Қырҭтәылa aкоронaвирус даҽа 187-ҩык ирыдбалоуп, ачымазара иалҵит даҽа 46-ҩык. Ари aинформaциa жәбaр шәылшоит aиҳaбырa иaҧырҵaз aвебдaҟьa ҷыдa stopcov.ge aҿы.
Қырҭтәылa aкоронaвирус 3 306-ҩык ирыдбалан, даҽа 13-ҩык ачымазара иалҵит, инеизакны 1481 -ҩык aпaциентцәa aчымaзaрa иaлҵхьеит.
Аҳәaaнырцәынтә aҽыхәшәтәрaзы иaaит 41-ҩык Қырҭтәылa aтәылaуaa. Акоронaвирус aмшaлa aтәылaҿы иҧсит 19-ҩык aпaциентцәa. Акaрaнтин aҿы иҟоуп 5 014-ҩык.


Қырҭтәылa aкоронaвирус 298-ҩык ирыдбалоуп, ачымазара иалҵит 54-ҩык. Ари aинформaциa жәбaр шәылшоит aиҳaбырa иaҧырҵaз aвебдaҟьa ҷыдa stopcov.ge aҿы.
Қырҭтәылa aкоронaвирус 5552-ҩык ирыдбалан, даҽа 54-ҩык ачымазара иалҵит, инеизакны 2054-ҩык aпaциентцәa aчымaзaрa иaлҵхьеит.
Аҳәaaнырцәынтә aҽыхәшәтәрaзы иaaит 41-ҩык Қырҭтәылa aтәылaуaa. Акоронaвирус aмшaлa aтәылaҿы иҧсит 30-ҩык aпaциентцәa. Акaрaнтин aҿы иҟоуп 5650-ҩык, астационар аҿы – 836-ҩык, аковидсасааирҭақәа рҿы 800-ҩык.
Цәыббра 24 рзы Қырҭтәыла акоронавирус рыдбалан 259-ҩык.


АҞӘА, ажьырныҳәа 6 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 572-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 142-а акоронавирус рцәа ишалаз аадырԥшит.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 79-ҩык, урҭ рахьтә 68-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәырӷәӷәоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 22-а, ибжьаратәуп - 17-ҩык. Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 35-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит 16-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 22-а. Аҟәатәи амобилтә хырхарҭарацәатә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 46-ҩык апациентцәа.
Аԥсны ахәышәтәырҭақәа рҿы арҭ ҩымшк рзы акоронавирус зцәа иалаз хәҩык апациентцәа рыԥсҭазаара иалҵит.
Гәдоуҭатәи агоспиталь аҟны - ԥшьҩык апациентцәа. Ажьырныҳәа 4 рзы рыԥсҭазаара иалҵит ҩыџьа апациентцәа.
1931 шықәсазы ииз, адиагноз "акоронавирустә инфекциа ҿыц", зыхәышәтәра хьанҭаз ачымазара хада "ҩ-ганктәи ихьанҭоу аполисегментартә гәыҵәкра" ззышьақәырӷәӷәаз аԥҳәыс лыԥсҭазаара далҵит.
88 шықәса зхыҵуаз, адиагноз хада "акоронавирустә инфекциа ҿыц" ззышьақәырӷәӷәаз ахаҵа иԥсҭазаара далҵит.
Ажьырныҳәа 5 рзы даҽа ҩыџьа апациентцәа рыԥсҭазаара иалҵит Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы.
1934 шықәсазы ииз, адиагноз "акоронавирустә инфекциа ҿыц", зыхәышәтәра хьанҭаз ачымазара хада "ҩ-ганктәи аполисегментартә гәыҵәкра" ззышьақәырӷәӷәаз аԥҳәыс лыԥсҭазаара далҵит.
71 шықәса зхыҵуаз, адиагноз хада "акоронавирустә инфекциа ҿыц" ззышьақәырӷәӷәаз ахаҵа иԥсҭазаара далҵит.
Гагратәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҽы иԥсҭазаара далҵит 79 шықәса зхыҵуаз апациент. Иара изышьақәырӷәӷәан адиагноз "акоронавирустә инфекциа ҿыц", зыхәышәтәра хьанҭаз ачымазара хада "ҩ-ганктәи ихьанҭоу аполисегментартә гәыҵәкра".
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит ачымазара ҿкы рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.
АҞӘА, ажьырныҳәа 26 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 555-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 85-ҩык акоронавирус рцәа ишалаз аадырԥшитҳәа аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы лыԥсҭазаара далҵит 1947 шықәса рзы ииз апациентка. Илзықәыргылаз адиагноз хадаакоронавирустә инфекциа ҿыц ауп, иара убас илыдбалан ҩганктәи ахәышәтәырҭанҭыҵтә аполисегментартә гәыҵәкра.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәышәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 125-ҩык, урҭ рахьтә 107-ҩык акоронавирус адиагноз рзышьақәыргылоуп, рҭагылазаашьа бааԥсуп 33-ҩык, ибжьаратәуп - 54-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәышәтәырҭаҿы ирхәышәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 33-ҩык апациентцәа, Очамчыра ирхәышәтәуеит 18-ҩык, Тҟәарчалтәи ахәышәтәырҭаҿы - 15-ҩык, Гагратәи ахәышәтәырҭаҿы - 25-ҩык, Аҟәатәи амобилтә госпиталь аҟны ишьҭоуп акоронавирус зыдбалоу 48-ҩык апациентцәа.
Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб ажәлар рахь ааԥхьара ҟанаҵоит аҿкычымазара рымкырц азы иахәҭоу аԥҟарақәа зегьы ирықәныҟәаларц.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>
Аԥсны Жәлар рартист Арвелод Ҭарба иҳәеит аҿкычымазара COVID – 19 шихьыз, аҳақьымцәа ирырҭо абжьгарақәа рыла аҩны иҭаацәеи иареи аҽыхәышәтәра ишахысуа.
"…ижәбоит акарантин ишацҵоу, даара ҳгәы хьаауеит, ансамбль аҟынтәи аҷкәынцәеи аӡӷабцәеи аҭел иасуеит, ҳанбаҭыҵуеи ҳәа иҵаауеит, ихьааргоит. Даара ҳусқәа еилажьны иҟоуп, азин ҳарҭар, аусура ҳанбалагои ҳәа иԥшуп. Ас еиԥш аҭагылазаашьа зынӡа ишьақәнарҟьагәышьоит, аха иҟаҳҵари? Досу хаҭала рҽазыҟарҵоит, аха уи ахәаӡом. Аусура ҳҭыҵыргьы мызкы-ҩымз аҽазыҟаҵара ӷәӷәа аҭаххоит, ижәбоит шаҟа аамҭа цахьоу. Мызкы аколлектив аԥсшьара ианауҳажьуаз, аусура ҿыц ҳалагазшәа ашьапеихгара ҳцәыцәгьан, уажәы шаҟа аамҭа ҵуа аус ҳамуеижьҭеи. Акәашаҩ ашьапылымпыласҩы диҩызоуп, иҽазыҟаимҵакәа ампыл иҭаны астадион дықәуҵар, ахы-аҵыхәа дызнеиӡом, игәы аангылоит, иԥсы акуеит, - ус иҟоуп акәашацәагьы", - иҳәеит Ҭарба.
Шәазыӡырҩы аудио. Иаҳа инеиҵыху анҵамҭа шәаҳар шәылшоит арадио Sputnik аефир аҟны.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa Шәaмaхьтәылa aкоронaвирус 1 231-ҩык рыдбалан, 816-ҩык ачымазара иалҵит, 28-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Ари атәы аарыцҳаит аҭыԥантә аих Агәабзиарахьчара аминистрра иаҵанакуа ачымазарақәа рхылаԥшра ацентр аҟынтә адырра ҵаҵӷәыс аҭаны.
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa Шәaмaхьтәылa 4 943 атестқәа ҟаҵан.
Апандемиа иалагеижьҭеи Шәамахьтәыла aкоронaвирус рыдбалан 200 129-ҩык, 179 043-ҩык ачымазара иалҵхьеит, инеизакны рыԥсҭазаара иалҵхьеит 3 675-ҩык.


Аполитикеи, аекономикеи, акультуреи, асоциалтә ԥсҭазаареи ирызку иактуалтәу атемақәа ҳрылацәажәауеит, аимак-аиҿак зхылҿиауа азҵаарақәа шьҭаҳхуеит. "Коӷониаԥҳа лымҩаду"илыцануп ҳаԥсҭазаараҿы иҟалало ахҭысқәа рзы еиуеиԥшым агәаанагарақәа змоу ауаа. Апроблемақәа иаартны ирылацәажәауеит.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 21250-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 16990-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 294-ҩык.
Жәабранмзазы арадио Sputnik аинтервиу азҭаз Аԥсны акапиталтә ргылара аусбарҭа аиҳабы Ҭимур Агрба иҳәеит Гәылрыԥшь араион аҿы абзазаратә црыҵқәа ркаԥсарҭа 2021 шықәса лаҵарамзазы иалагоит ҳәа.
Ԥхынгәы 26 азы имҩаԥысит Апарламент ааԥынтәи асессиа аҵыхәтәантәи аилатәара. Адепутатцәа ԥсшьара ицоит нанҳәа 1 инаркны цәыббра 6 рҟынӡа.


Ихарҭәаау аверсиа
рус
аԤс
Ихадароу
Аԥсны
Адунеи аҿы
АРЕПАТРИАЦИА
Аналитика
Арадио
Коӷониаԥҳа лымҩаду
Атәылауаҩи аиҳабыреи
Ҳазлацәажәаша ҳамоуп
Хра злоу ахҭысқәа
Афотосахьақәа
Авидеонҵамҭақәа
Аинфографика
Аекономика
Аԥсны
2021
шықәса
аԥхьатәи
бжьымз
арбагақәа
рыла
ашәахтә
шәарақәа
рыплан
иахысит
15:17 04.08.2021
Уаанӡатәи адыррақәа рыла нанҳәа 1 азтәи арбагақәа рыла аҳазалхратә шәарақәа миллиардки 430,0 миллион мааҭ дыртәеит.
Аԥсны
абылтәы
аџьырмыкьа
алахәылацәа
русуратә
ҭагылазаашьа
еиҭахәаԥшхоит
Ахсаалага
АԤРА
"World"
ала
аоперациақәа
ҵыԥхтәи
ашықәс
иаԥыргеит
14:39 27.07.2021
15
Биткоин 15% ихаланы 40 000 доллар еиҳахеит
Биткоин – адунеи аҿы еиҳа ахархәара змоу криптовалиутоуп, аџьармыкьаҿы 70 процент аҭыԥ ааннакылоит.
14:00 27.07.2021
25
"АԤРА" аоперациақәа рхышәаҵышәа 10,5 миллиард мааҭ еиҳахеит ашықәс актәи азыбжазы
Амилаҭтә ԥарашәаратә система "АԤРА" Аԥсны афинанстә усура иалагеит 2012 шықәсазы.
13:52 26.07.2021
21
Биткоин 40 000 доллар рахь еиҭахалеит
Адунеи аҿы зегь раасҭа аларҵәара змоу акриптавалиута, биткоит ахәԥса 40 000 доллар рахь еиҭахалеит.
16:33 22.07.2021
21
Амилаҭтә банк 2021 шықәсазы аԥаратә еикәыршара ишазҳаз азгәанаҭоит
Аԥсны абанктә система ала 2021 шықәса актәи азыбжазы имҩаԥго аԥаратә еикәыршара амааҭтә еквивалент ала иартәеит 37,3 миллиард мааҭ.
19:30 19.07.2021
32
Аҳәынҭқарра ачалт иаҵахеит: Аԥсны аекономикатә ҿиара ԥырхагас иазыҟоу
"Аекономикатә ҿиара алшарақәа" атемала астол гьежь мҩаԥысит Асоциал-економикатә ҭҵаарақәа Рцентр аҿы ԥхынгәы 13 азы. Ажәахә "Аԥсны аекономикатә еизҳара – аинституционалтә ԥхасҭақәа" ҟалҵеит Ацентр амилаҭтә економика аҟәша аиҳабы Хатуна Шаҭԥҳа.
11:00 30.06.2021
14
Хра злоу ахҭысқәа: Шьалашьаа Аԥсны аекономика аҿиара иаԥырхагоу иазкны
Актуалра зцу аекономикатә проблемақәа ирылацәажәеит анаука-практикатә конференциаҿы. Аԥсны аекономикатә институт аиҳабы Заур Шьалашьаа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит аекономика аҿиара иаԥырхагоуи, урҭ апроблемақәа рыӡбаразы лкаас иҟарҵази ртәы.
13:05 17.06.2021
15
Бжьаниа: аенергетика аусхк аекономикатә ганахьала аӡбара аҭахуп
Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа инарҭбаау аилацәажәара мҩаԥигеит рашәара 16 рзы аенергетика азҵаарақәа ирызкны.
13:29 10.06.2021
12
Аԥсны Апарламент Амилаҭтә банк 2020 шықәсазтәи аусуразы аҳасабырба аднакылеит
Амилаҭтә банк 2020 шықәсазтәи аусуразы аҳасабырба рашәара 10 азы Апарламент аилатәарахь инаган.
12:23 08.06.2021
7
Еилкаахеит ахаратә усурала зеиҳа зыхәԥса ршәо азанааҭқәа
Ахаратә усурала зеиҳа зыхәԥса ршәо азанааҭқәа рсиаҿы аулафахәы 150-300 нызқьмааҭ инаӡоит.
20:43 04.06.2021
12
Аԥсны ашәахтә усбарҭақәа 2021 шықәса аԥхьатәи ахәымз русуразы аҳасабырба ҟарҵеит
Аԥсны Аминистрцәа реилазаараҿы рашәара 3 азы имҩаԥысит аԥыза-министр Александр Анқәаби Аԥсны ашәахтәқәеи аизгақәеи рминистрра анапхгареи реилацәажәара.
12:30 04.06.2021
10
Илон Маск итвит ашьҭахь биткоин ахәԥса каҳаит
Илон Маск биткоин азы итвитқәа акриптовалиута акотировка анырра арҭоит. Аҵыхәтәантәи икьыԥхьымҭа ашьҭахь биткоин ахәԥса 38,5 нызқь доллар аҟынтәи 37,3 нызқь рҟынӡа илаҟәит.
10:55 03.06.2021
15
Делба 2021 шықәсазтәи ашәахтәлагалақәа дрылацәажәеит
Аԥсны Афинансқәа рминистр 2021 шықәса раԥхьатәи хәымз рзтәи аусурақәа реихшьала ҟаҵаны ԥхьаҟатәи азԥхьагәаҭарақәа дрылацәажәеит аԥыза-министр Александр Анқәаби иареи русутә еиԥылараан.
14:31 31.05.2021
9
Адоллар аасҭа ифеидоу авалиута аӡбахә рҳәеит
Акризис аамҭазы адоллар аҭахра шьҭыҵит еиҳа аинфлиациа иацәыхьчоу авалиута ҳәа ишьаны.
13:25 20.05.2021
6
Шә-мааҭк ицо абанкнота ҿыц ҭыҵуеит 2022 шықәсазы
Иҿыцу абанкнота егьырҭ евразонаҿы ахархәара змоу абанкнотақәа иреиԥшым ҳәа иҳәоит Урыстәыла Абанк ахантәаҩ ихаҭыԥуаҩ.
09:26 18.05.2021
18
Мшаԥымзатәи аԥсуа тәанчахәқәа лаҵарамза анҵәамҭазы иршәоит
Аԥсны Атәанчахәытә фонд ареспублика атәылауаа рҿаԥхьа 2021 шықәса мшаԥымза инаркны иақәу ауал 55 миллион рҟынтәи 47 миллион рҟынӡа илаҟәит.
14:41 10.05.2021
7
Аекономистцәа лассы адунеитә кризис ҟалоит ҳәа аҳәамҭа ҟарҵеит
Иахьатәи аамҭазы аҭыԥ змоу аглобалтә економика амонетатә стимулҟаҵара аџьармыкьақәа аршуеит, убри иахҟбаны 2025 шықәсазы аекономикатә кризис ҿыц ҟалоит. Уи "зырхьшәашәар" зылшо ҩаԥхьа еикәшарала акризис алаҟәроуп рҳәоит аекспертцәа.
10:12 29.04.2021
9
Аенергетикеи аинвестициеи: Кристина Озган Москва аиԥыларақәа мҩаԥылгеит
Аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ, аекономика аминистр Кристина Озган мшаԥы 27 рзы Москваҟа усутә визитла дцеит.
10:57 26.04.2021
4
Ахсаалага "Мир" амаҵзура Apple Pay иадырҳәалоит
Амаҵзура Apple Pay 2016 шықәса раахыс урыстәылаа рхы иадырхәоит, аха абарҭ аамҭақәа зегьы ахсаалага "Мир" адҳәаламызт.
15:38 15.04.2021
14
Шьалашьаа аекономика иазку аусутә гәыԥ азы: уажәшьҭа иаҳҳәо нагӡахоит ҳәа сгәыӷуеит
Аԥсны Ахада ихаҭыԥуаҩ инапхгарала аинвестициақәа радԥхьалара азҵаарақәа рзы еилатәаз аусуратә гәыԥ аҿы излацәажәаз атәы арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит Азини аекономикеи ринститут аиҳабы Заур Шьалашьаа.
11:13 15.04.2021
18
Аԥсны ахада Иусбарҭаҿы аинвестициақәа радԥхьалара азҵаара иалацәажәеит
Аԥсны ахада ихаҭыԥуаҩ Бадра Гәынба ихантәаҩрала имҩаԥысит ареспублика аекономикатә политика аԥыжәаратә хырхарҭақәа рҳәаақәҵаразы аусутә гәыԥ аилатәара.
Иҵегь аҭагалара
17:34 02.08.2021
113
Раионк аԥсҭазаараҟынтә: Қәычбериа Гал амаҵурауаа рхашәалақәа ашәҟәы рҭагалара иазкны
Гал араион ахадара азиндырыҩ Инал Қәычбериа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит амаҵурауаа рхашәалақәа ашәҟәы рҭагалара шымҩаԥысыз, насгьы уи иацыз ауадаҩрақәа ртәы.
16:55 03.08.2021
62
Ҳагба: Лада Кавказ имҩаԥысуа ахҭысқәа зегьы Урыстәыла ақәыӷәӷәароуп хықәкыс ирымоу
Ермантәылеи Азербаиџьани аҵыхәтәантәи реиҿагыларақәа, ақырҭуа парламент ампыҵахалара ахыхраз арезолиуциа апроект, арҭқәа зегьы хықәкы хадас ирымоу Урыстәыла Лада Кавказ ақәыӷәӷәароуп хәа азгәеиҭеит арадио Sputnik аефир аҟны аполитолог Беслан Ҳагба.
20:30 03.08.2021
41
Аҳақьым Шьоууа COVID-19 аҟынтә аҽацәыхьчаразы: ҳаиқәзырхо алаҵа ауп
Гәылрыԥшь араионтә хәышәтәырҭа аҳақьым хада гәырам Шьоуа арадио Sputnik аефир аҿы еиҭеиҳәеит араион аҿы COVID-19 аларҵәшаразы аҭагылазаашьа зеиԥшроу, насгьы ахәышәтәырҭа ахьынӡеиқәшәо атәы далацәажәеит.
22:52 02.08.2021
37
Фҩык акоронавирус злаз ачымазцәа рыԥсҭазаара иалҵит Гәдоуҭатәи ахәшәтәырҭаҿы
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 22227-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 17898-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 313-ҩык.
20:10 02.08.2021
37
Кәарҷиа еиҭеиҳәеит адесант аруаа рхеилак иалоу рныҳәамш шазгәарҭо атәы
Адесант аруааи иҷыдоу анапынҵа назыгӡо архәҭеи рхеилак ахантәаҩы, Леон иорден занашьоу, Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра аветеран Амиран Кәарҷиа арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит рныҳәамш шазгәарҭо, рхеилак шаҟаҩы еиднакыло атәы.
Иҵегь аҭагалара
Sputnik алаҳәара
Sputnik алаҳәара анапаҵаҩра шәылшоит
Анапаҵаҩра
Мап акра


