kariri Dai Allai ne kaiwo wetarai fo kariri todoni eraria Yesusi fo, amani kariri fianai aino dererai we tatohong kariria fo.
5 Ai enehuwawu wau wa waune, ninaifara mani, yutang wau paria we todoni kontaio taenemiwawu tata. Fianai aino yeyoai ninai wiro kaiwo waworu arahio metarami tantumarai nina kaha. Mae kaiwo nanai waroia metaramioai ampa, amani na reantenang meroaso Kristusi fo. 6 Na toninane tawaitawang kariri todoni taenemiwawu tarai fo, amani tatohong kariri Allai ne kaiwo pondoaia fo. Tuti kaiwo medurai nanai metaramioai kawuru na reantenangfo ampa, amani todoni kontaio taenemiwawu wawera tata.
7 Inontarai epampamu fosa bitoya etariai kawuru ampa tuti era wariai to nufi sentenang mauwa. Tuti inontarai nanisa mani wiro eroasoai we Yesus Kristusi da weinontarai batang to nunei ma kaha. Inontarai tonana nesa mani inontarai epampamu tuti eweaiteta we Kristusi. 8 Ampafe metanansiau we dohonao metawing mene meroasowa fe. Weo nana mani fi amerurai weai rahang mea nanai tupa dawohi. Mae merurai we ambori mesobu mene embaitafoa mai ria Allai. 9 Mandoni dino yutawang Kristusi ne aunaufo kaha mae da boriei werua mani, wenani weboyari ria Allai kaha. Mae mandoni dino yutawanaia mutu, nana mani weboyari ria Dai Allai kontai ne Kaisungfoi.
10 Ampafe manei da mau we deunau aunauo siai feai weru Kristusi ne aunaufo mani, dohonao metamang wei na mene munuwa fe, ete metohong mahikaifeai wei fe. 11 Weo mandoni dino dohong mahikai we inontarai tonana nei mani, kiontai wenani unari fi karira niari fo.
Kaiwo kafe
12 Yeyo yeikariri kaiwoariri bitoya we mea mau, manamo imaya we yenatuai arora na kaiwo anatu kaha. Enehutawanai we yontai terai mau we iwati mea tuti imadu terai ria mea, ambori taenemirorongnei mirising.
13 Aie, nemu doroi ne arikangno* Ne maksuti mani, doroi na jemati na katai Yohanesi soi nai fo fosa. Allai dirisa nesa etanatu mahikaifeai we wau.
Mahikaifeai.
*1:13 Ne maksuti mani, doroi na jemati na katai Yohanesi soi nai fo fosa.


Kaiwo Anatu Bo Boru Na Paulusi We Jemati Na
Tesalonika
Kaiwo dedung we 2 Tesalonika
Inontarai eroasoai kawurua na bendari Tesalonika fosa enemiwawera weaifa kariri rahida Seng Yesusi daraberahi nai aha ma foi. Maneiru teai na sa enemitituai eteyo rahida Sengnei daraberahi nai ma fi kiawariai ampa, wape Sengnei mantauni mani ewatioi kaharai. Maneiru teai kontai aha mani eteyo rahidafoi kefang ampa, ampefe emaya we erufi ahang kaha, mae eminohi etamang wei terai.
Ampefe Paulusi, Silasi, Timotiusi itosoi kaiwo anatu nei we ambori na dadira rorong esodaira fo etoaria mutu na Sengnei. Deunausa kariri rahida Sengnei daraberahi nai ma foi, tuti deretawansa ambori eroasoaia mutu, eminohi na mai tuti eru ene fi na mai.
Kaiwo na suratinei deto kutuai toninai:
1:1-2 Kaiwo reantenang.
1:3–2:17 Aunau kariri Seng Yesusi daraberahi ma fo tuti dohong aiboi we inontarai eroasoa kaha fosa fo.
1:3-12 Paulusi dohong kaiwo we fiata mano eroasoa fosa etoaria mutu na Sengnei, weo esobu dadira bitoya na mano eroasoa kaha fosa fefe.
2:1-12 Aunau kariri mano kerira pari foi ne dariafo.
2:13-17 Aunau kariri todoni Allai diri mano eroasoa fosa we ne inontaraifosa.
3:1-18 Kaiwo kafe.
3:1-5 Paulusi dutang mano eroasoa fosa we etutang tutiri we Sempaisi.
3:6-15 Aunau kariri mano emaya we erufi ahang kaha fosa.
3:16-18 Paulusi dohong mahikai wesa tuti kife ne kaiwo anatu nei.
1
Mahikaifeai
1 Weo doroi mea na jemati Tesalonika, amani inontaraio mesomi we tane Dai Allai tuti Seng Yesus Kristusi wa mea.
Kaiwo anatu ninai na antoru, amani yau Paulusi, Silasi tuti Timotiusi.
2 Antoenemitawanaifa kadono tane Dai Allai tuti Seng Yesus Kristusi urohong une bengfo arora we mea tuti urohong mea menumiruainso une maifo.
Paulusi itofiai Allai we jemati Tesalonika fosa eminohi toa fo tuti itowenadi wesa
3 Doroi meaine, antorohong mahikai we Allai pampang we mene metohong toa wa. Tuti todoni kontaio antonari tonanai, weo meroaso Kristusi na mai pari aha tuti menemiwawu wawera mea wa fuba pari aha fefe. 4 Ampafe rahida antotuambawa Allai ne jemati siai fosa mani, antomadurai karirio mea wesa. Antoraparanding mea wesa, kariri mene meroasoaia mutu tutu metawang meara mutu na Sengnei fo, na dadira rorong mesodaira fo tuti na fi kaiwasa enari kangganiai we mea fo.
5 Fianai aino mesodairai nanai deinawiai weo Allai mani, kiutu kaiwo na mai. Weo meroasoai ampefe mesodai dadira bitoya. Nanai wedaya Allai sahu mea we memai we meminohi na ne Mananufo. 6 Allai mani mano kiutu kaiwo na mai dine. Ampafe dadirao inontarai siai enari we mea nanai, Allai ambori niari wesa kontai tonanai ki, 7 tuti yuai mea weru dadira rorong mesodaira fo, tonanai kontai we antoru. Finanai kawariai na rahida Seng Yesusi biari na rorafaisi meu, na adia rorongno denggararu foi, tuti ne wewai rabuangno ewemambiriu fosa fo. 8 Biari meu yu aiboiso inontarai etaroanso Allai kaha tuti etohong kariri Kaiwo Mahikai kariri tane Seng Yesusi kaha fosa. 9 Inontarai nanisa ambori esodai aiboifoa eworu we fitawafa, tuti sosa to boriei weru urengreafo tuti weru ne mambiriu sambewara fo. 10 Finanai ambori kawariai na rahida daraberahi nai ma foi, ambori ne inontarai emararebana fosa, amani kaiwasa eroasoi fosa, etaparandini tuti esomi wei. Mea kontaio mehontaiosa na rabuang bonani rai, weo meroaso Kaiwo Mahikai antowuwuai we meara fo fefe.
11 Nanai wedaya antorutang tutu mea pampang we Allai ambori deti mea memai na arongreafo we merariati tuti we metohong kariri ne dawiafo. Antorutani kontai ambori fi masio menemitituai we menari fo, tuti fianai aino menari nano mene meroasoawa mani, Allai dohong ne mambiriufo we mea ambori menariri na mai. 12 Antorutang tonanai ambori na fi menari nanai wedaya kaiwasa etaparanding tane Seng Yesusi, tuti Yesusi deparanding mea paria, mai kariri todoni tane Seng Allai tuti Seng Yesus Kristusi urohong bengfo paria we meara fo.