Адырга: АДУНЕИАҾЫ
Ачымазарақәа рхылаҧшра европатәи ацентр - Акоронавирус аштамм ҿыц «Омикрон» даараӡа ишәарҭоуп
Акоронавирус аштамм ҿыц ашәарҭара амшала, Израиль аҳәаақәа атәымуаа рзы иадыркыр ҟалоит
Ниу-Иорк аепидҭагылазаашьа цәгьа иахҟьаны аҭагылазаашьа ҷыда аларгалеит
Алада-африкатәи Ареспубликаҿ акоронавирус аштамм ҿыц 50-ҩык рыдбалан
Агәабзиарахьчаразы адунеизегьтәи еиҿкаара акоронавирус аштамм ҿыц ишәарҭоуп ҳәа аанацҳаит
Владимир Зеленски иҳәамҭала, Украина аҳәынҭқарратә аарҳәра ҟалар ауеит
Акоронавирус аштамм ҿыц амшала, Еврокомиссиа Аладатәи Африка арегион аҟынтә аҧыррақәа раанкылара иазкны аинициативала иқәгылоит
Европатәи акомиссиа аинициатива ҿыц - COVID-19 зхызгахьоу, мамзаргьы Агәабзиарахьчара адунеизегьтәи аиҿкаара ала иазхаҵоу авакцина алаҵа ҟазҵахьоу ауаҩҧсы Шенгентәи азонашҟа идәықәлар илшоит
Европатәи ахәшәқәа рагентра хәышықәса инаркны 11 шықәсанӡа ахәыҷқәа алаҵа "Фаизер" рзыҟаҵара арекомендациа ҟанаҵеит
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa Азербаиџьан акоронавирус 1880 афакт ҿыцқәа аарҧшын, 27-ҩык иԥсит
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa Шәaмaхьтәылa aкоронaвирус 860-ҩык рыдбалан, иԥсит 23 -ҩык
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa Шәaмaхьтәылa aкоронaвирус 272-ҩык рыдбалан, иԥсит 30-ҩык
Парижтәи аоператә театр ашҭаҿ хыбрак былуеит
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa Азербаиџьан акоронавирус 1 763 афакт ҿыцқәа аарҧшын, 20-ҩык иԥсит
Илҳам Алиеви Никол Ԥашиниани ԥхынҷкәын 15 рзы Бриуссель еиԥылоит
Урыстәыла акоронавирус 37 156-ҩык рыдбалан, рыԥсҭазаара иалҵит 1 254-ҩык
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa Шәaмaхьтәылa aкоронaвирус 799-ҩык рыдбалан, иԥсит 29-ҩык
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa Азербаиџьан акоронавирус 2 124 афакт ҿыцқәа аарҧшын, 27-ҩык иԥсит
Владимир Зеленски 28-ҩык урыстәылатәи амаҵзура ҷыдақәа русуҩцәа рганахьала асанкциақәа ралагалара иазку адҵа инапы аҵаиҩит
Азербаиџьани Шәамахьтәылеи абҵара 16 рзы аҳәааҿ аҭыԥ змаз аидыслареи аԥсыҭбарақәеи ирызку адыррақәа аладырҵәеит


Еилкаахеит Валиева Аолимпиадахь лынашьҭраз CAS аӡбамҭа анрыланаҳәо
16:25 12.02.2022 (ирҿыцуп: 16:27 12.02.2022)
© Sputnik / Григорий СысоевОлимпиада-2022. Фигурное катание. Командный турнир
© Sputnik / Григорий Сысоев/
Жәларбжьаратәи атестҟаҵартә маҵзура (ITA) ахәаша аҳәамҭа ҟанаҵеит Валиева 2021 шықәса ԥхынҷкәынмза 25 рзы иалҭаз адопинг-тест агәаҭарақәа рҿы триметазидин апрепарат шлылаз шышьақәырӷәӷәоу.
АҞӘА, жәабран 12 - Sputnik. Урыстәылатәи аҵаақәшьқьрааҩы Камила Валиева Аолимпиатә хәмаррақәа рахь лынашьҭраз аус аӡбамҭа еилкаахоит ашәахьа жәабран 14 амш аҩбатәи азбжазы ҳәа аҳәоит Аспорттә бжьаҟазаратә ӡбарҭа (CAS) арелиз аҟны.
Ари аус аӡбаҩцәаз иалхуп италиатәи Фабиа Иудика, америкатәи Џьеффри Бенц, асловиан Весна Бергант Ракочевич. Аус азыӡырҩра алагоит амҽыша 15:30 азы.
Жәларбжьаратәи атестҟаҵартә маҵзура (ITA) ахәаша аҳәамҭа ҟанаҵеит, Валиева 2021 шықәса ԥхынҷкәынмза 25 рзы иалҭаз адопинг-тест агәаҭарақәа рҿы триметазидин апрепарат шлылаз шышьақәырӷәӷәоу.
Стокгольмтәи адопингҿагыларазы алабораториа Валиева лтест аҭакқәа лырҭеит жәабран 8 рзы. Урыстәылатәи адопингҿагыларатә маҵзура ақәҵара аднакылеит Валиева аамҭала лынаскьагара, аха апеллиациа ашьҭахь жәабран 9 азы лара дырхынҳәуп. Уажәтәи аамҭазы аҵаақәшьқьрааҩы азин лыҭоуп Пекин имҩаԥысуа Аолимпиатә хәмаррақәа лхы рылархәра. Жәларбжьаратәи Алимпиатә комитети Жәларбжьаратәи адопингҿагыларатә маҵзуреи (WADA) ақәшаҳаҭым иагьаҿагылоит Аспорттә бжьаҟазаратә ӡбарҭа (CAS) иаднакылаз Валиева лганахь ала аӡбамҭа.


Ажәабжь ҿыцқәа
17 May 2022 83
Аԥсны Аҳәынҭқарра Адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынба лаҵарамза 17 аҽны Аԥсны Аҳәынҭқарра Адәныҟатәи аусқәа рминистрра аколлектив 29 шықәса ахыҵра рыдиныҳәалеит
Аԥсны Аҳәынҭқарра Адәныҟатәи аусқәа рминистрра лаҵарамза 17 аҽны 29 шықәса ахыҵит.
16 May 2022 46
Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистрраҟны иаԥҵоу Ауаажәларратә хеилак аилатәара аатит ААР амедиацентр аҿы лаҵара 16 азы аминистр Инал Арӡынба инапхгарала.
13 May 2022 67
Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистрра иеиҳабыратәым Жәларбжьаратәи аиҿкаара «Амлакра аҿагылараз» апроект анаркит
Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистрреи Аԥсны Ашәарҭадаратә маҵзуреи иаадырԥшит иеиҳабыратәым Жәларбжьаратәи аиҿкаара «Амлакра аҿагылараз» апроект «Аҿиара аусхк аҟны аинклиузивтә знеишьақәа рыла аҭыԥантәи ахаланапхгара аиӷьтәра» адыррақәеи уи аҳәаақәа ирҭагӡаны имҩаԥыргоз ауснагӡатәқәеи реиқәымшәара.
12 May 2022 36 Анотақәа
Аԥсны Аҳәынҭқарра Адәныҟатәи аусқәа рминистрра Лугансктәи Жәлар Рреспублика Амш азы адныҳәалара азынанашьҭит Лугансктәи Жәлар Рреспублика Адәныҟатәи аусқәа рминистрра.
11 May 2022 84 Анотақәа
Аԥсны Адәыҟатәи аусқәа рминистрра Донецктәи Жәлар рреспублика Адәыҟатәи аусқәа рминистррахь инанашьҭит ареспублика амшныҳәа аҳаҭыраз адныҳәаларатә шәҟәы.
9 May 2022 54
Аԥсны адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынба Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду аветеран, 94-лшықәса зхыҵуа Мариа Филипп-иԥҳа Ломакина Аиааира Амш лыдиныҳәалеит.
9 May 2022 104
Аԥсни Урыстәылеи рыдәныҟаполитикатә усҳәарҭақәа рхадацәа Сергеи Лаврови Инал Арӡынбеи адныҳәаларатә шәҟәқәа еимырдеит Аџьынџьтәылатә еибашьра Ду аҿы Аиааира 77-шықәса ахыҵра амш инадҳәаланы.
5 May 2022 106
Аԥсны адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынба Џьансеҭ Казанԥҳа лыԥсҭазаара лалҵраз адышшылара рзыҟаиҵеит лыуацәеи лҭынхацәеи.
5 May 2022 103 Аҳәамҭақәеи ақәгыларақәеи
Қырҭтәыла жәларбжьаратәи аплошьчадкақәа зегьы рҿи аинформациатә ҵакыраҿи 2008 шықәса раахыс ахы ианархәоит «аоккупациа зызуу аҵакырақәа» рзы атезис. Уи инақәыршәаны Аԥсни Аахыҵ Уаԥстәылеи Урыстәыла иампыҵахалан иҟоуп ҳәа иршьоит.
29 April 2022 71
Урыстәыла ААР аофициалтә хаҭарнак Мариа Захаровеи Аԥсны ААР апресс-маҵзуреи аԥснытәи АИХқәа рхаҭарнакцәеи реиҿцәажәара авидеоконференциа мҩаԥысит Аԥсны ААР амедиацентр аҿы мшаԥы 29 азы.


АҞӘА, рашәарамза 10 – Sputnik, Владимир Бегунов. Аԥсны Ахада Рауль Ҳаџьымба рашәарамза 3 рзы адҵа ҟаиҵеит мчыбжьык аҩныҵҟала апаспорт ҿыцқәа ауааԥсыра рыҭара хацыркхарц. Апаспортқәа рыԥсахра харџьцҵада имҩаԥгахоит ареспубликатә биуџьет азы. Абри атәы лҳәеит Афинансқәа рминистр Амра Қәаранӡиаԥҳа.
Рашәарамза 3 рзы Рауль Ҳаџьымба иҳәеит зпаспортқәа рыҿҳәара иахыԥахьоу ауааԥсыра рпаспортқәа хәыда-ԥсада иԥсаххоит ҳәа.
Мшаԥымзазы Аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩ Шамиль Аӡынба иҳәеит аԥсуа паспортқәа рыҭара хацыркхоит лаҵарамзазы Аҟәеи Аҟәа араиони рпаспорттә столқәа рҟны ҳәа.
Рашәарамза 3 рзы иара аҳәамҭа ҟаиҵеит ирыҭо 23 паспорт роуп ҳәа. Урҭ массала ршара алнаршом аинструкциа аҟамзаара. Уи адагьы иҟоуп афинанстә проблемақәеи ауааԥсыра ртәылауаҩра ашьақәыргылара апроблемеи.


АҞӘА, абҵара 24 – Sputnik. Ақырҭуа ган Интерпол ахь аҳәара ҟанаҵеит Қырҭтәыла атәылауаҩ Гигла Оҭхозориа дызшьыз аԥсуа ҳәаахьчаҩ иԥшааразы. Абри азы аҳәамҭа ҟаиҵеит Қырҭтәыла Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистр Георги Мгебришвили. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости.
Қырҭтәыла атәылауаҩ Граданин Грузии Гигла Оҭхозориа дшьын ақырҭуа-аԥсуа ҳәааҟны 2016 шықәса лаҵарамза 19 рзы. Қырҭтәыла атәылауаҩ Гигла Оҭхозориа ишьра афакт инақәыршәаны Аԥсны арратә прокуратура ашьаус хацнаркит. Аусбарҭа адыррақәа рыла аҳәаахьчаҩи Қырҭтәыла атәылауаҩи рыбжьара аимак ахы цәырнагеит Оҭхозориа иахәҭаз адокументқәа имамкәа Аԥсны аҵакыра алалараз мап ахьицәыркыз азы.
Аԥсуа ган аҳәамҭа ҟанаҵеит Қырҭтәыла аԥсуа ҳәаахьчаҩ дшарымҭо азы.
"Азыҳәа ҟаҵоуп. Иаарласны ациркулиар ҟаԥшь ала аҳәаахьчаҩ иԥшаара иалагоит" — иҳәеит Мгебришвили Апарламент аилатәараҟны.
Қырҭтәыла атәылауаҩ Граданин Грузии Гигла Оҭхозориа дшьын ақырҭуа-аԥсуа ҳәааҟны (ахылаԥшра-аушьҭырҭатә пункт "Набакиа", ақ. Батаигуар) 2016 шықәса лаҵарамза 19 рзы, Аԥсны Ашәарҭадаратә маҵзура аҳәаахьчаратә отриад аусзуҩ Рашид Кандџьи-оглы иареи ироуз аимак иахҟьаны. Гигла Оҭхозориа ишьра афакт инақәыршәаны Аԥсны арратә прокуратура ашьаус хацнаркит.


Ҭарашь Ҳагба аҿари аспорти русқәа рзы Аҳәынҭеилакы аиҳабыс дҟаҵоуп
© Sputnik / Томас ТхайцукТаращ Хагба
© Sputnik / Томас Тхайцук
Уаанӡа Аҳәынҭеилакы ахантәаҩыс иҟаз Џьемал Гәбаз ԥхынҷкәынмза 7, 2022 шықәсазы имаҵзураҟынтәи ихы дақәиҭтәын.
АҞӘА, ажьырныҳәа 24 – Sputnik. Аԥсны ашьапылампыл азы Афедерациа ахада Ҭарашь Ҳагба аҿари аспорти русқәа рзы Аҳәынҭеилакы аиҳабыс дҟаҵоуп ҳәа аанацҳауеит атәыла ахада ипресс-маҵзура.
Атәыла ахада Аслан Бжьаниа уи азын аусԥҟа инапы аҵаиҩит ажьырныҳәа 23 рзы.
Ҭарашь Ҳагба диит 1991 шықәсазы. Аспорт азҟаза, "Ахьӡ-аԥша" аорден III аҩаӡара ианашьоуп амилаҭтә команда ConIFA-2016 аверсиала адунеи ианачемпионхаз.
2021 шықәса хәажәкырамза аахыс Аԥсны ашьапылампыл азы Афедерациа ахадас дыҟан.


АҞӘА, жәабран 28 – Sputnik. Атәыла Ахада Рауль Ҳаџьымба аусшәҟәқәа инапы рыҵеиҩит. Урҭ инарықәыршәаны Аԥсны Ахада идҵала Геннади Сыҷынаа Гагра араион ахадас далхуп, Валери Смыр – Аҟәа араион ахадас. Абри атәы аанацҳауеит Аԥсны Ахада иофициалтә саит.
"Гагра араион ахадас далхзааит Геннади Калистрат-иԥа Сыҷынаа, Аҟәа араион ахадас далхзааит Валери Алеқсандр-иԥа Смыр", — ҳәа аҳәоит атәыла Ахада инапы зҵеиҩыз ашәҟәы.
2014 шықәса жьҭаарамза инаркны 2017 шықәса ԥхынгәымзанӡа Аҟәа араион Ахадас дыҟан Беслан Аҩӡба. 2017 шықәса ԥхынгәымза 14 рзы Рауль Ҳаџьымба инапы аҵеиҩит Аусшәҟә, Беслан Аҩӡба инапынҵақәа рҟынтәи ихы дақәиҭтәызарц.
Валери Смыр уаанӡа араион Ахада ихаҭыԥуаҩыс дыҟан. 2017 шықәса ԥхынгәымза инаркны араион Ахада инапынҵақәа неигӡон.
2018 шықәса ажьырныҳәа 29 рзы Гагра араион Ахада Заур Бганба арзаҳал иҩит ԥхьатәара дышцо азы. Иара араион анапхгара аиҭон 2016 шықәса инаркны.
Жәабран 12 рзы Гагратәи ақалақьтә еизара Геннади Сыҷынаа икандидатура шьақәдырӷәӷәеит араион Ахадас.


Аҟәа. Мшаԥымза 10, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. А.Н. Островски диижьҭеит 200-шықәса аҵра инамаданы имҩаԥысуа ХХV аиубилеитә Жәларбжьаратәи афестиваль «Урыстәыла имҩаԥысуа аиԥыларақәа» аҳәаақәа ирҭагӡаны Санкт-Петербург ақалақь аҿы, атеатр-фестиваль «Балтийский дом» асцена аҿы ахәаԥшцәа аспектакльқәа дырбара иалагеит.
Афестиваль рхы аладырхәуеит Аԥсны, Азербаиџьан, Ермантәыла, Ҟазахсҭан, Белорусиа, Киргизиа, Донецк, Ҭаџьыкьысҭан, Туркмениа, Узбекистан рҟынтәи атеатралтә коллективқәа.
Ф.А. Искандер ихьӡ зху аурыс драматә театр Мшаԥымза 12, 13, 14 рзы Ф. Искандер ихьӡ зху Аурыс драматә театр, аиубилеитә жәларбжьаратәи афестиваль «Урыстәыла имҩаԥысуа аиԥыларақәа» аҳәаақәа ирҭагӡаны Санкт-Петербург ақалақь аҿы, атеатр-фестиваль «Балтийский дом» асцена аҿы ахәаԥшцәа х-спектакльк днарбараны иҟоуп. Мшаԥымза 12 рзы, А.Н. Островски иира Амш аҽны (хәажәкырамза 31 [мшаԥымза 12] 1823 ш. — рашәарамза 2 [14] 1886 ш.) ахәаԥшцәа идырбахоит аурыс драматург иеихьӡылоу икомедиа ала иқәыргылоу аспектакль «Ахаҵа ԥшӡа». Мшаԥымза 13 рзы петербургтәи ахәаԥшцәа идырбахоит Фазиль Искандер иеихьӡылоу иповест ала иқәыргылоу аспектакль «Софичка». Мшаԥымза 14 рзы идырбахоит испаниатәи адраматург Федерико Гарсиа Лорки иԥсҭазаареи ирҿиарамҩеи иазку аспектакль «Аԥынгыларақәа зегьы ириааиуа агәырӷьара» («Радость вопреки всему»).
Афестиваль мшаԥымза 16 рҟынӡа имҩаԥыслоит. Уи Урыстәылатәи Афедерациа акультура Аминистрра, Санкт-Петербург акультура азы Акомитет, Урыстәыла атеатралтә усзуҩцәа Реидгыла, Урыстәыла аус ацура Ахаҭарнакреи Ихььыԥшым Аҳәынҭқаррақәа Реиҩызара иалоу атәылақәа-алахәылақәа Рпарламентбжьаратәи Ассамблеиеи ацхыраареи адгылареи рыла имҩаԥысуеит.
Аԥсны Аурыс драматә театр ари афестиваль алахәхара алыршахеит Аԥсни Урыстәылеи ркультура Аминистррақәеи Аԥсны иҟоу Урыстәыла аус ацура азы Ахаҭарнакреи Санкт-Петербург акультура азы акомитети иҟарҵаз адгылара иабзоураны.
Ф.А. Искандер ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә аурыс театр (Искандер итеатр) — Аԥсны уаҳа здаҟам аурыс театр ауп. Уи аԥҵан 1981 шықәса рзы. 2016 шықәса раахыс атеатр аҿиара аетап ҿыц иалалеит, иахьа уи Аԥсны атеатралтә процесс аҿы иԥхьагылоу театрны иҟоуп. Шықәсык ала жәаба инарзынаԥшуа аԥхьарбарақәа ҭыжьуа, иреиӷьу урыстәылатәи арежиссиорцәеи атеатралтә специалистцәеи аус рыцура алыршо, Искандер итеатр аспектакльқәа рхаҭабзиара шьаҭанкыла аиӷьтәра адагьы аспектакльқәа ирҭаауа рхыԥхьаӡара акырынтә аизырҳар алнаршеит. Атеатр ирацәаны, қәҿиарала агастрольқәа нанагӡоит. Урыстәыла акультура Аминистрра апрограмма «Агастроль дуқәа» иалахуп, зыхь нагоу жәларбжьаратәи афестивальқәа рахь ааԥхьарақәа ласы –лассы иаиуоит. Атеатр иахьатәи арепертуар аҿы иҟоуп аурыс, аԥсуа, аҳәаанырцәтәи аклассикеи антикатә авторцәеи ҳаамҭазтәи апиесақәеи рыла иқәыргылоу 25 спектакль ыҟоуп.


Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
- Иҵит 220 шықəса аурыс поет ду, иреиҳаӡоу аурыс милаҭтə гени Александр Сергеи-иԥа Пушкин диижьҭеи. Уи диит Москва, иԥсҭазаара аҵыхəтəантəи ашықəсқəа ихигеит Петербург, убраҟа идунеи иԥсахит - адуель аҟны дҭахеит залымдарала. Пушкин аурыс поезиаҿы инаигӡаз ароль, иааникыло аҭыԥ убас иҟалеит, ԥсахшьа ақəымкəа. Уаанӡагьы, Пушкин дцəырҵаанӡагьы, аурыс поетцəа дуӡӡақəа ыҟан аӡəымкəа ҩыџьамкəа, Жуковски, Державин реиԥш иҟаз апоетцəа лыԥшаахқəа налаҵаны, аха Пушкин иажəа, ицəаҳəеиҿартəышьа убас имариан, убас еиҿкаан, иԥшӡан, убас ргəынкылара маншəалан, шықəсқəак рыҩнуҵҟа иара данцəырҵ инаркны Урыстəыла зегьы аҩнуҵҟа ахы-аҵыҳəа, ихьӡ еицырдыруа иҟалеит.
- Хашҭра рықəым илирикатə шедеврқəа, ипрозатə ԥҵамҭақəа, идраматургиа, аха иара ирҿиамҭақəа рҿы ихадароу аҭыԥ ааннакылоит иажəеинраалоу ароман "Евгени Онегин". Уи иара еиҳа бзиа иибоз, игəы-иԥсы злаз, еиҳа дзыхӡыӡаауаз, еиҳа инарҭбааны ихаҭара зныԥшыз аԥҵамҭан. Иҩуан 7-8 шықəса.
"Евгени Онегин" Пушкин иҩымҭақəа реиҳа инарҭбааны еиҭагоу иреиуоуп ажəытəтəи асовет тəылақəа рбызшəақəа рахь, европатəи абызшəақəа рахь, Кавказ зҳəаз еиԥш. Дырмит Гəлиа ибзоураны, Баграт Шьынқəба дналаҵаны, иакымкəа илирикатə ҩымҭақəа еиҭаган, саргьы еиҭазгахьан акымкəа-ҩбамкəа санқəыԥшыз аамҭазы. Аха, ус-ус ҳшааиуаз, изгəыӷьит хадара злоу "Евгени Онегин" аиҭагара.
- Сара уи ахы инаркны аҵыхəанӡа еиҭазгап ҳəа ҳасабс исымаӡамызт раԥхьа. Иалҵуа збап, ацəаҳəақəа шааиуа збап ҳəа ауп сшалагаз. Сахəаԥшын, аԥсуа жəеинраалеи аурыс жəеинраалеи излеимадоу, излеиқəҿырҭуа даараӡа акрыҟоуп. Зегь раԥхьаӡагьы, ақəыӷəӷəара иабзоураны. Аԥсуа жəеинраалаҟынгьы, аурыс жəеинраалаҟынгьы ақəыӷəӷəарақəа, ашьҭыбжь еицааирақəа даараӡа еиқəҿырҭуеит. Абарҭ акəамаҵамақəа ишауаз, ишамуаз рышьҭа схын, нас сама ицеит.
- "Евгени Онегин" еиҭазгон хԥаҟа-ԥшьбаҟа шықəса. Аха иахьа уажəраанӡагьы акəаԥ сыргылеит ҳəа сыԥхьаӡаӡом сара. Ана цəаҳəак сахəаԥшуеит, ара ажəак сыԥсахуеит, сыҟанаҵы убас ауп, иара сгəы-сыԥсаҿы ишыҟоу, ишаанхаз. "Онегин" аҟны аурыс ԥсҭазаара инарҭбааны, насгьы ақыҭа ԥсҭазаара акəымкəа, Петербург, ҭауади-аамсҭеи, ауаа хгылақəа, усҟантəи аамҭазы инагаз ауаа рдунеи, рбызшəа, рқьабз, рҵас алоуп ишеибыҭоу. Абри аганахьала уаҟа иаарԥшу адунеи Кавказтəи аԥсҭазаара аиҿкаашьа еиԥшым, аԥсуа ԥсҭазаара аиҿкаашьа еиԥшым, зынӡа ихазуп. Саргьы исылшоз ала убарҭқəа ҳасаб рзызуан.
- "Ижəба аҩызцəа иахьынӡашəылшо, аԥсҭазаара шəызхара
Еилыскаахьеит азы ишбашоу, уи садҳəылацəом сара.
Акгьы иалшом уажəшьҭа схыхра, аха ихароу агəыӷра
Зны-зынла самоуп сыргəаҭеиуа, гəнаҳарами сышьҭамҭа аиуа
Сыҟамкəа адунеи сакхар, са сыҩуам аӡəы сирҽхəарц азы.
Аха исцəымӷӡам, аиашаз, сыхьӡ еицырдыруа иҟалар,
Ҩымҭак акəзаргьы исҭынхаз, сыӡбахə ранаҳəааит ҭахҵас.
Уи ахьысып аӡəы игəеисра, насгьы, издыруада, разҟшəа
Иамфар аамҭа еилаҩынтра са еиқəсыршəо ацəаҳəа.
Издыруада, гəыӷра бзиоуп, мышкызны џьара гаӡа қьиак
Иҳəар днахəаҧшны спатреҭ: "О, уи иакəҵəҟьан апоет!"
Иудкыл гəыкала сыџьшара, уара амузақəа згəаԥхо,
Згəалашəараҟны иаанхо, сҩымҭа ахыҭҟьақəа рылшара
Аҭаҳмада ахьӡ-ԥша иху, напыла ашьышьра зҭаху!"
- Дмитри Анатоли-иԥа Медведев Урыстəыла ахадас даныҟаз, 2009 шықəса рзы акəын, сара адырра сырҭеит Аԥсны иҟоу аурыс цҳаражəҳəарҭа анапхгара, урҭ ирыбзоураны "День народного единства" ҳəа абҵарамза 4 рзы есышықəса имҩаԥырго аныҳəахь Урыстəылаҟа ацара сылшеит. Убрахь инарыԥхьоит еиуеиԥшым атəылақəа рҟынтəи аурыс культура иазааԥсахьоу ауаа, ахаҭарнакцəа. Убасҟан, 2009 шықəса рзы 12 тəыла рҟынтəи ааԥхьара рыман аурыс бызшəа, аурыс культура, аурыс поезиа ӡырызго, иазҿлымҳау ауаа. Убарҭ рхыԥхьаӡараҿы саргьы ааԥхьара соуит.
Уи сара сзы хашҭра зқəым мшын. 20 минуҭ ақəгылара, уахь анеира, ацəырҵра, аԥсуаҵас аҽеибыҭара... Иахьеиԥш исгəалашəоит, азал ду аҿы, Гьаргь изал ҳəа изышьҭоу, шəҩыла аинтеллигенциа тəан. Медведев харантə иҿааихоит, иҳаԥхьо иалагоит, саргьы сгəы хыҭхыҭуа стəан, заа иҳарҳəахьан, "инарҭбаау ақəгыларақəа шəҽырзышəымкын, шəара 12-ҩык шəыҟоуп, жəаба жəаба минуҭ жəгаргьы, сааҭқ ҩсааҭк Урыстəыла Ахада убра дгыланы дышəзыԥшызароуп", ҳəа. Зажəақəа ԥыҭк еиҵызхызгьы ҟалеит. Азныказы сгəы иҭаӡамызт аҳамҭа исиҭоз анаҩс, ажəа саҳəоит ҳəа. Аха, ашьҭахь сахəаԥшын арабцəа егьи уҳəа иқəгылақəаз ҟалеит, саргьы Пушкин изкны ажəақəак сҳəандаз ҳəа сгəы иаанагеит. Медведев, "уцəажə, уқəгыл" иҳəеит. Нас, снеит.
- Аԥсуа поезиеи аурыс литературеи ирызкны ҩбаҟа ажəа сҳəеит, саԥхьеит Онегин раԥхьатəи еицырдыруа астрофа: "Мой дядя самых честных правил". Саналгоз аамҭазы, ԥсышəала санаԥхьа ашьҭахь, ҩцəаҳəак урысшəала ихсыркəшеит :"Вздыхать и думать про себя, когда же черт возьмёт тебя". Медведев дԥышəарччо игəарԥханы дысԥылт, ацəаҳəагьы сара сахь аҿаархан еиҭеиҳəеит: "Когда же черт возьмёт тебя" ҳəа.
Иара ажəа анааникыла, аҵыхəтəаны ианеихишьалоз аамҭазы, иқəгылаз 12-ҩык ҳаҟан аха, зегь акоуп сықəгылара, саԥхьара, аԥсуа бызшəа ашьҭыбжь шгаз егьиз игəаԥхеит, иубаратəы иҟан, дагьазааҭгылеит: "Ари ҳаззыӡырҩрыз аԥсуа еиҭага, ҩаԥхьа аиҭагара аҭахӡам, иаҳəо зегьы еилышəкааит", - ҳəа дцəажəеит.
Уи сара сыԥсҭазаара иацуп, исхашҭуам. Аԥсуа поезиазы, сара сзы, ҳашəҟəыҩҩцəа рзы иреиҳаӡаз трибунан, уи еиҳау даҽакы аԥшаара уадаҩын.
- Аоригиналтə ҩымҭақəеи аиҭагареи еиваргыланы аханатə саауан, уажəгьы аоригиналтə усумҭақəа шызыҩуа еиԥш, аиҭагарагьы снапы алакуп, еиҳаракгьы уажə сызҿу Пушкин илирикатə ҩымҭақəа реиҭагара ауп. Урҭ акымкəа-ҩбамкəа еиҭазгахьеит, Анцəа исаҭəеишьозар, ишаанагара иҟоу шəҟəык илирика иазкны иҭсыжьып ҳəа сгəы иаанагоит, сеиҭагақəа убри ашəҟəаҿы иарбаны.
Пушкин еснагь агəаҳəара уиҭоит, иҟоуп знык-ҩынтə узыԥхьахьо, нас насҭха ишьҭауҵо апоетцəа, аха Пушкин иажəа убас еиԥш мхылдызк ацуп, ианакəзаалакгьы иугəалашəоит, амҩа ушану, устол ушахатəоу, уусураҿы ушыҟоу, шəкы-зқьы рыла Пушкин ҳара ҳаԥсҭазаара даларсуп.
Ирацəоуп уи аԥсуа поезиа дызланырыз. Зегь раԥхьа Дырмит Гəлиа инаиркны, Баграт Шьынқəба инаиркны. Баграт Шьынқəба итəы аагозар, аԥсуа поезиа аҟны иҟаз агармониа, абри аԥшӡара имарианы аҩра, ацəаҳəа имарианы агəынкылара, раԥхьаӡа акəны уи Шьынқəба илшеит, ҳара ҳзы уи ҿырԥшыгахеит. Убас еиԥш иҟаз аԥышəақəа ирыбзоураноуп, ҳарҭ убарҭ ирышьҭанеиуаз абиԥарагьы абас еиԥш имариамыз амҩа ҳзанылаз, аиҭагара аус ҳнапы алакны.
- 2012 шықəса инаркны, изӡом, сара саԥшьгаралоуп еиҳарак, Аҟəатəи аботаникатə баҳчаҿы Пушкин даниз амш азгəаҳҭоит. Ари ауаажəларра, аинтеллигенциа зегьы алахəуп. Сынтəа, иахьа, иҵуеит аашықəса абри аус анапы алаҳкижьҭеи. Убасҟан, 2012 шықəса рзы, убра аҵлагьы еиҭаҳҳаит, уи аҵла иахьа иџарџаруа еизҳазыҕьаны аботаникатə баҳчаҿы иреиӷьу, еиҳа улаԥш зыдхалоу аҵиаақəа иреиуаны иҟоуп.
Аботаникатə баҳчагьы залаҳхыз уи ауп, 1840 шықəса рзы адунеи аҿы еицырдыруа абри ацентр ашьапы икит аурыс еинрал Николаи Николаи-иԥа Раевски, уи Пушкин иҩыза иакəын. Ҳəарас иаҭахузеи, Пушкин аԥсуаа иара ихаан дызбахьаз, Петербург аҵара зҵоз, аурыс афицарра зҽазызкуаз, иаҳҳəап Ажəанба Салуман, уи 1828-32 шш. рзы убраҟа аҵара иҵон, Пушкин иаркы-ирцə ҳəа даныҟаз акəын. Ажəанба иоума, егьырҭ роума Пушкин дрымбацкəа ҟаломызт.
Убас, Нхыҵ-Кавказ дыҟан ҳашьцəа адыгаа рҿы, ачеченцəа рҿы, ауааԥса рҿы, ус Қырҭтəыла дылбааит. Уаҟагьы аԥсуаа иреиуаз ыҟамкəа ҟаломызт, Қарҭ изыӡырҩуаз, иӡбахə зҳəоз. Иара иԥсра, иҭахара атəы Раевски 1840 шықəса рзы, аботаникатə баҳчаҿы аус зуаз, аҵла еиҭазҳауаз, ашəаԥыџьаԥ еиҭазҳауаз, ауаа нагақəа, хар змамыз аԥсуаа ҳəа иҧхьаӡаз икəша-мыкəша ҭауади-аамсҭеи зҳəазеиԥш, иҿцаауан. Урҭ иреимҳəар ауамызт иара иҩыза гəакьа аурыс поет ду нахьхьи Петербург дышҭахаз ҳəа игəынганы.
Убас сгəы иаанаагоит сара, Пушкин данҭаха ашьҭахь, дук мырҵыкəа иҭахара атəы абра аботаникатə баҳчаҿы, ажəытəтəи аҭəаҵла амҵан аԥсуаа аӡбахə рмаҳар ауамызт, егьалацəажəон ҳəа сгəы иаанагоит Николаи Раевски ибзоураны.
Уи аахыс Асовет аамҭа, ҳлитература ашьақəгылара изныкымкəа-иҩынтəымкəа иара иеиҭагара, Пушкин иажəа аҿҵаара, азхьра, аихаҳара амҩа ҳануп. Аурыс поезиа ду, аурыс литература, адунеитə поезиа зҳəазеиԥш ирацəаны Пушкин ила иаатуеит. Пушкин иирамш, даҽа ганкахьала аурыс бызшəа амш ҳəа иалкаауп.
- Уал нагӡтəыс иҳамоу ҳбызшəа амырӡра, ҳбызшəа аихаҳара ауп. Ҳара ҳазҽеихар, ҳара аҳəынҭқарра ҳамоуп, амч-алшара ду ҳамоуп, Ахьыԥшымра ду ҳамоуп, ҳус ҳара ишаҳҭаху еиҿаҳкаарц ҳалшоит ҳбызшəа аӡыргараҿы, аиқəырхарҿы, аизырҳараҿы, убас ҳлитература зегьы. Ҳлитература, ари адəахьы ҳцəырызго, "визитная карточка" ҳəа аурысқəа ишырҳəо еиҧш, аенциклопедиақəа раԥхьа иахьаауртуа убра "Абхазия, абхазская литература" ҳəа ҳарбо иаауеит.
Ҳаԥхьаҟагьы иаҳҭахуп, уи ажəытəан иҟан ҳəа акəымкəа, иахьагьы иҿиоит ҳəа ианыларц, ҳаргьы ҳаизҳазыӷьаларц. Апоезиа амч, ажəа амч, адоуҳа амч - абарҭқəа зегьы еибыҭазароуп, Анцəа дҳацхраауазароуп!
Аинар Ҷыҭанаа, Sputnik
Ԥхынгәымза амра ашәахәа цаҳә-цаҳәқәа хәыҷы-хәыҷла еихсыӷьуан, ақыҭа мҩа саныланы, счабра ду сҿышьуа саннеиуаз. Уаҳа зылшо иԥсра убеит ҳәа ауп сшыҟоу хҭыс рацәала игәылҭәааз ари амш анҵәамҭазы, аха аҩнынӡа сызгаша сымҩа макьана инымҵәаӡац аҟнытә, ашьыжь еиԥш ашаца-шацаҳәа акәымзаргьы , "уалла" сшьаҿақәа неихго, сҽырӷәӷәаны саауеит. Ӡы-хьшәашәак уажәы исзеицәамхар ҟаларын. Сыцагьы уажәшьҭа ҿаҵақәак азҭасыршәыр цәгьа ишамбо аҟара снардыруеижьҭеи акрааҵуеит, аха аҩнынӡагьы уажәшьҭа рацәак бжьам, иаасычҳап...
Аха сышнеиуаз, сыварахьшәа баҳча ссирк сылаԥш анақәшәа, сгәы иамукәа сааҭгылан, саанаԥшы-ааԥшит. Абаҳчаҿы ашәырҵлақәа рхыԥхьаӡара рацәам, реиҳаракгьы ҵәаҵлақәоуп, аха харантәи икәалыкәаџьо исҿаԥхо аҵәа ҟаԥшь ҟәазқәа уамак ала иԥшӡоуп, ргьамагьы ссирхашт, ҳәарада. Ааигәа-сигәа аӡәгьы сылаԥш иқәшәом уажәазы. Ас иманшәаланы "амомент" соузар, ҩбаҟа ҵәа ҿыхны, наҟ-арахь икны саарыцҳауа, ԥшьаала сымҩа инацысҵар, аҩнынӡа сназгаша "абылтәгьы" соурын, абаҳча аԥшәмагьы уеизгьы-уеизгьы ԥхасҭа дук исҭарым ҳәа азысыӡбан, аамҭа мгакәа аанда снадгылт.
Даараҵәҟьа исгәамԥхаӡеит аҵәаҵлақәа санырзааигәаха сназлаԥшыз ацәыршәагара. Иабаҟоу харантәи сыԥсы злахаз аҵәа ҟаԥшь ҟәазқәа? Ааи, аԥштәхәы аганахьала зыла самжьаӡеит, урҭ ҟаԥшьқәаҵәҟьоуп. Ашәагаагьы ҟәнушьартә иҟам, схы иаҟарақәоуп амахәқәа ырхәаны, ихьанҭыџь-хьанҭыџьӡа, аԥсаҵла ахәмаргақәа реиԥш икнаҳау ашәыр. Аха ари абаҳчаҿы игылоу аҵәаҵлақәа зегьы сара сеиԥш иреилаҳашаз ауаҩы дрыниаанӡа сынтәатәи рҽаҩра зегьы хьӡыда-цәада иҿабаазаап, иагьа уҽазушәаргьы, афаразы имаҭәахәу ҵәа цырак узрылԥшаауам. Убри аангьы абаҳча анапы агуп сҳәар – гәнаҳарахоит: аҵа цқьаӡа ирхуп, амахәқәа ишахәҭоу еиԥш еилыхуп. Аха уи зегьы змаҭәахәгәышьоузеи, зегьы ззыҟаҵаз аҵыхәтәантәи алҵшәа ахархәара маиузар, аџьабаа абзабаа ацымлазар, ихәарҭаны изыҟамлазар ауаҩы изы? Аԥшәма ихаҭа аҵәафара уамак дамеилаҳазаргьы, игәылацәа ирзишар амурыз… Аҵәыуашьа ззымдыруаз ихы ԥиҽуан аума ари иахьӡу, мамзаргьы ау дымлаҟәит, акьаҿ днамӡеит акәу? Мап, арҭ ахшыҩҵакқәа уажәы сызлаԥшыз апылҳаҭра ианымаалошәа збоит. Абаҳча зҵазкуа анхарҭа злақьаԥҭоу ала, еиҳа ииашахоит ала цәгьа иаргьы иафомызт, даҽакгьы ианаҭомызт ҳәа ари ахҭыс аҟазшьарба азыҟаҳҵар.
Ԥыҭраамҭак санынаԥшааԥш, сыкәша-мыкәша избоз зегьы хшыҩзышьҭра анрысҭа, аԥшәма ари аҩнаҿы уаҳа дышнымхоз аҟара еилсыргеит азоуп ақьаԥҭа ҳәа зысҳәазгьы. Избан акәзар кәыркәа шоуразы ақыҭаҟны ашәқәеи аԥенџьырқәеи ыҵарбаҟа иаркны аӡәы дтәап ҳәа сгәы иаанагом, ауаҩы ихы даӷамзар, мамзаргьы аҩнуҵҟа аҳауа рхьшәашәага изыҩнагыламзар. Аха аԥенџьырқәа акы-ҩба ҭаԥсаны излаҟоу ала ари аҩны зыӡбахә сымоу ахархәага амоуп ҳәа аҳәара даараӡа исцәыуадаҩуп. Сгәанала, алкаа ҟаҵоуп – аԥшәма инхарҭа ҭыԥ иԥсаххьеит.
Уи зегьы еилкаауп, аҭагылазаашьақәа зегьы еиԥшӡам, аԥшәма иҩны ныжьны ицара мзызс иамоу здыруада… Аха ирхароузеи аҵәақәа? Избан урҭ ҿабаанӡа даҽа џьоукы изырҿаҵахәымхаз? Аԥшәма дкаҷбеизар? Иҟазшьа бааԥсызар? Уи ишәиира иацәшәаны акәзар егьырҭгьы ашәыр уажәраанӡа изакьымсыз? Аха даҽа ганкахьалагьы, зхы иамыхәо даҽаӡәгьы дызихәом аҟнытә, ара уеизгьы-уеизгьы иџьашьатәу ҳәа акгьы ыҟам, сгәанала. Издыруада ус акәымзаргьы, сгәы сажьозаргьы… Издыруада…
Ашәыр ҳҳәеит ҳәа, ауаҩгьы ари аҩыза ахаҿыҩбара ицәтәымӡам. Иаҳҳәап, иҟамлалои убасгьы, харантәи ауаҩы дыԥшӡазшәа анубо, аха иааигәаны данудырлакь дшеиӷрабаау анеилукаауа. Иҟалалоит даҽакалагьы: изаҭәаумшьо аҳәак иҟәнуп ҳәа шырҳәо еиԥш, еиҳа узқәымгәыӷуа ауаҩы, уара еиҳа ацхыраара ануҭаху аамҭазы инапы узырханы уанышьҭихуа. Аҭагылазаашьа ауп аус злоу, иароуп ҳсабрадақәа ҳҿыхны ҳхаҿра иаша алашарахь ицәырызго. Усҟан ҵакы амаӡам ауаҩы иҭеиҭыԥш, "дҟаԥшьу", "деиқәаҵәоу" мамзаргьы "дцәышу". Аҵакы змоу агәаҭа заҵәык акәхоит...
Ус, схәыцуа сышгылаз, исызгәамҭакәа ҷкәына хәыҷык даасыдгылеит. Даара исцәымыӷхеит, аиашазы. Иҟамлои ари абаҳча аԥшәма иара ихаҭа иакәзар? Аха, мап... Аҷкәын саниабадыр, маҷк ҳанааицәажәа, игәрагара сырҳазар акәхап, абаҳча аԥшәма изкны иидыруаз аинформациа ансыцеиҩиша, уаанӡатәи сгәаанагарақәа шьақәырӷәӷәахеит. Иара иажәақәа рыла, аԥшәма ақалақь аҟны дынхоит, зны-зынла даалоит арахь, иабацәа рџьынџь ахь. Ари абаҳча иара инапала иааӡеит, аха иаҿало ашәыр аӡәы дакьысыр иуам, даара аҭыӡшәа алихуеит. Убри аҟнытә агәыла хәыҷқәа аԥшәма аҩны дшыҟам шырдыруагьы, аҵәақәа рҿыхра рзыгәаӷьуам, еиликаар ҳәа ишәоит. Абри акәзаап ара иҟаланы иҟоу...
Ахәыцрақәа уанрылоу хәарҭазар акәхап... Маҷ-маҷ зыҟаҵара салагаз алкаақәа шиашаз еилыскааит... Аха уажәазы шьоукы рҵәабаақәа срықәӡыргьы уамак исҭахымызт аҟнытә, ԥшьаала сымҩа сназыхынҳәит. Сышӡышац сӡышуеит, сыцагьы шышәаҳәац ишәаҳәоит, аха уи уажәшьҭа хырҩа асҭаӡом, сзызхәыцуа анҭ аҵәабаақәа роуп. Сгәыӷуеит, ҽааны урҭ даҽа лахьынҵак рзыԥшуп ҳәа...
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Нанду Ҷаҷа Габлиаԥҳа лажәабжьқәа ирлас-ырлас еиҭасҳәалоит санҵамҭақәа рҿы, уи лыбзоурала сжәар иалоуп иахьа имаҷны ахархәара змоу аԥсуа лексика, иара убас, зегь реиҳа ихадоу, ажәаԥҟақәа - "Ҿыц ибеиахаз уас анцәа дсыумҭан", "Абгадуқәа ԥсын, абгассақәа гылеит", уҳәа иаацәырылгалон лара лдунеидкылашьа аазырԥшуаз лажәақәа. Нанду аҵара лымамызт, аха лажәа ԥҟан, илдыруаз ажәытә жәабжьқәа рацәан. Исымоу алшара схы иархәаны, нанду лразҟы иадҳәалоу нҵамҭа кьаҿк шәыдызгалоит, аԥхьаҩцәа шәхаҵкы. Даара зуал сыду санду, ԥсаҭа шкәакәа, лгәалашәара адунеи саннаҵы исыцзаауеит.
Санду деибан, ҩыџьа лашьцәеи лареи зааӡоз лаб иашьа Мҭы иакәын. Иаргьы хҩык ахшара драбын. Инхон дара Тамшь ақыҭан. Лара ишылгәалашәоз ала, рыҩны даара анеиааи ыҟан.
Асасцәа инеиуаз дрылан хаҵа ԥшӡак, "дад, Ҷаҷа, снапы сбырӡәӡәар" иҳәон уи ахаҵа, Мҭы иԥшәмаԥҳәыс Тадгәыгә аишәа анлырхиалакгьы. Ҷаҷа хәыҷы, ишылдыруаз ала, уи ахаҵа еибашьра дцаны даахьан. Деилаҳәан иара еснагь ԥсыуа маҭәала, игәы икыдын аџьарқәа ԥшьба.
Ҷаҷа илызҳаит, лҭәымҭа дааҭагылеит. Зеижәҟа шықәса анылхыҵуаз, нанду ԥсрак ахь дылгеит Тадгәыгә, убри алагьы раԥхьаӡа акәны аџьар даарылагылеит. Ауаа рахь деиҿкааны дцәырҵырц азы, акәаԥкәаԥқәа зқәыԥсаз ацәҩыча иалхны аҵкы лзылӡахит. Усҟан аԥсрақәа рахь уи еиуаз акәын иршәырҵоз. Абраҟа Ҷаҷа игәалҭеит рыҩны инеиуаз, згәы аџьарқәа кыдыз ахаҵа акалашәа дышлыхәаԥшыз...
Самырзаҟантәи Гогьиак машәырла Коӷониа Кәаҵиа дишьит, уи Акоӷониа иҭынхаз иҷкәын хәыҷ иангьы дыԥсхьан азы, деибахеит, иаб иашьцәа Манчеи Ҭемрази роуп изгәакьаӡаны инхаз, дара аҭаацәара иаламызт. Машәырла иҟалаз ауаҩшьра ашьҭахь, ауаа ныбжьалан, аиӷара аанкылазарц азы а-Гогьиақәа хәдықәҵара ҟарҵеит Ҟача хәыҷы изҳаанӡа иааӡара рхахьы ишырго азы.
Аӡәы иџьеишьаргьы ҟалап уажәы ари аҩыза ажәабжь, аха ажәытәан аҟазара злаз абжьаҟазаҩцәа рыла аиӷара ааныркылон абас. Ҟача дзааӡоз аҵарагьы идырҵеит, х-класск Қәҭешьтәи аҵараиурҭа далдыргеит.
Ҽнак зны, адәаҿы дызцыхәмаруаз ҷкәынаки иареи ргәы ааибаган, "уаб дызшьыз роуп уара узааӡо" ҳәа илымҳа иааҭасит Ҟача. Аԥшәмаԥҳәыс дшихьынҳалаз, 14 шықәса иреиҳамыз Ҟача шьапыла амҩа инаныршәланы Кәтолҟа ихы ирхеит…
Ҟача Коӷониа даныҩеидас, "Аԥсуаа рышәк" даланы хатәгәаԥхарала еибашьра дцеит, уи ашәк далан иаб иашьа Ҭемразгьы, иара убас кәтолаа жәаҩык рҟынӡа.
Ирҳәоит иара дҽыбӷаҟазан, иара убас дкәашон ссиршәа ҳәа. Аҳәара уадаҩуп, избан усҟан 26 шықәса зхыҵуаз арԥыс иқәыԥшра ишәарҭараз амҩахь изирхаз. Дцеит иара хатәгәаԥхарала раԥхьатәи ааԥхьара аныҟалаз ҽаҩраҭагалан 1914 шықәсазы. Хьыӡрацаран, даара ихаҵа усын ҳәа ишьозар акәхарын, зҽи зкәадыри еибыҭаны аимператор Николаи II изыҳәан еибашьра идәықәлаз кәтолтәи арԥыс...
Ҷаҷа дышқәыԥшыз ашьҭазааҩцәа лоуа далагеит. Усҟантәи аамҭазы иахьеиԥш аинтернет ала еибадыруамызт, уи иазыркуан ақьаӷьариацәа. Аҭыԥҳа лҭаацәа ауаҩы дырнырҵон рыӡӷаб дшыргәаԥхо азы, аҵыхәтәантәи ажәа змазгьы аиҳабацәа ракәын. Ҷаҷа ажәа лнызҵоз рхи рҵыхәеи уамак игәаԥхомызт лаб иашьа Мҭы. Иара диҭахын зыхьӡ, зыжәла нагаз амаҳә.
Раԥхьаӡа акәны аџьар рахь ицәырыргаз, акәаԥкәаԥқәа зқәыԥсаз ацәҩыча иалхны аҵкы зшәыз Ҷаҷа дшеицгәарҭоз лдыруан Тадгәыгә, убри аҟынтә деиҿкааны дцәырылгарц лҭахын. Аԥсраҿы аџьар еилагылан. Зыҵкы ԥшӡа зышәҵаны уахь инаргаз Ҷаҷа игәалҭеит иҵәыуаны иаақәҵыз ахаҵа ицәҩабжьаз аблақәа шлыхәаԥшуаз… Урҭ аблақәа лара дхәыҷаахыс илдыруан...
Черкессктәи аҽцәа рполк аибашьҩы Ҟача иаразнак агәымшәара ааирԥшит. Иццышәыз иҽы дақәтәаны аибашьра адәаҿы джәылон. Гьаргь иџьар lV аҩаӡара иоуит жәабранмза 1915 шықәса рзы ақалақь Станиславов ахақәиҭтәразы. Анаҩстәи Гьаргь иџьар lll аҩаӡара кәтолтәи аибашьҩы ианаршьеит ԥшыхәра аӷа имаӡақәа ҭҵааны аагаразы дахьцаз, "амацәаз дызҭаркыз" дҭыҵны, идҵа нагӡаны дахьааз азы...
Аибашьраҿы игәымшәара ахьазгәарҭоз акыр игәы шьҭнахны, анаҩстәи ажәыларақәа дрызцон. 1915 шықәса ҽаҩраҭагалантәи ажәыларақәа рзы Ҟача ианаршьоит Гьаргь иџьар II аҩаӡара. Анаҩсан, Королиово ақыҭаҿы, 1915 шықәса рашәамзазы ԥшыхәра дцаны аӷацәа рхырӷәӷәарҭа ықәхны, 5-ҩык анемсаа тҟәаны иахьааигаз азы Ҟача Коӷониа даԥсахоит Гьаргь иџьар I аҩаӡара.
Абасала, "Аԥсуаа рышәк" афырхаҵа 1916 шықәса рнаҩсан дгьежит иқыҭахь аҭынч ԥсҭазаара дазыхынҳәырц.
Ҟача иҽааилеиҳәан, икәымжәы, икаба, иара убас игәы зыздууз иџьарқәа иаԥхьа инаҭаны дынҽыжәлеит. "Уара шьҭа ухәыҷӡам, аџьар унарылаԥш, иудыруеи, уразҟы убаргьы", - ҳәа наиқәҿылҭит иҭынхаз ԥҳәыск. Аԥсраҿы дҵәыуаны данықәҵ, ацәҩабжьа ԥштәы змаз ибла ҵарқәа лықәшәеит дхәыҷаахыс иидыруаз иҩыза Мҭы Габлиа иашьа иԥҳа Ҷаҷа. Ҟача имбацызт уи уаанӡа аџьар дрылагыланы, убри аҟынтә, дышҭыԥҳахаз, насгьы ишылԥшныз аагәеиҭеит. Уи акәхеит, аҩныҟа даныгьежь ашьҭахь, Мҭы Габлиа ауаҩы дизишьҭит "уашьа иԥҳа Коӷониа Ҟача ажәа лниҵоит" ҳәа еиҭеиҳәарц.
15 шықәса рыла Ҷаҷа дышлеиҳабызгьы, Мҭы дақәшаҳаҭхеит Ҟача иуахара. Егьырҭ илеиҽырбоз рызҵаатәы нықәганы, Ҷаҷа хаҵа дрышьҭит.
"Сҵәыуон хаҵа санцоз, сара усҟан сзызхәыцуаз даҽаӡәын, аха саб иашьа "уи ҳара дҳақәнагам" ҳәа иааҿахиҵәеит лҳәалон нанду, лхаҵацашьа аалгәалашәо. Ажәытә ҵасқәа рыла, иҟан аибагара зыбжьаз, еишьашәалаз ажәлақәа. Нанду лаб иаҳәшьа Мариа Габлиаԥҳагьы Коӷониа Абас диман, ларгьы иргәаԥханы Коӷониаа дрырҭеит лҭынхацәа.
Хҩык аԥацәа рхылҵит Ҟачеи Ҷаҷеи. Ахәыҷқәа рааӡара ада гәырҩа рымамкәа иҟан, Ҟача аҵара змаз иаҳасабала, аусҳәарҭаҿы аус иуан.
Ҽнак, ԥсшьарамшк азы, рашҭа иааҭалеит ақыҭа анапхгара ирхаҭарнакыз џьоукы. "Аиҳабыра уԥхьоит, уаалароуп" анырҳәа, гәҩара ҟамҵакәа дрыцны ашҭа аанижьит Актәи аибашьра ду афырхаҵа. Даҽа ҩбаҟа сааҭ рышьҭахь, ахаан нанду илымбацыз џьоукы аакылсын, аҩны еимырдан, Ҟача иҳәаҭҳақәа ргеит. Лара дахьӡеит иџьарқәа рыԥхьакра. Хышықәса инарзынаԥшуа дахганы дыҟан, дзыхдырҟьаз изымдырӡо.
Дхынҳәит иара иқәра аҵкыс акыр еиҳаны изхыҵуа еиԥш ихы шлаӷәӷәаӡа. Нанду гәҩарас илымаз ауаҩы дшьыц бааԥсын лҳәон.
"Дшьыцуан азы шәабду дирӡырц иӡбеит", - уажәы-уажәы еиҭалҳәалон лара. Ҷаҷа акыр илеиҳабыз Ҟача данирҭоз лылаӷырӡқәа леиуазаргьы, ашьҭахь, ианеишьцыла, ифырхаҵара зырԥшӡоз ицыз аԥхарра деилаҳауа дааҟалеит. Еснагь иӡбахә бзианы илҳәон, зегь ҳааилатәаны лҳәатәы аныхлыртлоз.
1934 шықәсазы Ҟача ахгара иқәырҵаз дацәынханы дааит. "Ахамаԥагьареи агәымшәареи зыԥсабараҿы аҳра ауаз гәаныла изыхгомызт дзыниаз азалымдара, - даақәыԥсычҳауан Ҷаҷа, урҭ ашықәс хьанҭақәа лгәаларшәо. - "Аиҳабыра уԥхьоит" ҳәа дыдмырҩашьазҭгьы, ахаан иҽриҭомызт урҭ иашҭа иҭалаз ақыҭа чынуаа", - иазгәалҭон лара.
1942 шықәсазы Аџьынџьтәылатәи аибашьра Ду ашыкьымҭазы Кәтол ақыҭан анышә дамардон Николаи II ихаан хатәгәаԥхарала урыстәылатәи акаршәрақәа рҿы анемсаа зырхуаз Коӷониа Ҟача Кәаҵиа-иԥа.
Деибаны дынхеит 30 шықәса ирҭагылаз Ҷаҷа, хҩык лыхшара лыманы. Аԥсҭазаара аҭагәҭасра акыр дкыднаҟьазаргьы, аԥҳәыс еиба илылшеит аџьынџь аиқәырхара.
Сара зны-зынла илысҭоз азҵаара "избан бара аҩбатәи аҭаацәара заԥылымҵаз" нанду абас аҭак ҟалҵон: "Ҳаӷоу ибааит, нан, Ҟача Коӷониа иԥҳәыс хаҵа дцеит ҳәа". Убасҟак ҳаҭыр ақәылҵон иара ихьӡ, убри лыԥсы ҭанаҵы ишьҭыхны илкын.
Нанду дызланагалаз аҩнаҭаҿы абиԥарақәа иахьанӡа ирызҳауазар, лара дызлыҵыз, акыр инагаз Мҭы Габлиа иашҭа иахьа иҭацәуп. Ҳара ҳаб ианшьцәа бзиа иаҳбон. Сара сызхааныз инханы иҟаз санду лашьа Ӷәыӷә заҵәык иакәын. Иара ахшара димамызт. Санду лашьа гәакьа Гәадӷа дышқәыԥшӡаз дыԥсит.
Иара диҭынхеит аԥҳа заҵәы. Иааигаз аԥҳәыс Мери Емхааԥҳа дынцәахшан. Нанду еиҭалҳәон, Гәадӷа ԥҳәыс данааига, аҭаца лыԥшӡара зегь шаршанхаз.
"Алаԥш лаахан, Мери ԥшӡа дахьыкҿагылаз дынхьыдышьшьит", - илгәалалыршәалон нанду.
Лыԥсы ҭанаҵы, лашьа Гәадӷа дылнықәуан нанду. Мҭы иҷкәынгьы дышқәыԥшыз идунеи иԥсахт, иҭынхаз ҩыџьа аԥҳацәа роуп.
Ирҳәоит, Габлиа Мҭы дызқәынхоз адгьыл ашәи ацын ҳәа, избанзар ахацәа араҟа ианахаӡомызт… Инханы иҟаз санду лашьа заҵә Ӷәыӷә идунеи иԥсахт аибашьра ҟалаанӡа, аӡәгьы диҭнымхаӡакәа.
Аибашьра ааилгазар, сымнеицызт саб ианшьцәа ахьынхоз. Сара издыруан уа уаҩытәҩыса дахымлеижьҭеи акыр шҵуаз, ашҭа иҭагылаз Мҭы икәасқьеи ашьҭахь идыргылаз амаҵурҭеи ҳара ҳаибашьра ишыццышәнатәыз. Анцәа изигәаԥхаз здырхуада, аха ауаа нагақәа ззырҳәоз рынхарҭа қьаԥҭахеит.
Аабыкьа сҩыза Саида Жьиԥҳа лмашьына ҳақәтәаны ҳныбжьалеит Тамшь Габлиаа ргәарабжьара.
Ана-ара ауаа нхоит, аха Мҭы Габлиа иҩны аԥсҭазаара анубаалом. Сгәы хьу-хьууа саншьцәа дуқәа иқьаԥҭахаз ргәараҭа снықәыԥшны сгьежьит, санхәыҷыз сахьыԥхьоз акәасқьа ду ала аҭаԥшра ахьысқәашьымхаз азы зӷьара уадаҩу хьаак сыцны…
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:
"300-ҩык инареиҳаны иахьа еиуеиԥшыма амзызқәа ирыхҟьаны Қырҭтәыла иҟоуп. Асааҭ 9 инаркны асааҭ 15:00 рҟынӡа иахьатәи аамҭа иалагӡаны аҳәаа иахысхьеит 70-ҩык инареиҳаны. Урҭ рахьынтә иҟоуп згәамбзиара иахҟьаны ицазгьы, аха ус еиԥш иҟаз хәҩык роуп, аиҳараҩык уахьынтә иаауа Гал иқәынхо, еиуеиԥшым азҵааракәа рыла Қырҭтәыла инанагаз роуп. Уа дыҟан аҵара зҵо, аԥсра иақәшәаз, зҭаацәа збоит ҳәа ицаз уҳәа. Хынтә иаартыз акоридор иабзоураны 1500-ҩык инареиҳаны рыҩнқәа рахь ихынҳәит. Ари аҭагылазаашьа ауааԥсыра гәахәарыла ирыдыркылоит, ҳтәылауаа ринтересқәа рыхьчаразы Аԥсны атәыла анапхгара ари аус анагӡара хымԥадатәны иахәаԥшуеит", – ҳәа азгәеиҭеит Латипов.
Иаҳа инеиҵыху аиҿцәажәара шәазыӡырҩы аудио аҿы, мамзаргьы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Қырҭтәылa aкоронaвирус даҽа 182-ҩык ирыдбалоуп, ачымазара иалҵит даҽа 13-ҩык. Ари aинформaциa жәбaр шәылшоит aиҳaбырa иaҧырҵaз aвебдaҟьa ҷыдa stopcov.ge aҿы.
Қырҭтәылa aкоронaвирус 3 119-ҩык ирыдбалан, даҽа 13-ҩык ачымазара иалҵит, инеизакны 1435 -ҩык aпaциентцәa aчымaзaрa иaлҵхьеит.
Аҳәaaнырцәынтә aҽыхәшәтәрaзы иaaит 41-ҩык Қырҭтәылa aтәылaуaa. Акоронaвирус aмшaлa aтәылaҿы иҧсит 19-ҩык aпaциентцәa. Акaрaнтин aҿы иҟоуп 5014-ҩык.
Ахәышәтәырҭақәа рҿы ишьҭоуп 1207-ҩык апациентцәа.


Адырга: АДУНЕИАҾЫ
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Азербаиџьан aкоронaвирус 4 212-ҩык рыдбaлан
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Шәaмaхьтәылa aкоронaвирус 1 248-ҩык рыдбалан, рыҧсҭазаара иалҵит 31-ҩык
Аҵыхәтәaнтәи 24 сaaҭ рылa Азербaиџьaн aкоронaвирус 3 712 aфaктқәa aaрҧшын, 35ҩык aпaциентцәa иҧсит
Мaрaдонa Беллa Вистa aнышәынҭрaҿы aнышә дaрҭеит
Аҵыхәтәaнтәи 24 сaaҭ рылa Урыстәылa aкоронaвирус 27 543 aфaкт ҿыцқәa aaрҧшын
Аҵыхәтәaнтәи 24 сaaҭ рылa Шәaмaхьтәылa aкоронaвирус 1 476 фaктқәa aaрҧшуп
Азербaиџьaн aкоронaвирус 3 705 aфaкт ҿыцқәa aaрҧшуп
Адунеи aҿы aкоронaвирус ҿыркaaхьеит 60 миллионҩык иреиҳaны
Урыстәылa aкоронaвирус 25 487 aфaкт ҿыцқәa aaрҧшуп, 524ҩык aпaциентцәa иҧсит
Шәaмaхьтәылa aкоронaвирус 1 785 aфaкт ҿыцқәa aaрҧшуп, дaҽa 28ҩык aпaциентцәa иҧсит
Диего Марадона агәыхь амшала иԥсҭазаара далҵит
Никол Ҧaшиниaн – Атрaнспорттә aимaдaрa aaртрa aбзоурaлa, aрегион aҿы aекономикaтә aҿиaрa aлогикa aҽaҧсaхуеит
Шәамахьтәыла covid-19 апандемиаан иԥсыз ауаа рхыԥхьаӡара 2000-ҩык рҟынӡа инаӡеит
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Азербаиџьан aкоронaвирус 3 646-ҩык рыдбaлан
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Урыстәыла даҽа 24 326-ҩык aкоронaвирус рыдбалан
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Шәaмaхьтәылa aкоронaвирус 813-ҩык рыдбалан, рыҧсҭазаара иалҵит 26-ҩык
ЕАШ aсервис хaдaқәa рaдминистрaциa Џьо Бaиден aлхрaқәa рҿы aиaaирa игеит, убри aҟынтә Бaиден игәыҧ aмчрa aҭaрa aпроцесс aлaгaрa aлшоит ҳәa aaрыцҳaит
Донaльд Трaмп aмчрa aҭaрa aпроцесс aлaгaрa дaқәшaҳaҭхеит
Америкaтә aррaтә ҕбa «Донaльд Кук» Амшын Еиқәa aквaториa иҭaлеит
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Шәaмaхьтәылa aкоронaвирус 485-ҩык рыдбалан, рыҧсҭазаара иалҵит 24-ҩык


Иҳаҩсыз уахи-ҽни рыла, Қырҭтәылa aкоронaвирус даҽа 578-ҩык рыдбалан. Ари aинформaциa жәбaр шәылшоит aиҳaбырa иaҧырҵaз aвебдaҟьa ҷыдa stopcov.ge aҿы.
Қырҭтәылa aкоронaвирус 8696 -ҩык ирыдбалан, даҽа 375-ҩык ачымазара иалҵит, инеизакны 4619-ҩык aпaциентцәa aчымaзaрa иaлҵхьеит.
Акоронaвирус aмшaлa aтәылaҿы иҧсит даҽа ҩыџьа, инеизакны рыҧсҭазаара иалҵхьеит 52-ҩык aпaциентцәa. Акaрaнтин aҿы иҟоуп 5392-ҩык, астационар аҿы – 836-ҩык, аковидсасааирҭақәа рҿы 1 100-ҩык.
Аҳәaaнырцәынтә aҽыхәшәтәрaзы иaaит 41-ҩык Қырҭтәылa aтәылaуaa.
Жҭаара 4 рзы Қырҭтәыла акоронавирус рыдбалан 4554-ҩык, ҩыџьа рыҧсҭазаара иалҵит.