Kaiwo Anatu Bo Boru Na
Petrusi
Kaiwo dedung we 2 Petrusi
Kaiwo anatu weberu Petrusi denatuai ninai dohonai we inontarai eweKristeni fosa kiai. Soi kaiwo anatu fe ninai, reantenang mani we dapa mantaunau tarai kaha fosa fi sarawaio etaunauwa fo. Kontai we dirapa fi karira ene aunau sarawai tonana fo wedaya inontarai enari fo. Ampafe Petrusi soi kaiwone we deunau inontarai Kristeni nanisa we todoni kontaio erutawang aunau wetarai kariri Allai tuti Yesus Kristusi foa mutu, amani aunauo mano ewatioi tuti etarami te Yesusi we deunaufo ene kaiwo etaunauwaifa fo.
Kaiwo fuba dohong Petrusi arokuayai pari wea mani, inontarai nanisa etaunau eteyo, Kristusi wiro daraberahi to nunei aha ma kaha. Ampafe na kaiwone Petrusi deisaharai wesa, we Kristusi daraberahi to nunei ma rai, wape I miaya we inontaraine manei sodai ne karirafo kaha, ampafe fioukiri demang we ambori inontaraine esobu rahida we etaraberasa weru ene sasarifoi, akawuru wori da ma we feriri mano eroasoi fosa tuti dohong aiboi we mano eroasoi kaha fosa ki.
Kaiwone deto kutuai tonina:
1:1-2 Kaiwo mahikai tuti moanai.
1:3-21 Todoni Allai sahu ne inontarai Kristeni fosa fo.
2:1-22 Kaiwo kariri mantaunau tarai kaha fosa.
3:1-18 Kaiwo kariri todoni Yesus Kristusi daraberahi aha ma fo.
1
Mahikaifea
1 Weo doroi mea, mano Yesus Kristusi, amani Allai tuti tane Mamparirifoi, dohong roasoaio mahikai sewa fo we mea, na ne enerorong mesi foi, mai kariri dohonai we rasuline amea kiai ne.
Kaiwo anatu ninai na yau Simon Petrusi, Yesusi Kristusi ne woming tuti ne rasuline yau.
2 Kadono, na metaroangno Allai tuti Yesusi, tane Sengfoi nanai, Allai dohong ne bengfo arora we mea paria tuti wedaya mea menumiruainso ne maifo paria.
Aunau kariri todoni taminohi weinontaraio Sempaisi sahu tata tuti diri tata fo
3 Allai dohong fi kiaio tatohong wea fo we tata, ambori taminohi taenemirorongnei mesi tuti tawemambiriu we taweinontarai Kristeni mesi fo. Niari tonanai na ne mambiriu weSeng foi tuti weo tataroansoi fefe. I sahu tata we ambori tata mani ne inontarai tera di tata, tuti weo ne enerorong denteng tuti ne sambewaraio dedai fo. 4 Na rang tonana ne, dohong moanaio dererai we dohonai we tatara foi, amani moanaio dadai tuti mahikai pari fo. Ambori na moana nanai, wedaya mekaharai weru menemirorong wesasari dohong we ne karira fo, amani karirao ambori wedaya nunei kerira aha tuti wioru, tuti moanai nanai wedaya ambori mene tarai kariri Allai aha.
5 Nanai wedaya na meroasoaia mutu fo, todoni kontaio merurai mantaung we menemirorong denteng kontai, tuti na menemirorong denteng nanai ne menari konta mani merurai we mewaitawang kariri todoni metaroanso Allai, 6 tuti na mewaitawang tonana fo ne menari konta mani merurai we mewaitawang wedua mene taraiwai we fifiani kontai, na finanai ne menari konta mani metawang meara mutu, tuti na metawang meara mutu fo ne menari konta mani meminohi mai weinontarai Kristeni. 7 Tuti na meminohi mai weinontarai Kristeni nanai, ne menari konta mani merurai we menemiwawu mene doroio meroasoai ruhia fosa, tuti na menemiwawusafo ne menari konta mani merurai we menemiwawu mandoni kontai. 8 Weo masino mene tarai tonanai, tuti rahida neungne mene tarai tonanai pari aha mani, nanai wedaya mea, na metaroanso Yesus Kristusi tane Sengfoi, fianai menari wa wiro funoma kaha tuti fi meru wa wetarai ki. 9 Wape inontarai mano wiro ne tarai tonana foi kaha, wenani toyari weurengfafa wiro deti waroi kaha, tuti aroporohai we Allai saraira ne sasari fafong fo werui ampa.
10 Ampafe, doroi meaine, merurai mamboni paria na metohong toa wa ambori wefiainawiai we tarai inontarai Allai diri mea tuti sahu mea di mea. Weo menari ne tonanane mani, wiro metawai ahang kaha. 11 Tuti na menari tonanane, Allai ambori fiai rahutu doa arora we mea ambori werang we mesuai to Sempaisi tuti tane Mananu Mampariri Yesus Kristusi ne Mananu rorongno watai wenumainufo ki.
Amewati te ne wetaraifo na ameuremine tuti nabi fafong fosa etaiririai kontai
12 Ampafe irurai we yeo yeretitawang mea we fi kiai nani aha. Finanai mewaitawanai ampa tuti metoaria mutu na meroasoai we fi wetarai fine ampa, wape yeyo yeretawang mea tonanai aha. 13 Na iminohi yarang feninai, enehutituai mai we yeretawang mea toninai ambori mearomioai. 14 Weo yeitawanai we waroi ahang kahai mae ambori ira weru nunei rai, mai kariri tane Sengno Yesus Kristusi deinawiaia kasau we yaua fo. 15 Ampafe irurai we ambori awao imereha kontaio fianai aino yeretawang mea weai ninai mearomioai pampang.
16 Rabuang bo amehorang kariri Seng Yesus Kristusi ne da ma fo tuti ne mambiriu fuba fo we mea fo, wiro ameboromifo beinseng kariri inontarai siai fosa we etairiri fiamio wetarai kahaio mantaunsa ewuwua fo kaha. Mae ametaisaharai we mea tonanafo, kariri ne Mananuo amewati terai na ameuremine fo. 17 Weo rabuang bo Dai Allai deparandini foi mani antonayai na wanai kontai. Rabuang bonani Mananu Sambewara Dedai foi medu wei meu deyo, "Nehu Kaisungno enehuwawuti fi dinini, andino kia enehurorong fine."* Matiusi 17:5; Markusi 9:7; Lukasi 9:35 18 Mantaung antoru antotaramio rawafui nani dotu na rorafaisi meu, na rahida antonayai na uai mirarebana foi na wanai riati fo.
19 Tuti fiainawiai nani wedaya Allai ne kaiwo dohonaifa nabifosa emadura fo, taroaso kanggunai pari aha. Kaiwo nanai denteng we mea we meuremifo nayai nai pampang, weo kaiwo nanai ne tarai toyari padamarangno sambewarai na mamantitifo. Metarara kaiwo nanai pariao Seng Yesusi daraberahi tuti mewati pari. Ne da aha ma fo ambori ne tarai toyari ahafoi tiabaurai, tuti toyari Amparifoi dautai sambewarai na menemirorongwai. 20 Fi fuba pari we mewaitawana mani, kaiwo nabi fafong fosa esobuai we esoi na Allai ne Kaiwofo mani, wiro weneung na mantaunsa enemitituaitafo kaha. 21 Weo Allai ne Kaiwo dohonai we nabifosa fo, wiro inontaraine manei niariri na mantauni ne dawiafo kaha rai. Wape Nuaninu Mirarebana foi sensonisa wedayasa emadu te kaiwo na Allai fo.
*1:17 Matiusi 17:5; Markusi 9:7; Lukasi 9:35


Kaiwo Anatu Na Paulusi We Jemati Na
Efesusi
Kaiwo dedung we Efesusi
Kaiwo anatu ne Paulusi soi denatuai we jemati na Efesusi, na rahida wiatai na aitamu rorong foi we yoaso Kristusifo. Tarahio kaiwone soi na bendari Roma. Kaiwo ninai soi denatuai we deretawansa kariri todoni Allai ne dawiafo we nunei tuti rorafaisi we weboyari na Kristusi tuti Kristusi wenunggamiei wesa fo (1:10). Kontai we deisaharai we Allai ne inontarainesa kiai we ambori ewaitawanai tuti etohong kariri Allai ne dawiaio dedai mirarebana fo nani, amani ne dawiai we fianduhi ne inontarainesa kiai na Yesus Kristusifo.
Na kaiwo reantenang na kaiwo anatu ninai Paulusi deisaharai kariri todoni inontaraine eweboyari ria Kristusi nanai kawariai toa fo. Raminde nanai inontarai Yahudi fosa eroaso Allai tuti eteyo etohong kariri I na mai, na reantenangfo pariao rahida bonini. Wape eteiaya Yesusi weSeng na Allai dine. Wiro emaya we eroasoai we Yesusi mani Kristusi dine tuti Mananuo Allai dereria foi dine kaha. Wape ninaia mani Yahudi manea eroaso Yesusi weSeng tonanai, ampafe ato kariri mano eweYahudi fosa ete mano eweYahudi kaha fosa ahang kaha, weo ninaia mani ewejematifoi kiai, amani mano eroaso Yesusi weSengno da na Allai we weMananu ne.
Ampafe deisaha kariri todoni Allai diri ne inontaraine tata fo, kariri todoni Allai, na Yesusi Kristusi, ne Kaisungfoi, deiai tane sasarinei tuti niari tata tahasau weru sasari rorong foi fo, tuti todoni Allai dohong Nuaninu Mirarebana foi meu we fiainawiai kariri ne dererai nani fo.
Kaiwo sua aha na kaiwo anatu ne mani, medurai we mano etato ne kaiwo nesa we ambori eminohifo eweboyari, ambori ene eweboyari we inontaraio eroaso Kristusifo kawariai na mai. Ambori watioaia kasau we Allai ne inontaraine ene eweboyarifo, we eweboyari na Kristusi fefe. Na kaiwo neta weafo Paulusi medu kariri finanai. Soi deyo: toyari inontarai, we jematinei mani ne taraifoi dine, wape Kristusi dino wenunggamiei wei ne. Ete toyari munu kamieifoi wekamiei reantenang foi mani Kristusi dine, ete toyari wiwing mandirau manei we Kristusi mani mangfoi dine.
Paulusi soi kaiwone nina fo, enerorongfoi fituayai paria, we aro Allai ne warang rirora funomaio deinawiai na Kristusi we inontaraine tata fo. Ampafe deinawiai na ne kaiwone we enerorongfoi wiwua sopai na dohong mahikai tuti fiai Sempaisi fo. Fi kiaio Paulusi niuruainsoai we medurai tonanafo, detioai na todoni Kristusi dohong ne taraifoi mireha we tata fo, todoni deiai tane sasarinei fo, todoni enerorong denteng we tata fo tuti todoni mirarebanafo.
Kaiwo na suratinei deto kutuai toninai:
1:1-2 Kaiwo fafong.
1:1–3:21 Allai ne awiafo we inontaraio taweboyari ria Kristusi ne tata.
1:3-23 Allai mioang tata paria weo taweboyari ria Kristusi.
2:1–3:13 Allai niari tata tawaworu, tuti wedaya Yahudi tuti Yahudi kaha fosa eweboyari.
3:14-21 Paulusi dutang we Sempaisi, ambori tawaitawang kariri Kristusi we enewawufo fuba we tata fo.
4:1–6:9 Taminohi na mai tuti tatohong beng kariri inontarai Kristeni.
4:1-16Taminohi na mai tuti taweboyari.
4:17–5:21 Tafotou tanari karira tuti tanari ne bengfo terai.
5:22–6:9 Kaiwo aunau fea.
6:10-20 Inontarai Kristeni nesa ene tarai kariri rai mamuna fosa tuti ene fimamunafo.
6:21-24 Kaiwo kife.
1
Mahikaifeai
1 Weo Allai ne inontarai memararebanai, amani inontarai meraria Kristus Yesusi na mai wa mea, na bendari Efesusi. Kaiwo anatu ne na yau Paulusi, Kristus Yesusi ne rasuli kariri Allai ne dawiafo. 2 Kadono tane Dai Allai tuti Seng Yesus Kristusi, urohong une bengfo arora we mea tuti urohong mea menumiruainso ne maifo.
Na taweboyari ria Kristus Yesusi, Allai mioang tata na moangno mararebana fo na rorafaisi
3 Tafiai Allai mano tane Seng Yesus Kristusi tamanai, weo na mano ewemambiriu tuti eru mananufo na roranei sa euremireafo, mioang tata na moangno mararebana fo kiai tantenang, weo taweboyari ria Kristusifo. 4 Moanai tasobuai nana mani, aininai. Wiro Allai niari nunei kaharai mae, diri tata kawuru ampa ambori taweboyari ria Kristus Yesusi. Diri tata tonanafo we ambori tamararebanai tuti ambori tamai na arongreafo. 5 Allai enewawufo wedaya doni kiutuai kawurua we yuai tata we ne arikang terai na Yesus Kristusi, tuti nanai aino dawi weai tuti piraise paria we niari ne. 6 Ampafe tafiai Allai, weo na ne sambewaraio dedai fo dohong ne bengfo arora we tata, tuti dohonai fuba paria, weo taweboyari ria Mano enewawuti foi.
7 Weo na Kristusi ne rikafoi, Allai feriri tata tahasau, na ninai tuti to fong aha, tuti warasaya tane sasarifoi, mai kariri ne bengno dohonai arora we tata tantenang. 8 Dohong ne bengfo fuba we tata tonanai na ne awaifo tuti ne enetituaitafo kai. 9 Na mantauni ne dawiafo terai, Allai piraise we deinawiai we tata fianai aino enetituaitai we niari fo, amani fio fafong nanai dediwara fo. Kiutuai we fi enetituaitai we niari nanai, ambori niari kaririai na Kristusi. 10 Fi deyo niariri nani mani, fianduhi finini kiai weboyari, amani ne na rorafaisi kontai na nunei, tuti Kristusi andino wenunggamiai we finani kiai ne. Tuti tete ne rahidafo mai mani, finanai ambori Allai niari ki.
11 Fi kiaio Allai niariri foi niariri kariri ne dawiafo tuti kariri fianai aino medura fo. Na reantenang pari fo diri tata kawuru ampa, weo dawiai we ambori yuai tata we ne inontarai, na taweboyari ria Kristusi fo. 12 Dawiai we ambori mano na reantenangfo taenemitawang Kristusi ne tata, todoni kontai tafiai Allai we ne sambewaraio dadai fo.