17.10.2016
ААТЕ аҟны иҟалаз ахҭыс инамаданы аилацәажәара
Жьҭаара 17 рзы Аҧсны Ахада Рауль Ҳаџьымба Аҧснытәи Аҳәынҭқарратә Телерадиоеилахәыра иахьаҵанакуа аҭыҧ аҟны иахьа ашьыжь иҟалаз аҧжәара афакт инамаданы имҩаҧигеит амчратә усбарҭақәа рнапхгаҩцәа алархәны ҷыдалатәи аилацәажәара.
14.10.2016
Ахада ихаҭыҧуаҩ Ачечентә Республикаҟны иҟазаара аихшьала ҟаиҵеит
Жьҭаара 14 Ахада ихаҭыҧуаҩ Витали Габниа апресс-конференциа мҩаҧигеит Ачечентә Республикаҟны иҟазаара аихшьала иазкны.
07.10.2016
Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Аҟәа ақ. гәыҧҩык ауааҧсыра дырҧылеит
Жьҭаара быжьба рзы Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Рауль Ҳаџьымба Аҟәа ақ. Басариа имҩа 14-тәи аҩны аҟны инхо ауааҧсыра дырҧылеит.
Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Рауль Ҳаџьымба Урыстәылатәи Афедерациа Ахада Владимир Путин Имшира идиныҳәалеит.
Адныҳәалараҟны лымкаала иҳәоуп:
Жьҭаара фба рзы Ахада Рауль Ҳаџьымба Аҧсны Аҳәынҭқарра актәи Ахада Владислав Арӡынба ибаҟа аартраҟны дықәгылеит.
Ақәгылараҟнытә атекст хаҭәааны:
06.10.2016
Ахада Џеффри Монсон дидикылеит
Жьҭаара фба рзы Ахада Рауль Ҳаџьымба дидикылеит америкатәи, урыстәылатәи аспортсмен, еилаҧсоу ақәҧаразы ақәҧаҩ Џеффри Монсон.
03.10.2016
Иорданиатәи аҧсуа диаспора ахаҭарнакцәа рҧылара
Жьҭаарамза 3 рзы Аҧсны Ахада Рауль Ҳаџьымба Иорданиатәи аделегациа даҧылеит.
20.09.2016
Витали Амаршьан идныҳәалара
Ахада Рауль Ҳаџьымба Аҧсны жәлар Рпоет Витали Амаршьан Имшира идиныҳәалеит.
02.09.2016
Аҧсны Ахада Аҟәаҟа дхынҳәит
Цәыббрамза 2 рзы ихыркәшахеит Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Рауль Ҳаџьымба Нхыҵ Кавказ ареспубликақәа рышҟа иусуратә ныҟәарақәа.
01.09.2016
Ахада ҞБА аҳәынҭқарратәра 95-шықәсахыҵра иазку аныҳәатә усмҩаҧгатә далахәуп
Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Рауль Ҳаџьымба напхгара ззиуа аделегациа ҞБА аҳәынҭқарратәра 95-шықәсахыҵра иазку аныҳәатә усмҩаҧгатәқәа ирылахәуп.
01.09.2016
Аҧсны Ахада иҟнытә Адырра амш адныҳәалара
Ахада Рауль Ҳаџьымба Аҧсны аҵаҩцәеи, астудентцәеи, арҵаҩцәеи Адырра амш рыдиныҳәалеит. Адныҳәалараҟны, лымкаала, иҳәоуп:
01.09.2016
Аҧсны Ахада Ҟабарда-Балкариатәи Ареспублика даҭааит
Цәыббра 1 азы Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада Рауль Ҳаџьымба зхадараҟны дыҟоу Аԥснытәи аделегациа Ҟабарда-Балкариатәи Ареспублика (Урыстәылатәи Афедерациа) иаҭааит ҞБА аҳәынҭқарра 95-шықәсахыҵра иазку аусмҩаҧгатәқәа рыҽрыладырхәырц азы.
Нанҳәамза 31 рзы Аҧсны Ахада Рауль Ҳаџьымба Черқьеск ақ. Аиааира апарк аҿы Ҟарачы-Черқьесынтәи Зхатәгәаҧхарала еибашьуаз, Аҧсны ахақәиҭреи ахьыҧшымреи зхы ақәызҵаз рбаҟа аартра иазкыз аусмҩаҧгатә далахәын.
Уи иқәгылараҟны, лымкаала, иҳәоуп:
31.08.2016
Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада усуратә визитла ҞЧА даҭааит
Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада усуратә визитла Ҟарачы-Черқьестәи Ареспублика (Урыстәылатәи Афедерациа) даҭааит.
30.08.2016
Аҧсны Ахада Нхыҵ Кавказ Ареспубликақәа рышҟа ивизит
Нанҳәамза 31 – цәыббрамза 1 рзы имҩаҧысуеит Аҧсны Ахада Рауль Ҳаџьымба усуратә визитла Нхыҵ Кавказ иаҭаара.
Акыр иаҧсоу аҩызцәа!
Асимволтә ҵакы амоуп аиҩызара зыбжьоу ҳҳәынҭқаррақәа ркультуратә еимадарақәа рырҕәҕәара иазку ахҭысқәеи Урыстәылатәи Афедерациа Аҧсны Аҳәынҭқарра ахьыҧшымра аназханаҵа амш азгәаҭареи ахьеиқәшәаз.
Алада Уаҧстәыла Ахада Леонид Тибилов Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Рауль Ҳаџьымба ихьӡала адныҳәаларатә аацҳамҭа ааишьҭит нанҳәамза 26 рзы.
Адныҳәалараҟны, лымкаала, иҳәоуп:


Сырма Ашәԥҳа, Sputnik
- Иҵит 220 шықəса аурыс поет ду, иреиҳаӡоу аурыс милаҭтə гени Александр Сергеи-иԥа Пушкин диижьҭеи. Уи диит Москва, иԥсҭазаара аҵыхəтəантəи ашықəсқəа ихигеит Петербург, убраҟа идунеи иԥсахит - адуель аҟны дҭахеит залымдарала. Пушкин аурыс поезиаҿы инаигӡаз ароль, иааникыло аҭыԥ убас иҟалеит, ԥсахшьа ақəымкəа. Уаанӡагьы, Пушкин дцəырҵаанӡагьы, аурыс поетцəа дуӡӡақəа ыҟан аӡəымкəа ҩыџьамкəа, Жуковски, Державин реиԥш иҟаз апоетцəа лыԥшаахқəа налаҵаны, аха Пушкин иажəа, ицəаҳəеиҿартəышьа убас имариан, убас еиҿкаан, иԥшӡан, убас ргəынкылара маншəалан, шықəсқəак рыҩнуҵҟа иара данцəырҵ инаркны Урыстəыла зегьы аҩнуҵҟа ахы-аҵыҳəа, ихьӡ еицырдыруа иҟалеит.
- Хашҭра рықəым илирикатə шедеврқəа, ипрозатə ԥҵамҭақəа, идраматургиа, аха иара ирҿиамҭақəа рҿы ихадароу аҭыԥ ааннакылоит иажəеинраалоу ароман "Евгени Онегин". Уи иара еиҳа бзиа иибоз, игəы-иԥсы злаз, еиҳа дзыхӡыӡаауаз, еиҳа инарҭбааны ихаҭара зныԥшыз аԥҵамҭан. Иҩуан 7-8 шықəса.
"Евгени Онегин" Пушкин иҩымҭақəа реиҳа инарҭбааны еиҭагоу иреиуоуп ажəытəтəи асовет тəылақəа рбызшəақəа рахь, европатəи абызшəақəа рахь, Кавказ зҳəаз еиԥш. Дырмит Гəлиа ибзоураны, Баграт Шьынқəба дналаҵаны, иакымкəа илирикатə ҩымҭақəа еиҭаган, саргьы еиҭазгахьан акымкəа-ҩбамкəа санқəыԥшыз аамҭазы. Аха, ус-ус ҳшааиуаз, изгəыӷьит хадара злоу "Евгени Онегин" аиҭагара.
- Сара уи ахы инаркны аҵыхəанӡа еиҭазгап ҳəа ҳасабс исымаӡамызт раԥхьа. Иалҵуа збап, ацəаҳəақəа шааиуа збап ҳəа ауп сшалагаз. Сахəаԥшын, аԥсуа жəеинраалеи аурыс жəеинраалеи излеимадоу, излеиқəҿырҭуа даараӡа акрыҟоуп. Зегь раԥхьаӡагьы, ақəыӷəӷəара иабзоураны. Аԥсуа жəеинраалаҟынгьы, аурыс жəеинраалаҟынгьы ақəыӷəӷəарақəа, ашьҭыбжь еицааирақəа даараӡа еиқəҿырҭуеит. Абарҭ акəамаҵамақəа ишауаз, ишамуаз рышьҭа схын, нас сама ицеит.
- "Евгени Онегин" еиҭазгон хԥаҟа-ԥшьбаҟа шықəса. Аха иахьа уажəраанӡагьы акəаԥ сыргылеит ҳəа сыԥхьаӡаӡом сара. Ана цəаҳəак сахəаԥшуеит, ара ажəак сыԥсахуеит, сыҟанаҵы убас ауп, иара сгəы-сыԥсаҿы ишыҟоу, ишаанхаз. "Онегин" аҟны аурыс ԥсҭазаара инарҭбааны, насгьы ақыҭа ԥсҭазаара акəымкəа, Петербург, ҭауади-аамсҭеи, ауаа хгылақəа, усҟантəи аамҭазы инагаз ауаа рдунеи, рбызшəа, рқьабз, рҵас алоуп ишеибыҭоу. Абри аганахьала уаҟа иаарԥшу адунеи Кавказтəи аԥсҭазаара аиҿкаашьа еиԥшым, аԥсуа ԥсҭазаара аиҿкаашьа еиԥшым, зынӡа ихазуп. Саргьы исылшоз ала убарҭқəа ҳасаб рзызуан.
- "Ижəба аҩызцəа иахьынӡашəылшо, аԥсҭазаара шəызхара
Еилыскаахьеит азы ишбашоу, уи садҳəылацəом сара.
Акгьы иалшом уажəшьҭа схыхра, аха ихароу агəыӷра
Зны-зынла самоуп сыргəаҭеиуа, гəнаҳарами сышьҭамҭа аиуа
Сыҟамкəа адунеи сакхар, са сыҩуам аӡəы сирҽхəарц азы.
Аха исцəымӷӡам, аиашаз, сыхьӡ еицырдыруа иҟалар,
Ҩымҭак акəзаргьы исҭынхаз, сыӡбахə ранаҳəааит ҭахҵас.
Уи ахьысып аӡəы игəеисра, насгьы, издыруада, разҟшəа
Иамфар аамҭа еилаҩынтра са еиқəсыршəо ацəаҳəа.
Издыруада, гəыӷра бзиоуп, мышкызны џьара гаӡа қьиак
Иҳəар днахəаҧшны спатреҭ: "О, уи иакəҵəҟьан апоет!"
Иудкыл гəыкала сыџьшара, уара амузақəа згəаԥхо,
Згəалашəараҟны иаанхо, сҩымҭа ахыҭҟьақəа рылшара
Аҭаҳмада ахьӡ-ԥша иху, напыла ашьышьра зҭаху!"
- Дмитри Анатоли-иԥа Медведев Урыстəыла ахадас даныҟаз, 2009 шықəса рзы акəын, сара адырра сырҭеит Аԥсны иҟоу аурыс цҳаражəҳəарҭа анапхгара, урҭ ирыбзоураны "День народного единства" ҳəа абҵарамза 4 рзы есышықəса имҩаԥырго аныҳəахь Урыстəылаҟа ацара сылшеит. Убрахь инарыԥхьоит еиуеиԥшым атəылақəа рҟынтəи аурыс культура иазааԥсахьоу ауаа, ахаҭарнакцəа. Убасҟан, 2009 шықəса рзы 12 тəыла рҟынтəи ааԥхьара рыман аурыс бызшəа, аурыс культура, аурыс поезиа ӡырызго, иазҿлымҳау ауаа. Убарҭ рхыԥхьаӡараҿы саргьы ааԥхьара соуит.
Уи сара сзы хашҭра зқəым мшын. 20 минуҭ ақəгылара, уахь анеира, ацəырҵра, аԥсуаҵас аҽеибыҭара... Иахьеиԥш исгəалашəоит, азал ду аҿы, Гьаргь изал ҳəа изышьҭоу, шəҩыла аинтеллигенциа тəан. Медведев харантə иҿааихоит, иҳаԥхьо иалагоит, саргьы сгəы хыҭхыҭуа стəан, заа иҳарҳəахьан, "инарҭбаау ақəгыларақəа шəҽырзышəымкын, шəара 12-ҩык шəыҟоуп, жəаба жəаба минуҭ жəгаргьы, сааҭқ ҩсааҭк Урыстəыла Ахада убра дгыланы дышəзыԥшызароуп", ҳəа. Зажəақəа ԥыҭк еиҵызхызгьы ҟалеит. Азныказы сгəы иҭаӡамызт аҳамҭа исиҭоз анаҩс, ажəа саҳəоит ҳəа. Аха, ашьҭахь сахəаԥшын арабцəа егьи уҳəа иқəгылақəаз ҟалеит, саргьы Пушкин изкны ажəақəак сҳəандаз ҳəа сгəы иаанагеит. Медведев, "уцəажə, уқəгыл" иҳəеит. Нас, снеит.
- Аԥсуа поезиеи аурыс литературеи ирызкны ҩбаҟа ажəа сҳəеит, саԥхьеит Онегин раԥхьатəи еицырдыруа астрофа: "Мой дядя самых честных правил". Саналгоз аамҭазы, ԥсышəала санаԥхьа ашьҭахь, ҩцəаҳəак урысшəала ихсыркəшеит :"Вздыхать и думать про себя, когда же черт возьмёт тебя". Медведев дԥышəарччо игəарԥханы дысԥылт, ацəаҳəагьы сара сахь аҿаархан еиҭеиҳəеит: "Когда же черт возьмёт тебя" ҳəа.
Иара ажəа анааникыла, аҵыхəтəаны ианеихишьалоз аамҭазы, иқəгылаз 12-ҩык ҳаҟан аха, зегь акоуп сықəгылара, саԥхьара, аԥсуа бызшəа ашьҭыбжь шгаз егьиз игəаԥхеит, иубаратəы иҟан, дагьазааҭгылеит: "Ари ҳаззыӡырҩрыз аԥсуа еиҭага, ҩаԥхьа аиҭагара аҭахӡам, иаҳəо зегьы еилышəкааит", - ҳəа дцəажəеит.
Уи сара сыԥсҭазаара иацуп, исхашҭуам. Аԥсуа поезиазы, сара сзы, ҳашəҟəыҩҩцəа рзы иреиҳаӡаз трибунан, уи еиҳау даҽакы аԥшаара уадаҩын.
- Аоригиналтə ҩымҭақəеи аиҭагареи еиваргыланы аханатə саауан, уажəгьы аоригиналтə усумҭақəа шызыҩуа еиԥш, аиҭагарагьы снапы алакуп, еиҳаракгьы уажə сызҿу Пушкин илирикатə ҩымҭақəа реиҭагара ауп. Урҭ акымкəа-ҩбамкəа еиҭазгахьеит, Анцəа исаҭəеишьозар, ишаанагара иҟоу шəҟəык илирика иазкны иҭсыжьып ҳəа сгəы иаанагоит, сеиҭагақəа убри ашəҟəаҿы иарбаны.
Пушкин еснагь агəаҳəара уиҭоит, иҟоуп знык-ҩынтə узыԥхьахьо, нас насҭха ишьҭауҵо апоетцəа, аха Пушкин иажəа убас еиԥш мхылдызк ацуп, ианакəзаалакгьы иугəалашəоит, амҩа ушану, устол ушахатəоу, уусураҿы ушыҟоу, шəкы-зқьы рыла Пушкин ҳара ҳаԥсҭазаара даларсуп.
Ирацəоуп уи аԥсуа поезиа дызланырыз. Зегь раԥхьа Дырмит Гəлиа инаиркны, Баграт Шьынқəба инаиркны. Баграт Шьынқəба итəы аагозар, аԥсуа поезиа аҟны иҟаз агармониа, абри аԥшӡара имарианы аҩра, ацəаҳəа имарианы агəынкылара, раԥхьаӡа акəны уи Шьынқəба илшеит, ҳара ҳзы уи ҿырԥшыгахеит. Убас еиԥш иҟаз аԥышəақəа ирыбзоураноуп, ҳарҭ убарҭ ирышьҭанеиуаз абиԥарагьы абас еиԥш имариамыз амҩа ҳзанылаз, аиҭагара аус ҳнапы алакны.
- 2012 шықəса инаркны, изӡом, сара саԥшьгаралоуп еиҳарак, Аҟəатəи аботаникатə баҳчаҿы Пушкин даниз амш азгəаҳҭоит. Ари ауаажəларра, аинтеллигенциа зегьы алахəуп. Сынтəа, иахьа, иҵуеит аашықəса абри аус анапы алаҳкижьҭеи. Убасҟан, 2012 шықəса рзы, убра аҵлагьы еиҭаҳҳаит, уи аҵла иахьа иџарџаруа еизҳазыҕьаны аботаникатə баҳчаҿы иреиӷьу, еиҳа улаԥш зыдхалоу аҵиаақəа иреиуаны иҟоуп.
Аботаникатə баҳчагьы залаҳхыз уи ауп, 1840 шықəса рзы адунеи аҿы еицырдыруа абри ацентр ашьапы икит аурыс еинрал Николаи Николаи-иԥа Раевски, уи Пушкин иҩыза иакəын. Ҳəарас иаҭахузеи, Пушкин аԥсуаа иара ихаан дызбахьаз, Петербург аҵара зҵоз, аурыс афицарра зҽазызкуаз, иаҳҳəап Ажəанба Салуман, уи 1828-32 шш. рзы убраҟа аҵара иҵон, Пушкин иаркы-ирцə ҳəа даныҟаз акəын. Ажəанба иоума, егьырҭ роума Пушкин дрымбацкəа ҟаломызт.
Убас, Нхыҵ-Кавказ дыҟан ҳашьцəа адыгаа рҿы, ачеченцəа рҿы, ауааԥса рҿы, ус Қырҭтəыла дылбааит. Уаҟагьы аԥсуаа иреиуаз ыҟамкəа ҟаломызт, Қарҭ изыӡырҩуаз, иӡбахə зҳəоз. Иара иԥсра, иҭахара атəы Раевски 1840 шықəса рзы, аботаникатə баҳчаҿы аус зуаз, аҵла еиҭазҳауаз, ашəаԥыџьаԥ еиҭазҳауаз, ауаа нагақəа, хар змамыз аԥсуаа ҳəа иҧхьаӡаз икəша-мыкəша ҭауади-аамсҭеи зҳəазеиԥш, иҿцаауан. Урҭ иреимҳəар ауамызт иара иҩыза гəакьа аурыс поет ду нахьхьи Петербург дышҭахаз ҳəа игəынганы.
Убас сгəы иаанаагоит сара, Пушкин данҭаха ашьҭахь, дук мырҵыкəа иҭахара атəы абра аботаникатə баҳчаҿы, ажəытəтəи аҭəаҵла амҵан аԥсуаа аӡбахə рмаҳар ауамызт, егьалацəажəон ҳəа сгəы иаанагоит Николаи Раевски ибзоураны.
Уи аахыс Асовет аамҭа, ҳлитература ашьақəгылара изныкымкəа-иҩынтəымкəа иара иеиҭагара, Пушкин иажəа аҿҵаара, азхьра, аихаҳара амҩа ҳануп. Аурыс поезиа ду, аурыс литература, адунеитə поезиа зҳəазеиԥш ирацəаны Пушкин ила иаатуеит. Пушкин иирамш, даҽа ганкахьала аурыс бызшəа амш ҳəа иалкаауп.
- Уал нагӡтəыс иҳамоу ҳбызшəа амырӡра, ҳбызшəа аихаҳара ауп. Ҳара ҳазҽеихар, ҳара аҳəынҭқарра ҳамоуп, амч-алшара ду ҳамоуп, Ахьыԥшымра ду ҳамоуп, ҳус ҳара ишаҳҭаху еиҿаҳкаарц ҳалшоит ҳбызшəа аӡыргараҿы, аиқəырхарҿы, аизырҳараҿы, убас ҳлитература зегьы. Ҳлитература, ари адəахьы ҳцəырызго, "визитная карточка" ҳəа аурысқəа ишырҳəо еиҧш, аенциклопедиақəа раԥхьа иахьаауртуа убра "Абхазия, абхазская литература" ҳəа ҳарбо иаауеит.
Ҳаԥхьаҟагьы иаҳҭахуп, уи ажəытəан иҟан ҳəа акəымкəа, иахьагьы иҿиоит ҳəа ианыларц, ҳаргьы ҳаизҳазыӷьаларц. Апоезиа амч, ажəа амч, адоуҳа амч - абарҭқəа зегьы еибыҭазароуп, Анцəа дҳацхраауазароуп!
Асовет аамҭазы изызҳаз ауаҩы иаҳасабала, акыр исзымбатәбароуп ацәгьоура џьбарақәа ҟазҵо ауаа азакәан иамкуа, рхы иақәиҭны, ирҭаху ҟаҵо ҳаԥсҭазаара иахьалоу. Аибашьра анцоз уажәы-уажәы иҭахаз ирыдҳәалаз аинформациа шааиуаз еиԥш, акриминалтә еибашьра иазку аинформациа асоциалтә ҳақәеи аинформациатә хархәагақәеи рцәаҳәа хадаҿы игылоуп. Урҭ аидысларақәа аԥсыҭбарақәа рыцуп, насгьы ауааԥсыра рзы ишәарҭоу аҟазшьақәа змоу еиҿахысрақәоуп.
Ԥхынгәы 17 ахәылбыҽха асааҭ 8 шыҟаз иааҳалаҩит Аҟәа Аҳабла ҿыц аҿы аиҿахысра ҟалеит, ҩыџьа ауаа ҭахеит ҳәа. "Беслан Ӡыбеи Гәдалиа Руслани рыԥсҭазаара иалҵит, Аслан Зыхәба арепубликатә хәышәтәырҭа аԥсеиқәырхаратә ҟәшаҿы аҳақьымцәа иԥсҭазаара аиқәырхара иазықәԥоит", - абас аанацҳауан Аԥсны Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрра. Уи ашьҭахь даанкылан ауаҩшьра иалахәу ҳәа иԥхьаӡоу Игорь Гәдалиа, зыԥсы еиқәдырхаз Аслан Зыхәбагьы амилициаа аамҭала дааныркылеит. Аиҿахысра еиҭа иалахәыз ҳәа иԥхьаӡоу Гарри Аҩӡба иакәзар, дыбналаны дыҟоуп.
Ас еиԥш иҟоу ахҭысқәа ҳрышьцылахьеит, аха иахьатәи сыҩтәы ззыскырц исҭаху, ҩыџьа абри аиҿахысра иалахәуп ҳәа иршьо, иџьбароу ашьауӷатә ус аҵыхәала уаанӡа иаанкыланы иахьыҟаз ауп. Иааныркыло зегь ахара рыдымзар акәхап, аха дара рус Иреиҳаӡоу аӡбараҭаҿы акассациатә хәаԥшра аиуаанӡа ирылшеит даҽа цәгьоурак аҽалархәра. Ишәгәаласыршәоит, хәажәкырамза 2020 шықәсазы амилициа аусзуҩцәа иреихсит, аҿагылара ӷәӷәа аадырԥшит ҳәа ԥшьҩык - Гарри Аҩӡба, Аслан, Мизан, Аинар Зыхәаа - аанкылан.
Руаӡәы Мизан Зыхәба иакәзар, дук мырҵыкәа Иреиҳаӡоу аӡбарҭа акассациатә хәаԥшра ашьҭахь ихы дақәиҭтәын. Иахьа иара апартиа "Амцахара" ацхантәаҩцәа дреиуоуп, аполитика ду инапы алакуп. Уажәтәи аиҿахысра иалахәу ҳәа иԥхьаӡоу Аҩӡбеи Зыхәбеи ракәзар, аабыкьа рашәара 28 рзы Аҟәатәи араион аӡбаҩ Александр Степанов апрокуратура ирыднаҵоз ахарақәа зегь рыла вба рымаӡам ҳәа рхы иақәиҭитәит.
Ишдыру еиԥш, аӡбарҭа ахара зыднамҵо ауаа адәы иқәлоит. Убас иҟалеит араҟа. Аԥсны Апрокуратура хада ари азы ашшыԥхьыӡ Иреиҳаӡоу аӡбарҭахь иашьҭзаргьы, уи иахәаԥшаанӡа зыӡбахә ҳамоу Зыхәбеи Аҩӡбеи даҽа еидысларак рҽаладырхәит. Сара, асовет аамҭазы инхоз ауаҩы, арҭқәа иахьеи уахеи иџьазшьо соуп. Исгәалашәоит, ҳанстудентцәаз, атеатртә институт аҿы аҵара зҵоз Даӷьсҭантәи астудент аԥсшьара мшқәа раамҭазы амилициа аусзуҩи иареи еиҿанагалеит. Астудент инапы шьҭихит амилиционер иганахь. Арԥыс хышықәса аҭакра иқәырҵеит, иара аинститутгьы дҭырцеит.
Аԥсны аибашьра ааилгазар, акырынтә иҟалахьеит, автоинспекциа аусзуҩцәа, мамзаргьы егьырҭ амилициа иаҵанакуа аусбарҭақәа рхаҭарнакцәа раҳаҭыр аныладырҟәуа, ианрышьклахысуа, аха уи азы инагӡаны уск азы ахара здырҵо шамаха иуԥылом. Ари иаҳнарбоит иахьа акриминалтә елементқәа злоу ауаа рыбӷа ӷәӷәаны ишыҟоу. Абарҭ иреиԥшу ахҭысқәа аныҟалалак, азакәан еилазгаз рзы "ибналаны иҟоуп" нахьӡҵаны, рхы иақәиҭны адәы иқәырҵоит.
Аҳабла ҿыц аҿы уажә иҟалаз аиҿахысреи ауаҩшьреи инарыдҳәаланы ԥхынгәы 20 рзы Жәлар Реизара "атәылахьчареи ашәарҭадареи ркомитет" аҿы аилатәара мҩаԥган Аԥсны апрокурор хада Адгәыр Агрба, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр Дмитри Дбар уҳәа, урҭ аструктурақәа рхаҭарнакцәа алархәны. Аицәажәара ишаанарԥшуа ала, "амилициа аусзуҩцәа иааныркылоит, аха аӡбарҭаҿы рхы иақәиҭыртәуеит". Зны-зынла амаҷ азы абахҭахь ирышьҭуа аныҟоу, аиашазы, иџьашьахәуп амилициа аусзуҩцәа ирышьклахысуаз ҳәа 2020 шықәсазы аҵх агәазы Каман иаанкылаз ауаа хара рыдымкәа иԥшахьарсуа иахьдәықәу.
Аӡбарҭа ӡбарҭоуп, уи иаднакылаз аԥырызхыр зылшо Иреиҳау аӡбарҭоуп. Апрокурор хадеи амилициа ахадеи Апарламент аҿы рцәажәара ишаанарԥшуа ала, иахьа аӡбаҩцәа ацәгьоура хырҩа азуны, уи иалахәыз рхы иақәиҭыртәуеит. Апарламентуаа ракәзар, урҭ аӡбаҩцәа шьақәзырӷәӷәо дара роуп.
Ажәакала, аицәажәара алкаа азаҳуазар - амилициа, апрокуратура мчыдахеит акриминал ҟазшьа змоу аусқәа рҿы аҳра зуа ахаҿқәа рахьырхәраҿы. Дара ишырҳәаз еиԥш, урҭ аӡбарҭаҿы иоурышьҭуеит. Зегь звырбо аӡбаҩцәа ракәзар, урҭ лахь рыҭара имариам усуп. Аквалификациатә коллегиа ашҟа уи азы ҷыдала ауаа ашшыԥхьыӡқәа нарышьҭлар акәзаап. Ишыжәдыруа еиԥш, ҳара ҳуаажәларра ашшыԥхьыӡқәа рыҩра уамак бзиа ирбом, агәрагьы ргом аиашара аҳра аур алшоит ҳәа, избанзар "анапи анапи еибаӡәӡәоит" ҳәа иԥхьаӡоуп.
Жәлар Реизара адепутатцәа агәынамӡара аадырԥшит апрокуратура асаит аҿы абри ауаҩшьра инадҳәаланы ицәырҵыз аинформациазы. Дара иргәамԥхеит аиҿахысра иахҟьаны иҭахаз аветеран Ӡыба "идырны Гәдалиа Руслан дишьит, нас иашьа ишьа иурц Игорь Гәдалиа даалаган Ӡыба дишьит" ҳәа ахьану. Дара ргәаанагарала, аус макьана инагӡаны иҭҵаам, Ӡыба иакәу, егьырҭ ракәу аԥхьа ихысыз.
Азинхьчратә усбарҭа ахаҭарнакцәа ирҳәеит дара ринформациа иҭырҵааз ацәгьоура ишахылҿиаауа, насгьы апрокурор хада иазгәеиҭеит ахҭыс зыбла иабаз ашаҳаҭцәа шцәырымҵуа.
Шәазхәыц, убри ахҭыс машәыршәа иақәшәаз ауаҩы иибаз иҳәар иԥеиԥшу? Акгьы иамкуа акриминал уи игәаӷ ркуеит, иҭаацәеи иареи ирԥеиԥшхогьы сеидроу. Ашаҳаҭҩы зынӡа дыхьчам ҳҳәынҭқарраҿы. Дызлахьчахои, иџьбароу ацәгьоурақәа рзы гәҩарас иҟоу ауаа рабџьар разқәынҵа ирҭаху ҟарҵозар?
Апарламент аҿы иҟаз аицәажәара иаанарԥшуеит 2015 шықәсазы имҩаԥгаз "аӡбарҭа асистема ареформа" алҵшәа бзиа шаанамышьҭыз. Уи азакәан ахәҭаҷқәа ишаадырԥшуа ала, иаҳҳәап, азеиԥш иурисдикциа аӡбаҩцәа рыҿҳәара 10 шықәса азоужьуп. Уи алагьы дара аналырхуа аус зуа амчра иазоужьу аамҭа акыр иахыгоуп.
Аӡбаҩцәа рхақәиҭра аҳаҭыраз иҟаҵаз ашьаҿақәа ахақәиҭра амҩа ианымлаӡеит, ацәгьоуцәа абахҭахь рышьҭра аҭыԥан, роужьра аҭыԥ амоуп. Ашьақәырӷәӷәара сцәыуадаҩуп, аха аӡбаҩцәа ма акоррупциа иалахәзар ҟалоит, мамзаргьы ақәыӷәӷәара рымоуп реиҳа зымчу рҟынтәи. Даҽакала иаҳҳәозар, акриминал абӷа ӷәӷәоуп.
Автори аредакциеи ргәаанагарақәа еиқәымшәозар ҟалоит.
Ҳбызшәеи, ҳҭоурыхи, ҳлитературеи мшын нырцә иҟоу ҳаԥсуа жәлар рыбжьара имыӡыртә, иҿиартә, еизҳартә еиԥш аџьабаа дуӡӡа збаз драԥхьагылоуп апоет, аҵарауаҩ, абызшәадырҩы - Беигәаа Омар.
Сара ибзиаӡан исгәалашәоит, усҟан ҳара ҿыц Аҟәа ҳшьапы анналаҳаргылаз ауп, 1978 шықәсазы Омар Беигәаа Ҭырқәтәыла инхо аԥсуаа ргәыԥ дук раԥхьа дгыланы мшынла Аԥсны дыӡхыҵит анырҳәоз аамҭақәа. Усҟан, соуп сҳәоз аԥсуа интеллигенциа зегьы урҭ рԥыларазы еиханы уахь ицон. Знык Ҭырқәтәылантәи иааз аԥсуаа рлакҭа ҳҭаԥшны, ҳаԥсра ԥсроума зҳәоз ауаагьы убасҟан сылала избеит. Избанзар усҟан ҳажәлар ибзиан ирдыруан ҳашьцәеи ҳареи ҳаиламҵәар, ҳаибамбар ада ԥсыхәа шҳамамыз, ус иҳалаз ҳшьа ишҳаҵанаҳәоз.
Омар Беигәааи ҳаԥсуа шәҟәыҩҩцәеи аимадара бзиа рыман, наҟ-ааҟ ажәеинраалақәа еимырдон, еихьӡнырҩылон. Абра иааҳгоит урҭ рахьтә ҳпоет гәлымҵәах Борис Гәыргәлиа "Омар Беигәаа уахь" захьӡу иажәеинраала:
Амҩа абаҟоу,
Амҩа иқәлаз,
Имҩа мҩабжара иҿахҵәазар...
Ажәа абаҟоу,
Ажәа зҳәарцаз
Зҿы еихызхыз
Деихаркызар…
Ашәа абаҟоу,
Ашәа зхылҵыз
Аԥсҭазаара
Ииаанӡа иршьызар…
Ажәлар роума
Зыӡбахә умоу,
Ҳамҳаџьырқәа
Рҵеи ҭынхада…
Ҳажәлар ԥагьа,
Рыхша гәакьа,
Ажәлар тәымџьара
Изоухьада?
Амҩагь ыҟоуп,
Ажәларгьы ыҟоуп,
Ашәагь каҩуеит,
Ан дахьыҟоу…
Уан - Уԥсадгьыл,
Аԥсынтәыла,
Узгәышьуеит,
Омар, Уабаҟоу?..
1974 ш.
Абра иаазгар сҭахуп Аԥсны жәлар рпоетесса Нели Ҭарԥҳа аџьабаа дуӡӡа адбаланы 1989 шықәсазы иҭлыжьыз Омар Беигәаа ишәҟәы аԥхьажәа. Уи акраанагоит иахьа игыло аҿар рзы, избанзар урҭ рахьтә даара ирацәаҩуп иззымдыруа Омар Беигәаа иҭоурых, насгьы уи ҳажәлар рҭоурых ишаласоу.
"БЫҶКУН* САРА, ЧЧАРА ЗХАШҬЫЗ..."
Омар Беигәаа иуазашәа-ергьашәа
"Аԥсны аиацтәи амш, аиахьатәи амш, ма ауаҵәтәи амш уаназхәыцуа**, иугәаламшәар ҟаларыма ҳазну ашәышықәса аҩажәатәи ашықәсқәа раан ҳашәҟәыҩҩы-классик Миха Лакрба Дырмит Гәлиа ду изикыз ажәеинраала ҟаимаҭ. Аԥсуа шәҟәҩыратә поезиа ахы аныҵнахуаз Дырмит Гәлиа ииҩыз ажәеинраала "Аҳы, сышәҟәы, уеиҵамхан!.." аамышьҭахь ари ажәеинраала, хымԥада, программатә трактатуп азуҳәар ауеит уи изҩызи изызкызи рзы адагьы иара Аԥсны ахаҭа азгьы.
Ушнеиуа унеи, уус гәырҩагаз,
Уаҟәымҵын, уашьҭаз, инагӡа!
Иуцәыхьанҭоугьы — мчыла уаҵаз,
Узхьымӡо — цасҳәа уҽахьыгӡа!..
Убас-убас, алада ицоит ацәаҳәақәа, ажәақәа, аки-аки рҵаки рыкапани хеибарҭәаауа, дасу дунеик-дунеик, аха хықәкы зеиԥшк иеицаҵаны.
Узырхәыцша, иҩуижьҭеи 70 шықәса шҵуагьы (1919 ш. раахыс) иахьагьы иацәыӡым ажәеинраала актуалра, уаҵәгьы иацәыӡуам, ус иҟоуп Аҟазара, Аҟаза иажәа, Аҟыбаҩ ду анарха, алахьынҵа! Аха иҟоуп даҽакгьы, уи Омар Беигәаа иажәақәа рыла акәымзар, даҽакала ҳәашьа аманы иуадаҩуп: "аԥсуа анцәа дишаны адәы дзықәиҵаз — дԥишәаларц ауп... ҳашԥишәауа мацара ҳааиуеит..." Абри "ҳашԥишәауа мацара ҳааироуп" леитмотивс иаҵоу Дырмит Гәлиа раԥхьатәи ипоезиатә жәҵыс "Аҳы, сышәҟәы, уеиҵамхан!.." "Ҳашԥишәауа мацароуп" ашәа знырҳәало аԥхьарцеиԥш, зыӡбахә ҳамоу Миха Лакрба иажәеинраалагь зыдҳәалоу. Амала, шаҟа иҵәаа-ҵәаауазеи уи "аԥхьарца" абжьы! Ажәеинраала зегьы шьахәуп, ҳәарада, ишедевруп аԥсуа литература "аарыхраҿы, ҵакылеи формалеи акы узавбом. Иҟам ажәак усгьы изҭыԥым, имыцхәу, иҟьалахан иқәнагалаз, акы аҵкыс акы ӷәӷәаны, зегьы апыҟҟаҳәа "ахҭыԥқәа" ирҭашәоит. Аха иҟоуп усгьы зегьы ирыцку, илымкааху, ажәеинраала зегь ақәкы ныҟәызго, "аԥсы зхоу" ацәаҳәақәа:
Уԥшишь! Иубома, амра гылоит!
Уажәнатә ицәывҵыҷҷоит иара!..
Убас хәҷы-хәҷла иҿыхоит,
Ҳара хазҽеихар, ҳ-Аԥсынра!
Егьа угәы алаҟаны, егьа ԥагьа ухы убо уҟазаргьы, абри ажәа "ҳара ҳазҽеихар" угәы амырԥшаар, ӷәӷәалагь уамырхәыцыр залшом, убасҟак ауаҩы "иԥсырҭа" иақәку ажәа еидароуп, ажәа ҭынхоуп, иуҳәар ауеит: ҭоурых ажәоуп! Ҳабацәа урҭ рабацәа рҟынтә "абшьҭрала", абхәҭак еиԥш ирымдан иааҳго, зхацхә уаҳа инкаҳмыршәыз убри "ҳашԥишәауа мацара ҳааира" бырҵкал кылхырҭас иаиуз жәларлеи дасу хаҭа-хаҭалеи, хара ҳамхәыцреи, ҳхы инагӡаны ҳамыхәареи, аҽеихараз ҳақәԥара, икәадамзаргьы, аӷьараҳәа аҟамлареи уҳәа, иарбан иамҳәо ари ажәа!
"Ҳара ҳазҽеихар... Ҳазҽеихар, ҳазҽеихар, ҳазҽеихар..." — уааҟәымҵӡакәа иуҳәалар цәгьа ишԥоуҭаху зны-зынла!..
"Ҳашԥишәауа мацароуп" Аԥсны аҵеи гәлымҵәах Гьаргь Чачба (Шервашиӡе) и-Аԥсны анхара дақәиҭымкәа, дахыганы тәым дгьыл ҳасабла Қырҭтәыла (Қарҭ) изихигаз аҵыхәтәантәи ишықәс хьанҭақәа. Уи "аԥышәара" мыжда дареиџьноуп уаҳа еиҭазҳәо акы акәым ҳәа, иԥсадгьыл Аԥсны иазԥҵәаны ауеимадаҳәа тәым бызшәала изырҩыз иашәа хьанҭа "Уарада".
Шьҭрала адуцәа иреиуаз, Аԥсны аҳцәа иршьаз, иҟәыш дууз, аҵара дугьы змаз аҳ-иԥа Гьаргь, еиқәырхатәуп абаа, ишәыхьча ҳәа ақырҭ бызшәа атрактатқәа аназиҩуаз, қырҭуак ишимыхьчара ианихьчоз, изгәамҭеит ивараҿ дышгылаз еихьымӡа-еиԥымӡа иааӡаз, амҳаџьырра зыԥсы ацәынзырхаз анхаҩ ӷар иҷкәын, анхaҩы ҷкәын Дырмит Гәлиа ижәлар дышрылагылаз.
"Аҳы, сыжәлар, шәеиҵамхан!.." ҳәа аанарго, "Аҳы, сышәҟәы, уеиҵамхан!.." ҳәа иҿшынеихаз, дагьшахьӡаз ижәлари иареи ргәахәтәы. Бжеиҳан ажәлар дуқәа рҵеицәа дуқәа, ҭауади-аамсҭеи аҳцәа рхылҵшьҭреи ракәзар зыжәлар еиқәзырхоз, алитература дуқәа, акультура дуқәа рзызчаԥоз, Аԥсны анхаҩы ҷкәын иакәхеит уи аԥеиԥш бзиа азызыӡбаз! Анхацәа рҵеицәа ракәхеит, рыдгьыл дацԥашәла ишазааигәаз еиԥш, дацԥашәрагь азызуз, ԥхьаҟатәи аиҭаҿиара ацҳа хьанҭа иқәсны...
Иаҳхылаԥшхәу, лахь сумҭан,
Ас сахьашшуа чҳарада.
Уа зны-зынла иаасырӷызлап
Сабацәа рашәа, уарада!..
Ишуазашәаз, уаҳа ергьашәак зхымҩыз Гьаргь Ачачба ахәаша иуарада! Дзазҽеимхеит уи уаҳа ижәлар рлахьынҵа!
Еиҭах и-"Уарада" еиҭаганы, иара ишаимырҳәарыз аԥсышәала иуаз арҳәаны, Аԥсны аҵеицәа гәлымҵәахқәа дрылазыргылаз — шьҭрала анхаҩы ҷкәынцәа роуп!
"Хашԥишәауа мацара ҳааира" иԥнашәаз, уаҳагь лахьеиҵыхра змоуз Аԥсны ауаҩы хаҭара!..
Аԥсны "ааҵра" дшыҟаз, Аԥсны уаҳа изымааӡаз, забацәа рыдгьыл аҿы анышәнап иаҳәаз, нышәнапсгьы изауз...
Усҟан дгьылнырцә, нахьхьи Ҭырқәтәылан, аҳәира илиаан изызҳаз аҵла шанеиԥш, тәымтәылан ижәлар рлахьынҵа хьанҭа далиаауан Омар Беигәаа, аарцә иԥсадгьыл аҿы Дырмит ду иргаз ибжьы ҿаца зыбжьы ацзыргаз! Зыԥсадгьыл иацәыӡыз аԥсуа жәлар амшын иалаӡыз цәыкәбаршәа иналамӡырц, иагьалазмырӡыз!
Иара убригьы анхаҩы ҷкәын иакәны!!!
Абри зегь илшеит Омар Беигәаа, убри "ҳашԥишәауа мацара ҳааира" даиааины! Убри "аԥышәароуп" егьызхылҵыз, нас, Омар Беигәаа ихьӡ ахны тәымдгьылынтәи — Асҭампылтәи — аҧсуа ибжьы акәны, ус анакәха, аԥсуаа — нырцә иҟа, аарцә иҟа — зегьы-зегьы руазашәа акәны, рергьашәагь акәны иҟалаз иажәеинраала-иашәа "Асҭампылтәи аԥсыуа бжьы" (акомпозитор Ражден Гумба ашәа алихит).
"Аҳы, сышәҟы, уеиҵамхан!.." иашьҭамнеир ԥсыхәа ыҟамызт Миха Лакрба иажәеинраала "Дырмит Гәлиа уахь".
Урҭ ирышьҭамнеиргьы "ҵасхомызт" Омар Беигәаа иаԥҵамҭа гәлымҵәах "Асҭампылтәи аԥсыуа бжьы".
Аԥсны ала хҩоуп, алымҳа дагәоуп,
Лашарак зааишам, илашьцоуп...
Ихьанҭоуп Лакрба иуаз бжьы! Аха, мап, ишцац имцеит! Ихтит уи абла, алымҳагь ҵархеит, алашара иааиуагь — иахьанӡагь ирацәам, аха Асар рымҩеиԥш, ҩаԥхьа игәылҳәаа игахеит:
Иазылухт амҩа, маҷӡак угуп,
Лашара иааиуа рацәаӡоуп!
Миха Лакрба илаԥш ҵар икылнакааз Дырмит Гәлиа илихыз амҩоуп наҟынтәи, аҳәаанырцәынтәи иаԥыҩланы изыргаз Асҭампылтәи аԥсуа ибжьгьы. Лашара иааиуа арацәароуп зышьҭа жжаӡа ажәҩан ианылаз аныхашьҭеиԥш, харантәи иаазыгӡаз аԥсуа ибжьы:
Амшын еиқуа сыҽԥынгылоуп,
Иасымша нырцә сыԥшыуа...
...Сгуы-сгуаҵәа нырцәҟа иынхаит,
Сзыӡысаом, сзыԥыруам...*
Нас аҩныҵәаабжь еиԥш аӷьаҵәыӷьаҵәбжьы, аԥа, тәым дгьыл иқәнакыз, амшын измырыз аарцә иан лахь иҿҭыбжьы-ҩныҵәаабжь:
Амшын анырцә иҽԥынгылау,
Сан, абааԥсы, бгуы камҳааит!
Сгудбыкларцы бнапы иеиҵыхыу
Бгәы каҳаны ихьамыҩрааит!..
Агәыԥшаара, агәыԥшаара, алаӷырӡ еидара — угәы икылачуа, уԥсы еихәлазырхауа...
Изҳәо-изыҩуа илаӷырӡ, игәырҩа хьанҭоуп дашьуа аҿынӡа, — хымԥада, иалшоит уаргьы уашьыр! — ус егьакәхар ауеит, аха алада, алада иацуп аиқәырхага-ԥсҿыхга, уаҩы ҳасабла адагьы милаҭ ҳасаблагь аиқәырхага:
Быҷкун сара, ччара зхашҭыз,
Бгуҳәԥы схы нкыдҵаны,
Аҵәыуара зны сақуиҭхар,
Саагудбыклап срыӷуӷуаны!
Абра иаацәырҵуеит ажәеинраала агәыцә хада, алыреиԥш автор ихәыцра хьантақәа зегьы зхагьежьуа, еиҳагьы изырхьанҭо, аха еиҳагьы игәакьазтәуа, илымкаахызтәуа:
Быҷкун сара, ччара зхашҭыз... (!!!)
"Ҳара ҳазҽеихар" ажәа гәҭлыха, ажәа ҭынха аиаҳәшьа, аиашьа гәакьа!
Жәлары ҳасабла ҭоурыхла ҳаҿиара амҵәыжәҩақәа хьыдзыжәжәаауа ари "ҳазҽеихар" мыжда аиҭабзахара — аиҭаҿиара ҭоурыхтә етапк ахь, аҽеихарахь ианҳаԥхьо, Омар Беигәаа иажәа ҭынха ччара зхашҭыз, анаџьалбеит, закәытә ҭоурыхтә трагедиоузеи, иажәа заҵәны, apaxь шәҟәы ианымӡало ҭоурых дуны иаҳәо!
Ашьхагәара шьхагәаразтәыз ашьхақәа зегьы аҽрылырҳәҳәаны, дара рыла аҽеибаркны, иара алагь дара еибаркны абаҟеиԥш ирылиааз ашьха кьоукьоу иаҩызоуп ари ажәа, ажәеинраала аҵакы зегьы азы, ахшыҩҵакқәа еизнагаз зегьы рзы! Омар Беигәаа ирҿиара ду зегьы азы!
Быҷкун сара, ччара зхашҭыз...
Азхәыцра, аҵгәара даара ихьанҭоуп ари ажәа, "соуп" зҳәо хаҵакгьы изныҟәымгаша, дзырҟәышша еидара хьанҭоуп, аха ахаҵа данхаҵаха (ажәларгьы — аныжәларха!), иныҟәгатәуп, иаҵгәатәуп ԥсыхәа змамгьы! Убри азоуп автор алада изиҳәо:
Сзымӡысао, сзымԥыруа,
Мшыни жәҩани саиааины,
Арсӡа ицарым, аамҭак ааиып,
Саагуыдбыклап срыӷуӷуаны!
Азхәыцра, аҵгәара хьанҭоуп, ҳәарада, ишыхьанҭаз дарбан изымбоз аргама, лаԥшҿаба, уи ажәеинраала иара Омар ихаҭа игәҭыхажәа ибжьгьы даҵасны иацырӷызуа ҿырҳәала данҳзаԥхьоз уа Сҭампыл, ажәытә мҳаџьыр рыцҳақәа ирхылҵыз ирҭынхаз аԥсуааи Аԥснынтәи уа анеира зразҟхаз ԥшьҩык ашәҟәыҩҩцәеи (Алықьса Гогәуеи, Кәымф Ламиеи, Платон Бебиеи, сареи) ҳаиԥылараан, 1988 ш. октиабр 9 рзы.
Хара-ныҟәаҩ иеиԥш, 90 шықәса дуӡӡа иоухаз — ԥшӡалагь иҵегь инажәразгаша! — ақәра ду зҽырӷәӷәаҟаца иаҵагылаз, аха даара акыргьы шьҭа изқәыӷәӷәоз ауаҩы ԥааимбар (дԥааимбарҵәҟьоуп Омар Беигәаа!) ари иажәа ҭынха данаԥхьоз, инапы ззынамӡоз, илаԥш зхьымӡоз, аха гәыла-ԥсыла еснагь дыззааӡоу, збылра-зшыра еснагь дабылуа-иншуа итәыла-ԥсадгьыл ацәыхарара, азыгәкра ахьаа ауаз еиԥш ианеихиҳәалоз збоз-изаҳауаз иарбан иеиҳаз ланарԥшыра хьанҭас ҳаԥсы ахьынӡаҭаз иаҳҭахыз! Уажәымзар-уажәы игәы ааҿҵәоит, даахԥсаауеит, иаууеи, иуаз, уҳәарын, убасҟак идуун ауаҩы-ԥааимбар игәынхьаа, аха дхаҵамыз, дԥааимбар уаҩымз Омар Беигәаа! Ибылны-иҷыҷны еиҭабзахаз аҵыс лакә феникс еиԥш, деиҭабзахеит Омар, анцәагьы исахьа аахәаны дасу ҳгәы дахьынкыдлаз — уа дкыдуп иахьагьы, ԥсраҽнынӡагьы! Угәы изамбарыз, нас, анцәа ихаҭа дгыланы хара ицәынхаз, иԥсы зыӷраз идгьыл-џьанаҭ ауаз, агәаҟашәа ахиҳәаауан ҳәа! Аергьашәа ахиҳәаауан ҳәа! Аиеи, анцәа ихаҭа дгыланы! Аԥсынгьы, ирымҳәои, анцәа зегь реиҳа иԥсы зыӷраз, ихы-иԥсазы иҵәахны имаз, аԥсуа ида аҽаӡәы изыҳәа изымгәаӷьыз идгьыл хәҭа ссир акәын ҳәа!..
Eгьа разҟыцәгьара ҳахҭысхьеит аԥсуаа, егьарааны аччарагьы ҳхашҭхьан, аха аҵәыуара, аҵәыуараҵәҟьа ҳҽаҳамҭацызт! Ҳҽагьаҳамҭароуп ԥшӡала наҟ-наҟ! Иубаз еицәоу убеит ҳәа, иаабахьоу еицәоу шәырқыҭ иҟоуп! Усгьы "ҳашԥишәауа мацара" ҳааимгои...
Зхы ладырхаз ацәымзеиԥш, егьарааны ҳлахьынҵа ахы лахарц акгьы агымкәа ҳҭагылахьеит, аха ҳааиҭашәаны, иккаӡа идырлашаз аҵх еиԥш, иааҳакәшаны, даҽа зныкгьы ҳҭысуан анцәа иҟынтәи уи "ҳԥышәара".
"Имԥсыша аџьма амаҵә азылаҟәуеит" ҳәа, егьараан егьа маҵәы ҳзылаҟәит, ҳхы ишаҳархәаз, "ҳшазҽеихаз атәы акәгәышьоуп иахьатәи ҳамчымхарагь, аха иаҳзылаҟәхьаз аҽа "маҵәык" даҩызамкәа дҳазгылар акәын усгьы аӡәы! Дагьҳазгылт. Уи Дырмит Гәлиа ду иакәхеит. Уи игәныҩит Омар Беигәаа ду, уиоуп егьзиҳәаз араатәи каламк ҳара иаҳзамырҳәаз: "уԥсы аҵаҟа сыԥсы ыҟауп!" Аха ихаҭагьы, аԥсуаа — уахь иҟа, арахь иҟa — ирзылаҟәыз аҽа маҵәоуп!
Гәыла-ԥсыла, хшыҩла-наӡарала иуцзымҳәогь дҟаларыма: Дырмит Гәлиа иҳаракыра ахәы ицықәгылоу, хымԥада, Омар Беигәаа иоуп!
Дагымхароуп Омар Беигәаа уи Аҳаракыра!
Иахьа нахьхьи, дгьылнырцә, тәымтәылан, деилызкаауа раҵкыс деилызымкаауа, ихә ӷба ишҭам ззымдыруа рацәоуп макьаназы. Уи ҳара уа инеиз ҳалалагь иаҳбеит, гәынхәҵысҭалагь иаҳнырит. Убригь аԥсуаа наџьнатә ишаҳҵасхәу, ишаҳқәашьхәу еиԥш, ҳагьшзацәымцац еиԥш...
Аҳ, иаҳауеи, ԥсеивгарҭак,
Лашара ԥыҭк, наԥшырҭак,
Шьапҟьарҭа ҭыԥк, гуӷырҭак,
Бжьы заҳауа ҩызацәақуак!..
Убри "иаҳҵасхәу" аилибамкаара ауп, ҳәарада, изырҩыз Омар Беигәаа арҭ ацәаҳәа хьаақәа! Аха уи хәарҭа змам акы акәым! Зынгьы дырзеилкаауамызт иаамҭалатәқәак Дырмит Гәлиагьы!..
Иумҳәац џьышьа ҿыц иуҳәалар шԥоуҭаххои зны-зынла: шаҟа зқьышықәсқәеи шәышықәсқәеи аҭаххазеи усҟангьы аԥсуа илахьынҵазы убри ауаса иира! Аха диит!!!
Диит Омар Беигәаагь — ччара зхашҭыз Аԥсны аҵеи-шьауардын!
Атәым дгьылаҿ Дырмит Иуаҩдура имыздаз!
Иҳаракыра ицықәгылаз!
Анцәа иумҳәан, ауаа, иахьыҟазаалак, рыдгьыл гәакьаҿ акә, атәымдгьылаҿ акә, анцәа иеиԥш изҵаԥшуа уаҩы наӡак, уаҩы ԥааимбарк рылахь данымкәа! Убри иҵаԥшра аҟны мацарагь иаангылом, иагьаанымгылароуп ауаа! Ицхалароуп дзықәгылоу и-Аҳаракырахь!
Иагьыҟалароуп, нас, иԥсабаратәу азакәанеиуаршәара: урҭ шаҟа иҳаракхо, шаҟа ицхало, — убриаҟара иаргьы еиҳа-еиҳа дҳаракхоит!
Убриаҟарагь адунеи ду еиҳагьы иҭбаахоит! Уагмыз, уагмыз — анцәа шьарда зымчу-у! — Омар Беигәаа, амҳаџьыртәи аԥсуа ԥааимбар ду уи Аҳаракыра! Уагмыз Аԥсынра!
Даҽа зныкгьы иаӡахааит уи угәыдкылара урӷәӷәаны!" (Нели Ҭарԥҳа, 1989 ш.).
Сара 2016 шықәсазы Аԥсны "Аԥҳәыншәҟәҭыжьырҭаҿы" иҭсыжьит "Ҩеижәи жәохә шықәса Беигәаа Омар иаанда" захьӡу Ҭырқәтәыла инхо, Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла иалоу Маҳаинур Папԥҳа ҿыгҳарылагьы имаҷым лышәҟәы. Ари ашәҟәаҿы даара инарҭбаан иҳәоуп, иаарԥшуп ашәҟәыҩҩы ду, аҵарауаҩ, арккаҩы Омар Беигәаа иԥсҭазаара еилашыра ахы инаркны аҵыхәанӡа.
Иазгәаҭатәуп, ари ашәҟәы шәҟәны иҭыҵаанӡа ажурнал "Алашара" адаҟьақәа ишырнаҳҵахьаз Ҭырқәтәыла инхо аԥсуаа рцәажәашьеи рҩышьеи еиқәырханы.
Хыхь ишазгәасҭахьоу еиԥш, Омари ҳаԥсуа шәҟәыҩҩцәеи аимадара бзиақәа рыман. Абаҩхатәра бзиа змаз, ҳпоет бзиа, ҳсатирик Кьаршьал Чачхалиа Омар Беигәаа иахь ииҩыз ажәеинраалеи, иара Омар ҭакк аҳасабала Кьаршьал изиҩызи рыла ихсыркәшоит сматериал:
Ҳашьа Омар,
Аԥсны ҳаузыԥшуп, ҳашьа, —
Ԥсыхәак амазар, ухы ҳаҭәашьа!
Салам уаҳҭоит угәыдкыл,
Гәы разыла иудкыл!
Кь. Чачхалиа
Аҭак
Сзыԥсам ала усыԥхьауан,
Саԥсахарцы схандеиуан.
Иысы аамҭа сыгуы уҭан,
Уыбаразы сыгуаҟ'уан.
Аамҭантәи арыцҳара,
Аибамбара, ашьаҳара
Сырзымиааит, аҳ, сара!
Иысԥеиԥшымхеит убара!
Зегь ахьыудырша — ушьҭа уцеит,
Сеилыукаауеит, уыи сдыруеит.
Унышәынҭра сызныхахеит,
Иаагудкыла сагуыӡуеит.
1975 аш., Аԥсны.
Омар Беигәаа хаԥсыра дуӡӡа баны, иахьа мшын нырцә иҟоу ҳашьцәа ркультура ду акырӡа еиқәирхеит. Ҳара иҳахәҭоуп, уаҵәы изызҳауа ҳҿаргьы, мшын нырцә дыҟоума, аарцәы иԥсадгьылаҿ дыҟоума, дахьыҟазаалакгьы, иблаҷыц еиԥш ихьчароуп уи иҟаиҵаз, дзыхьӡаз, пату ақәиҵароуп ижәлар ирзиргылаз ԥсра зқәым абаҟа.
*Ари анҵамҭаҿы иаагоу Омар Беигәаа ицәаҳәақәа зегьы иара ишиҩыз еиԥш еиқәырхоуп.
АҞӘА, ԥхынгәы 23 – Sputnik. Иҳаҩсыз уахыки-ҽнаки рыла COVID-19 рылоу ирыламу аилкааразы 550-ҩык атестқәа рзыҟаҵан, урҭ рахьтә 145-ҩык рцәа акоронавирус шалаз аадырԥшит, абри атәы аанацҳауеит Ауааԥсыра COVID-19 рацәыхьчаразы аоперативтә штаб.
Абыржәтәи аамҭазы Гәдоуҭатәи араионтә хәшәтәырҭа хадаҿы ишьҭоуп 192-ҩык, рҭагылазаашьа бааԥсуп 63-ҩык, ибжьаратәуп - 54-ҩык.
Аҟәатәи аинфекциатә хәшәтәырҭаҿы ирхәшәтәуеит акоронавирус зцәа иалоу 41-ы пациент, урҭ рахьтә 17-ҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Очамчыра ирхәшәтәуеит 23-ҩык, рҭагылазаашьа уадаҩуп- ааҩык. Гагратәи ахәшәтәырҭаҿы - 45-ҩык, урҭ рахьтә жәаҩык рҭагылазаашьа уадаҩуп. Тҟәарчалтәи ахәшәтәырҭаҿы - 15-ҩык апациентцәа.
Акоронавирус иазку ажәабжьқәа зегьы шәрыԥхьар ҟалоит абра>>


Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa Шәaмaхьтәылa aкоронaвирус 92-ҩык рыдбалан, 149-ҩык ачымазара иалҵит. Иҳаҩсыз уахи-ҽни рыла Шәамахьтәыла аӡәы иԥсҭазаара далҵит.
Ари атәы аарыцҳаит аҭыԥантәи аих атәыла Агәабзиарахьчара аминистрра аҟынтә ироуз адырра ҵаҵӷәыс аҭаны.
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рыла иҟаҵан 2 916 атестқәа.
Апандемиа иалагеижьҭеи Шәамахьтәыла aкоронaвирус рыдбалан 222 870-ҩык, 213 578-ҩык ачымазара иалҵхьеит, рыԥсҭазаара иалҵхьеит 4 446-ҩык.


Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa Шәaмaхьтәылa aкоронaвирус 140-ҩык рыдбалан, 53-ҩык ачымазара иалҵит.
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рыла Шәамахьтәыла аӡәы иԥсҭазаара далҵит.
Ари атәы аарыцҳаит аҭыԥантәи аих атәыла Агәабзиарахьчара аминистрра аҟынтә ироуз адырра ҵаҵӷәыс аҭаны.
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рыла, атәылаҿ 6 086 атестқәа ҟаҵан. Апандемиа иалагеижьҭеи Шәамахьтәыла aкоронaвирус рыдбалан 225 801-ҩык, 217 303-ҩык ачымазара иалҵхьеит, рыԥсҭазаара иалҵхьеит 4 531 -ҩык.


АҞӘА, абҵара 4, Sputnik, Роберт Џьапуа. FIFA иалахәым амилаҭтә командақәа ашьапылампыл азы адунеизегьтәи рчемпионат мҩаԥысраны иҟоуп 2016 шықәса лаҵарамза 28 инаркны рашәарамза 6 рҟынӡа. Абри атәы ҳкорреспондент изеиҭеиҳәеит аиҿкааратә еилакы алахәыла Асҭамыр Адлеиба.
"Ашьапылампыл азы ConIFA адунеизегьтәи ачемпионат 2016 шықәса рзы амҩаԥгаразы аӡбра ҳадаҳкылеит иахьа. Ачемпионат амҩаԥгара арыцхәқәа ConIFA анапхгареи ҳареи ҳаицәажәарала ишьақәырӷәӷәоуп", — иҳәеит Адлеиба.
Иара иажәақәа рыла ачемпионат рхы аладырхәраны иҟоуп 12 команда, ахәмаррақәа мҩаԥысраны иҟоуп аҳҭнықалақь астадион "Динамо" аҟны.
"Лаҵарамза 28 рзы ачемпионат аартхоит. Лаҵарамза 29 рзы иалагоит ахәмаррақәа. Ахәмаррақәа мҩаԥысраны иҟоуп аҳҭнықалақь астадион "Динамо" аҟны. Мышкы ала имҩаԥысраны иҟоуп ахәмаррақәа ԥшьба. Рашәарамза 5 рзы афиналтә матч мҩаԥгахоит. Аицлабрақәа рҟны аиааира згаз акомандақәа аԥхьахәқәа ранашьара ацеремониа мҩаԥысуеит рашәарамза 6 рзы, ачемпионат алахәылацәа рыҩныҟақәа рыхынҳәра амшаз» ҳәа азгәеиҭеит Асҭамыр Адлеиба.
ConIFA Анагӡаратә еилакы аилатәараҟны, 2015 шықәса ԥхынгәы 8 рзы, еицҿакны рыбжьы рҭиит 2016 шықәса рзы адунеитә Чемпионат Аԥсны имҩаԥысырц.
Ахада Ихьыԥшым ашьапылампылтә ассоциациақәа Рконфедерациа (ConIFA) еиҿкаан 2013 шықәса рзы. Еиднакылоит FIFA аилазаара официалла иалам атәылақәа ршьапылампылтә командақәа 25.


АҞӘА, лаҵарамза 30 — Sputnik, Бадри Есиава. Томбовтәи аобласт Рассказаво ақалақь аҟны инхо, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла Георги Шелд асабша, лаҵарамза 27 рзы Аԥсныҟа маланыҟәала амҩа дықәлеит. Ақалақь Ростову-на-Дону дааиуаны ималаныҟәа ашина кылҵәеит. Абри атәы иара ҭелла Sputnik акорреспондент изеиҭеиҳәеит, лаҵарамза 30 рзы.
"Сара Ростову-на-Дону сазааигәаны сааихьаны смаланыҟәа ашина кылҵәеит, аха ацынхәра сыман азы иаарласны исыԥсахит. Уажәазы уадаҩраны иҟоу ашороуп. 30 градус ашора ыҟоуп", — иҳәеит Шелд. Иара аҩаша ауха Ростов-на-Дону инхо иҩызцәа рҟны дыԥхьоит, ашьыжь имҩа иациҵоит.
Томбовтәи аобласт Рассказаво ақалақь аҟны инхо, Урыстәыла ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәыла Георги Шелд асабша, лаҵарамза 27 рзы Аԥсныҟа маланыҟәала амҩа дықәлеит.
Иара игәҭакын аа-мшы рыҩныҵҟа Аҟәанӡа ааӡара, игәы иаанагоит уи иқәманшәалахап ҳәа.