13 Mea kontai, na Kristusi, Allai sahu mea we ne inontarai di mea ampa, na rahida metarami ne Kaiwo wetarai fo tuti meroasoaia fo, amani Kaiwo Mahikai kia fariri we mea fo. Meroaso Kristus ampafe Allai dohongno Nuaninu Mirarebana foi we meara, kariri fafongfa dereraia fo. Nuaninu tasobui nani wefiainawiai kariri todoni tata mani Allai ne tata fo. 14 Nuaninu Mirarebana foi Allai dohoni we tata ambori na tonanane deinawiai tarai weo na rahida wana mani, dohongno fi kiaio dererai ampa we tata ki, na rahidao feriri ne inontaraine tata weru nunei. Tafiai Allai we ne sambewaraio dadai fo!
Paulusi ne nadio fiai Allai we fi niari we jematifoi fo
15 Nanai wedaya, na reantenang tarahuoai we meroaso Seng Yesusi tuti menemiwawu Allai ne inontarai emararebana fesa fo nanai, 16 wiro ifotou yohong mahikai we Allai we mea kaha, mae na yutanai we Allai fo, yutang tuti mea pampang. 17 Yutanai we ambori Allai, amani tane Seng Yesus Kristusi tamanai, tuti tane Daio dedai sambewara foi, dohong Nuaninufoi we mea. Nuaninu nani ambori dohong mea mesawai tuti deinawi Allai kasau we mea ambori metaroani na mai ki. 18 Yutanai kontai we Allai fiai menemitituaitawara kasau, ambori mewaitawang fio menemitawanai we mesobuai ria Allai mano sahu mea fo na mai. Ambori mewaitawang kariri todoni moana fuba Allai meinenamai we ne inontarai emararebana nesara fo, 19 tuti ne mambiriuo fuba paria we mano taroaso Kristusi ne tata. Allai ne mambiriu nanai ne tarai toyari mambiriu fuba 20 niariri we Kristusi fo, amani ne mambiriuo duwiria suwi na marareha rorong foi aha fo, tuti dohong kadera mananu dedai foi wei we minohi riati na rorafaisi fo.
21 Kristusi ne wang mananu nanai dedai sewa wang mananu fuba na doni konta fo, na nunei tuti na rorafaisi, mananu mandoni konta foi, mano ewenunggamiei na doni konta fosa, mandoni kontaio inontarai etatori foi, tuti mandoni kontaio sobu mambiriu tonana foi, na rabuang bonini ete rabuang bo da aha ma foi. 22 Tuti fi fuba nini kiai, Allai wedaya ambori Kristusi saha tawani na awengfo kiai na ne mambiriufo, tuti yuaisi ao wenunggamiei we fifiani kontai. Yuaisi kontai wenunggamiei we jematinei kiai. 23 Weo jematifoi mani Kristusi ne Taraifoi dine, andino wedaya jematifoi mesi, tuti wedaya finini kiai mesi.


Kaiwo Anatu Na Paulusi We Jemati Na
Kolose
Kaiwo dedung we Kolose
Kaiwo anatu ne na Paulusi, denatuai we jemati na Kolese. Kolese mani bendari bei na nu Asia Katui foi. Bendari nini wiatai na bendari Efesusi do wanang murang foi.
Jemati Kolose nini wiro Paulusi dino biauni ne kaha, mae inontarai siai manei. Wape Paulusi niuruainsoai we todoni kontai ne mambiriu tonanai we dohong kaiwo anatu we jemati na Kolose nini. Weo tarao kaiwo we na jematifoi mantaunau manea etaunau aunau sarawa fo paria. Mantaunau nanisa enumikamiei mitubaru tuti ene aunaufo eteyo, oyo aroanso Allai tuti obu faririfo na mai mani, "Todoni kontaio inontaraine tasomi we nuaninu kerirao wemambiriu we yu nunei foi, ohong kariri sunatifo na mai, nai we fi tane wori wea fo tuti fi siai wei fo kontai."
Nanai wedaya Paulusi soi surati nini, we deisaha kariri aunau wetarai fo tuti we dapa aunau sarawaio mantaunau mai kaha fosa etaunauwai nanai. Fi weneung na kaiwone mani, Paulusi deisaharai wesa deyo, Yesus Kristusi ne mambiriu we feriri tata na mai, tuti aunau siai wei fo kiai mani manta wedaya inontarai ehatai weru Kristusi terai. Na Kristusi Allai niari nunei, tuti na Kristusi nani kontai Allai feriri nunei. Ampafe manta na taweboyari ria Kristusi fo terai, inontaraine tata taenemitawanaia mutu we ambori Allai feriri tata ki.
Kontai Paulusi deisaha kariri todoni inontarai Kristeni ne eminohi toa fo na aunau dedai mirarebanai nani fo.
Kaiwo anatu ne tarahi Tikhikusi dino kia to Kolosea ne, mano fiatari na rang rorong nana mani Onesimusi, Filemoni ne womingno Paulusi demi daraberahi wei aha foi.
Kaiwone deto kutuai tonina:
1:1-8 Kaiwo reantenang.
1:9–2:19 Kaiwo kariri todoni Kristusi ne dohong toa fo tuti fianai aino niari we inontaraine tata fo.
2:20–4:6 Inontarai Kristeni ne eminohi weinontarai ewaworu na Kristusifo.
4:7-18 Kaiwo kafe.
1
Paulusi denatu mahikai
1-2 Weo doroi jemati Kolose wa mea, amani inontaraio memararebanai tuti meraria Kristusi na mai wa mea.
Kaiwo anatu ne na yau Paulusi, Kristus Yesusi ne rasuline yau, kariri Allai ne dawiafo. Tuti kaiwo anatu ninai na tane doroi Timotiusi kontai. Kadono tane Dai Allai dohong ne bengfo arora we mea tuti wedaya mea menumiruainso ne maifo.
Paulusi dohong mahikai we Sempaisi we jemati Kolose
3 Na rahida neung antowenadi antorutang tuti mea we Allai, tane Seng Yesus Kristusi tamanafo, antorohong mahikai wei pampang we mea. 4 Weo antotaramioai kawuru ampa kariri todoni meroaso Kristus Yesusi tuti menemiwawu Allai ne inontarai emararebana wasa fo. 5 Meroasoai tuti menemiwawu tonanai, weo menemitawang fianai Allai meinenamai na rorafaisi we mea fo fefe. Finanai metaramioai kawuru ampa, na kaiwo wetarai mesobua fo, amani Kaiwo Mahikai wetaraio metaramioa fo. 6 Kaiwo Mahikai nanai dafai wariai to nunei sentenang tuti kia moang we inontarai etaramioai tuti eroasoai nanisa. Ne tarai kariri mea we mesobu moangfo na raminde metaramioai tuti mewaitawang kariri Allai ne bengno dohonai arora fo, amani ne bengno wetarai fo. 7 Kaiwo Mahikai nanai metaramioai ria Epafrasi, antone maniwowiri antoenemiwawuti tuti yufi ria antoru foi. I mani Kristusi ne mangfatao yufi na masi we fiata mea. 8 Tuti andino deikaririai we antoru we menemiwawu wawera mea paria na Allai Nuaninu nei ne mambiriufo.
9 Nanai wedaya, na reantenang antotaramioai kariri mea fo antorutang tuti mea pampang we Allai, paria sobu rahida bonini wiro antofotou antorutanai tonanai kaha. Antorutang we Allai we Nuaninufoi wedaya mea mewaitawanai tuti mesawai, ambori mewaitawang fianai aino Allai dawi wea fo na mai. 10 Tuti antowenadi tonanai ambori na tonanane meminohi metarang na mai kariri fianai aino Sengnei dawi wea fo tuti meha enerorongfoi. Ampafe na fifiani kontaio menari ne bengfo, tuti mene mewaitawang kariri Allai fo fuba pampang. 11 Kontai ambori Allai na ne mambiriu dadai tuti sambewara fo, dohong menemirorongwai mitubaru, ambori metawang mea na dadira rorong mesodaira fo kai, na menemirorong mirising. 12 Tuti metohong mahikai we Dai Allai kontai na ne tonanafo. Dai nani dino dohong mea memai we mesobu fianai aino meinenamai we ne inontarai emararebana fosa mano enai na Kristusi ne sambewarafo. 13 Weo yuai tata weru memantiti rorong fo ne mambiriufo tuti kia tata to ne Kaisungno enewawuti foi ne weMananufo ampa, ambori na ninaia yu tata tuti taminohi na ne mananufo pampang ampa. 14 Na ne Kaisung nani tasobu faririfo, nana mani feriri tane sasarifoi.
Kristusi dedai mantaung
15 Na Kristusi mani tawati Seng Allaia kasau. I kontai mano reantenang pari dine, dedai sewa fi fuba Sempaisi niariri kiai nei. 16 Weo na I, Allai niari fi fuba niayai na rorafaisi tuti nufi nini, fi watioa fo tuti fi watioa kaha fo, kontai mananufosa, mano ewemambiriu fosa, tuti mano eru kaiwasanei fosa kiai. Fi kiai ne Kristusi andi niariri tuti niariri we mantauni. 17 Wiro nunei tuti rorafaisi kaharai mae, Kristusi ne fafong kawurua, tuti finini kiai weboyari na warangfo.
18 Tuti andino wenunggamiei we ne Tarainei, amani ne jematinei tata. I mani mano reantenang pari foi dine, mano dedai sewa, tuti andino reantenang pari suwi na marareha rorong foi ne, ambori meiri dedai sewa na fi fuba nini kiai. 19 Weo Allai piraise we sami ne Kaisungfoi ambori mantauni tuti fi kiai niai nai foi watioai we niayai kiai na Kristusi kontai. 20 Tuti na I Allai mantauni meduraia futuayai we niari finini kiai weboyari riati aha, amani fi kiai na rorafaisi tuti na nunei. Niari finanai na Kristusi ne rikao tiwowu na aitabafoi.
21 Raminde nanai mehatai waroi weru Allai. Meweaiteta wei we mene metohong toa wa tuti menemitituaitawa karira. 22 Wape ninaia mani, na Kaisungfoi ne mararehafo, Allai niari mea meweboyari riati ahangfa. Na ne tonanane wedaya metoari na arongreafo na memararebanai, wiro fisarawa kuteai watioai na mea kaha. 23 Wape todoni kontaio meroasoai pampang, metoaria mutu na meroasoawa. Dohonao menemiwawera we fianai aino na rahida mesobu Kaiwo Mahikai fe nanai menemitawanaia fo fanai. Kaiwo metaramioai nanai dafai wariai we inontarainesa kiai na nunei sentenang ampa. Tuti we Kaiwo nanai kontai, Sempaisi yuai yau we iwemangfata we iwuwuai.
Fio Paulusi niari we jematifoi
24 Ninaia mani, dadirao isodairaifa we ifata mea ne, wedaya yau ifaraise paria. Weo dadira rorong isodairi tonina nei, masi kariri fianai aino Kristusi dawi weai we isodairai na nehu tarainei fo, ambori ifata ne Taraifoi, amani ne jematinei. 25 Allai demi yau iwemangfata we ne jematinei, we ambori ifata mea. Todoni kontaio iwuwu fi kiaio niai na Allai ne Kaiwofo, 26 amani Kaiwo defuina yiwang defuinao da wa fo dediwarai we inontarainesa, wape ninaia mani deinawiaia kasau we ne inontarai emararebana fosa ampa. 27 Allai dawiai we ambori ne mano emararebana nanisa eha ne Kaiwofo tono kaiwasa Yahudi kaha wa mea, ambori mea kontai mewaitawangno ne Kaiwo sambewarai dadaio dadiwa nanai. Tuti ne kaiwo dadiwa nana mani, aininai: Kristusi niayai na menemirorongwai, tuti nanai dohong mea menemitawanai we mehontai na ne katai dedai sambewara foi.
28 Kristusi nani dino amewuwui we inontarainesa kiai ne. Ametaretawansa tuti ametaunausa na kaiwo sewai paria. Amenari tonanafo mani, we ambori amehasa we Allai na enemirorong mesi, weo eweboyari ria Kristusi kawurua fefe. 29 Nanai wedaya irurai paria tuti irufi na mamboni, na mambiriuo isobua ne, amani mambiriuo Kristusi dohonai na ne mananufo ma nayai na nehu taraife ninai.


Kaiwo Anatu Reantenang Na
Yohanesi
Kaiwo dedung we 1 Yohanesi
Na suratinei Yohanesi soi kariri fi beru we inontarai eroasoa fosa. Fi reantenang mani, soi kariri inontaraio etaunau kaiwo mai kaha fosa. Etaunau we Yesusi mani wiro Mananu Mampariri da to nunei ma weinontarai batang kaha, mae da wenuaninu terai.
Deretawansa we wiro era riasa tuti etohong kariri ene aunaufo fanai. Weo nana mani ambori wedaya eroaso Mananu Kristusi ahang kahai ki. Yohanesi deikaririai wesa kariri todoni deti te Yesusi tuti yu teri na warangfo kontai, tuti deikaririai we Yesus Kristusi da weinontarai batang tarai ma.
Fi beru soi kontaifa mani, deretawanai we ambori inontarai eroasoa fosa enemiwawu wawerasa tuti eweboyari ria Allai tuti ne Kaisungno Yesus Kristusi.
Kaiwo na suratinei deto kutuai tonina:
1:1-4 Kaiwo reantenang.
1:5–2:29 Sambewarai tuti mamantiti.
3:1-24 Arikang Allai fosa tuti arikang Saminseni fosa.
4:1-6 Ne wetaraifo tuti ne sarawafo.
4:7-21 Fi kariri todoni enemiwawu waweraha fo.
5:1-21 Inontarai yoaso Allai tarai foi ambori sobu numainufo.
1
Kaiwo kariri Seng Yesus Kristusi mano darang wefitawafa foi
1 Itoi kaiwone we mea kariri mano niayai kawuru na reantenang pari foa foi, amani mano ametaramioi terai we medu, mano amewatioi terai na ameureminei, mano mantaung amea amesairi terai tuti ameru teri na amewaramine. I mani, Yesus Kristusi dine, mano ahui weKaiwoariri deinawiai we tata todoni tatarang na tarai, amani taminohi kariri Allai ne dawiafo. 2 Allai deinawi mano dohong inontaraine tata tatarang foi we amea, tuti amewatioi, ampefe amemadurai tuti amewuwuai we mea weo mano amewatioi foi mani, mano darang ao werea na wea kaha foi dine. I mani weriria Dai Allai tuti Allai deinawi we amea. 3 Amewuwu kaiwoariri kariri mantauni, mano amewatioi tuti ametaramioi nani we mea, ambori meweboyari ria amea ki. Kontai tata mani, taweboyari ria Dai Allai tuti ne Kaisungno Yesus Kristusi. 4 Kariri finanai kiai ametoi kaiwonei we mea mau, ambori taenemirorongnei mirising beyari.
Todoni kontai tamararebanai, weo Allai yuai rurang tane sasarifi ampa
5 Amemadurai tarai we mea kariri kaiwo ametaramioai ria Yesus Kristusia fo, amani: Allai mani Sambewara dine. Wiro mamantiti kuteai nai na I kaha, nana mani neo fi sarawa kuteai konta kaha. 6 Masino tamadu tateyo taweboyari riati, wape tanayai na manantiti rorong fo, nana mani taweanggari, tanari sasari pampang tuti tanari fi wetarai fo kaha. 7 Wape masino tanayai na sambewara rorong fo ne tarai kariri Allai we niayai na sambewara rorong fe fo, nana mani taminohi wau taweboyari, tuti Allai ne Kaisungno Yesusi yuai rurang tata weru tane sasarinei kiai na ne rikao tiwowu we tata foi.
8 Masino tateyo tanari sasari kaha, nana mani tatatofa bera mantaung tata tuti kaiwo wetarai na Allai fo niayai na tata kaha. 9 Mae tateiairai we tatohong sasari, nana mani ambori dohong kariri ne kaiwo arera fo we tata tuti niari ne maifo, amani deiai tane sasarinei tuti yuai rurang tata weru fi sarawai kiaio tanari fo. 10 Wape tateyo tatohong pari sasari, nana mani toyari tateyo Allai pempamu, tuti wiro tasoni ne Kaiwofo na taenemirorongnei kaha.


Kaiwo Anatu Bo Boru Na Paulusi We
Timotiusi
Kaiwo dedung we 2 Timotiusi
Na kaiwo anatu weberu we Timotiusi ne, Paulusi deretawani we ambori wiuwu kaiwo kariri Seng Yesus Kristusi na mai tuti yu Allai ne Kaiwo Mahikai fo na mai. Deunauwi kontai kariri todoni yufi pampang wemantaunau fo tuti inontaraio wiuwu Kaiwo Mahikai na Allai fo, masino awa sodai dadirafo tuti enari kangganifo.
Paulusi deretawanai kontai we ambori wiro kiontai inontarai esawa funomai we kaiwo mai kaha fosa fe. Kaiwo awa weai tonana ne wiro kia fiea kaha, mae kia karira terai we kaiwasa etaramioa fosa.
We finanai kai Paulusi deretawang Timotiusi we ambori dohong kariri mantauni ne dohonafo, amani kariri yoaso Kristusi fo, todoni enewawu inontarai siai fo, tuti todoni sawani na dadira rorong fe fo tuti dadirao sodairi na rahida enari kanggani fo.
Rabuang bo Paulusi denatu kaiwo nina ne mani, wiatai na aitamu rorong fo na bendari Roma, demang we sobu aiboifo finana. Na kaiwo anatu Paulusi soi ne kai nai na Sengnei ne Kaiwone, kaiwo nina mani tarahai ne kaiwo fui pari fine.
Kaiwo na suratinei deto kutuai toninai:
1:1-2 Kaiwo reantenang.
1:3–4:8 Paulusi fiai Allai we Timotiusi ne yoasoafo tuti deretawang Timotiusi ambori yufi we Sempaisi na mai pampang.
4:9-18 Paulusi dutang we Timotiusi we dontai wei.
4:19-22 Kaiwo kafe.
1
Paulusi dohong mahikai we Timotiusi na Efesusi
1-2 Weo nehu kaisung bohi Timotiusi, mano enehuwawu wauwa wau.
Kaiwo anatu ninai na yau Paulusi, rasuli we Kristus Yesusi. Na Seng Allai ne dawiafo, yuai yau we iwerasuli, ambori yeisaharai we kaiwasanei kariri Seng Allai ne kaiwo fafongfa dereaia fo, amani kariri tasobu arangfo na Kristus Yesusifo.
Kadono Dai Allai tuti Kristus Yesusi, tane Sengfoi, urohong une bengfo arora we wau, uenemiwawu wau, tuti urohong wau numuruainso une maifo.
Paulusi fiai Allai we Timotiusi tuti deretawani we yoasoaia mutu
3 Yohong mahikai we Seng Allai, mano isomi wei foi na enehurorong ketui mirarebanai, toyari fafongfa nehu werengfosa esomi weia fo. Yohong mahikai wei we yeitawanaifa weo roria Kristusi tarai fefe. Iwenadi wei pampang tuti arohuporo wau kaha, mae diru rahida yutang tuti wau pampang we Allai. 4 Arohuo enemurorong fituayai tuti wai na rahida bo tukatate turu wai. Ampafe enehurorongnei dawiai paria we isobu wau ahera, ambori na tonanane enehurorongnei mirising. 5 Arohuaifa weo roaso Kristus Yesusi tarai tuti roriati, ne tarai kariri todoni tufumuo Loisi tuti inamu Eunikei uroasoi tuti urariati fo. Ampafe iroasoaifa weo wau kontai roasoai mai kariri suru pampang. 6 Ampafe yeretawang wau we rurai pampang tuti mambiriuo Allai dohoni we waua wai. Mambiriu nani wobui na rahida bo iruai warahua wasau wau we imoang wau we rufi nai wai. 7 Weo Nuaninu Mirarebanai Allai dohoni we tata nei, wiro dohong tata tamatai ete tamamaya kaha, mae wedaya tata tawemambiriu we tarariati, tuti taenemiwawu fuba, tuti tabiriu we tateiaya fi mai kaha fo tuti taenemitituai wea kaha.
8 Ampafe dohonao mumaya we boiriri kariri tane Seng Yesusi we inontarai siai fe. Kontai dohonao mumaya tuti yau weo iwa na aitamu rorong nei fe, we yeiriri Yesusifo. Wape wobu dadira toyari yau weo boiriri ne Kaiwo Mahikai fo mani, na Allai ne mambiriufo tawang wau na dadira rorong nanai. 9 Allai feriri tata kawuru ampa weru tane sasarinei tuti sahu tata we taminohi we ne inontarai mararebanai terai. Niari tonanafo, wiro titua kaririai na tane beng tatohona fo kaha, mae kariri mantauni ne enetituaitai we niari fo, tuti kariri ne bengno dohonai arora fo. Ne enewawufo fuba sewa we tata, donio na siario wiro niari nunei kaha fo, enetituaitai kawurua we dohong Kristus Yesusi we feriri tata. 10 Tuti na ninaifara mani, Allai deinawi ne enewawu nani we tata, amani na Kristus Yesusi tane Mananu Mampariri da we tata ma nei. Andino kirai kobu mararehafoi ne mambiriufo, tuti na ne Kaiwo Mahikai fo deinawiai we tata todoni taminohi tatarang we numainufo tuti ambori tasobu Waidani. 11 Tuti Sempaisi yuai yau we iwerasuli ambori iwuwu Kaiwo Mahikai ne tuti yeunau kaririai. 12 Nanai wedaya iwa na aitamu rorong ne tuti isodai dadira fuba nini kiai ninai. Wape imamaya kaha, weo iwaitawanai na mai mandoni dino iroasoi fo. Iroasoaifa we Kaiwo Mahikaio yuai yau we iwuwuaifa fo, i wemambiriu we derara Kaiwo Mahikai nanai, paria sobu rahida bo daraberahi aha ma foi, ampafe manei wiro deunau riwanai we kaiwo siai kaha.
13 Kaiwo aunau maio imadurai we waua fo, bounauwai pampang. Nari finanai na roaso Kristus Yesusi mutu tuti enemuwawu inontarai. 14 Kaiwo Mahikaio Sempaisi dohonaifa we wau we wuwuaifa wa, bounauwai na mai ambori manei wiro deunau riwanai we kaiwo siai fanai. Bohong tonanane na mambiriuo Nuaninu Mirarebanaio niai na tata nei.
15 Boitawanaifa weo inontarai eroasoai na nu Asia nei, mano efata yau nesa kiai, esu to fui weru yau ampa. Figeliusi tuti Hermogenesi uru tonanai kontai.
16 Wape Onesiforusi ne wiwing ne arikang ansaino webeiru teai mau wa etohong enehurorongnei mirising ne. Kadono Sengnei deinawi ne aroafo wesa. Weo iwa na aitamu rorong ne tonanai ki, wape wiro mimaya tuti yau kaha. 17 Wiro nanai tera kaha mae, rabuang bo dontai ma sobu bendari Roma nei mani, yurai paria sera we yau paria sobu yau we medu ria yau na ninai. 18 Kontai boitawanaifa weo na Efesusi i fiata yau bitoya paria. Ampafe kadono Sengnei deinawi ne aroafo wei, na rahida bo fianduhi inontarai fuba nunei we dirisa fo.


Kaiwo Anatu Bo Reantenang Na Paulusi We Jemati Na
Tesalonika
Kaiwo dedung we 1 Tesalonika
Bendari Tesalonika, fafongfa mani, andino webendari fuba we nu Makedonia foi ne, tuti kataio mano na parenta Roma foi eminohi nai we eru nu Makedonia foi sentenang. Tarahio ne inontarai enayai nai fosa ewe-200.000 rai. Maneiru eweYahudi wape ne fiaufoi mani inontarai Yahudi kaha saine, amani mano esomi we aririwang tuti seng wetarai kaha.
Na bendari Filipi Paulusi, Silasi, tuti Timotiusi itorontai to Tesalonika tuti na wanai itowuwu Kaiwo Mahikai fo wesa ampefe maneiru teai eroaso Yesusi (Rasuli 17:1-9). Wape waroi ahang kahai mae Paulusi itosobu dadira ria Yahudifosa tuti inontaraio eroasoa kaha fosa, enari kanggani sitoru. Ampefe mano eroasoa fosa etanatu sitoru to katai siai bei aha (Rasuli 17:10).
Wape Paulusi enerorong we detisa aha weo enemamea wesa paria, dohonao eroasoafo tupa dawohi fe. De dontai wesa wape fi weduari, ampefe demi Timotiusi dontai to Tesalonika aha we suambawasa (1 Tes. 3:1-2). Mayeai Timotiusi daraberahi, kia kaiwo karirisa we Paulusi aha, deisaharai we mano eroasoai na Tesalonika fosa esodai dadira ria kaiwasa siai fosa we eraria Yesusi fefe. Tonanai ki wape ene eroasoafo mutubarufo rai. Ampefe Paulusi soi kaiwo anatu nini we ambori ewaitawang todoni mirising karirisa, todoni arosa, tuti enerorong dohong we detisa aha.
Inontarai Tesalonika fosa arahio eroaso Yesusi ampefe Paulusi soi kontai kariri todoni eminohi toa fo weo eweinontarai Kristeni fefe (4:1-12). Eserawawerahai kontai kariri fianai aino mano emarareha fosa esobua fo, amani Yesusi daraberahi kaharai, ambori eworu ete esuwi aha kontai ki. Ampefe soi kontai kariri rahidao Seng Yesusi daraberahi ma foi tuti rahida mansuwi-suwi foi (4:13-5:11).
Kaiwo na suratinei deto kutuai toninai:
1:1–3:13 Kaiwo kariri Paulusi tuti inontarai Tesalonika mano eroaso Kristusi fosa.
1:1-10 Paulusi dohong mahikai we Allai we inontarai Tesalonika fosa eroasoaia mutu fefe.
2:1-12 Paulusi soi kariri minohi toa fo na mai, na rahida minohi rahansa fo.
2:13–3:13 Paulusi soi kariri yurai paria we deti euremifo aha.
4:1–5:28 Paulusi ne aunau dohonai wesa fo.
4:1-12 Fi kariri todoni inontarai Kristeni fosa eminohi toa fo.
4:13–5:11 Aunau kariri mansuwi-suwifoi tuti rahida Seng Yesusi daraberahi nai ma foi.
5:12-22 Kaiwo aunau kariri todoni mano eroasoa fosa eweboyarifo.
5:23-28 Kaiwo kafe.
1
Mahikaifeai
1 Weo doroi mea na jemati Tesalonika, amani inontaraio mesomi we Dai Allai tuti Seng Yesus Kristusi wa mea.
Kaiwo anatu ninai na antoru, amani yau Paulusi, Silasi tuti Timotiusi. Antoenemitawanaifa kadono Allai dohong ne bengfo arora we mea tuti dohong mea menumiruainso ne maifo.
Paulusi itofiai Allai we jemati Tesalonika fosa ene eroasoafo
2-3 Antorohong mahikai we Allai we mea kiai. Na rahida neungne antoaromi mea kiai na antone nadi rorong ne. Antowenadi we tane Dai Allai mani, antorutang tuti mea pampang. Weo antoaromioai pampang kariri todoni metainawiai na metohong toa wa we meroaso Kristusifo, tuti todoni menari fiani kontai weo mefata inontarai siai fo, weo menemiwawusa fefe. Kontai antoaromioai kariri todoni metawang meara mutu we menemitawang tane Seng Yesus Kristusi we ambori daraberahi aha ma fo.
4 Doroi meaine, Allai enewawu mea. Antowaitawanaifa weo Allai diri mea tuti sahu mea we ne inontarai ampa. 5 Antowaitawang tonanai weo wiro na kaiwoariri arora antowuwu Kaiwo Mahikai fo we mea kaha, mae antowuwuai na Allai Nuaninufoi ne mambiriufo, tuti kaiwo nanai antoroasoai tarai na antoenemirorongne. Finanai mewaitawanaifa ampa, weo mewati terai kariri antorohong toa ne tuti kariri fianai aino antonari we mea na rahida antonai rahang mea nanai. 6 Kontai metohong kariri antorohong toa ne ampa, tuti kariri Seng Yesusi dohong toa fo ampa. Donio mesodai dadira bitoya tonanai ki, wape Allai Nuaninunei dohong mea memararising we metohong kariri ne Kaiwo antoraiririai we mea fo. 7 Na tonanane, mewekasinai we inontarai eroasoai fubao enai na nu Makedonia foi sentenang tuti na nu Akhaya foi, amani ewati mea tonanafo, ewaitawanai we todoni eroasoafo. 8 Weo na fianai aino menari nanai, wedaya kaiwasa bitoya na nu Makedoniai foi tuti na nu Akhaya foi etaramio Kaiwo Mahikai fo kariri Kristusi. Nanai tera kaha, mae kaiwoariri kariri todoni meroaso Allaifo dafai wariai kawuru to katai doni kontai. Ampafe na doni kontai antoraoa fo, wiro antomadu fieai kariri mea we kaiwasa nanisa ahang kaha, 9 weo kaiwasa antoraosa nanisa kiai emaduraia fuba kariri todoni metamang we antoru na maifo, na rahida antora we mea mau nani. Emadu kariri todoni metawing aririwangno raminde mesomi wesa we mene sengfo, mae mera we Seng Allai, mano wetarai tuti mireha na wea kaha foi, we mesomi wei fo. 10 Emadurai kontai kariri todoni metamang we Yesusi we daraberahi na rorafaisi aha ma fo. Amani Yesusi Allai ne Kaisungno duwiri na marareha rorong foi kawurua fo. Yesusi nani dino feriri tata weru aiboi ambori tasodairi ria Seng Allai fo.


Kaiwo Anatu Na Paulusi We
Filemoni
Kaiwo dedung we surati we Filemoni
Suratinei rasul Paulusi soi na rabuang bo wia na aitamu rorong foi. Soi we ne maniwowiri manei, wonong fino Filemoni, tarahio minohi na bendari Kolose.
Filemon nini yoaso Yesusi ampa, tuti inontaraio ne wafoniai we jematifoi dine kontai. Ne woming erufi wei fosa tarahai maneiru teai, tuti na ne woming nanisa manei wonong fino Onesimusi. Woming nini wewu werui to katai siai ampa. Nana mani, na hukumi Kaisari Roma foi Filemoni miaya reti, dohong aiboi marareha we Onesimusi ki.
Wape waitawang na rang todoni Onesimusi sobu Paulusi na aitamu rorong fo tuti Paulusi deiriri Kaiwo Mahikai kariri Yesusi fo wei, ampefe yoaso Yesusi tuti dariati. Ampefe Paulusi deo denatui daraberahi we ne mano yufi wei foi aha, amani Filemoni. Nanai wedaya soi suratinei we Filemoni we medu sauarai wei, ambori todoni kontaio sobu Onesimusi na mai aha, toyari ne doroi uroaso Yesusi ruhiai, wiro we ne woming teraio deiai ne sarawafoa dine kaha.
Kaiwone deto kutuai toninai:
1-3 Paulusi dohong mahikaifeai we Filemoni.
4-7 Filemoni yoaso Yesusi tarai.
8-22 Paulusi dutang we Filemoni kariri Onesimusi.
23-25 Kaiwo Kafe.
1
Mahikaifeai
1-2 Weo Filemone wau, mano auenemiwawu wau tuti aune maniwowirio rufi ria auru wa wau. Kontai we aune doroio Afiai, we aune maniwowiri Arkhipusio torurai ruhiai tuti Yesus Kristusi wonongfe nei, tuti weo jematio mefanduhi mea na nemu munuwai mea.
Kaiwo anatu ninai na yau Paulusi, inontaraio iwatai na aitamu rorong ne weo iwuwu Yesus Kristusi ne yau, tuti na tane doroio Timotiusi.
3 Aunemitawanai kadono tane Dai Allai tuti Seng Yesus Kristusi urohong une bengfo arora we mea tuti uwedaya mea menumiruainso une maifo.
Paulusi fiai Allai we Filemoni enewawufo tuti yoasoafo
4 Yutang tuti wau we Allai mani, ifiai, yohong mahikai pampang wei. 5 Weo tarahuoaifa we roaso Seng Yesusi tarai tuti enemuwawu Allai ne inontarai emararebana wasa kiai fefe. 6 Yutang we Allai ambori na boiriri kariri nemu roasoawa we kaiwasa bitoya fi wa, na tonanane boitawang na mai kariri fi beng kiai tasobuai na Kristusi. 7 Doroi bohi Filemone, bohong yau imirising paria tuti iwemambiriu kontai, weo enemuwawu Allai ne inontarai emararebana wasa tuti fatasa ampafe emararising tuti enemirorongwai mitubaru.
Paulusi dutang tuti Onesimusi we Filemoni
8 Ampafe nanai wedaya ye yutang wau we nari fieai, amani fio masi we nari wa. Tuti na Kristusi wonongfo iwemambiriu we yemi wau nari fiani aino yeo nari fo kontai. 9 Tonanai ki wape tuenemiwawu turu, ampafe wiro yemi wau na kaiwo tapapa kaha, mae yutanai teraifa. Aromuo yau, bohong kariri nehu kaiwone, we iwewawa ampa tuti iwatai na aitamu rorong fe ninai weo yeiriri Kristus Yesusi wonongne. 10 Ampafe yeo yutang fieai we wau kariri nemu womingno Onesimusi, inontaraio isahui we nehu kaisung na Kristusi nei. Weo na aitamu rorong fe ninai yeiriri Kristusi wei ampafe arahio yoasoi. 11 Raminde nanai inontarai nini wewu weru wau, kia fieai we wau kaha, wape ninaia mani kia mai paria, wiro we wau tera kaha mae we yau kontai.
12 Yenatu nemu womingno wewu weru wau nei aha mau tuti yutang wau we wobui na mai aha. Enehuwawuti paria, manamo yemi daraberahi we wau aha mau ne. 13 Imaya kairi we dontai weru yau kaha, mae yeo niayai ria yau na ninai we yiwang wau we fiata yau, na rahida iwatai na aitamu rorong fe nina we yeiriri Kaiwo Mahikai fo fefe. 14 Tonanai wape yeo yutang wau akawuru wo, weo roa ete bireri e? Weo imaya we iwedaya wau nari fi na enemurorong mesi kaha fanai, mae yeo ambori fi mai nari fo mani nari na enemurorong mirising. 15 Enehutituaitai we tarahio Onesimusi ketai tourai weru wau ne, we ambori Sempaisi dohoni we wau aha mau ambori muweboyari we fitawafa. 16 Weo i daraberahi we wau mau, wiro wewoming we wau teraifa kariri fafong nanai ahang kaha, mae ninaia mani wahui we nemu doroi muroaso Kristusi ruhia dine ampa. Enehuwawuti paria wape wauno enemuwawuti sewa ne, weo wobui wewoming we wau aha, tuti we doroio daria Yesusi tarai manei dine kontai.
17 Ampefe wahu yau we nemu maniwowirio turufi ruhiai we Sengnei mani, tonana mani ka Onesimusi aha mau, wahui we nemu doroi kariri wahu yau we nemu doroi nina. 18 Masino dohong sarafieai we wau ete kia nemu fiea mani, bohonai tau we yau ma ambori ibaitai ki. 19 Ambori boitawanai we yohong kariri nehu kaiwo arerai nina mani, mantaung yau isoi na warahunei toninai we wau, Yau Paulusi, yauno ambori ibai fianai aino dohong sarawai nanai we wau ki. (Wape imaya we yeikaririai we wau ahang kahai, we wau kontai wobu fi beng bitoya ria yau kawuru ampa, amani na yeiriri Kaiwo Mahikai fo we wau tuti yeunau wauwa roaso Kristusiwa.) 20 Ampafe doroi bohi Filemone, nari kariri fianai aino yeyoai mau nina, amani bomang we Onesimusi na mai aha. Na tonanane nari yau imirising pari aha weo ro ria Seng Kristusi na mai. 21 Yenatu kaiwo ninai we wau mau ne, iroasoaifa we bohong kariri fio yutang wau weai nina rai. Tuti iroasoaifa we nari fi mai sewa aha weru fi yutang wea fo ki.
22 Kontai moinenang rorong bei na nemu munuwai we yau. Weo enehutawanaifa we Allai yoa we mene nadi metutang tuti yau wai kiai, tuti wiwiaing yau ira to boriei weru aitamu rorong nei, ambori yontai mau ki.
Paulusi etanatu mahikai we Filemoni
23 Epafrasi denatu mahikai we wau. I kontai wiatai na aitamu rorong fe ria yau weo wiuwu Kristus Yesusi ne Kaiwofo fefe. 24 Nehu maniwowirio erufi ria yau nesa kontai, amani Markusi, Aristarkusi, Demasi, tuti Lukasi etanatu mahikai kontai we wau.
25 Kadono Seng Yesus Kristusi dohong ne bengfo arora we mea kiai.
Mahikaifea.