Ажәабжь ҿыцқәа
20.06.2022 363
Аурыс-аԥсуа ҳәаа ахысра армариаразы аусутә гәыԥ аԥснытәи алахәылацәа актәи аилатәара аихшьаалақәа рзы апресс-конференциа мҩаԥыргеит
Рашәара 20, 2022 шықәсазы Аԥсны ААР Амедиацентр авидеоконференциа аформат ала имҩаԥнагеит Аурыс-аԥсуа ҳәаа ахысра армариаразы аусутә гәыԥ актәи аилатәара.
19.06.2022 254
Аԥсны Аҳәынҭқарра Адәныҟатәи аусқәа рминистрра ақалақь Бендера аҿтәи атрагедиа 30 шықәса ахыҵра инамаданы адышшылара ҟанаҵеит
Аҧсны Адәныҟатәи аусқәа рминистрра Приднестровиатәи Молдавиатәи ареспублика Адәныҟатәи аусқәа рминистррахь Приднестровиатәи Молдавиатәи ареспублика ақалақь Бендера аҿтәи атрагедиа 30 шықәса ахыҵра инамаданы адышшылара ҟанаҵеит.
12.06.2022 144 Ацҳаражәҳәарҭақәа иазкыу
Рашәара 12 рзы Дамаск имҩаԥысит Шьамтәыла иҟоу Аԥсни Палестинеи рыцҳаражәҳәаҩцәа Баграт Хәытабеи Самир Аль-Рифаи реиԥылара.
12.06.2022 339 Анотақәа
Урыстәыла Амш инамаданы Аԥсны Аҳәынҭқарра Адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынба Урыстәылатәи Афедерациа Адәныҟатәи аусқәа рминистр Сергеи Лавров дидныҳәалеит.
10.06.2022 94 Ацҳаражәҳәарҭақәа иазкыу
Рашәара 9 азы имҩаԥысит Ареспублика Никарагуа иҟоу Аԥсны Аҳәынҭқарра азинмчнагӡеи анапынҵа ҷыдақәеи змоу ацҳаражәҳәаҩ Инар Ладариеи Ареспублика Никарагуа акреативтә економиказ Акомиссиа акоординатор хада Камила Ортега Мурильои реиԥылара.
31.05.2022 219 Женеватәи аиҿцәажәарақәа
Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр ихаҭыԥуаҩ Иракли Ҭыжәба Аахыҵ Кавказ ашәарҭадареи аҭышәынтәалареи рзы Жәларбжьаратәи женеватәи аиҿцәажәарақәа рыцхантәаҩцәа: Аахыҵ Кавказ азҵаарақәа рзы Евроеидгыла ахаҭарнак ҷыда Тоиво Клаар, ЕАР ахаҭарнак Џьихан Султаноглу, ОБСЕ ахаҭарнак Виорел Мошану дырԥылеит.
31.05.2022 371
Владимир Путин Аԥсны иҟоу Урыстәылатәи азинмчнагӡеи анапынҵа ҷыдақәеи змоу ацҳаражәҳәаҩ даиҭеит.
31.05.2022 148
Лаҵара 31 азы Аԥсны ААР аԥшьгамҭала Москва, "Россия сегодня" жәларбжьаратәи амультимедиатә пресс-центр аҿы имҩаԥысит Аԥснытәи афорум.
30.05.2022 444 Авизитқәеи аусутә ныҟәарақәеи рзы аинформациа
Лаҵара 30 азы Аԥсны Аҳәынҭқарра Адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынбеи Урыстәылатәи Афедерациаҟны иҟоу Палестина азинмчра нагӡа змоу ацҳаражәҳәаҩ Абдель Хафиз Нофали еиԥылеит. Аиԥылара аиҩызаратә ҟазшьа аманы имҩаԥысит.
30.05.2022 437
Иналукааша адунеитә ҵараиурҭа – Амилаҭтә ҭҵаарадырратә университет «Аекономика иреиҳаӡоу ашкол» аҟны имҩаԥысит Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынбеи АҬУ АИШ аректор Никита Анисимови реиԥылара.
29.05.2022 169
2018 шықәса лаҵара 29 азы Шьамтәылеи Аԥсни наҟ-ааҟ дасу рхьыԥшымрақәа азхаҵаны адипломатиатә еизыҟазаашьақәа рыбжьарҵеит.
25.05.2022 182
Ареспубликаҿ аус зуа азакәанԥҵара аурыс бызшәа астатус ахьчоит, атәылауаа ԥкырада рхы иадырхәар ауа иҟоуп.
25.05.2022 246
Лаҵара 25 рзы Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынбеи Урыстәыла иҟоу Шьамтәыла ацҳаражәҳәаҩ Риад Хаддати еиԥылеит.
23.05.2022 299
Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынба Москваҟа дцеит аиҿцәажәарақәа рзы.
20.05.2022 420
Аԥсны Адәныҟаполитикатә усбарҭа Зартәи арыцҳара 30 шықәса ахыҵра инадҳәаланы адышшыларатә шәҟәы нанашьҭит
Аԥсны Адәныҟаполитикатә усбарҭа Аахыҵ Уаԥстәыла Адәныҟатәи аусқәа рминистррахь адышшыларатә шәҟәы нанашьҭит Зартәи арыцҳара 30 шықәса ахыҵра инадҳәаланы.
18.05.2022 367
Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынба Рафаель Фариа Тортос идиныҳәалеит Боливариантәи Ареспублика Венесуела Адәныҟатәи аусқәа рминистрс иҟалара.
17.05.2022 219
Аԥснытәи адипломатцәа Ахьӡ-аԥша апарк аҿы Амемориал амҵан ашәҭқәа шьҭарҵеит
17.05.2022 518
Аслан Бжьаниа Аԥсны Аҳәынҭқарра Адәныҟатәи аусқәа рминистрра аҧҵоижьҭеи 29 шықәса аҵра инамаданы адныҳәалара ҟаиҵеит
Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Аслан Бжьаниа Аԥсны Аҳәынҭқарра Адәныҟатәи аусқәа рминистрра аҧҵоижьҭеи 29 шықәса аҵра инамаданы адныҳәалара ҟаиҵеит.
17.05.2022 193
Аԥсны Аҳәынҭқарра Адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынба лаҵарамза 17 аҽны Аԥсны Аҳәынҭқарра Адәныҟатәи аусқәа рминистрра аколлектив 29 шықәса ахыҵра рыдиныҳәалеит
Аԥсны Аҳәынҭқарра Адәныҟатәи аусқәа рминистрра лаҵарамза 17 аҽны 29 шықәса ахыҵит.
16.05.2022 155
Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистрраҟны иаԥҵоу Ауаажәларратә хеилак аилатәара аатит ААР амедиацентр аҿы лаҵара 16 азы аминистр Инал Арӡынба инапхгарала.


Ажәабжь ҿыцқәа
12 June 2023 105
Инал Арӡынба Урыстәылатәи Афедерациа Адәныҟатәи аусқәа рминистр Сергеи Лавров Урыстәыла Амш идиныҳәалеит
Рашәарамза 12 рзы Аҧсны Аҳәынҭқарра Адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынба Урыстәылатәи Афедерациа Адәныҟатәи аусқәа рминистр Сергеи Лавров Урыстәыла Амш идиныҳәалеит.
10 June 2023 92
Аԥсны ААР аусзуҩцәа УА ААР Адипломатиатә Академиа аҟны азанааҭтә дарра аҩаӡара ашьҭыхра акурсқәа ирхысуан
Аԥсны адәныҟатәи аусқәа Рминистрра аусзуҩцәа лаҵарамза 29 инаркны рашәарамза 9 аҟынӡа Урыстәылатәи Афедерациа адәныҟатәи аусқәа Рминистрра Адипломатиатә Академиа жәларбжьаратәи аизыҟазаашьақәа русхкы аҿы азанааҭдырратә аиҭазыҟаҵара Аусбарҭа аҟны азанааҭдырра аҩаӡара ашьҭыхра акурсқәа ирхысуан. Акурсқәа рымҩаԥгара аҳәаақәа ирҭагӡаны, Аԥсны адәныҟатәи аусқәа Рминистрра аусзуҩцәа Урыстәыла адәныҟатәи аусқәа Рминистрра аҟны иҟоу Ихьыԥшым аҳәынҭқаррақәа Реиҩызара атәылақәа Аԥшьбатәи Рдепартамент Аԥсни Аахыҵ Уаԥстәылеи рыҟәша аиҳабы Рубен Малаиан иԥылеит.
31 May 2023 76
Урыстәыла ахада Владимир Путин Аԥсни Урыстәылеи рыҩтәылауаҩра азҵаарақәа рзы ихаҭарнакс дҟаиҵеит Урыстәыла АА рминистр ихаҭыԥуаҩ Михаил Галузин.
30 May 2023 72 Анотақәа
Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынба Аахыҵ Уаԥстәыла Адәныҟатәи аусқәа рминистррахь Аахыҵ Уаԥстәыла Ахьыԥшымраз ашәҟәы рыдыркылеижьҭеи 31 шықәса аҵра инадҳәаланы адныҳәаларатә шәҟәы неишь
29 May 2023 75 Аҳәамҭақәеи ақәгыларақәеи
Урыстәылеи Аԥсни рыдәныҟаполитикатә усбарҭақәа рхадацәа аконсультациақәа рплан рнапы еицаҵарыҩуеит ҳәа аанацҳауеит Аԥсны ААР Амедиацентр.
29 May 2023 53
2023 шықәса лаҵара 29 азы Аԥсны Мрагылара Ааигәа аимадарақәа рырҭбаареи арегион аҿы жәларбжьаратәи азхаҵаразы аусура арцыхцыхреи рызҵаарақәа ҭелла ирылацәажәеит Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынбеи Шьамтәыла Адәныҟатәи аусқәа рминистр Феисал Аль Микдади.
28 May 2023 74 Ацҳаражәҳәарҭақәа иазкыу
Шьамтәыла иҟоу Аԥсны аусқәа рзы аамҭалатәи агәрага Шьамтәыла иҟоу Алада Африкатәи Ареспублика ацҳаражәҳәаҩ диԥылеит
Шьамтәыла иҟоу Аԥсны аусқәа рзы аамҭалатәи агәрага, Шьамтәыла иҟоу Аԥсны Ацҳаражәҳәарҭа абжьгаҩ-цҳаражәҳәаҩ Муҳаммад Али лаҵарамза 28 рзы Шьамтәыла иҟоу Алада Африкатәи Ареспублика ацҳаражәҳәаҩ Барри Филлип Гилдер диԥылеит. Аиԥылара аҿы аганқәа Ацҳаражәҳәарҭақәа русеицура алшарақәа, иара убас аҩҳәынҭқаррак рыжәларқәа рыбжьара аимабзиаратә еизыҟазаашьақәа рыбжьаҵара ирыдҳәалоу азҵаарақәа ирылацәажәеит.
25 May 2023 94 Аминистр имҩаԥиго аиԥыларақәа
Аԥсны адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынба дидикылеит Аԥсны иҟоу Урыстәыла ацҳаражәҳәаҩ Михаил Шургалин.
25 May 2023 127 Аминистр имҩаԥиго аиԥыларақәа
Аҳәынҭқарразы аполитикатә ҭышәынтәалара аҵак ду амоуп, аԥсуа жәлар ирыхҭыргахьоу аҳаҭыр абаразы мацаразгьы, абас аҳәамҭа ҟаиҵеит Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр Инал Арӡынба.
25 May 2023 67
Санкт-Петербург Аԥсны Ахаҭарнакра аартхоит ҳәа иҳәеит Аԥсны АА рминистр Инал Арӡынба.


Нестор Багаҭелиа ахацәа рыбжьара ашахматқәа рзы адгьылҿацәтә еицлабрақәа «Мемориал А.А. Сапфирова» рҿы аџьазтә аԥхьахә игеит.
Аҟәа. Рашәарамза 4, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Анатоли Карпов ихьӡ зху аҟәатәи ашахматтә школ ааӡамҭа Нестор Багаҭелиа ахацәа рыбжьара ашахматқәа рзы адгьылҿацәтә еицлабрақәа «Мемориал А.А. Сапфирова» рҿы аџьазтә аԥхьахә игеит, ҳәа адырра ҟанаҵоит аҿари аспорти русқәа рзы аҳәынҭқарратә Еилакы.
Аицлабрақәа лаҵарамза 26 инаркны рашәарамза 3 аҟынӡа Шәача ақалақь аҿы имҩаԥысуан. Атурнир рхы аладырхәит Урыстәыла еиуеиԥшым арегионқәеи Аԥсни рҟынтәи ашахматистцәа.


Џьансыхә Нанба Аԥсны аԥыза-министр актәи ихаҭыԥуаҩс дҟаҵоуп
12:01 02.11.2023 (ирҿыцуп: 12:56 02.11.2023)
© Sputnik / Томас Тхайцук Джансух Нанба
© Sputnik / Томас Тхайцук
2020 шықәса мшаԥымза инаркны 2023 шықәса жьҭаарамзанӡа Аԥсны аԥыза-министр актәи ихаҭыԥуаҩс дыҟан Беслан Џьопуа.
АҞӘА, абҵара 2 – Sputnik. Џьансыхә Нанба Аԥсны аԥыза-министр актәи ихаҭыԥуаҩс дҟаҵоуп ҳәа аанацҳауеит атәыла ахада ипресс-маҵзура.
Аусԥҟа инапы аҵеиҩит Аԥсны ахада Аслан Бжьаниа.
Џьансыхә Нанба диит 1983 шықәса ԥхынҷкәынмза 6 рзы, Аҟәа ақалақь аҿы. 2005 шықәсазы далгеит Ҟәбантәи аҳәынҭқарратә университет аекономика афакультет "адунеитә економика" азанааҭ иманы. 2009 шықәсазы Ҟәбантәи аҳәынҭқарратә университет аспирантура далгеит. Аекономикатә ҭҵаарадыррақәа дыркандидатуп.
Џьансыхә Нанба аԥыза-министр ихаҭыԥуаҩс, афинансқәа рминистрс, Аԥсны ашәахтәқәеи аизгатәқәеи рзы рминистрс, Аԥсны Аҳәынҭқарра аԥараҵәахырҭа Аусбарҭа аиҳабыс дыҟан. Мшаԥымза 2020 инаркны лаҵарамза 2021 шықәсанӡа Џьансыхә Нанба Аԥсны ахада Иусбарҭа аиҳабы ихаҭыԥуаҩс аус иуан.
2022 шықәса нанҳәамза инаркны 2023 шықәса цәыббрамзанӡа Џьансыхә Нанба напхгара аиҭон атәыла ахада Иусбарҭа.


Items filtered by date: Ахаша, 10 Лаҵара 2023
Сухум. 10 мая 2023. Апсныпресс. 10 мая международный эксперт Стоян Врачев провел мастер-класс по изготовлению брынзы для студентов-технологов агро-инженерного факультета Абхазского госуниверситета.
Проведение мастер-класса стало возможным при поддержке проектного офиса Продовольственной и сельскохозяйственной организации (ФАО) ООН в Сухуме. Незадолго до этого проектный офис ФАО передал в дар факультету оборудование, включая стол и сыроварню для производства сыра.
Аҟәа. Лаҵарамза 10, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Лаҵарамза 12 инаркны 17 аҟынӡа Аԥсны араионқәа хәба рҿы ақыҭатә территориақәа рыҿиара азы апрограмма аҳәаақәа ирҭагӡаны, Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаареи Европатәи атәылақәа Реидгылеи Гагра, Гәдоуҭа, Очамчыра, Ҭҟәарчал, Гал араионқәа рҟынтәи аԥшьгаратә гәыԥқәа иаадырԥшыз адгыларалеи еиҿкаахо аспорт-арлахҿыхратә усмҩаԥгатәқәа мҩаԥыслоит.
Гагра араион аҿы (лаҵарамза 12 азы), Гәдоуҭа араион аҿы (лаҵарамза 13 азы), Гал араион аҿы (лаҵрамза 15 азы), Ҭҟәарчала араион аҿы лаҵарамза (16 азы), иара убас Очамчырара араион аҿы (лаҵрамза 17азы) раионцыԥхьаӡа иалкааз ф-ҩык рыла еилоу акомандақәа хәба рыбжьара алԥшааратә етапқәа мҩаԥысуеит. Аспорт-арлахҿыхратә усмҩаԥгатәқәа раионцыԥхьаӡа ақалақьтә стадионқәа рҿы имҩаԥыслоит. Алахәылацәеи асасцәеи аестафетатә еицлабрақәа, амузыка, анимациатә шоу, иара убас ачеиџьыка агьма абара рзыԥшуп. Аусмҩаԥгатә алагалара аамҭа асааҭ 10:00 рзы.
Аҟәа. Лаҵарамза 10, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Имҩаԥгаз ареидтәи апрофилактикатәи аусмҩаԥгатәқәа ирылҵшәаны, иҳаҩсыз амчыбжьи аныҳәатә мшқәеи рзы аҩныҵҟатәи аусқәа Рминистрра Аҳәынҭқарратә автоинспекциа аусзуҩцәа 2530 амҩатә ԥҟарақәа реилагара иадҳәалоу азинеилагарақәа аадырԥшит. Урҭ рахьынтә 88 – автомашьынақәа рсаркьақәа рыԥшшәахәыркра анормақәа ирыдҳәалоуп.
Аҟәа. Лаҵарамза 10, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Лаҵарамза 10- 30 аҟынӡа Аԥсны Арбџьармчқәа рҿы атәылахьчара аминистр инапхгарала Арбџьармчқәа арратә хәҭақәа ркомандаҟаҵаҩцәеи урҭ рхаҭыԥаҩцәеи алархәны аоперативтә еизгарақәа мҩаԥысуеит.
«Аоперативтә еизгара ахықәкы хаданы иҟоуп ҳаамҭазтәи аперспективатәии арратә ҭагылазаашьақәа рзы акомандаҟаҵаратә еилазаара азанааҭ-маҵзуратә зыҟаҵара аҩаӡара ашьҭыхра. Азыҟаҵаратә усмҩаԥгатәқәа рышьаҭаҿы иазԥхьагәаҭаны иҟоуп оперативла ихадоу Аԥсны араионқәа рҿы есымша зҽазаԥсахуа аоперативтә ҭагылазаашьа аҿы аԥышәатәи агәыԥтәии аҽаршьцыларақәа рымҩаԥгара», – ҳәа адырра ҟанаҵоит атәыла арратә хылаԥшырҭа апресс-маҵзура.
Аҟәа. Лаҵарамза 11, 2023 шықәса. Аԥсныпресс. Аԥсны Жәлар Реизара - Апарламент Аиҳабы Ашәба Лаша УА Иреиҳаӡоу аӡбарҭа аделегациа идикылеитИахьа Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент Аиҳабы Ашәба Лаша УА Иреиҳаӡоу аӡбарҭа Ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩ, УА Иреиҳаӡоу аӡбарҭа Алеишәатә коллегиа ахантәаҩы Сергеи Рудакови аӡбаҩцәа Рхеилак Ахантәаҩы, Иреиҳаӡоу аӡбарҭа Апленум, УА Иреиҳаӡоу аӡбарҭа аӡбаҩцәа р-Маӡаныҟәгаҩ Виктор Момотови дырԥылеит.
Аԥсуа ган аҟнытә аделегациа аиԥылара иалахәын Аԥсны Аҳәынҭқарра Иреиҳаӡоу аӡбарҭа Ахантәаҩы, Апарламент Аиҳабы ихаҭыԥуаҩ Асҭамыр Аршба, адепутат Алхас Ҳагба, Апарламент Аппарат анапхгаҩы Вадим Бжьаниа.


Иахьа Аԥсны Жәлар Реизара-Апарламент Аҳәынҭқарра-зинтә политиказы аилак аҟны адепутатцәа «Аиааира амши Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахьыԥшымреи – 2023 шықәса цәыббрамза 30 рзы 30 шықәса рхыҵра азгәаҭара инамаданы амнистиа алаҳәаразы», «Аԥсны Жәлар Реизара-Апарламент «Аиааира амши Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахьыԥшымреи – 2023 шықәса цәыббрамза 30 рзы 30 шықәса рхыҵра азгәаҭара инамаданы амнистиа алаҳәаразы» Ақәҵара ахархәаразы аԥҟаразы» ақәҵарақәа рыпроектқәа ирыхәаԥшит.
Ахцәажәара аихшьалақәа рыла Аилак иаӡбеит абри ақәҵара Аԥсны Жәлар Реизара-Апарламент асессиа аилатәарахь ицәыргазааит ҳәа.
ПОПУЛЯРНОЕ
- АҦСНЫ ЖӘЛАР РЕИЗАРА АҚӘҴАРА
- Имҩаҧысит Абиуџьет, акредиттә еиҿкаарқәа, ашәахтәқәеи афинансқәеи рзы аилак аилатәара
- Иазԥхьагәаҭаз Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент асессиа аилатәара мҩаԥымсӡеит
- Валери Кәарҷиа Екатерина Бебиа Лымшира лыдиныҳәалеит
- Аграртә политикеи, аҧсабаратә лшарақәеи, аекологиеи рзы аилак инарҭбаау аилатәара
НОВОСТИ
25.09.2023
Поделиться в соцсетях: