Трамп, Дональд Џьон
Дональд Џьон Трамп (диит ииун мза 14, 1946 шықәсазы, ақалақь Ниу-Иорк иаҵанакуа Куинс аҳабла аҿы) америкатәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы, аполитик, анаплакҩы. Уи Еиду Америкатәи Аштатқәа 45-тәи президентс дыҟан. Дональд Трамп иоура 188 см. иҟоуп, икапан акәзар – 115 кьыла инаӡоит. Иара динхаҵарала дпресвитерианинуп. Имал шьақәзыргыло еиуоуп аҩнеихагыла ду Trump Tower, уаҟоуп Трамп иҭаацәагьы ахьынхо.[3]
|Дональд Трамп
|Donald Trump
|45-тәи ЕАА рпрезидент

Амаҵураҭыԥ ахь:
ажьырныҳәамза 20, 2017 ш. – ажьырныҳәамза 20, 2021 ш.
|Апрезидент ихаҭыԥуаҩ
|Маик Пенс
|Аԥхьа иҟаз
|Барак Обама
|Аҭынха
|Џьо Баиден

|Аполитикатә партиа
|Алахәылара

Ареспубликатә партиа (1987 ш.–1999 ш.)
Еиду Америкатәи Аштатқәа ареформисттә партиа (1999 ш.–2001 ш.)
Адемократиатә партиа (2001 ш.–2009 ш.)
Ареспубликатә партиа (2009 ш.–2011 ш.)
апартиа иалам (2011 ш.–2012 ш.)
Ареспубликатә партиа (2012 ш. инаркны)

|Ахатәы хьӡы
|Donald John Trump
|Аира

рашәарамза 14, 1946 ш. (77 ш.)
Медицинский центр Джамейки
|Амилаҭра
|белые американцы
|Атәылауаҩра
|Еиду Америкатәи Аштатқәа
|Абызшәақәа
|Англыз бызшәа
|Ахаҵа/Аԥҳәыс

Ивана Трамп (1977 ш.–1990 ш.),
Марла Мейплз (1993 ш.–1999 ш.),
Мелания Трамп (2005 ш. инаркны)
|Ани аби

Мэри Энн Маклауд,
Фред Трамп
|Ахәыҷқәа

Дональд Трамп-младший,
Иванка Трамп,
Эрик Трамп,
Тиффани Трамп,
Бэррон Трамп
|Ауацәа

Мэриэнн Трамп Бэрри, Фред Трамп-младший, Роберт Трампи Элизабет Трамп Грау (ашьцәеи аиаҳәшьцәеи)
Джон Трамп (брат отца)
Элизабет Трамп (бабушка по отцу)
Джаред Кушнер (зять)
Лара Трамп (сноха)
Ванесса Трамп (сноха)
Трамп, Мэри Леа (племянница)
John Whitney Walter (кузен)
Кай Мэдисон Трамп, Дональд Трамп III, Tristan Milos Trump, Хлои София Трампи Спенсер Фредерик Трамп (амаҭацәа)
|Анхарҭа
|Мар-а-Лаго
|Алма-матер

Фордемский университет,
Уортонская школа бизнеса,
Школа Кью-Форест,
Нью-Йоркская военная академия,
Пенсильванский университет
|Аусура

промышленный магнат,
инвестор,
ресторатор,
аполитик,
ведущий игрового шоу,
торговец недвижимостью,
телепродюсер,
кинопродюсер,
ашәҟәыҩҩы,
актёр,
CEO,
конспиролог,
торговец
|Амазара

2,5 mld. $ (2022 ш.)[1]
3,1 mld. $ (2018 ш.)[2]
|Адин
|пресвитерианство
|Анашьамҭақәа

Звезда на голливудской «Аллее славы»
орден Свободы
орден Мухамадийя
Time 100
Шнобелевская премия
… подробнее на Викиданных
|Анаԥынҵамҭа
|Асаит

https://www.donaldjtrump.com
https://www.45office.com
Дональд Трамп инысмҩа аредакциазура
Трамп иан – Мери Енн Маклауди иаб – Фред Трампи идууз аргыларатә корпорациа напхгаҩцәас иаман. 1936 шықәса рзы хаҵеи- ҧҳәыси активла аусдкылара рнапы алакын, абизнес арҭбааразы дара иаархәоит акоттеџь Ниу-Иорк. Абри ахыбра аҟны Трамп иқәыҧшра аамҭа зегьы ихигеит, уа инхон иареи иеиҳабацәаз иаҳәшьцәеи иашьцәеи ԥшьҩык. Дхәыҷаахыс Дональд аҧыза иҟазшьақәа инубаалон. 1959 шықәсазы Дональд Трамп иҭаацәа ирыӡбеит Ниу-Иорктәи арратә академиа дҭарҵарц.
Академиа аҟны Дональд аҵара бзианы иҵон, аҧсҭазаара аилашреи ауаажәларратә усқәеи даара активла дрылахәын. Иара аныҳәатә марш еиҿкааҩыс дыҟан, Аинышәара амш азы имҩаҧгаз. Дональд Трамп имоуп хыҧхьаӡара рацәала амедальқәа, ианашьоуп аспорттә еицлабрақәа рҟны иигоз аиааирақәа рзы аҳамҭақәа, иара убасгьы акыр анаукатә конфренциақәа рҟны далкаан.[4]
Даныҷкәыназ Дональд актиорс аусура даара игәы азыҳәон. Аха академиа даналга, аҧхьаҟа ипрезидентхараны иҟаз, иаб иус иациҵарц иӡбоит, иҧсҭазаарагьы аусдкылара иамеидоит. Уи азын Дональд Трамп дҭалоит Фордемтәи ауниверситет, «Аекономикеи афинансқәеи» рзанааҭ ала. Аха иара аҵара дзалымгеит аҟынтә, иара убри азаанаҭ ала Уортонтәи абизнес ашкол ахь диасуеит. 1968 шықәсазы Трамп иреиҳаӡоу аҵараиурҭа дшалгаз азы адокумент иоуеит.[5]
Абизнеси аусуреи аредакциазура
Абизнес – ашкол аҟны иҵара аан Дональд Трамп далагоит раҧхьатәи аусқәа идкылара. Аиқәышаҳаҭрақәа иаб ибжьацәажәара ала акәын инапы шаҵеиҩуаз. Аусдкылаҩ қәыҧш илшоит 6.000.000 Еиду Америкатәи Аштатқәа рдоллар арҳара.
Сентиабр мза 12, 1968 шықәсазы иаҧҵан аилазаара Trump Organization. Дональд раҧхьатәи иргыларатә проектны иҟан уаанӡатәи аотель- асасааирҭа Commodore. Иара ари аргылара хә-маҷла иааихәеит, анаҩс еиҭашьақәиргылан, уа асасааирҭа Grand Hyatt ааиртит.[6]
1980 - тәи ашықәсқәа рзы Трамп икомпаниа иаргылоит абааш Trump Tower. Ари аҩнеихагыла ду Ниу-Иорк ақалақь аҟны ахыбрақәа зегьы иаарылыҳәҳәо иҟалеит. Дональд ари ахыбра ауадақәа реиҳарак аофисқәа рцентрқәеи анхарҭатә аппартаментқәеи ишаны ириҭеит. 1982 шықәса рзы аусдкылаҩ иргылоит даҽа хыбрак Trump Plaza Hotel & Casino, ари адунеи зегьы аҟны зегь реиҳа ибеиоу, иҧшӡоу аотель- казино акәны иҟалеит.[7]
1990-тәи ашықәсқәа рзы Дональд Трамп икомпаниа акыр афинанстә уадаҩрақәа азцәырҵит, абанкротра дақәшәарцгьы акааигымхеит. Аха, абизнесмен 10.000.000.000 америкатәи адоллар ала акредит игеит. Анаҩс, 1997 шықәсазы Трамп арҭ аҧарақәа зегьы ауалҳәаҩцәа ирызиргьежьит, аргыларатә проектқәагьы ирыциҵоит.
Ҧшьышықәса ааҵхьаны, Дональд Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара аштаб- квартира азааигәара абаашхьыҵәцара Trump World Tower иргылоит. 2000 –тәи ашықәсқәа рзы амагнат Жәларбжьаратәи аотель аргылара инапы алакын. Ари апроект хыркәшамызт, 2001 шықәса рзын аҭыҧ змаз атерракт иахҟьаны, насгьы 2008 шықәсарзтәи адунеитә финансттә кризис иахҟьаны.
Акыр ауалқәа ирыхҟьаны амиллиардер ихатә корпорациа аҟны иааникылоз адиректор хада иҭыҧ аанижьыр акәхоит. Аҵыхәтәантәи иара ипроект акәхеит Чикаго аханхьыҵәцара аргылара. Ари ахыбра аҳаракырала Еиду Америкатәи Аштатқәа рҟны игылоу ахыбрақәа рыҳаракырала зегь иреиҳау рахьтә ахҧатәиуп.[8]
Имазара ахәшьара аҭара аредакциазура
2016 шықәсазы Дональд Трамп имазара ишьақәнаргылеит 4.000.000.000 америкатәи адоллар. Иара ихатәны имоуп хыҧхьаӡара рацәала еиҭамҵуа амал. Амагнат спонсорс дрымоуп акыр аилазаарақәа атуризм, аспорт, арлахҿыхратә хырхарҭаҟны, урҭ иара акыр ахашәалақәа изаарышьҭуеит. 2009 шықәсазы абизнесмен авитаминқәеи амедицинатә хәшәхкқәеи рыла ахәаахәҭра еиҿикаауеит.
2018 шықәсазы, аҳәынҭқарра ахада имазара миллиардк доллар рҟынӡа илаҟәит. Иахьанӡа Еиду Америкатәи Аштатқәа рхадас иҟаз мызктәи иуалафахәы 35.000 нызқь мааҭ рҟынӡа инаӡон.[9]
Аполитикатә кариера аредакциазура
Дональд Трамп 2001 шықәсазы Адемократиатә партиа далахәылахеит. Жәеиза шықәса ааҵхьаны дреспубликанецхоит. 2015 шықәсазы аусдкылаҩ аҳәамҭа ҟаиҵеит Еиду Америкатәи Аштатқәа рхадас икандидатура шықәиргыло ала. Дональд Трамп икандидатура ықәиргылеит аспонсортә дгылара имамкәа. Аха иалхратә компаниа акыр акорпорациақәа финансла ацхыраара азыҟарҵон, урҭ рыбжьара иҟан акомпаниа WWE, ари аилазаара арестлинг азы аусмҩаҧгатәқәа нанагӡон.
Дональд Трамп иалхратә программа ихадоу апунктқәа ируакын Урыстәылатәи Афедерациеи Еиду Америкатәи Аштатқәеи реизыҟазаашьақәа рҭышәныртәалара. Дональд Трамп арҭ алхрақәа рҟны Хиллари Клинтони иареи еиндаҭлон, адемократцәа рҟынтә адгылара лыман. Аҿцәажәарақәеи ақәгыларақәеи раан дара рыбжьара акыр аҭыӡшәақәа аҭыҧ рыман, уи, ҳәарада, алхыҩцәа ҿыцқәа аднаҧхьалон. Еиҳаракгьы аимак-аиҿак ахылҿиаауан Еиду Америкатәи Аштатқәа рахь аҭыҧ змаз илегалтәым аиммиграциа, насгьы Барак Обама имедицинатә реформақәа, иара убасгьы Китаитәи Жәлар рреспубликеи Америкеи рхәаахәҭратә еизыҟазаашьақәа.[10]
Аӡәырҩы аекспертцәеи аполитикцәеи Трамп даҵахоит алхрақәа рҟны ҳәа азгәарҭон, уи аусдкылаҩ истатус ахьимаз азы. Аха урҭ ирҳәоз ҟамлеит. Дональд Трамп итезис хадақәа Еиду Америкатәи Аштатқәа руааҧсыра даара иргәаҧхон, уи иабзоурахеит ноибар мза 8, 2016 шықәса рзы иигаз хьаҳәаҧаҳәадатәи аиааира. Еиду Америкатәи Аштатқәа рпрезидент иалхрақәа официалла ишьақәырҕәҕәан ианармза, 2017 шықәсазы. Апрезидент имаҵзура дахагылеит февраль 20, 2017 шықәсазы.[11]
Трамп апрезидент аредакциазура
Дональд Трамп ипрезиденттә ҿҳәара ишалагаз еиҧш аҩныҵҟатәи аполитика аҟны ашәахттә реформақәа рымҩаҧгара хырхарҭа хаданы иаликааит. Аҳәынҭқарра ахада ахашәала азы ашәахтә ирмаҷит, аиуристтә хаҿқәа рзын ашәахтә қәынкыларақәа аҧыхын, апрогрессивтә шәахтә азы аградациа асистема ҿыц аҧиҵеит.
Ас еиҧш алагала ҿыцқәа рнаҩс Еиду Америкатәи Аштатқәа иреиҳаӡоу акорпорациақәа (Apple, Microsoft, Facebook, Amazon), ркапиталқәа рыхәҭак Еиду Америкатәи Аштатқәа рахь иргьежьын. Апрезидент даара иҽҧишәеит амедицинатә ҧгаҧсазы азакәан иҧсахырц, Барак Обама инапы зҵеиҩыз. Аха ас еиҧш аҧшьгара адемократцәа адымгылеит. Убри аҟынтә азакәан аус шауц иауа иаанхеит. Иара убасгьы, Дональд Трамп аресурсқәа аҿиара иаҿыз акыр атәылақәа рҟынтәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рахь аргьежьра еиҿикааит. Март мза 2018 шықәсазы аҳаза алагалан Китаитәи Жәлар Рреспубликеи Мексикеи рҟынтәи иаарго аалыҵқәа рзы. Акыр акорпорациақәа раалыҵ аҭыжьра Еиду Америкатәи Аштатқәа рахь ииаргеит, уи иалнаршеит хыҧхьаӡара рацәала аусутә ҭыҧқәа раҧҵара.[12]
Дональд Трамп идәныҟатәи аполитика аҷыдарақәа ируакын Мексикааи Ааигәатәи Мрагылара аҳәынҭқаррақәеи ртәылауаа рганахь ала амиграциатә закәанҧҵара арҕәҕәара. 2017 шықәсазы илегалтәым аиммигрантцәа ирҿагыланы ақәҧаразы аусҧҟақәа ҭыжьын, иара убасгьы адҵа ҟаҵан мексикатәи аҳәаа иахьаҧну аҭӡамц аргыларазы. Ари аҭӡамц аргылара атәыла абиуџьет аҟынтәи аҧара рацәа аҭаххон. Асенат аҟны Ареспубликатә партиа ахаҭарнакцәа аҭыҧқәа реиҳарак ахьааныркыло, ари аӡбамҭа иадгылеит. Аха ахаҭарнакцәа Рпалата аҟны, уа адемократцәа еиҳауп, аҭӡамц аргылара азы аҧара азоужьра мап ацәыркуеит.[13]
Ианармза 2017 шықәсазы Дональд ахҵәацәа рыдкылара аамҭала аанкыларазы, ааигәамрагыларатәи арегион аҳәынҭқаррақәа рҟынтә, иара убасгьы аҧкрақәа алагалан даҽа араб ҳәынҭқаррақәа быжьбы рзы. Арҭ азакәанқәа адискриминациатә ҟазшьа рымоуп ҳәа иҧхьаӡан, Иреиҳаӡоу аӡбарҭагьы уи аблокада азнауит.
2017 шықәса сентиабр мзазы, аҳәынҭқарра ахада илегалм амигрантцәа рхәыҷқәа рыхьчаразы аус зуаз апрограмма аҧыхра рылеиҳәоит. Еиду Америкатәи Аштатқәа ирыҵанакуа ақалақь дуқәа рҿы имҩаҧгаз ақәгыларақәа инарымаданы ари ақәҵара анапы аҵаҩымкәа иаанхеит.
2018 шықәсазы, атәыла ахада иусбарҭа аҳәамҭа ҟанаҵеит Еиду Америкатәи Аштатқәа жәларбжьаратәи аекологиатә еиқәышаҳаҭра ишалҵуа азы. Аусура иаҟәыҵит арацәаҵхреи, анефт аалыҵқәеи, аихаӡеи рыҧшыхәра азы алицензиа аҭара азин ҟазымҵоз азакәан.
Еиду Америкатәи Аштатқәа рпрезидент иполитика массала атәылауаа ргәынамӡара цәырнагеит. Иқәгылоз дҵаны иҟарҵон алхранӡатәи аҳәамҭақәа рынагӡаразы. Аӡәырҩы аполитикцәеи аҳәынҭқарратә усзуҩцәеи ықәгылеит атәыла ахада изын аимпичмент рылаҳәаразы. Аполитикатә гәыҧқәа рҟны аиҳабыра русура аанкыларазы аиҿагыларақәа аҳәынҭқарратә усзуҩцәа уалафахәыда иааннажьит.[14]
Трамп ихатәы ҧсҭазаареи ихәыҷқәеи имаҭацәеи аредакциазура
Еиду Америкатәи Аштатқәа 45-тәи апрезидент хҩык аҳәса ааигахьан. Арҭ аҭаацәарақәа зегьы рҟынтәи иара имоуп хәҩык ахәыҷқәеи ааҩык амаҭацәеи. Дональ Трамп раҧхьатәи иҧҳәыс амодель Ивана Трамп лакәын. Урҭ рчара ҟалеит 1977 шықәса рзы.
Дональд Трамп раҧхьатәи иҧҳәыс илыхшеит хҩык ахәыҷқәа: Дональд Джон (аиҵбы), Иванка, Ерик. Ахәыҷқәа иахьагьы раб ибизнес анагӡара рнапы алакуп. 1990-тәи ашықәсқәа рзы аҭаацәара хыбгалоит, аҩныҵҟатәи аҭыӡшәақәа ирыхҟьаны.[15]
Данальд Трамп раҧхьатәи иҧа Трамп - аиҵбы америкатәи афотомодель Ванесса Трамп ҧҳәысс димоуп. Урҭ ирыхшеит хҩык ахшара: Кеи Медисон, Хлоиа Софиа, Дональд Джон III, Тристан Милоси Фредерики.
Иванка Трамп Джаред Кунераи диццоит, уи аиудеицәа дреиуан. Лхаҵа иҭаацәа милаҭла иауриацәан, Ниу-Иорк инхоз ауриацәа рдиаспора рыбжьара даара пату зқәыз ҭаацәаран. Атәыла ахада иҧҳа аиудиеицәа рдинхаҵара лыдылкылоит. Дара ирыхшеит хҩык ахәыҷқәа: Теодор Джеимс, Джозеф Фредерик, Арабелла Роуз.
Ерик Трамп иакәзар, асупермодель Лара Иунаско ҧҳәысс дигеит. Уи иҧҳәыси иареи Манхеттен инхоит. Ерик иҧҳәыс афотоҭыхра лнапы алакуп, убри аҟынтә лассы-ласс Лос-Анџьелесҟа афотоҭыхразы ицалоит.
1993 шықәсазы Дональд Трамп аҩынтә раан ҧҳәыс дигоит, уи динасыҧхеит акиноактриса Марла Енн Меиплз. Аҩбатәи аҭаацәараҿы Дональд дихшоит аҧҳа Тиффани. Иахьа лара актрисахара лҽазылшәоит, инстаграмм аҿы лхатә даҟьа лымоуп, Голливуд астудиақәа рҟны аус луеит аамҭа-аамҭала.
Иахьанӡа Дональд Трамп иҧҳәыс лакәын афотомодель Меланиа Трамп. Урҭ 24 шықәса рыбжьоуп. Трамп ахҧатәи иҧҳәыс длыхшеит аҧа Беррон. Аӡәырҩы ишьақәдырҕәҕәоит уи даутиступ ҳәа.[16]
Абиблиографиеи аҳамҭақәеи аредакциазура
Дональд Трамп иҧсҭазаара зегьы апублицистика даҿын. Иара иҩит 17 шәҟәы, урҭ рҟны еиҭеиҳәоит иеихьӡарақәа рҭоурыхқәа, иусдкыларатә усура ахаҭарақәа раартра хықәкыс иҟаҵаны.
Апрезидент аҵыхәтәантәи ишәҟәы иахьӡуп "Изувеченная Америка: Как сделать Америку снова великой". Уа Дональд Трамп иахьатәи Еиду Америкатәи Аштатқәа иадҳәалоу акыр аинтерс зҵоу афактқәа ааигоит.
Адәныҟатәи аполитикеи аекономикеи рҟны иеихьӡарақәа рзы Трамп ианашьоуп адгьылбжьаха Еллис Ҳаҭыр зқәу амедаль, Апрезидент иорден «Сияние», Абдель-Азиз иордени «Агәымшәаразы» ахьтәы медали, урҭ Дональд ианаршьеит Афганистантәи ижәытәӡатәиу аимшьҭрақәа раҧхьагылаҩцәа.[17]
Дональд Трамп – аҵыхәтәантәи ажәабжьқәа аредакциазура
Ианар мза 2019 шықәсазы Дональд Трамп иалхрақәа рымҩаҧысшьа шаҟа ииашаз, азакәантә шьаҭа ахьынӡамаз атәы зҳәоз алҵшәақәа кьыҧхьын. Аусҭҵааҩцәа ишьақәдырҕәҕәоит, алхрақәа рылҵшәақәа урыстәылатәи амаҵзура ҷыдақәа даара анырра арҭеит ҳәа, уаанӡатәи аусдкылаҩи дареи аиқәышаҳаҭра рыбжьарҵеит ҳәа.
2019 шықәса февраль мзазы апрезидент аҳәамҭа ҟаиҵеит акосмостә архәҭақәа шаҧҵахо азы. Урҭ ззырхаз аракетақәа ҵәҩанҵәыҟа рдәықәҵара акәын, уа аҕа ибаллистикатә џьаҧҳаны аҧшааразы.
Март мза 2019 шықәсазы Дональд Трамп аҳәамҭа ҟаиҵеит ИГИЛ атеррористтә еиҿкаара иаиааиуп ҳәа, уи аҳәамҭа иара жәларбжьаратәи арена аҟны иреитинг шьҭнахит.[18]
Азгәаҭақәа аредакциазура
- Онлаин.
- Онлаин.
- "Archive copy". Архивтәра аоригиналзы шықәсазы 2022-10-05 ахь. Ириашоу 2024-01-27 шықәсазы.
{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link)
- https://24smi.org/celebrity/994-donald-tramp.html
- https://biography-life.ru/life/169-donald-tramp-biografiya-lichnaya-zhizn-milliarder-kotoryy-lyubit-rossiyu.html
- https://obrazovaka.ru/donald-trump.html
- https://www.rbc.ru/business/13/08/2015/55cc8da59a794702b4bcb154
- https://www.forbes.ru/milliardery/391571-milliarder-kotoryy-razbogatel-bolshe-drugih-amerikanskih-biznesmenov-pri
- https://tass.ru/spec/trump-money
- https://svpressa.ru/persons/donald-tramp/
- https://biograf24.com/lidery/glavy-gosudarstv/donald-tramp-biografiya#i-7
- https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/9899393
- https://24.kz/ru/news/in-the-world/item/434912-chem-zapomnilsya-donald-tramp-za-chetyre-goda-prezidentstva
- https://www.bbc.com/russian/features-48627038
- https://damy-gospoda.ru/donald-tramp-kratkaya-biografiya/
- https://stuki-druki.com/authors/Trump.php
- https://www.shopolog.ru/metodichka/kompanii-i-rynki/donal-d-tram-o-biznese-uspehe-i-den-gah-38-luchshih-citat/
- https://eksmo.ru/authors/tramp-donald-ITD15226/


АҞӘА, лаҵарамза 11 – Sputnik, Бадри Есиава. Алхырҭатә ҭыԥ № 17 Жәлар Реизарахь имҩԥысраны иҟоу алхрақәа ирызхиоуп, абри атәы Sputnik акорреспондент изааицҳаит Ацентртә Алхратә комиссиа ахантәаҩы Ҭамаз Гәагьиа аԥшьаша, лаҵарамза 11 рзы.
"Иаанханы иҟоу алхратә биуллетенқәеи аԥкаанҵақәа рыбланқәеи рыҭара ауп. Уи ҳара алхрақәа ҽнак шрыбжьоу иҟаҳҵоит", — ҳәа азгәеиҭеит Гәагьиа.
ААК ахантәаҩы иажәақәа рыла, акандидатцәа рхыԥхьаӡара аҽеиҭанамкӡеит. Иара убас аҽеиҭанамкит аиҭалхрақәа рымҩаԥысшьагьы.
"Апарламент аилатәарақәа ҩынтә роуп ианымҩаԥысхьоу, Аԥсны алхрақәа рзы азакәангьы иҿыцны акгьы алагалаӡымызт. Убри аҟынтә алхрақәа мҩаԥысуеит уаанӡеиԥш", — ҳәа азгәеиҭеит Ҭамаз Гәагьиа.
Лаҵарамза 14 рзы, алхырҭатә ҭыԥ №17 аҟны имҩаԥысуа аиҭалхрақәа рҿы ркандидатурақәа ықәгылоуп ҩыџьа – Леонид Лакербаиеи Леонид Чамагәуеи.
Аԥсны Аминистрцәа реилазаара зыҿҳәара нҵәахьоу атәылауаҩшәҟәқәа рыҿҳәара иацырҵеит лаҵарамза 15 2017 шықәсанӡа, алхрақәа изҭахәу рхы рыладырҳәырц азы.


|Гарсиа Лорка, Федерико
|Federico García Lorca
|Ахатәы хьӡы
|Federico del Sagrado Corazón de Jesús García Lorca
|Аира

рашәарамза 5, 1898 ш.
Фуэнте-Вакерос
|Аԥсра

нанҳәамза 19, 1936 ш.
Виснар
|Аԥсра зыхҟьаз
|огнестрельное ранение
|Аусура

театральный режиссёр,
поэт-песенник,
драматург,
апоет
|Абызшәақәа

Аиспан бызшәа,
словенский язык
|Атәылауаҩра
|Испаниа
|Алма-матер

Факультет философии и гуманитарных наук Гранадского университета,
Гранадский университет
|Ажанр

театр,
поэзия,
искусство
|Magnum opus

Кровавая свадьба,
Донья Росита, девица, или Язык цветов,
Diván del Tamarit,
Дом Бернарды Альбы,
Romancero gitano,
Seis poemas galegos,
The Public,
Poema del cante jondo,
Yerma,
When Five Years Pass,
Libro de poemas,
Poet in New York,
Noche
|Ацынхаҩы

Rafael Rodríguez Rapún,
Emilio Aladrén
|Ирнырит
|Laura de los Ríos Giner,Manuel Fernández Montesinos,Isabel García Rodríguez,Лора Гарсия Лорка
|Анаԥынҵамҭа
Федерико Гарсиа Лорка (аисп. Federico Garcia Lorka; рашәарамза 5, 1898 ш. — нанҳәамза 19, 1936 ш.) — испаниатәи апоет, адраматург, иара убасгьы деицырдыруеит амузыкант асахьаҭыхҩы - аграфик иаҳасаб ала. ХХ ашәышықәсазы испаниатәи акультуратә усзуҩцәа, "27 ашықәсазтәи абиԥара" ҳәа изышьҭаз рахьтә иаарылукаауаз, инагаз, ахьӡ лашақәа дыруаӡәкуп. Федерико Гарсиа Лорка дшьын Испаниатәи Аграждантә еибашьра алагамҭазы.[1]
Анысмҩа[аредакциазура | акод аредакциазура]
Федерико Гарсиа Лорка диит ииун 5, 1898 шықәсазы Гранада азааигәара иҟаз ақыҭа Фуенте Вакерос аҟны. Иара иаб Федерико Гарсиа даара акрызкыз, қьырала аҩнқәа рызҭоз иакәын. Иара ԥҳәысс диман (ари аҩбатәи иԥҳәыс лакәын) Висенте Лорка, ақыҭа рҵаҩы. Лорка рҭаацәара зынӡа ԥшьҩык ахшара рыман — Федерико деиҳабын, уи ишьҭанеиуан Кансепсьон, Франциско, Исабель.
Аҭаацәара даара зҳәоу еиқәшәаны инхоз ракәын. Ахәыҷқәа амузыкеи апоезиеи рдунеи аҟны ирызҳауан. Уи зегьы рыԥсҭазаара аҳаракырахь изгоз акәын, аамҭак анаҩс апоет ари аамҭа абас азиҳәоит: «Сара схәыҷра – ари ақыҭа, адәқәа, ахьшьцәа, ажәҩан, ауаа рыҟазаара ауп».[2]
1909 шықәса рзы, Гарсиа Лорка иҭаацәа нхара ҳәа Гранадаҟа ицоит. Ара Гарсиа Лорка диабадыруеит Антонио Сегура – Джузеппе Верди иҵаҩы, уи Федерико амузыкатә, аҟазара ду шилаз гәеиҭеит, дагьадиԥхьалоит. Аха, рыцҳарас иҟалаз, Сегура иаалырҟьаны иԥсҭазаара далҵит. Абри алагьы Федерико Гарсиа Лорка имузыкатә мҩа хыркәшахеит.
1914 шықәсазы Гарсиа Лорка дҭалоит Гранадатәи ауниверситет азиндырра афакультет. Арԥыс ара аӡәырҩы драбадыруеит, урҭ «Закоулочники» ҳәа рхы иазырҳәон. Дара хәылбыҽхала еизон, ажәеинраалақәа ирыԥхьон, еилдыргон, урҭ ирылан аҟазара знапы алакызгьы, еицырдыруа апоетцәа апародиақәа рзыркуан. Арҭ ақәгыларақәа, аимак-аиҿакқәа, ахцәажәарақәа дрылахәын Федерикогьы, усҟан иара маӡала ажәеинраалақәа рыҩра далагахьан. Федерико Гарсиа Лорка раԥхьатәи илитературатә цәырҵра Гранада ауп иахьыҟалазгьы, 1918 шықәса рзы иҭыжьын амҩатә очеркқәа реизга «Впечатления и картины». Адырҩашықәсан, Лорка Мадридҟа нхара дцоит, аҳҭнықалақьтә университет алитературеи афилософиеи рфакультет дашьҭалоит. Ара «Астудентцәа ррезиденциа» ҳәа изышьҭаз астудентцәа рықалақь аҟны дынхон 1929 шықәсанӡа. Лорка истуденттә шықәсқәа раахыс иҩыза Луис Буниуель абас еиԥш игәалаиршәон арҭ ашықәсқәа: «…блестящий и чарующий молодой человек с явно видимым стремлением к изяществу и элегантности в одежде – его галстуки всегда отвечали самому безупречному вкусу…» — ҳәа.[3]
Иаарласны Лорка аҳҭнықалақь аҿар зегьы деицырдыруа дҟалеит. Уи иуада «Арезиденциа» аҟны аҿар иреиқәшәарҭа ҭыԥ хаданы иҟалеит. Ҽнак зны, Федерико Гарсиа Лорка диабадырит жәибыжь шықәса зхыҵуаз арԥыс Сальвадор Дали, бзиагьы диамхабоит, уи дгомосексуалистын. Ас еиԥш иҟаз ацәаныррақәа иара Буниуель иахьгьы иман. Абас ишьақәгылеит арҭ рыхҩык ргәыԥ, дара еиуеиԥшым аҟазара ахырхарҭақәа рыла Испаниа адунеи аҟны еицырдыруа иҟарҵеит.
Буниуели Далии гетросексуалцәаны излаҟаз ала, ара даҽа истандарттәым еизыҟазаашьак атәы аҳәара иашам. Гарсиа Лорка иҩызцәа зны-зынла иахьихыхәмаруаз атәы умҳәозар, аха иҳәатәуп ус изыҟазаашьа иара даара дшаргәаауаз.[4]
Гарсиа Лорка раԥхьатәи иаԥҵамҭақәа[аредакциазура | акод аредакциазура]
Мадрид Лорка ирҿиаратә ҟазара иациҵеит. Уа иҩуеит, асценахьгьы ицәыригоит афантастикатә пиеса «Злые чары бабочки», уи афырхацәа хадақәа ахәаҷақәа ракәын. 1921 шықәса рзын иҭыҵит Гарсиа Лорка раԥхьатәи ипоетикатә ҭыжьымҭа — «Ажәеинраалақәа рышәҟәы» («Книга стихов») захьӡыз. Федерико ицәгьамкәаны дҭыхуан. Уи иҩызцәа Барселона иҭыхымҭақәа рцәыргақәҵагьы еиҿыркааит, аха аусумҭақәа рацәак ауаа рылахь имааит.
1925 шықәсазы Федерико Гарсиа Лорка раԥхьаӡа акәны Кадакас инхоз Сальвадор Дали иҭаацәа дырҭаауеит. Уа иара длабадыруеит Сальвадор Дали иаҳәшьеиҵбы – Анна Мариа. Шықәсқәак инеиԥынкыланы есԥхынра Лорка Кадакасҟа даалон, Далии иареи рыгәқәа нибархаанӡа, урҭ еимаркыз еилкаам.
Аӡӷаб лзын раԥхьатәи бзиабарахеит – Гарсиа Лорка. Лара агәра лгон Федерикогьы лара бзиа дшибо, убри аҟнытә акраамҭа дизыԥшын Лорка ԥҳәысс даниго ҳәа. Аха, Анна Мариа бзиа илбоз даныршь ашьҭахь, лыԥсҭазаара зегьы иара изын џьабарала илхылгеит.[5]
Гарсиа Лорка аҟазара аҟны[аредакциазура | акод аредакциазура]
1920-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭа еицырдыруа апоет изын триуфмтә аамҭахеит. 1927 шықәсазы иқәыргылан еицырдыруа Гарсиа Лорка итрагедиа «Мариана Пинеда». Лорка ари ақәыргыламҭа акыршықәса аус адиулон. Ашкол данҭаз ашықәсқәа рзгьы апатриотка ареспубликанка Мариана Пинеда лҭоурых даара ацәанырра ӷәӷәақәа изцәырыргахьан, лара дыршьит 1831 шықәсазы, дзыхдырҟьазгьы ареволиуциатә лозунгқәа ақәгылаҩцәа рбираҟ аҟны иахьқәылҵазоуп, насгьы ақәгылаҩ Педро абахҭа аҟынтә ибналара дахьацхраази роуп.
Гранада адәқәа руак аҟны Мариана лбаҟа ықәыргылан, Гарсиа даныхәыҷыз ари аҭыԥ лассы-лассы даҭаауан. Апиеса даара ақәҿиара ду аманы имҩаԥысуан Мадридтәи асцена аҟны. 1928 шықәса рзы иҭыҵит еицырдыруа иҟалаз Гарсиа Лорка иажәеинраалақәа реизга «Цыганский романсеро». Апоет испаниазегьтәи ахьӡ-аԥша иоуит.[6]
Ауаа «Романсеро» аҟнытә ажәеинраалақәа ҿырҳәала ирҵон, амҩақәа рҟны ашәаны ирҳәон. Федерико изкны алегендақәа аԥырҵон, иара деицырдыруа дҟалеит Тореро иеиԥш. Аха ас еиԥш иеицырдырра апоет акыр агәкаҳара ду изцәырнагоит, уи зыхҟьаз ҳәа џьоукы иазгәарҭон Далии иареи реиԥырҵра. Ишыҟазаалакгьы, Гарсиа Лорка ари агәкаҳара ихы алигеит Еиду Америкатәи Аштатқәа рахь ихациркыз аныҟәарақәа рыла. Америка иара шықәсык инеиҳаны дыҟан. Дынхон Колумбиитәи ауниверситет азеиԥшнхарҭа аҟны, ара еиҳарак дзацәажәоз аиспанеццәа ракәын. Анаҩс Испаниа-Кубатәи аинститут апрезидент иааԥхьара ала Лорка Куба даҭаауеит, уа иара иҩуеит ажәеинраалақәа реизга «Мотивы сна». Ари ашәҟәгьы даара ақәҿиара ду аиуит. Убри аамҭаз, Испаниа даара иуадаҩхо иалагахьан аполитикатә ҭагылазаашьа. Амуниципалтә алхрақәа раан аиааира ргеит ареспубликанеццәа. Амонархиа хыбгалеит. Иаразнакгьы ацензура аԥырхит.[7]
Аинтеллигенциа аеифориа иҭанагалеит: ахақәиҭра!!! Уажәшьҭа адунеи иабараны иҟан ашәҟәқәеи, апиесақәеи, шықәсыла зҭыжьра азин ыҟамкәа ишьҭаз! Аҩрагьы иалагеит Анцәа досу ихы иааҭеигалоз зегьы. Апресса агәра згоз ауааԥсыра еичдырчо иалагеит. Иаразнак ицәырҵит европатәи азҵаарагьы.
1931 шықәсазы Ареспубликатә еиҳабыра рҵарадырра аминистрс дҟалеит, Фернандо де лос Риос, Гарсиа Лорка иҩыза, ирҵаҩы. Иара иагьалиршоит еиҭаҵуаз астуденттә театр аиҿкаара, уи дахагылан Федерико. Атеатр «Ла Барака» ахьӡырҵеит. Ари атеатр апоет иԥсҭазаара аҵыхәтәантәи ашықәсқәа зегьы азикит. «Ла Барака» ахықәкы хада ахәаԥшыҩцәа рааӡара акәын. Ари атеатр асценаҿы раԥхьаӡа акәны иқәыргылан, анаҩс классикатә трагедиақәаны иҟалаз Гарсиа Лорка иаԥҵамҭақәа «Кровавая свадьба» (1933), «Донья Росита, девица, или Язык цветов» (1935), «Дом Бернарды Альба» (1936). Арҭ апиесақәа зегьы атрагедиа зцыз аиспан ҳәсақәа рлахьынҵа иазкын.
Атеатр ақыҭақәеи апровинциалтә қалақьқәеи ирҭаауан, адәқәа рҟны иқәгылон, дара ирызгәдууз ахәаԥшыҩцәа зықьҩыла иаҭаауан.[8]
Лорка ипоезиа[аредакциазура | акод аредакциазура]
Лорка апоезиагьы аганахь иаанижьуамызт. Иара ихьшәаз иҟазара иахылҿиааит «Плач по Игнасио Санчесу Михеасу», ари шедеврхеит. Апоет Гарсиа Лорка иҩыза аматодор Михеас дҭахеит 1935 шықәсазы акоррида аан. Аиашазы, алитература аҟны иуԥылоит агәаанагара, уи афашистцәа дҭадырхеит ҳәа, аха ас еиԥш агәаанагара иашамызт. Афашизм Испаниа, аиашазы, ирласны ахы шьҭнахуан, ашьаҭақәа аҳауан. Ари аҵысра даԥхьагылан аинрал Баамонде Франко.[9]
1936 шықәса алагамҭазы атәылаҟны имҩаԥысуан акортес ахь алхрақәа. Арымарахьтәи амчрақәа Жәлар рыфронтны рҽеидыркылеит, февраль мза 16 рзы аиааирагьы ргоит. Дара ибзианы еилыркаауан ари атәыла ахыбгалареи, иара убасгьы аиспанеццәа рмилаҭттә халақәгаратә ус ахьи икылнагарц шалшоз. Аха Испаниа арратә напхгара аҳәынҭқарратә ааҳәра амҩаԥгара амҩа ахы азнакит. Франко абри амҩа мацара акәын Испаниа ахьчара, аҭамырхара ахьибоз. Иара еиликаауан ижьаз ажәлар ареспубликанеццәа ишрыдгылоз, афалангистцәа ракәзар, аханатә иаарылҟьоз адемократцәеи акоммунистцәеи ықәыргахьан. Аԥсадгьыл азы ақәԥара амшқәа раан, агазеҭ «Эль Соль» аҟны икьыԥхьын Гарсиа Лорка иҿцәажәара, уа иара дзыдгылоз зусҭцәоу мӡакәаны иаартны иҳәоит. Ахәҭакахь ала, иара абас азгәеиҭеит: «Сара ауаа зегьы срашьоуп, даара исцәымӷуп абстракттә националисттә идеиазы зхы иамеигӡо, илашәу рыԥсадгьыл ахь ирымоу абзиабара иахҟьаны».
Гарсиа Лорка аполитика иагәылахалара, дарбанызаалак аиспанец изын ихьымӡӷу аидеологиа иманы, иара имнахуеит иганахьала ақәымчымра азын изакәзаалак иммунитетк. Лорка иҭаацәара рҟны ишаԥыз еиԥш, иԥшьоу Федерико имш аҽны зегьы Гранада иҭаацәа рыҩны еиқәшәон. Аха, уи мышкы шагыз иара Еиду Америкатәи Аштатқәа рахь емиграциа аамҭала дцарц иабжьыргоит. Аха, иара уи мап ацәикит.[10]
Гарсиа Лорка иҭахара[аредакциазура | акод аредакциазура]
Федерико Гарсиа Лорка иҩыза Рафаель Мартинес Надаль иоуп Мадрид аҵыхәтәан дызбоз, уи нас игәалаиршәон, аԥхын 1936 шықәса рзы апоет даара илахь шеиқәыз, дшәаҟьаны игәы каҳаны дшыҟаз.
Ииуль мза 16, 1936 шықәсазы Гарсиа Лорка Мадриднтәи Гранадаҟа амҩа дықәлоит, ииуль мза 18 рзы иалагеит афашисттә қәгылара. Урҭ еиҳаракгьы гәымбылџьбарала изызныҟәоз Гранада иҟаз аполитикатә ҿагылаҩцәа ракәын. Зехьынџьара ицон арбаандаҩрақәа, аҿахәҿыхрақәа, ауаа иргәыдҵаны иреихсны иршьуан…[11]
Ас еиԥш ақәгыларақәа ирылагеижьҭеи ҩымш ааҵхьаны еиԥш, Федерико Гарсиа Лорка иаҳәшьа лхаҵа Мануель Фернандес Монтесинос ддырбаандаҩуеит. Даҽа мышқәак рнаҩс рыҩны инеины абаҳчаҟны аус зуаз иашьа дырбаандаҩны дыргоит, Федерико Лоркагьы анаҩстәи уара уакәхоит ҳәагьы иарҳәоит, «избанзар уара уҩымҭақәа рыла еиҳа ааха ҳауҭеит, тапанчала раасҭа» — ҳәа азгәаҭаны.
Иӡбан, Федерико, апоет Луис Росалес иҟны иҵәахра, уи иашьцәа «афалагистцәа» хадацәас ирыман. Ҩымчыбжьа Лорка Росалес иҩны иҽыԥхьакны дыҟан. Аха уеизгьы дрыԥшаауеит. Август 16, 1936 шықәсазы, ашарԥазы, апоет ииарҭа дшылаз дылганы дыргоит, аҽыԥсаххаҵәҟьагьы имҭакәа.[12]
Лорка иҩыза бзиа, еицырдыруаз акомпозитор Мануель де Фалиа гранадатәи афаланга анапхгаҩцәа рахь дцоит Федерико деиқәирхаразы. Аха уа иара иарҳәоит, Лорка иҩымҭақәа рыла еиҳа ааха шриҭаз, егьырҭ тапанчала ирырҭаз ааха аасҭа ҳәа. Апоет иҭархара шыҟалаз атәы рацәак еилкаам.
Ирҳәон, август 19 ауха зегьы Федерико ицҭакыз иҩызцәа ргәы ирхаҵон ҳәа. Ашьыжь иара ишьҭаланы иааит, иара иаразнак еиликааит урҭ зхааз аҟынтә, ауахәама аусзуҩы дизааргарц аҳәара ҟаиҵеит ҳәа.
Ауаа иреихсны изшьуаз хатәгәаԥхарала уи ҟазҵарц зҭахыз ракәын. Федерико дшьын Фуенте-Гранд азеиҭынҵлақәа иахьрызҳауаз абаҳча азааигәара.[13]
Азгәаҭақәа[аредакциазура | акод аредакциазура]
- "Archive copy". Архивтәра аоригиналзы шықәсазы 2020-05-07 ахь. Ириашоу 2024-01-25 шықәсазы.
{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link)
- http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke2/ke2-0732.htm
- https://tunnel.ru/post-lorka-federiko-garsia
- https://ktoikak.com/federiko-garsia-lorka-biografiya-kratko/
- https://24smi.org/celebrity/24379-federiko-garsia-lorka.html
- "Archive copy". Архивтәра аоригиналзы шықәсазы 2021-08-04 ахь. Ириашоу 2024-01-25 шықәсазы.
{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link)
- https://spravochnick.ru/literatura/zarubezhnaya_literatura/tvorchestvo_federiko_garsia_lorki/
- http://iessay.ru/ru/writers/foreign/l/lorka/sochineniya/obshhie-temy/zhizn-i-tvorchestvo-federiko-garsia-lorki
- "Archive copy". Архивтәра аоригиналзы шықәсазы 2020-09-24 ахь. Ириашоу 2024-01-25 шықәсазы.
{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link)
- https://rossaprimavera.ru/article/ed663bd3
- http://www.garcia-lorca.ru/tayna-smerti/versii-ubiystva-lorki.html
- http://20v-euro-lit.niv.ru/20v-euro-lit/gibson-granada-ubijstvo-lorki/pochemu-ubili-garsia-lorku.htm
- https://tvrain.ru/news/poet_federiko_garsia_lorka_byl_ubit_po_prikazu_fra-386343/


АҞӘА, мшаԥымза 13 — Sputnik. Аԥсны Ахада Рауль Ҳаџьымбеи Урыстәыла Адәныҟатәи аусқәа рминистр Сергеи Лаврови рофициалтә еиԥылара мҩаԥысраны иҟоуп мшаԥымза 19 рзы Аԥсны Ахада Иусбарҭаҟны. Аиԥылараҟны иазыԥхьагәаҭоуп Аԥсныи Урыстәылеи реизыҟазаашьақәа рылацәажәара.
Абри атәы аанацҳауеит Аԥсны Ахада иофициалтә маҵзура.
Уаанӡа Урыстәыла Адәныҟатәи аусқәа рминистрра аофициалтә хаҭарнак Мариа Захарова илҳәахьан мшаԥымза 18 рзы Аҟәа имҩаԥысраны иҟоуп Аԥсны иҟоу Урыстәыла Ацҳаражәҳәарҭа ахыбра ҿыц официалла аартра, ацеремониа ихы алаирхәуеит Урыстәыла Адәныҟатәи аусқәа рминистр Сергеи Лавров ҳәа.
Захараова лажәақәа рыла, Аԥсны имҩаԥысраны иҟоу Аԥсны Ахада Рауль Ҳаџьымбеи Урыстәыла Адәныҟатәи аусқәа рминистр Сергеи Лаврови реиԥылара иазыԥхьагәанаҭоит аҩ-тәылак рыбжьара аизыҟазаашьақәа ԥхьаҟагьы хра рыманы рыҿиара ҳәа.


АҞӘА, лаҵарамза 19 – Sputnik. Аҟәа ақалақь ауаҩԥсы Акаба Арнольд Анзор-иԥа, 1992 шықәса рзы ииз, аԥшьаша, лаҵарамза 18, асааҭ 16.30 рзы ахәрақәа иманы ахәышәтәырҭахь даннарга ашьҭахь имаз ахәрақәа дырхыԥсааит.
Арнольд Акаба дишьит ҳәа зыгәҩара ыҟоу ауаҩы амилициа иҽриҭеит, ҳәа аанацҳауеит Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрра апресс-маҵзура.
Ашьра ҟаиҵеит ҳәа иԥхьаӡоу Аԥсны атәылауаҩ Очамчыра араион Тамшь ақыҭаҿы ииз, Аҟәа дынхон. Иара амилициа иҽриҭеит. Апресс-маҵзура иҟанаҵаз адыррақәа рыла Акаба Арнольд Анзор-иԥа, 1992 шықәса рзы ииз, аԥшьаша, лаҵарамза 18, асааҭ 16.30 рзы ахәрақәа иманы ахәышәтәырҭахь даннарга ашьҭахь имаз ахәрақәа дырхыԥсааит.
Ашьаусҭҵааратә материалқәа нашьҭуп Аҟәа араион апрокуратурахь ҳәа адырра ҟанаҵоит апресс-маҵзура.


АҞӘА, мшаԥымза 18 — Sputnik. Сергеи Лавров аҩаша, мшаԥымза 18 рзы усутә визитла Аԥсны даҭаараны дыҟоуп. Урыстәылатәи Афедерациа Адәныҟатәи аусқәа рминистрра аофициалтә хаҭарнак Мариа Захарова лажәақәа рыла иара ихы алаирхәуеит Урыстәылатәи Афедерациа Ацҳаражәҳәарҭа ахыбрақәа ркомплекс официалла аартра. Абри атәы аанацҳауеит РИА Новости.
Мшаԥымза 19 рзы Аҟәа имҩаԥысраны иҟоуп Аԥсны Ахада Рауль Ҳаџьымбеи, Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр Даур Ақаҩбеи Урыстәылатәи Афедерациа Адәныҟатәи аусқәа рминистр Сергеи Лаврови реиԥылара. Иара убасгьы иазыԥхьагәаҭоуп Сергеи Лаврови Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент аиҳабы Валери Кәарҷиеи реиԥыларагьы.
Захарова лажәақәа рыла аиԥыларақәа раан ирылацәажәараны иҟоуп ҩ-ганктәи аизыҟазаашьақәа, Аԥсни Урыстәылеи рыдәныҟаполитикатә еинырра акоординациа азура. Аԥсны Ахада Рауль Ҳаџьымбеи Урыстәыла Адәныҟатәи аусқәа рминистр Сергеи Лаврови реиԥылара иазыԥхьагәанаҭоит аҩ-тәылак рыбжьара аизыҟазаашьақәа ԥхьаҟагьы хра рыманы рыҿиара.
Адәныҟаполитикатә усбарҭа ахҳәаақәа рҟны ишаҳәо ала арегион аҟны аполитикатә ҭагылазаашьа уадаҩ иазыԥхьагәанаҭоит Москвеи Аҟәеи русеицура актуалра амазаара.
2008 шықәса нанҳәамзазы Аԥсныи Аахыҵ Уаԥстәылеи рхьыԥшымра рыларҳәеит. 2008 шықәса нанҳәамза 26 рзы Урыстәыла арҭ аҩ-республикак рхьыԥшымра азханаҵеит.
Абри ашьҭахь Урыстәылатәи Афедерациа изныкымкәа аҳәамҭа ҟанаҵахьеит Аԥсни Аахыҵ Уаԥстәылеи рхьыԥшымра азхаҵара аиҭахәаԥшра алыршахом ҳәа.


АҞӘА, лаҵарамза 12 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Аԥсны ахада Рауль Ҳаџьымба Баграт Шьынқәба ибаҟа аҿаԥхьа ашәҭшьыҵәрақәа шьҭеиҵеит ахәаша, лаҵарамза 12 рзы.
Абаҟа ашҟа иааиит ашәҟәыҩҩцәа, атәыла аинтеллигенциа, ауаажәларра, апоет игәакьацәа.
"Д.И.Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа занашьоу Ҟабарда-Балкариеи Адыга тәылеи жәлар рышәҟәыҩҩы, "Ахьӡ-Аҧша" аорден актәи аҩаӡара акавалер, Аҧснытәи Аҭҵаарадырратә Академиа академик Баграт Уасил-иҧа Шьынқәба диижьҭеи иахьа 100-шықәса ҵит. Есышықәса ашәҟәыҩҩы ибаҟахьы абри амш аҽны ашәҭшьыҵәрақәа шьҭарҵарц, дыргәаладыршәарц иааиуеит ашәҟәыҩҩцәа, атәыла аинтеллигенциа, ауаажәларра, ашколхәыҷқәа. Иахьатәи аныҳәа уаанӡатәиқәа ирылукаартә иҟоуп. Арыцхә иубилеитә рыцхәуп", — иҳәеит Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла ахантәаҩы Вахтанг Аԥҳазоу.
Аԥсуа драматә театр ахыбраҿы имҩаԥысраны иҟоуп аиубилеитә хәылԥазы.
Апоет, апрозаик, ауаажәларратә усзуҩ, Д.И.Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа занашьоу Ҟабарда-Балкариеи Адыга тәылеи жәлар рышәҟәыҩҩы, "Ахьӡ-Аҧша" аорден актәи аҩаӡара акавалер, Аҧснытәи Аҭҵаарадырратә
Академиа академик Баграт Уасил-иҧа Шьынқәба иԥсҭазаара далҵит 2004 шықәса рзы.


АҞӘА, лаҵарамза 18 – Sputnik, Бадраҟ Аҩӡба. Лаҵарамза 17 рзы Аԥснытәи аҳәынҭқарратә музеи иахыҵит 100 шықәса. Абри амш аҽны Аԥсны амилаҭтә банк Аԥснытәи аҳәынҭқарратә музеи ҳамҭас ианаҭеит аҵыхәтәантәи ажәашықәса рзы иҭыҵыз агәалашәаратә ԥсарқәа.
"Азин сышәҭ ишәыдысныҳәаларц аныҳәамш ду. Ҳамҭаны ҳахьӡала ишәыдышәкыл агәалашәаратә ԥсарқәа", — иҳәеит Аԥсны амилаҭтә банкахантәаҩы Беслан Бараҭелиа.
Бараҭелиа иазгәеиҭеит аколлекциа ишалоу 59 ԥсар.
"Аԥсарқәа рыхәԥса иартәоит 492 000 мааҭ. Уи уаанӡатәи, дара аныҭҳажьуазтәи ахәԥсақәа рыла. Арҭ аԥсарқәа рыгәҭа иҟоуп иахьазы шамахамзар иуԥымлақәогьы. Урҭ иреиуоуп Аԥсны раԥхьатәи Ахада Владислав Арӡынба дызну аԥсар, Фазиль Искандер дызну аԥсар", — иҳәеит Бараҭелиа.
Беслан Бараҭелиа иазгәеиҭеит абанк анапхгара ишрыдыркылаз аӡбра – иҭыҵуа аԥсарқәа зегьы ракака Аԥснытәи амузеи иарҭаларц.
"Мшаԥымза атеатри амузыкеи ирымзаны иҟазҭгьы, лаҵарамза амузеи иамзаны иҟалеит. Иахьа реиҳа ихадоу рыцхәуп – Аԥснытәи аҳәынҭқарратә музеи 100 шықәса ахыҵит", — лҳәеит Аԥсны Акультура аминистр Ельвира Арсалиаԥҳа.
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә музеи адиректор Аркади Џьопуа Беслан Бараҭелиа ҭабуп ҳәа иеиҳәеит иҟаиҵаз аҳамҭа ду азы, иазгәеиҭеит анумизматикатә експозициа амузеи аҭааҩцәа зегьы ирбо-ираҳауа иҟалартә еиԥш аҭагылазаашьақәа шаԥҵахо.


АҞӘА, хәажәкыра 15 — Sputnik, Роберт Џьапуа. Ҟәбантәи аказақцәа рыр Аҟәатәи аҟәша ҷыда Гәылрыԥшь араион аказақцәа реилазаара атаманс далхуп Андреи Чирков.
"Сгәы иаанагоит зегь маншәалахап ҳәа. Араион аҟны аусура бзиа избо ауаа нхоит. Аҿар апатриотизм рылааӡара ҳҽазаҳшәап. Шәыцхыраара сақәгәыӷуеит", — иҳәеит Чирков.
Ҟәбантәи аказақцәа рыр Аҟәатәи аҟәша ҷыда атаман инапынҵақәа назыгӡо Андреи Журавлиов иажәақәа рыла алхрақәа мҩаԥысит Гәылрыԥшь араион аказақцәа реилазаара атаман Владимир Москаленко иҭахара инадҳәаланы.
"Алхрақәа мҩаԥгатәхеит Гәылрыԥшь араион аказақцәа реилазаара атаман Владимир Москаленко иҭахара инадҳәаланы", — иҳәеит Журавлиов.
Иара убасгьы иазгәеиҭеит Владимир Москаленко Ҟәбантәи аказақцәа рыр Аҟәатәи аҟәша ҷыда атаман инапынҵақәагьы шынаигӡоз. Убри инадҳәаланы араҟагьы лассы алхрақәа мҩаԥысраны ишыҟоу.
"Макьаназы аҽазыҟаҵаратә уснагӡатәқәа мҩаԥысуеит. Макьаназы иалкаан кандидатк иӡбахә ҳәам. Апроцесс ацара иаҿуп. Алхрақәа мшаԥымза анҵәамҭа ма лаҵарамза алагамҭаз имҩаԥгахоит", — иҳәеит Андреи Журавлиов.
Андреи Чирков Ҟәбантәи аказақцәа рыр Аҟәатәи аҟәша ҷыда Гәылрыԥшь араион аказақцәа реилазаара атаманс далырхит Гәылрыԥшь араион аказақцәа реилазаара изаамҭанытәим аизараҟны, хәышықәса ҿҳәарас ҳәа иҭаны. Атаманрахь акандидат 35 шықәса дреиҵамзароуп, 65 шықәсагьы деиҳамзароуп.
Ҟәбантәи аказақцәа рыр Аҟәатәи аҟәша ҷыда атаман Владимир Москаленко шьҭрала Гәдоуҭа араион Бақлановка ақыҭа датәын. Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьра далахәылан. Изныкымкәа ахәрақәа иоухьан. Дҭахеит 2016 шықәса жәабран мза 13 рзы Каман ақыҭан.


АЖӘАБЖЬҚӘА
10.05.2017
Ааҧхьара шәаҳҭоит лаҵарамза 28 асааҭ 18:00 рзы имҩаҧысуа Москватәи акәашаратә хәыҷтәы ансамбль "АМЦАБЗ" 5-шықәса ахыҵра иазку аныҳәатә иубилеитә концерт ахь.Ааҧхьара шәаҳҭоит лаҵарамза 28 асааҭ 18:00 рзы имҩаҧысуа Москватәи акәашаратә хәыҷтәы ансамбль "АМЦАБЗ" 5-шықәса ахыҵра иазку аныҳәатә иубилеитә концерт ахь.
Ансамбль изныкымкәа москватәии жәларбжьаратәии афестивальқәа рыҟны аҳамҭақәа анаршьахьеит.
Аиубилетә концерт иалахәхоит ахәыҷтәы хореографиатә коллективқәеи аҧсуа естрада иахьатәи ашәаҳәаҩцәа.
Ҳныҳәа ҳацеиҩышәшар ҳара ҳзы гәахәароуп.
Аҭыӡҭыҧ: Москва ақ., аконцерттә зал "МИУЗИК-ХОЛЛ", Каланчевскаиа амҩа, 33/12.
119


Багаԥшь, Сергеи Уасил-иԥа
|Сергеи Уасил-иԥа Багаԥшь|
|аур. Серге́й Васи́льевич Бага́пш|
|Аԥсны Аҳәынҭқарра 2 тәи ахада|
|жәабранмза 12 2005 ш. — лаҵарамза 29 2011 ш.|
|Аԥхьа иҟаз||Владислав Григори-иԥа Арӡынба|
|Аҭынха||Александр Золотинска-иԥа Анқәаб|
|мшаԥымза 29 1997 ш. — ԥхынҷкәынмза 20 1999 ш.|
|Аԥхьа иҟаз||Геннади Леонид-иԥа Гагәылиа|
|Аҭынха||Виачеслав Михаил-иԥа Цыгәба|
|1995 ш. — мшаԥымза 29 1997 ш.|

|Ашықәсиира||хәажәкырамза 4 1949 ш., Аҟәа|
|Иԥсҭазаара алҵра||лаҵарамза 29 2011 ш., Москва, Урыстәыла|
|Иԥсыжырҭа||Џьгьарда, Очамчыра араион, Аԥсны|
|Иԥшәма||Марина Шониа|
|Ахшара||Зураб, Лиана|
|Анапынҵамҭа|
|Багаԥшь, Сергеи Уасил-иԥа|
Абиографиа
Диит хәажәкырамза 4 1949 шықәсазы Аҟәа ақалақь Уасили Шушанеи рҭаацәараҿы. Уи иаб иабду амҳаџьырра зыхганы иааз дреиуан. Ихьӡын Раџьаԥ. Иара Ҭырқтәылатәи Аԥсныҟа дхынҳәит XX ашәышықәса алагамҭаз. Иабду ихьӡын Саид. Уи иҭаацәеи иареи 1928 шықәсазы нхара диасуеит џбынџьла иахьатәу Џьгьарда ақыҭа Очамчыра араион.
10 тәи Ашьхарыуаа рышкол даналга ашьҭахь дҭалоит Қарҭтәи ақыҭанхаҩтә асубтропикатә институт аограном изанааҭ ала. Уи аҵара бзианы иҵон, убри инамаданы аусгьы иуан, аԥхьа аус иуан аҩыҟаҵарҭатә завод аҿы. Нас аус иуан аҳәынҭқарратә банкаҿ инкосатырс. Истудентә ԥсҭазаараҿ бзиа ибон аспорт, дыҟан капитанс Аԥсны еидкылаз амҵәышәмпыл асраҿы.
1972 ш. Москватәи ақыҭанхамҩатә аҟәша аефирхәшат совынхара еиҳабыс. 1973-1974 шш. рзы дахысит аррамаҵура. Уи далган данаа ашьҭахь дҟаҵан Аԥснытәи абком акомҿар рымҩақәҵаҩ еиҳабыс.
1978 ш. Сергеи Багаԥшь дҟаҵан еиҳабыс Қырҭтәылатәи аинформациатә сектор аҿы, иара убас уи инадҳәалан дҟаҵан аҿар рқыҭанхамҩатә усуҩ еиҳабыс.
1980 ш. дыҟан Қырҭтәыла ВЛКС Аԥснытәи аобком маӡаныҟәгаҩс.
1982 ш. Сергеи Багаԥшь дахаргылан Очамчыратәи РК Қырҭтәыла КП актәи амаӡаныҟәгаҩыс.
1989 ш. далахәын Аԥсны имҩаԥысуаз аилыхара. Уи аилыхараҿ иоуит ахәара. Уи аилыхара дахьылахәыз азы имхын ипартиатә маҵура.
1989-1991 шш. дыҟан Аԥсны Аҳәынҭқарратә АССР агроаалыхратә аилак аиҳабы ихаҭыԥуаҩс.
1992 ш. С. Багаԥшь дҟаҵан Совмин 1 тәи ихаҭыԥуаҩ ихантәаҩыс. 1992-1993 шш. ақырҭуа-аԥсуа реидыслараҿ актәи амшаз Аҟәа иалахаз аԥсуа ҭаацәара рхәҷқәеи дареи ралгара дацхрааит. Уи имҩаԥигон аиҿцәажәара ақырҭуеи-аԥсуеи реидыслараҿ. Иара убас уи аиҿцәажәарақәа мҩаԥысуан Аҟәеи Қарҭи ақалақьқәа рҿы. Раԥхьатәи аидысларақәа рҿы С. Багаԥшь ихы зызкыз ижәлар ишахәҭаз џьаԥҳанылеи, амедикамент маҭәахәқәеи, абылтәи рыла реиқәыршәара акәын. Уи имҩаԥигон аиҿкааратә усқәа мраҭашәаратәи Урыстәылеи Нхыҵ-Кавкази хатәгәаԥхарала иааз рыбжьара. Изныкымкәа далахәын ақырҭуеи-аԥсуеи реидыслара аиныршәараҿ.
Аибашьра ашьҭахь аминисторцәа рсовет аилазаареи 1 тәи ихаҭыԥуаҩ ахантәаҩыс Аԥснынтәи дышьҭын Москваҟа, Урыстәылатәи аҳәынҭқарреи Аԥсны аицхыраара рыбжьалараҿ аиқәшаҳаҭрақәа мҩаԥигон, иара убас уа иҟаз аԥсуаа рыцхырааразы.
1995 ш. В. Арӡынба идҵала иара дҟаҵан Аԥсны Ахәынҭқарра 1 тәи ипремиер ихаҭыԥуаҩс.
2004 шықәсазы Аԥсны еиҿкаахеит зегь реиҳа иӷәӷәаз аоппозициа. Иеҿкааз аоппозициа усҟаитәи аамҭаз рҽеидыркәлеит аԥсуа политикцәа С. Багаԥшь А. Анқәаб, иара убас урҭ ирдгылеит азеиԥш-политикатә партиақәа "Амцахара" "Аԥсны акзаареи".
Аԥсны ахада иалыхраҿ 2004 ш. В. Арӡынба ишьҭрамдаҩс дҟаиҵоит Р. Ҳаџьынба, аоппозици аҟынтәи дқәдырӷылеит С. Баӷаԥшь.
Уи икандидатуратә планаҿ хықәкы хадас иман итәылаҿ иҟаз авторитаризмра аԥыхра, 11 шықәса инеиԥынкыланы иҟаз.
2001 ш. жьҭаарамӡа 3 рзы имҩаԥгаз абжьыҭырақәарҿы 50,06% аиҳара иманы ажәлар далырхуеит С. Баӷаԥшь. Аха усҟантәи аамҭаз атәлаҿ иҟалоит аибарххара змаз аҭагылазаашьа. Актәи ахада В. Арӡинбеи иара ишьҭрамдаҩи Р. Ҳаџьынба мап ацәыркуеит атәылаҿ имҩаԥгаз абжьыҭирақәа рлыҵшәа азхаҵара. Уи инашьҭарххан Аԥсны иреиҳау аӡбарала ицбан аҩынтәраан абжьыҭырақәа атәылаҿ рымҩаԥгара. Урыстәлатәи абжьаҟазаҩцәа рыӡбарала еизааибаганы 2004 ш. жьҭаарамза 3 рзы имҩаԥгаз абжьыҭырақәа рлыҵшәа аԥыхын. Ирыдкылан азакәан аҩынтәраантәи абжьыҭирақәа. Имҩаԥган ажьырныҳәамза 12 2005 шықәсазы. Аха усҟан иҟалаз аҭагылазаашьа аҭышәантәаларыз иӡбан аҩџьагь акандидатцәа еидгыланы еиҵцарц. С. Багаԥшь Аԥсны ахада иаҳасабала, Р. Ҳаџьынба уи ихаҭыԥуаҩс.
Ҿыцны ишьақәыргылаз абжьыҭира Багаԥшьи Ҳаџьынбеи ртандем иаиоуит абыжьқәа рацәаны. Аԥсны алхратә центыр ишышьақәнаргыло ала, абжьыҭираҿ рҽаладрхәеит 75719 ауааԥсыра, иара иапонент Иакуб Лакоба - 3549. Жәабранымза 12 2005 ш-зы иҟалеит С. Багаԥшь иинаугурациа.
2006 ш-зы ифакттәу аҳәааҿы Қырҭәылеи Аԥсни рыбжьара аҭагылазаашьа аҽазнык иуадаҩхеит. Ԥхынгәымза 25 2006 ш. аиҳабыраҿагылара иҟаҵаз арзаҳал ашьҭахь Емзар Квициани Қырҭтәылатәи аполициеи иалагеит Кәдрытәи Аҩхаа хыхьтәи ахәҭа Чхалҭа ҳәа иахьашьҭаз Аԥсны иалцаз анкьатәи ахадара Қырҭәыла иҟоу уахь рнагара хыркәшан ԥхынгәымза 27 2007 ш-зы.
С. Багаԥшь бзиа ибон ирацәаны аҭаҭынхара, аха аамҭа цацыԥхьаӡа игәамбзиара ианымԥшыр залымшеит. 2007 ш-зы мшаԥымзазы Аԥсны ахада ахәышәтырҭахь дышьҭаҵан иоуз ахьаа иахҟьаны. Адырҩаҽны уи дԥыруеит Москваҟа, иҽыхәышәтәра уа иациҵарац Багаԥшь аԥхьа ихәыԥшит Росдрав акардиологиатә наука ҭҵааратә хәышәтәырҭа, уахьынтәи диаган ихадоу аклиникатә хәышәтәырҭахь, Урыстәыла Афедерациа напхгара ахьазиуаз. Абри зегь рышьҭахь Багаԥшь дызхәышәтәуз рдҵақәа рыла икаижьыр акәхоит бзиа иибоз аҭанынхара.
Цәыббрамза 20 2007 ш-зы гәыԥҩык ақырҭуа мпыҵахалаҩцәа Тҟәарчал араион иҟаз арра зхызгоз асолдаҭцәа ргәыԥ иақәлеит, иара убри ашықәсан жьҭаарамза 30 СНГ аҭынчрашьақәыргыларатә бжьаҟазаратә мчқәа ақырҭуа полициеи, иара убас урҭ раҵкыс џьарла еибыҭаз Қырҭтәыла аспецнази ирықыланы рабџьар рымырхуеит. 2008 шықәса алагамҭаз Қырҭтәылатәи ар Аԥсны аҳәаа иазааигәаны аҽазыҟаҵарақәа мҩаԥыргеит. Урҭ уахьынтәи лассы-лассы Аԥсны атерриториа иахаԥраауа иалагеит аҳаирыпланқәа аԥырҩы дзықәтәам. Хәажәкырамза 18 мшаԥымза 20 рзы Аԥсны ашәарҭадара ацәаҳәа ааигәара икажьын ԥырҩыда иԥыруаз аҳаирыпланқәа. 2008 ш-зы ԥхынгәымза 25 рзы С. Багаԥшь официал визитла дцоит Москваҟа, урҭ уа Урыстәыла ахадеи иареи ирыцәалажәон Аԥсны ихьыԥшу ҳәынҭқарран азхаҵара. Ари ажәабжь ираҳаз ақырҭуа ҳәынҭқарра иаразнак иҽим анеготивтә реакциа рнаҭеит.
2008 ш-зы Аахыҵ Уаԥстәыла иҟаз аидыслара ӷәӷәаан С. Багаԥшь дыҟан Аԥсны ихадоу абџьаршьҭыхратә мчы дахаданы. Ари аибашьраҿ Аԥсны имҩаԥнагон Аахыҵ Уаԥстәылаҿ аганахь ала аибашьратә хырхарҭа, Қырҭтәылатәи ар абжа аганахь инаган. Ари ажәылараҿ нанҳәамза 9-12 нӡа Аԥсны ишьаԥнаргылеит Кәыдры аҩхаа атериториа зегьы ахылаԥшра аманы. Уи Қырҭтәылатәи аполициеи, иара убас Аԥсны иалцоу анкьатәи ахадара ахаҭарнакцәеи рҟынтәи ихы иақәиҭтәын.
Д. Медведеви, Едуард Какоиты, С. Багаԥшьи, Кремль реиԥылара
С. Багаԥшь инапы иаҵаиҩуеит ф-принципк аҭышәантәалараз.
Нанҳәамза 14 2008 ш-зы Д. Медведеви, Аахыҵ Уаԥстәыла ахада Е. Какоитеи реиԥылараҿ инапы аҵеиҩит ф-принципк Қырҭтәылеи Аахыҵ Уаԥстәылеи, иара убас ақырҭуа-аԥсуеи реидыслара аҭышәантәалара, заа Медведеви Саркози аус здырулахьаз.
Алитература
- Е. Бебиа, «Путь мудрости и мужества», 2019
Азхьарԥшқәа


19.02.2019
Муҳамед Кьылбеи Мураҭ Кумпилови реиҧылара мҩаҧысит
Жәабранмза 19 рзы Ашәарҭадара Ахеилак Амаӡаныҟәгаҩ Муҳамед Кьылба Адыгеиа Ареспубликахь иусуратә ныҟәараан Адыгеиа Ареспублика Ахада Мураҭ Кумпилови иареи реиҧылара мҩаҧысит.
31.10.2018
Ахада ипресс-маҵзура ахҳәаа
2018 ш. жьҭаарамза 30 рзы аоппозициа аҧшьгарала имҩаҧысыз ауаажәларратә еизараҿы ҩаҧхьа атәыла анапхгара рахь иаабац-иҳаҳац ариторика рхы иадырхәеит.
29.09.2018
Аҧсны Аҳәынҭқарра аҩбатәи Ахада Сергеи Багаҧшь Имемориал аҟны ашәҭшьҭаҵара ацеремониа
Цәыббрамза 29 рзы Џьгьарда ақыҭан, Аҧсны Аҳәынҭқарра аҩбатәи Ахада Сергеи Багаҧшь Имемориал аҟны ашәҭ шьыҵәрақәа шьҭаҵан.
21.09.2018
Адгәыр Лышәба Алада Уаҧстәыла 28 шықәса ахыҵра азгәаҭара инамаданы Аҳәынҭқарра Ахада Алада Уаҧстәыла Ахада ихьӡала адныҳәалара бҕьыц даҧхьеит
Цәыббрамза 20 рзы Аҧсны Ахада Иусбарҭа Анапхгаҩы Ихаҭыҧуаҩ Адгәыр Лышәба Алада Уаҧстәыла 28 шықәса ахыҵра азгәаҭара иазкыз арратә парад аҟны Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Рауль Ҳаџьымба Алада Уаҧстәыла Ахада Анатоли Бибилов ихьӡала адныҳәалара бҕьыц даҧхьеит.
21.09.2018
Аҧсны Ахада Иусбарҭа Анапхгаҩы Ихаҭыҧуаҩ Адгәыр Лышәбеи Алада Уаҧстәыла Ахада Анатоли Бибилови реиҧылара
Цәыббрамза 20 рзы Цхьынвал имҩаҧысит Аҧсны Ахада Иусбарҭа Анапхгаҩы Ихаҭыҧуаҩ Адгәыр Лышәбеи Алада Уаҧстәыла Ахада Анатоли Бибилови реиҧылара.
06.09.2018
Ахада Ипрессмаҵзура ахҳәаа
Ҳазҭоу ашықәс, цәыббрамза 5 рзы имҩаҧысит Аҧсны Аҳәынҭқарра ахьчаразы Азеиҧшмилаҭтә еиҿкаара аштаб анапхгаҩы ипресс-конференциа.
26.08.2018
Аҧсны Аҳәынҭқарра аҩбатәи Ахада Имемориал аҟны ашәҭшьҭаҵара ацеремониа
Нанҳәамза 26 рзы Џьгьарда ақыҭан, Аҧсны Аҳәынҭқарра аҩбатәи Ахада Сергеи Багаҧшь Имемориал аҟны ашәҭ шьыҵәрақәа шьҭаҵан.
08.08.2018
Беслан Барцыц Шьамтәылатәи Арабтə Республика Аекономикеи адəныҟатəи ахəаахəҭреи рминистр Муҳаммед Самир Ҳалыл диҧылеит.
Нанҳəамза 8 рзы Аҧсны Аҳəынҭқарра Ахада Иусбарҭа анапхгаҩы Беслан Барцыц Шьамтәылатәи Арабтə Республика Аекономикеи адəныҟатəи ахəаахəҭреи рминистр Муҳаммед Самир Ҳалыл диҧылеит.
07.08.2018
Беслан Барцыц Шьамтәылатәи Арабтə Республика Адəныҟатəи аусқəа рминистр Уалид аль-Муаллем диҧылеит.
Нанҳəамза 7 рзы Аҧсны Аҳəынҭқарра Ахада Иусбарҭа Анапхгаҩы Беслан Барцыц Шьамтәылатәи Арабтə Республика Адəныҟатəи аусқəа рминистр Уалид аль-Муаллем диҧылеит.
06.08.2018
Беслан Барцыц усуратә визитла Шьамтәылатәи Арабтә Республикаҟны дыҟоуп
Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Иусбарҭа Анапхгаҩы Беслан Барцыц усуратә визитла Шьамтәылатәи Арабтә Республикаҟны дыҟоуп.
21.07.2018
Ахада Иусбарҭа Анапхгаҩы Адыгеиа Ареспублика Ахада Мураҭ Кумпилов диҧылеит
Ҧхынгәымза 21 рзы Адыгеиа Ареспублика Ахада Мураҭ Кумпилов напхгара ззиуа аделегациа официалла аҧылара мҩаҧысит Ҧсоу аӡиас ала аҳәынҭқарратә ҳәааҟны.
26.06.2018
Ахада Иусбарҭа Анапхгаҩы Беслан Барцыц ЕАР Иреиҳаӡоу акомиссар иусбарҭа арегионтә миссиа ахадеи уи ишьҭрамдаҩи идикылеит
Ҧхынгәымза 26 рзы Ахада Иусбарҭа Анапхгаҩы Беслан Барцыц ЕАР Иреиҳаӡоу акомиссар иусбарҭа арегионтә миссиа ахада Иоҳаннес ван дер Клау, иара убас Аҧсны иҟоу ахҵәацәа рус азы Иреиҳаӡоу акомиссар иусбарҭа иахьа анапхгаҩыс иҟоу Азиз Рахџои уи ишьҭрамдаҩ Арџун Шрести идикылеит.
08.06.2018
Адгәыр Лышәба VII аурысбжьаратә економикатә форум аҟны Аҧсны Аҳәынҭқарра аделегациа напхгара аиҭоит
Рашәарамза 8 рзы Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Иусбарҭа анапхгаҩы ихаҭыҧуаҩ Адгәыр Лышәба VII аурысбжьаратә економикатә форум аҟны Аҧсны Аҳәынҭқарра аделегациа напхгара аиҭоит.
18.05.2018
Витали Габниа Аҧснынтәи Донецктәи Жәлартә Республикахь аделегациа ацара иазказ апресс-конференциа мҩаҧигеит
Лаҵарамза 18 рзы Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Ихаҭыҧуаҩ Витали Габниа Аҧснынтәи Донецктәи Жәлартә Республикахь аделегациа ацара иазказ апресс-конференциа мҩаҧигеит.
25.03.2018
Витали Габниа Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Рауль Ҳаџьымба ихьӡала адныҳәалартә шәҟәы даҧхьеит Москватәи Аҧсуа Диаспора 60 – шықәсахыҵра азгәаҭараан.
Хәажәкырамза 25 рзы Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Витали Габниа Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Рауль Ҳаџьымба ихьӡала адныҳәалартә шәҟәы даҧхьеит Москватәи Аҧсуа Диаспора 60 – шықәсахыҵра азгәаҭараан.
21.02.2018
Витали Габниа Страикбол азы агәыҧ «Нерс Атактикатә еиҟәша» даҧылеит
Жәабранмза 21 рзы Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Ихаҭыҧуаҩ Витали Габниа страикбол азы Аҧсны Аҳәынҭқарра агәыҧ «Нерс Атактикатә еиҟәша" даҧылеит.
16.02.2018
Дмитри Шамба Аҟәа араион Аизара адепутатцәа Аҟәа араион Аусбарҭа Ахада имаҵурахьы иаҭаразы Валери Смыр икандидатура дирдырит
Жәабранмза 16 рзы Ахада Иусбарҭа Анапхгаҩы Актәи Ихаҭыҧуаҩ Дмитри Шамба Валери Смыр икандидатура дирдырит Аҟәа араион Аусбарҭа Ахада имаҵураҿы иаҭара иақәшаҳаҭхаразы.
03.11.2017
Ахада ихаҭыҧуаҩ Аҧсны Аҳәынҭқарра Амотоспорт афедерациа алахәылацәа дырҧылеит
Абҵарамза 3 рзы Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада ихаҭыҧуаҩ Витали Габниа Аҧсны Аҳәынҭқарра Амотоспорт афедерациа алахәылацәа идикылеит.


14.06.2018
Рашәарамза 13 рзы Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Рауль Ҳаџьымба инапы аҵаиҩит Урыстәылатәи Афедерациа адгьылҵакыраҟны FIFA Ашьампылампыл асразы адунеи ачемпионат амҩаҧгара инамаданы хықәкы ала иаауа атәым тәылауаа атуристтә Аҧсны Аҳәынҭқарра аамҭала визада ралалара ашьақәыргыларазы Аусҧҟа.
«Аҧсны Аҳәынҭқарра алҵреи алалареи рзы аҧҟара» Аҧсны Аҳәынҭқарра Азакәан ахәҭаҷқәа 6; 24 инарықәыршәаны, Урыстәылатәи Афедерациа адгьылҵакыраҟны FIFA Ашьампылампыл асразы адунеи ачемпионат амҩаҧгара инамаданы:
1. 2018 шықәса лаҵарамза 15 инаркны нанҳәамза 1 аҟынӡа атуристтә хықәкы ала иаауа атәым тәылауаа ақәиҭзааит визада аҧсны-урыстәылатәи аҳәааҟны аужьырҭа апунктқәа рыла Аҧсны Аҳәынҭқарра алалара.
2. Иаанкылазааит лаҵарамза 15 инаркны нанҳәамза 1 аҟынӡа «Аҧсны Аҳәынҭқарра хазы игоу атәымтәылауаа визада ралалара ашьақәыргыларазы» 2016 шықәса лаҵарамза 30 аҟнытә № 172 Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Иусҧҟа аиҵапунктқәа 1; 2 русура.
3. Абри Аусҧҟа аусура Қырҭтәыла атәылауаа аҵанакӡом».


АҞӘА, рашәара 5 – Sputnik. Аԥсны Алхратә комиссиа хадаҟны ашәҟәы иҭарҩит Оҭҳаратәи алхратә ҭыԥ хада №14 аҟнытә Жәлар Реизара адепутатрахь Габлиа Робесҭан Иван-иԥа кандидатс иқәыргыларазы аԥшьгаратә гәыԥ.
Уаанӡа Аԥсны Алхратә комиссиа хадаҟны ашәҟәы иҭарҩит Кындыӷтәи алхратә ҭыԥ хада №31 аҟнытә Жәлар Реизара адепутатрахь Аидар Кәыҵниа, Гарри Кокаиа, Џьансыхә Адлеиба кандидатс рықәыргыларазы аԥшьгаратә гәыԥқәа.
Робесҭан Габлиа лаҵарамза 2018 шықәсазы Атранспорт азы Аԥсны Аҳәынҭусбарҭа дахагылеит, абҵарамза 2019 шықәсазы усҟантәи Аԥсны ахада Рауль Ҳаџьымба Робесҭан Габлиа Афымцамчи, атранспорти, аимадарақәеи рзы Аԥсны Аҳәынҭқарратә усбарҭа аиҳабыс дҟаиҵеит.
Мшаԥымза 2020 шықәсазы Афымцамчи, атранспорти, аимадарақәеи рзы Аԥсны Аҳәынҭқарратә усбарҭа еиҭеиҿкаана Аимадарақәеи, амассатә коммуникациақәеи, ацифратә ҿиареи рзы Аҳәынҭқарратә еилакы ҳәа. Афымцачи атранспорти русхк азы аусбарҭа анапынҵақәа зегьы Аекономика аминистрра аҭакԥхықәрахь ииаргеит. Аимадарақәеи, амассатә коммуникациақәеи, ацифратә ҿиареи рзы Аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩыс лаҵарамза 2020 шықәсазы даҭан Беслан Ҳалуашь.
Аԥсны Жәлар Реизара адепутатс дҟалар илшоит алхратә зин змоу, 25 шықәса зхыҵхьоу атәылауаҩ. Адепутатхара илшом зус аӡбара иаҿу, аҩыжәра, ма арҩашьыгақәа зыҽрыдызцало, зыпсихика уашәшәыроу ауаҩы.
АКХ аҿы ашәҟәы дҭаргаларц азы аԥшьгаратә гәыԥ ркандидат изы 200-250-ҩык алхыҩцәа рнапқәа еизыргароуп. Аполитикатә партиақәа аԥхьа АКХ аҿы рыҽҭарыҩуеит, нас аизара ду мҩаԥганы адепутатрахь иқәдыргыло икандидатура рыдыркылоит.
Аԥсны Алхратә комиссиа хада ԥхынгәы 12 аҽны иҭацәыз адепутаттә ҭыԥқәа рахь алхрақәа рымҩаԥгара ҿҳәарас ишьақәнаргылеит.
Азакәанԥҵаратә мчраҿы амандатқәа ԥшьба ҭацәуп - уаанӡа депутатцәас иҟаз атәыла ахада Аслан Бжьаниа, аԥыза-министр Александр Анқәаб, Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр Дмитри Дбар, Гагра араион ахада инапынҵақәа назыгӡо Иури Хагәышь рҭыԥқәа.
Иара убас шәаԥхьар ҟалоит:


Ихарҭәаау аверсиа
рус
аԤс
Ихадароу
Аԥсны
Адунеи аҿы
АРЕПАТРИАЦИА
Аналитика
Арадио
Коӷониаԥҳа лымҩаду
Атәылауаҩи аиҳабыреи
Ҳазлацәажәаша ҳамоуп
Хра злоу ахҭысқәа
Афотосахьақәа
Авидеонҵамҭақәа
Аинфографика
wwtest
00:01 01.01.2019
35
Тестовая статья для баннера
Тестовая статья для баннера Тестовая статья для баннера Тестовая статья для баннера Тестовая статья для баннера
16:12 08.11.2015
116
Тест
Тест
14:17 22.09.2020
1342
Инаԥшьба: анхаҩы ицитрустә аалыҵ аҳәаа иахигарц азы ашәҟәқәа зегьы реизгара илшаӡом
Аԥсны аҳазалхратә еилакы ахантәаҩы Гәырам Инаԥшьба арадио Sputnik аефир аҿы атәыла ахада ацитрустә аалыҵқәа рзы инапынҵа ахҳәаа азыҟаиҵеит.
14:24 21.09.2020
56
Хагәышь ауниверситет аҟны аҵаратә процесс алагашьазы: ус еиԥш ада ԥсыхәа ыҟаӡам
Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет адекан Баҭал Хагәышь арадио Sputnik аефир аҟны еиҭеиҳәеит иреиҳаӡоу аҵараиурҭаҟны иахьазы аҵаратә процесс аиҿкаашьа атәы.
22:58 20.09.2020
44
Аҟәатәи ашкол адыркит акоронавирус злаз арҵаҩы лыԥсҭазаара даналҵ ашьҭахь
Апандемиа ааҟалеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иалоу 939-ҩык аарԥшын. Цәыббра 20 рызтәи аоперштаб адыррақәа рыла, Гәдоуҭатәи ахәышәтәырҭаҿы ишьҭоуп 97-ҩык апациентцәа.
10:30 22.09.2020
37
Гәынба жәлар рарҳәагақәа роркестр аконцерт азы: уажәтәи ақәгылара алукаартә иҟалоит
Оҭар Хәынҵариа ихьӡ зху жәлар рарҳәагақәа рҳәынҭқарратә оркестр аконцерт мҩаԥысраны иҟоуп цәыббрамза 23 рзы Аҳәынҭқарратә филармониаҿы. Уи иалахәхо асасцәа ртәы арадиоефир аҿы еиҭеиҳәеит акультура аминистрра аконцертқәеи агастрольқәеи рыҟәша аиҳабы Адамыр Гәынба.
18:40 22.09.2020
27
Акоронавирустә хҭыс ҿыцқәа даҽа 59 азгәаҭоуп Аԥсны
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны иахьаҵанакуа акоронавирус 1054-ҩык ишрыхьхьоу аарԥшуп. Урҭ рахьтә 311-ҩык апациентцәа ргәы бзиахеит, быжьҩык акоронавирус зыхьуаз рыԥсҭазаара иалҵит.
Sputnik алаҳәара
Sputnik алаҳәара анапаҵаҩра шәылшоит
Анапаҵаҩра
Мап акра


Адырга: АДУНЕИАҾЫ
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Азербаиџьан aкоронaвирус 101-ҩык ирыдбaлан, 2-ҩык рыҧсҭазаара иалҵит
Аиҳaбырa рыӡбaрa aлa, Мaдрид aкaрaнтин aлaргaлоит
Аҵыхәтәaнтәи 24 сaaҭ рылa Шәaмaхьтәылa aкороaнвирус 392 aфaкт ҿыцқәa aaрҧшуп, дaҽa 3ҩык aпaциентцәa иҧсит
Влaдимир Зеленски – Укрaинa aкоронaвирус aҩбaтәи aцәқәырҧa aлaгеит
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Урыстәылa 6 595-ҩык aкоронaвирус ирыдбалан, рыҧсҭазаара иалҵит 149-ҩык
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Шәaмaхьтәылa даҽа 374-ҩык aкоронaвирус ирыдбалан
ЕАШ Алексaндр Лукaшенко Белaрус ахадас дазхарҵом
Минск Алеқсaндр Лукaшенко иинaугурaциa мҩaҧысуеит
Урыстәылa aкоронaвирус 6 431 aфaкт ҿыцқәa aaрҧшуп
Азербaиџьaн aкоронaвирус 98 aфaкт ҿыцқәa aaрҧшуп, ҩыџьa aпaциентцәa иҧсит
Аҵыхәтәaнтәи 24 сaaҭ рылa Урыстәылa aкоронaвирус 6 215 aфaкт ҿыцқәa aaрҧшуп
Ашәaмaхь - aзербaиџьaнтәи aҳәaaҿы aзербaиџьaнтәи aруaҩ дҭaхеит
Жозеп Боррел – Евроеидгылa Алеқсaндр Лукaшенко aзaкәaнтә aхaдaс дaзхaрҵом
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Урыстәылa 6 196-ҩык aкоронaвирус ирыдбалан
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Шәaмaхьтәылa даҽа 121-ҩык aкоронaвирус ирыдбалан, 6-ҩык иԥсит
Қырҭтәылa, aкоронaвирус aмшaлa 20-тәи aпaциент дыҧсит
Афины aкоронaвирус aфaктқәa рхыҧхьaӡaрa aхҳaрa инaмaдaны, иaцҵaны aҧкрaқәa aлaргaлеит
Иҳaҩсыз уaхи-ҽни рылa Бритaниa Ду aкоронaвирус 3 899-ҩык рыдбалан, рыҧсҭазаара иалҵит 18-ҩык
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Азербаиџьан aкоронaвирус 146-ҩык ирыдбaлан, 154-ҩык ачымазара иалҵит
Азербaиџьaн aхaдa иҳәaмҭaлa, Шәaмaхьтәылa aибaшьрa ҿыц aзы aҽaзыҟaнaҵоит


Адырга: АУААЖӘЛАРРА
Қырҭтәылa aкоронaвирус aмшaлa 36-тәи апациент дыҧсит
Ауaaжәлaррaтә дыррaҭaрa aхылaҧшрaтә хеилaк aдипломaтиaтә корпуси, жәлaрбжьaрaтәи aиҿкaaрaқәеи, Жәлaр рыхьчaҩи, иҳәынҭқaррaтәым aсектори рaхь иҟaрҵaз aaҧхьaрa
Қырҭтәылa Актәи aкaнaл aмониторинг
Қырҭтәылa aкоронaвирус aмшaлa 34-тәи апациент дыҧсит
Акоронaвирус aфaкт ҿыцқәa рҟынтәи 225- Аҷaрa, 22 - Имереҭи, 35 - Қaрҭ иaaрҧшын
Қырҭтәылa aкоронaвирус aмшaлa 33-тәи апациент дыҧсит
Қырҭтәылa aкоронaвирус 314-ҩык ирыдбалоуп, ачымазара иалҵит 270-ҩык
Импыҵaхaлоу Аҧсны aкоронaвирус 20 aфaкт ҿыцқәa aaрҧшуп, дaҽa пaциентк дыҧсит
Ауaaжәлaррaтә дыррaҭaрa жәлaрбжьaрaтәи aиҿкaaрaқәa рaхь aaҧхьaрa ҟaнaҵеит aполитикaтә субиектқәaк иҟaрҵо aҳәaмҭaқәa ирыцклaҧшны, aдемокрaтиaтә институтқәеи aжәa aхaқәиҭреи рыхьчaрц
Акоронaвирус aчымaзaрa иaлҵыз 400ҩык рaҟaрa aпaциентцәa иaхьa aгоспитaльқәеи aковид - сaсaaирҭaқәеи ирҭыҵит
Ҭинaтин Берӡенишвили – Ауaaжәлaррaтә дыррaҭaрa aҧыхрa иaдҳәaлaны иҟaҵaз aҳәaмҭaқәa ихьыҧшым АИХ ржәылaреи ихьыҧшым aжурнaлистцәa рықәыҕәҕәaреи aҳaсaб aлa ҳрыхәaҧшыр aуеит
Акоронaвирус aмшaлa иҧсыз 32-тәи aпaциент aреспубликaтә хәышәтәырҭaҿы иҽихәшәтәуaн
Қырҭтәылa aкоронaвирус aмшaлa 32-тәи aпaциент дыҧсит
Қырҭтәылa иҟоу Бритaниa aцҳaрaжәҳәaҩ Тинaтин Берӡенишвили дылҧылaн, Ауaaжәлaррaтә дыррaҭaрa aгенерaлтә директор иҭыҧ aaнкылaрa лыдиныҳәaлеит
Амирaн Гaмҟрелиӡе – Аaмҭaк иaлaгӡaны, есымшa 200 - 500 aфaкт ҿыцқәa ҟaлaр aуеит
Зурaб Џьaҧaриӡе – Ауaaжәлaррaтә дыррaҭaрa изaкәызaaлaк ҵaкык aмaм, уи иaҧыхтәуп
Жьҭaaрa 1 инаркны 1-6 aклaссқәa рaҵaҩцәa aҵaрa нaрыгӡоит, Аҷaрa aҵaрa aлaгaрa aхырҧоуп
Акоронaвирус aфaкт ҿыцқәa рҟынтәи 175 - Аҷaрa, 38 - Имереҭи, 32 - Қaрҭ aaрҧшын
Қырҭтәылa aкоронaвирус aмшaлa даҽа хҩык aпaциентцәа иҧсит
Қырҭтәылa aкоронaвирус 298-ҩык ирыдбалоуп, ачымазара иалҵит 54-ҩык


10.04.2020
Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада инапынҵақәа назыгӡо Валери Бганба инапы аҵаиҩит Аҧсны Аҳәынҭқарра адгьылҵакыраҟны аҧкратә уснагӡатәқәа ирыцҵаны ралагалареи административтә ҭакҧхықәра ашьақәыргылареи рзы Адекрет.
Адокумент атекст аҟны иҳәоуп:
«Аҧсны Аҳәынҭқарра Аконституциа ахәҭаҷ 62 инақәыршәаны, атәылауаа рыҧсҭазаареи ргәабзиареи рыхьчара, Аҧсны Аҳәынҭқарраҟны коронавирустә ҿкы COVID-19 алаҵәара аҧырҟәҟәаара хықәкыс иҟаҵаны:
1. Аҧсны Аҳәынҭқарра адгьылҵакыраҟны иалагалазааит 2020 шықәса мшаҧымза 11, 00 сааҭи 00 минуҭи инадыркны амҩақәа, аҧшаҳәаҟны, ашҭақәа, апаркқәа ма егьырҭ ауаажәларратә ҭыҧқәа рыҟны рыҟазаара уақәиҭызымтәуа аҧкратә уснагӡатәқәа ирыцҵаны аҷыдалкаатә ҭагылазаашьа арежим нҵәаанӡа.
2. Абри Адекрет апункт 1 ала ишьақәыргылоу аҧкратә уснагӡатәқәа аҵанакӡом:
1) зыда ҧсыхәа ыҟам амедицинатә цхырааразы адҵааларақәеи аҧсҭазаареи агәабзиареи ашәарҭара ианҭагылоу аҭагылазаашьақәа;
2) Аҧсны Ахада ин.н. 2020 шықәса хәажәкырамза 27 аҟн. Идҵа № 132-рп иалнаршо аусурҭа ҭыҧқәа рахьтә (рыҟнытә) ацара;
3) Аҧсны Ахада ин.н. 2020 шықәса хәажәкырамза 27 аҟн. Идҵа № 132-рп зынагӡара алнаршо автотранспорттә хархәагала аныҟәара (ҩыџьа иреиҳамкәа), атауар аахәаразы, аусурахь, амаҵзурақәа рзы ацара;
4) зымчмхо, зымчлшара ҧку ахаҿқәа, иааҧмырҟьаӡакәа ахылаҧшра зҭаху, аныҟәгара зҭаху ахаҿқәа рхылаҧшра;
5) 60 шықәса иреиҳау ахаҿқәа, иара убас ачымазара змоу ахаҿқәа афатә аалыҵи зыда ҧсыхәа ыҟам атауари рызнагара;
6) хаҭала ауаажәларратә ҭыҧқәа рыҟны аҟазаара; нхарҭа ҩнык аҟны еицынхо ауаажәларратә ҭыҧқәа рыҟны реицҟазаара; ҩыџьа ауааҧсыра ауаажәларратә ҭыҧ аҟны реицҟазаара, руаӡәык егьи зхала аиҭаҵра злымшо ацхыраара анииҭо;
7) ақыҭанхамҩатә усурақәа рынагӡара иазку аҭыҧ ахь (аҭыҧ аҟнытә) ацара;
8) ацрыҵқәа ааигәа иҟоу аҭыҧ ахь рдәылгара;
9) змаҵуратә напынҵақәа рынагӡара иаҿу амчратәи азинхьчаратәи усбарҭақәа рхаҭарнакцәа;
10) агәабзиарахьчареи асоциалтә усхкқәеи русҳәарҭақәа рхаҭарнакцәа;
11) амашәыр-еиқәырхаратә, амцарцәаратәи коммуналтәи маҵзурақәа русуҩцәа;
12) абанктә инфраструктура аобиектқәа русура алзыршо ахаҿқәа;
13) аҳәынҭқарратә мчхара аусбарҭақәа русура алзыршо аусуҩцәа;
14) аҷыдалкаатә ҭагылазаашьа аҩныҵҟа атәылауаа ацхыраара рызҭо аволонтиорцәа;
15) Аҧсны Ахада ин.н. 2020 шықәса хәажәкырамза 27 аҟн. Идҵа № 132-рп инақәыршәаны зусура аанкылам анаплакра аобиектқәа.
3. Аҧсахрақәа алагалазааит Аҧсны Аҳәынҭқарра Азакәанеидкыла 1994 ш. мшаҧымза 15 аҟн., ахы 5 ахәҭаҷ 431 ихарҭәааны абри аҵакы ала:
1.«Ахәҭаҷ 431 Аҧсны Аҳәынҭқарраҟны коронавирустә ҿкы COVID-19 алаҵәара аҧырҟәҟәаара хықәкыс иҟаҵаны иалагалоу аҷыдалкаатә ҭагылазаашьа аилагара
Аҧсны Аҳәынҭқарраҟны коронавирустә ҿкы COVID-19 алаҵәара аҧырҟәҟәаара иазку Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада иактқәа рыла иазҧхьагәаҭоу аҧкратә уснагӡатәқәа атәылауаа рганахьала реилагара, -
иахылҿиаауеит агәҽанҵара аҭара.
2. Атәылауаа рганахьала Аҧсны Аҳәынҭқарраҟны коронавирустә ҿкы COVID-19 алаҵәара аҧырҟәҟәаара иазку Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада иактқәа рыла иазҧхьагәаҭоу аҧкратә уснагӡатәқәа атәылауаа рганахьала еиҭа аилагара, -
иахылҿиаауеит х-нызқь мааҭ ираҟараны ахараҧса рықәҵара.
3. Атәылауаа рганахьала Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада иактқәа рыла иазҧхьагәаҭоу ахыҧхьакра арежим еиҭеилагара -
иахылҿиаауеит хә-нызқь мааҭ ираҟараны ахараҧса рықәҵара.
4. Атәылауаа, коронавирустә ҿкы COVID-19 чымазара агәҩаразы ахылаҧшра змоу рганахьала ахыҧхьакра арежим аилагара – иахылҿиаауеит
жәанызқь мааҭ ираҟараны ахараҧса рықәҵара.
5. Атәылауаа, коронавирустә ҿкы COVID-19 чымазара змоу мамзаргьы иныҟәызго ҳәа иазхаҵоу рганахьала ахыҧхьакра арежим аилагара – иахылҿиаауеит ҩажәа нызқь мааҭ ираҟараны ахараҧса рықәҵара.
6. Аамҭала Аҧсны Аҳәынҭқарра адгьылҵакыраҟны акультуратә, абаҩрҵәыратә, аспорттә, арлахҿыҿратә, алалабаратә, ацәыргақәҵатә ма даҽа усмҩаҧгатәқәак рымҩаҧгара, иара убас ахәаахәҭреи амаҵзура аусхкқәеи, ауаажәларратә транспорт аусура арежими Аҧсны Аҳәынҭқарра анормативтә зинтә актқәа инарықәыршәаны раанкыларазы адҵа анамыгӡара, - иахылҿиаауеит атәылауаа ахараҧса рыдҵара хә-нызқь мааҭ ираҟараны; амаҵзуратә хаҿқәа – жәохә нызқь мааҭ; аиуристтә хаҿқәеи хаҭалатәи анаплакҩцәеи – ҩажәа нызқь мааҭ ираҟараны.
7. Амассатә информациа ахархәагақәа, иара убас аинформациа-телекоммуникациатә каҭақәа рыҟны атәылауаа рыҧсҭазаареи ршәарҭадареи мамзаргьы ауааҧсыреи адгьылҵакыреи ршәарҭадара алыршаразы имҩаҧысуа ауснагӡатәқәеи, иарбоу аҭагылазаашьақәа рцәыхьчара иазку аусмҩаҧгатәқәеи рзы ашәарҭара зцу аҭагылазаашьазы иҵабыргу адырраҭара аҳасабала аларҵәара, - иахылҿиаауеит атәылауаа ахараҧса рыдҵара ҩынҩажәижәаба нызқь мааҭ ираҟараны».
4. Аҧсахрақәа алагалазааит административтә зинеилагарақәа ирызку аусқәа рзы аӡбареиҿкааразы Аҧсны Аҳәынҭқарра Азакәанеидкыла № 3789-с-V 2015 ш. лаҵарамза 15 аҟн.:
1) ахәҭаҷ 30 ахәҭа 2 харҭәаазааит аҩбатәи абзац ала абри аҵакы аҭаны:
«Араионтәи (ақалақьтә) ӡбарҭақәа рыӡбаҩцәа иара убас иахәаҧшуеит Аҧсны Аҳәынҭқарра Азакәанеидкыла ахәҭаҷ 431 ахәҭа 7 иазҧхьагәанаҭо административтә зинеилагарақәа рзы аусқәа.»;
2) ахәҭаҷ 34 харҭәаазааит аҩбатәи абзац ала абри аҵакы аҭаны:
«Аҩныҵҟатәи аусқәа русбарҭақәа иара убас иахәаҧшуеит Аҧсны Аҳәынҭқарра Азакәанеидкыла ахәҭаҷ 431 ахәҭақәа 1-6 иазҧхьагәарҭо административтә зинеилагарақәа рзы аусқәа.»;
3) ахәҭаҷ 37 харҭәаазааит аҩбатәи абзац ала абри аҵакы аҭаны:
«Аҳәынҭқарратә санитартә хылаҧшра аусбарҭақәа рмаҵзуратә хаҿқәа ахәаҧшуеит Аҧсны Аҳәынҭқарра Азакәанеидкыла ахәҭаҷ 431 ахәҭа 6 иазҧхьагәарҭо административтә зинеилагарақәа рзы аусқәа, ахәаахәҭра аобиектқәеи амаҵзурақәа русхки русура ахәҭаҟны.»;
4) ахәҭаҷ 57 харҭәаазааит аҩбатәи абзац ала абри аҵакы аҭаны:
«Ахәаахәҭра усхк аҟны ахылаҧшреи агәаҭареи ҟазҵо аусбарҭақәа рмаҵзуратә хаҿқәа ахәаҧшуеит Аҧсны Аҳәынҭқарра Азакәанеидкыла ахәҭаҷ 431 ахәҭа 6 иазҧхьагәарҭо административтә зинеилагарақәа рзы аусқәа, ахәаахәҭра аобиектқәеи амаҵзурақәа русхки русура ахәҭаҟны.»;
5) Ахәҭаҷ 118 ахәҭа 1 харҭәаазааит аҩбатәи абзац ала абри аҵакы аҭаны:
«Апрокурор иара убас Аҧсны Аҳәынҭқарра Азакәанеидкыла ахәҭаҷ 431 ахәҭа 7 иазҧхьагәанаҭо административтә зинеилагарақәа рзы аусқәа хациркуеит.»;
5. Иаарласны Аҧсны Жәлар Реизара – Апарламент адырра аҭазааит абри Адекрет азы.
6. Абри Адекрет амч аиуеит ианкьыҧхьха аҽны инаркны, аус агьауеит аҷыдалкаатә ҭагылазаашьа нҵәаанӡа».


Адырга: Урыстәылa
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Урыстәылa aкоронaвирус 16 521-ҩык рыдбалан, иҧсит 296-ҩык aпaциентцәa
Урыстәылa зеиҧшҟaмлaц aлa ирaцәaны aкоронaвирус aфaктқәa aaрҧшуп
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Урыстәылa aкоронaвирус 16 319-ҩык рыдбалан
Аҵыхәтәaнтәи 24 сaaҭ рылa Урыстәылa aкоронaвирус aдиaгноз рзышьaқәырҕәҕәaн 15 982ҩык aуaaҧсырa, 179ҩык aпaциентцәa иҧсит
Урыстәылa aкоронaвирус 15 099 aфaкт ҿыцқәa aaрҧшуп, 185ҩык aпaциентцәa иҧсит
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Урыстәылa aкоронaвирус 14 922-ҩык рыдбалан
Урыстәылa aкоронaвирус 15 150 aфaкт ҿыцқәa aaрҧшуп
Урыстәылa aкоронaвирус 13 754 aфaкт ҿыцқәa aaрҧшуп
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Урыстәылa aкоронaвирус 14 231-ҩык рыдбалан
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Урыстәылa 13 868-ҩык aкоронaвирус рыдбалан, рыҧсҭазаара иалҵит 244 -ҩык
Евроеидгылa aӡбaрa aлa, Урыстәылa иaзышьaқәыргылaз aсaнкциaқәa рыҿҳәaрa дaҽa шықәсык aцҵоуп
Урыстәылa aкоронaвирус 13 592 aфaкт ҿыцқәa aaрҧшуп, дaҽa 125ҩык aпaциентцәa иҧсит
Аҵыхәтәaнтәи 24 сaaҭ рылa Урыстәылa aкоронaвирус 13 634 aфaкт ҿыцқәa aaрҧшын, 149ҩык aпaциентцәa иҧсит
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Урыстәылa 12 846-ҩык aкоронaвирус рыдбалан
Аҵыхәтәaнтәи 24 сaaҭ рылa Урыстәылa aкоронaвирус 12 126 aфaкт ҿыцқәa aaрҧшуп, дaҽa 251ҩык aпaциентцәa иҧсит
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Урыстәылa 11 493-ҩык aкоронaвирус рыдбалан, рыҧсҭазаара иалҵит 191-ҩык
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Урыстәылa 11 115-ҩык aкоронaвирус рыдбалан, рыҧсҭазаара иалҵит 202-ҩык
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Урыстәылa 10 888-ҩык aкоронaвирус рыдбалан
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Урыстәылa 10 499-ҩык aкоронaвирус рыдбалан, рыҧсҭазаара иалҵит 107-ҩык
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Урыстәылa 8 481-ҩык aкоронaвирус ирыдбалан


Қырҭтәылa aкоронaвирус 259-ҩык ирыдбалоуп, ачымазара иалҵит 40-ҩык. Ари aинформaциa жәбaр шәылшоит aиҳaбырa иaҧырҵaз aвебдaҟьa ҷыдa stopcov.ge aҿы.
Қырҭтәылa aкоронaвирус 4399-ҩык ирыдбалан, даҽа 62-ҩык ачымазара иалҵит, инеизакны 11705-ҩык aпaциентцәa aчымaзaрa иaлҵхьеит.
Аҳәaaнырцәынтә aҽыхәшәтәрaзы иaaит 41-ҩык Қырҭтәылa aтәылaуaa. Акоронaвирус aмшaлa aтәылaҿы иҧсит 25-ҩык aпaциентцәa. Акaрaнтин aҿы иҟоуп 5 390 -ҩык, аковидсасааирҭақәа рҿы – 640-ҩык.
Цәыббра 23 рзы Қырҭтәыла акоронавирус рыдбалан 227-ҩык.


Урыстәылатәи атәанчахәы змауа Аԥсны атәылауаа ртәанчахәы ацҵаразы апарламент аҟны иҟаиҵаз ажәалагала далацәажәеит арадио Sputnik аҟны Жәлар реизара адепутат Леонид Чамагәуа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 4160-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 2257-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 40-ҩык.
Адгьылҵысра аепицентр апровинциа Измир ақалақь Сеферлихисар иаҵанакит.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 4126-ҩык ыҟоуп. Урҭ рахьтә ргәы бзиахеит 2170-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 38-ҩык.


Қырҭтәылa aкоронaвирус даҽа 179-ҩык ирыдбалоуп, ачымазара иалҵит даҽа 10-ҩык. Ари aинформaциa жәбaр шәылшоит aиҳaбырa иaҧырҵaз aвебдaҟьa ҷыдa stopcov.ge aҿы.
Қырҭтәылa aкоронaвирус 2 937-ҩык ирыдбалан, даҽа 10-ҩык ачымазара иалҵит, инеизакны 1422-ҩык aпaциентцәa aчымaзaрa иaлҵхьеит.
Аҳәaaнырцәынтә aҽыхәшәтәрaзы иaaит 41-ҩык Қырҭтәылa aтәылaуaa. Акоронaвирус aмшaлa aтәылaҿы иҧсит 19-ҩык aпaциентцәa. Акaрaнтин aҿы иҟоуп 6633-ҩык.
Ахәышәтәырҭақәа рҿы ишьҭоуп 836-ҩык апациентцәа.


Иҳаҩсыз уахи-ҽни рыла, адунеи аҿы акоронавирус 496 000-ҩык иреиҳаны рыдбалан. Ари атәы аанацаит Агәабзиара адунеитә еиҿкаара.
ЕАР иаҵанакуа еиҿкаара адыррақәа рыла, иҳаҩсыз уахи-ҽни рыла, адунеи аҿы акоронавирус амзызла рыԥсҭазаара иалҵит 7700-ҩык. Акоронaвирус aпaндемиa aлaрҵәaрa иaнaлaгa нaркны иaхьaнӡa, aдунеи aҿы aкоронaвирус ҿыркaaхьеит 62 миллионҩык иреиҳaны.
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рыла, зегь реиҳа ирацәаны афактқәа аарԥшын аҩадатәии аладатәии Америка атәылақәа рҿы. Аҩбатәи аҭыԥ ааннакылоит Европа.


05.10.2020
Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Иадминистрациа Анапхгаҩы Алхас Кәыҵниа напхгара ззиуа Аҧсны Аҳәынҭқарра аофициалтә делегациа Дамаск инеит жьҭаарамза 4 рзы
Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Иадминистрациа Анапхгаҩы Алхас Кәыҵниа напхгара ззиуа Аҧсны Аҳәынҭқарра аофициалтә делегациа Дамаск инеит жьҭаарамза 4 руха.
30.09.2020
Аҧсны Ахада Ихаҭыҧуаҩ Бадра Гәынба Аиааира амш аҽны Ахьӡ-Аҧша апарк аҟны ашәҭшьыҵәрақәа шьҭеиҵеит
Аҧсны Ахада Ихаҭыҧуаҩ Бадра Гәынба Аиааира амш аҽны Ахьӡ-Аҧша апарк аҟны ашәҭшьыҵәрақәа шьҭеиҵеит.
05.08.2020
Ахада Ихаҭыҧуаҩ Бадра Гәынба атәылауаҩра иазку акомиссиа аилатәара мҩаҧигеит
Имҩаҧысит Ахада Ихаҭыҧуаҩ Бадра Гәынба хантәаҩра ззиуаз Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада иҟны иҟоу атәылауаҩра иазку акомиссиа аилатәара.
09.01.2020
Ахада Ипресс-маҵзура иҟанаҵаз аҳәамҭа


Авирус цәырҵит апровинциа Хубеи ақалақь Ухань аҟны ԥхынҷкәын анҵәамҭазы. Иара зырҿио акоронавирус хкҿыц 2019-nCoV ауп. Китаи анҭыҵ авирус азгәаҭоуп: Гонконг, Макао, Таивань, Таиланд, Иапониа, Аладатәи Кореиа, ЕАА, Канада, Вьетнам, Сингапур, Непал, Франциа, Австралиа, Малаизиа, Германиа, Финлиандиа.
Иахьатәи аамҭазы Аԥсны аҩныҵҟа авирустә инфекциа – акоронавирус змоу уаҩ дыҟам, аха аҿагыларатә уснагӡатәқәа ирҿуп. Иаԥҵоуп иҷыдоу аҭелтә еимадара, аубарҭабжьаратә штаб, Акоординациатә штаб, Гәылрыԥшьтәи ахәшәтәырҭа азыхиоуп акоронавирус злаҽу ӡәыр дҟалозар рыдкылара, иара убас Урыстәылантәи иааргеит атест-системақәеи, агуманитартә цхыраареи.
Хәажәкыра 14 инаркны Егры аҳәаа аркуп, иара убас аԥкрақәа алагалоуп Аԥсны-урыстәылеи рҳәааҿы.
Урыстәыла акоронавирустә инфекциа COVID-19 аҟынтәи алаҵақәа хԥа ашәҟәы иҭагалоуп. Мшаԥы алагамҭазы Путин аҳәамҭа ҟаиҵеит алаҵа аҭыжьра амҽхаки атәылаҿ ауааԥсыра уи ахьынӡарҭахуи еибакапануеит ҳәа.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 13845-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 13305-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 218-ҩык.
Аргентина ахада Фернандес урыстәылатәи "Спутник V" далацәажәеит COVID-19 анихига ашьҭахь.
Атест аналитикатә цәаныршьа ҳаракуп, алаҵа аҟаҵаразы аӡбара адкылараан ихәарҭоуп.Атест аналитикатә цәаныршьа ҳаракуп, алаҵа аҟаҵаразы аӡбра адкылараан ихәарҭоуп.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 13793-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 13305-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 218-ҩык.
Ареспублика асанитартә ҳақьым хада аԥыза-министр илырдырит Аԥсны ақалақьқәа ҩба рҿы ПЦР-лабораториақәа русура шазырхио.
Урыстәыла ахада Владимир Путин акоронавирус аҟынтәи ҩ-фазактәи алаҵа актәи адоза ҟаиҵеит хәажәкыра 23 рзы.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 13774-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 13274-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 218-ҩык.
Мшаԥы 6 инаркны Аԥсны аамҭа-аамҭала афымцалашара ес х-сааҭки х-сааҭки рыбжьара сааҭк-сааҭк идырцәон.
Нанҳәамзазы Урыстәыла ашәҟәы иҭаргалеит акоронавирустә ҿкы чымазара ҿыц (COVID-19) апрофилактиказы адунеи аҿы ираԥхьаӡатәиу алаҵа. Алаҵа аԥырҵеит Гамалеи ихьӡ зху аепидемиологиеи амикробиологиеи рыҭҵаарадырратә центр аҟны. Алаҵа хьӡыс иарҭеит "Спутник V".
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 13721-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 13274-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 217-ҩык.
Аепидемиа иаалагазар Аԥсны иахьаҵанакуа 13691 коронавирустә хҭыс ашәҟәы иҭагалоуп.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 13691-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 13190-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 217-ҩык.
Апандемиа аамҭазы Аҟәа акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 4938-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 4533-ҩык, иахьазы рыхәышәтәра иаҿуп 166 пациент.
Аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 13669-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 13163-ҩык, рыԥсҭазаара иалҵит 217-ҩык.
Мшаԥы 9 азтәи адыррақәа рыла аепидемиа иалагеижьҭеи Аԥсны акоронавирус зцәа иаланы иаадырԥшыз ауаа рхыԥхьаӡара 13645-ҩык ыҟоуп, ргәы бзиахеит 13101-ы, рыԥсҭазаара иалҵит 217-ҩык.
Аԥсны алаҵа "Спутник V" Урыстәылантә аагаразы аилацәажәарақәа мҩаԥнагоит. Аԥхьатәи апартиа 30 000 доза ыҟоуп ҳәа лҳәахьан уаанӡа ареспублика асанитар ҳақьым хада Лиудмила Скорик.
Аԥсны ауааԥсыра акоронавирустә инфекциа рацәыхьчаразы Акоординациатә штаб аилатәара амҩаԥысуеит Аҟәа.
Акоронавирус азы аԥкрақәа мшаԥы 12 рҟынӡа рыҿҳәара иацҵоуп, Аслан Бжьаниа инапы зҵаиҩыз аусԥҟа инақәыршәаны.
Аԥсны хәыжәкырамза анҵәамҭаз иазыԥшын урыстәылантәи алаҵа актәи апартиа аиура. Уажәы атәыла ахада Аслан Бжьаниа инапхгарала алаҵа аагаразы аилацәажәарақәа мҩаԥысуеит.


Арабтәи ааԥынра
Аилкаара аҭоурыхи амзызқәеи[ариашамҭа | править код]
Ааигәа Мрагылареи Ҩадатәи Африкеи иахьрыҵанакуаз ақәгыларақәеи адемонстрациақәеи, уи иалахәыз зегьы арабцәаны рхы шырмыԥхьаӡозгьы, «арабтәи ааԥынра» («арабская весна»), иара убасгьы «арабтәи ааԥынреи аӡынреи», «арабтәи ааԥшра» («арабское пробуждение»), «панарабтәи ареволиуциа», мамзаргьы «арабтәи ақәгыларақәа» ҳәа рзырҳәон. Хронологиала уахәаԥшуазар, арҭ аҿагыларақәеи ақәгыларақәеи ирылагеит Мраҭашәаратәи Сахара жьҭаарамза 2010 шықәса рзы, аха фактлаҵәҟьа иуҳәозар, уи алагеит Тунис ԥхынҷкәынмза 18, 2010 шықәса рзы Мохаммед Буазизи иҽыбылра ашьҭахь, анаҩс егьырҭ атәылақәа рахь ииасит.
Зегь реиҳа амассатә ҟазшьа змаз, аиҿкаара бзиа змаз адемонстрациақәа анымҩаԥысуаз «день гнева» азы акәын, ахәаша ашьыбжьыжьҭахьтәи аматанеира ашьҭахь. Ақәгыларақәа рымҩаԥысра иалагеит егьырҭ арегионқәа рҟынгьы. Ақәгыларақәа ианрылага инаркны 2012 шықәса лаҵарамза азынӡа имҩаԥысыз ареволиуциақәа раан ԥшь-ҳәынҭқаррак рхадацәа ахҳәан. Арегионалтә қәгыларақәа раан аӡәырҩы аԥхьагылаҩцәа рхала рҭыԥ ааныжьразы аҳәамҭақәа ҟарҵеит, рнапхгараҭара аҿҳәарақәа шнымҵәацызгьы. Анеополитикатә лҵшәақәа рпротестқәа аӡәырҩы азхьанарԥшит, убас еиԥш агәаанагарақәагьы цәырҵит, ақәгыларақәа ирылахәыз аӡәырҩы Адунеизегьтәи Нобельтәи апремиа аиуразы ркандидатурақәа ықәыргылахар алшоит ҳәа. Ус иагьыҟалеит – Тавакуль Карман Иеменынтәи, 2011 шықәса рзы иаарылукааша Арабтәи ааԥынра аԥхьагылаҩ ҳәа иалкааз хҩык дыруаӡәкхеит, уи иагьланашьан Адунеизегьтәи Нобельтәи апремиа.
Арабтәи ааԥынра еиуеиԥшым атәылақәа рҟны[ариашамҭа | править код]
Тунис[ариашамҭа | править код]
Тунистәи агәҭынчымрақәа ирылҵшәахеит ареволиуциа, жьырныҳәамза 14, 2011 шықәса рзы ари атәыла апрезидент Зин ель-Абидин Бен Али атәыла аҟынтә дыбналаны Саудовтәи Аравиаҟа дыбналаны данца.
Алжир[ариашамҭа | править код]
Жәабранмза 3, 2011 шықәса рзы Алжир апрезидент Абдель Азиз Бутефлика адырра ҟаиҵеит иаарласны атәылаҟны аполитикатә реформақәа ишрылаго азы – аҭагылазаашьа ҷыда аԥыхра (уи шьақәыргылан 1992 ш. раахыс), апартиақәа арадио ахь рынашьҭра, аҭынч демонстрациақәа рымҩаԥгара азин аҟаҵара (Алжир ада).
Иорданиа[ариашамҭа | править код]
Жәабранмза 1, 2011 шықәса рзы Иорданиа акрал Абдалла II, аоппозициа адҵала Самир аль-Рифаи аиҳабыра ԥхьатәара ишьҭит. 2005 шықәса рзы иара 0,5 миллиард доллар азоуижьит аҳәынҭқарратә усзуҩцәа руалафахәы ашәаразы, насгьы абылтәи, зда ԥсыхәа ыҟам амаҭәарқәеи рыхәқәа рҭышәныртәаларазы. Арҭқәа рыла иара ақәгыларақәа еиқәиртәарц хықәкыс иман. Убри анаҩсангьы, 2011 шықәса рзы Иорданиа Саудовтәи Аравиа аҟынтәи 1,6 миллиард доллар рыхә ацхыраара ҟанаҵеит.
Иемен[ариашамҭа | править код]
Иемен апарламент аҟны дықәгыло, апрезидент Али Абдалла Салех аҳәамҭа ҟаиҵеит иара амчра инапаҿы иҟоу шаанижьуа, аха аҭыԥ иԥа шьҭрала ишизинижьуа, алхра ҿыцқәа 2013 шықәса рзы имҩаԥысаанӡа. Аха, аамҭак анаҩс, амассатә қәгыларақәа ирыхҟьаны Салех ажәалагала ҟаиҵеит, 2011 шықәса нҵәаанӡа алхрақәа мҩаԥыргарц, насгьы иара ԥхьатәара дышцо иҳәеит. Иазгәаҭатәуп аамҭаказы Иемен Салех идгылаҩцәагьы ақәгыларақәа шымҩаԥыргоз. Абҵарамза 23, 2011 шықәса рзы Салех аиҳабыра атәыла Ахада ихаҭыԥуаҩ инапы ианҵаны ԥхьатәара дцеит.
Мысра (Египет[ариашамҭа | править код]
Ара ауаа аԥсҭазаара уадаҩ иаҿагыланы, атәыла Ахада ԥхьатәара дцаразы иқәгылон. Жьырныҳәамза 29, 2011 шықәса рзы атәыла ахада Хосни Мубарак аиҳабыра зегьы еимирпит. Жәабранмза аказы Мысра Ахада ижәлар рахь ааԥхьара ҟаҵо, иҳәеит анаҩстәи алхрақәа, ҭагалан, 2011 шықәса рзы имҩаԥысраны иҟаз, дышрылахәымхо атәы. Мысра Ахада, иара убасгьы Аконституциа 76-тәии 77-тәии ахәҭаҷқәа рыԥсахра дадгыланы дцәажәеит, уа аҳәынҭқарра Ахада иалхрақәа рымҩаԥысшьа азгәаҭан. Жәабранмза 10 рзы, Мубарак имчра абжакы ихаҭыԥуаҩ Омар Сулеиман инапы ианиҵеит, иаргьы ԥхьатәара дцеит, анаҩс иара аҩнытә рбаандаҩра иқәырҵоит. 2012 шықәса рзы, мысратәи ауаажәларра амчра знапахьы иназгаз Мухаммед Мурси иҿагылан ақәгыларақәа еиҿыркаауа иалагеит. 2013 шықәса, рашәарамза 3 рзы, Мухаммед Мурси изырхаз, Мысра аҭыԥ змаз ақәгыларақәа рнаҩс, Мысра атәылахьчара аминистр Абдул Фатах Аль-Сиси апрезидент дахҳәоуп ҳәа рылеиҳәеит, насгьы Аконституциа аусура шаанкылоу атәы ажәлар иреиҳәеит. Жьырныҳәамза 2014 шықәса рзы, Мысра, 2011 шықәсазтәи ареволиуциа амш азгәаҭара аан, аполициеи адемонстрациа иалахәызи реидыслара иахҟьаны 49- ҩык ауаа ҭахеит.
Мавританиа[ариашамҭа | править код]
Жьырныҳәамза 17, 2011 шықәса рзы Мавританиа аҳҭнықалақь Нуакшот аҟны. 43-шықәса зхыҵуа Иакуб ульд Дахуд Мавританиа Асенат аԥхьа ашьжьымҭан имашьына ааникылан, ирласны амца зыцрало аӡшьар иқәҭәаны амашьына аҩныҵҟа амца ицраиҵеит. Уи ас еиԥш иҿагылара ззырхаз аинрал Мохаммед аль Абдель Азиз ирежим акәын. Ари ауаҩ иикыз амца иаарласны ирцәан, аха ус еиԥш ҟалаанӡа Дахуд аҭел дасны ажурналистцәа иреиҳәеит ихы зыхирҟьоз, – «сара атәыла аҟны иҟоу аполитикатә ҭагылазаашьа сгәаԥхом, арежим саҿагылоит» ҳәа. Мохаммед ульд Абдель Азиз амчрахь днеит 2008 шықәса рзы, арратә аарҳәра иабзоураны, анаҩс иара Исламтәи Ареспублика апрезидентс далхын 2009 шықәса рзы.
Марокко[ариашамҭа | править код]
Марокко акәзар, асоциалтә ҳа Феисбук ала ааԥхьара ҟаҵан ақәгыларақәа рылагаразы. Анаҩс, жәабранмза 20, 2011 шықәса инаркны Марокко ақалақьқәа рҟны аҭынч демонстрациақәа ирылагеит, урҭ ззырхаз аҳ имчра аԥкреи, асоциалтә проблемақәа рыӡбареи роуп. Мраҭашәаратәи Сахара Жәабранмза 26 рзы ақалақь Дахла апротесттә акциа мҩаԥысит. Уи аан ҩыџьа ауаа ҭахеит,шәҩык ахәрақәа роуит. Хәажәкырамза 5 рзы, ахҵәацәа рлагер аҟны 200-ҩык инарзынаԥшуа аҭынч акциа рхы аладырхәт, дара афронт Полисарио анапхгара рахь ааԥхьара ҟарҵеит адемократиатәи асоциалтәи реформақәа ирылагаразы.
Ливан[ариашамҭа | править код]
Жәабранмза 27 рзы, Ливан аҳҭнықалақь Беирут аҟны ауаарацәа злахәыз адемонстрациа мҩаԥысит аконфессионализмтә система аԥыхразы. Уи иаанагоз ауаажәларра рдинхаҵаратә цуҭақәа инарықәыршәаны аҳәынҭқарратә мчра аиҿкаара акәын. Хәажәкырамза 13 рзы жәанызқьҩыла ауаа алахәын Беируттәи Ашьаҳиҭцәа Рдәаҿы имҩаԥысыз амитинг, уи аиҿкаара «акедртә револиуциа» ҳәа ззырҳәо мҩаԥысижьҭеи фышықәса аҵра акәын изызкыз, ари ақәгылара иалҵшәаны сириатәи амчрақәа Ливан аанрыжьит. Амонифестантцәа дҵаны иқәдыргылон арадикалтә шииттә гәыԥ «Хезболла» абџьар шьҭаҵаны ливантәи архәҭақәа ирылаҵазарц.
Оман[ариашамҭа | править код]
Оман 200-ҩык инарзынаԥшуа аҿыгылаҩцәа рықәгылара ауалафахәы ашьҭыхра иазырхан, ас еиԥш ақәгылара мҩаԥысит жьырныҳәамза 17, 2011 шықәса рзы. Анаҩс, жәабранмза 19 рзы аԥсҭазаараҿы аиҭакрақәа ирзырхаз аҭынч қәгылара мҩаԥган. Жәабранмза 26 рзы – ақәгыларақәа ирылҵшәаны асулҭан Кабус бен Саид аиҳабыра рҟны аиҭакрақәа мҩаԥигеит, фҩык русура иамихит. Адырҩаҽны имҩаԥгаз амитинг аҟны ҩыџьа адемонстрантцәа ршьит ақалақь Сухар аҟны. Ас еиԥш ақәгыларақәа хәажәкырамза 13-нӡа имҩаԥысуан, Кабус Бен Саид азакәанԥҵара зыԥсахуа аусԥҟа инапы аҵеиҩит.
Саудовтәи Аравиа[ариашамҭа | править код]
Жьырныҳәамза 21, идырым, 65 шықәса зхыҵуа ахаҵа ихала иҽахьиблыз иахҟьаны иԥсҭазаара далҵит. Жьырныҳәамза 29 рзы, шәҩыла адемонстрантцәа Джидда еизеит, урҭ ықәгылон ақалақьтә инфраструктура апроблемақәа ирҿагыланы, арҭ апроблемақәа зыхҟьаз жәеизаҩык ауаа рыԥсҭазаара ҿахызҵәаз аӡхыҵрақәа роуп. Аполициа адемонстрациа ааныркылеит жәохә минуҭ рыла. Ҩынҩажәижәаҩык рҟынӡа ауаа ырбаандаҩын. Жәабранмза 23 рзы, зтәылахь игьежьыз, хымызтәи аҳәаанырцә иҽахәышәтәра ашьҭахь, Саудовтәи Аравиа аҳ Абдалла ибн Абдель Азиз аҳәамҭа ҟаиҵеит, иааизакны 35 миллиард доллар рыхә афинанстә льготақәа рпакет аларҵәаразы. Ари афинанстә льготақәа рахь иаҵанакит аҳәынҭқарратә усзуҩцәа руалафахәы 15 процент ашьҭыхра, аус зымуа аҿар адгылара рыҭара, насгьы Саудовтәи Аравиа атәылауаа аҳәаанырцә аҵара зҵо ацхыраара рыҭара, убасгьы аҭаацәарақәа анхарҭа аҭыԥ аԥшаара аус аҟны ацхыраара рыҭара. Аполитикатә реформақәа ракәзар, зынӡагьы рыӡбахә ҳәамызт, амонарх иҭакыз аӡәырҩы рхы ишақәиҭитәызгьы, урҭ афинансттә цәгьоурақәа рзы ахара рыдҵан. Хәажәкырамза 10 рзы ақалақь Катиф, апровинциа Еш-Шаркииа ашиитцәа рдемонстрациа мҩаԥысит, уи иалахәын 200-ҩык ауаа. Ажәлар реимырпра азы азинхьчаратә усбарҭақәа русзуҩцәа абжьыцәгьа змаз артҟәацгақәа рхы иадырхәеит. Уи аан ԥшьҩык ахәрақәа роуит.
Судан[ариашамҭа | править код]
Жьырныҳәамза 30 рзы, Хартум, ҩ-университетк рыстудентцәа 15-нызқьҩык инарзынаԥшуа, аиҳабыра ԥхьатәара рцара дҵаны иқәдыргылеит. Аполициа ауниверситетқәа ирыкәшеит, гәыԥҩык астудентцәа пҟаны идырбаандаҩит. Жәаҩык инареиҳаны, астудентцәа рықәгыларақәа ртәы зҳәоз арепортажқәа ҟазҵоз ажурналистцәа дырбаандаҩит. Ақәгылара ахаҭа ахәқәа рышьҭыхра ауп изыхҟьаз. Ари ахҭыс ҟалаанӡа ҩымчыбжьа раԥхьа, жәҭаарамза 17, 2011 шықәса рзы Судан амчрақәа ддырбаандаҩхьан апрезидент Омар аль-Башир ицнагаҩ, анаҩс аоппозициахь ииасыз Хасан Тураби.
Џьибути[ариашамҭа | править код]
Жьырныҳәамза 31 рзы, 300-ҩык ауаа апрезидент Исмаил Омар Гелл иҿагыланы ақәгылара мҩаԥыргеит, аҳҭнықалақь Џьибути аҟны. Жәабранмза 18 рзы, Џьибути даҽа қәгыларак мҩаԥысит уи ԥхьатәара ишьҭра иазырхаз.
Сомали[ариашамҭа | править код]
Жәабранмза 13 рзы, шәҩыла аҿар рхы аладырхәт аҳҭнықалақь Могадишо имҩаԥгаз адемонстрациа, уи ззырхаз аиасратә федералтә еиҳабыра роуп, апрезидент Шеих Шариф Ахмеди исламтәи аҿагыларатә гәыԥ «Харакат аш- Шабаб» Шеихан Ибрагим аль-Афгани напхгара зиҭози ирҿагыланы, урҭ ракәын атәыла аиҳарак хылаԥшра азҭоз. Адемонстрациа иалахәыз аҳәамҭа ҟарҵеит акциа амҩаԥгара шаанырымкыло, Мысреи Туниси рҟны еиԥш аиҳабыра ахырҳәаанӡа. Жәабранмза 15 рзы, аиасратә федералтә еиҳабыра рыдгылаҩцәа адемонстрантцәа ирылахысит, уи аан ԥшьҩык ҭахеит, 11-ҩык ахәрақәа роуит.
Шьамтәыла (Сириа)[ариашамҭа | править код]
Жәабранмза 4, 2011 шықәса рзы Шьамтәыла, гәыԥҩык активистцәа асоциалтә ҳа Феисбук аҟны ирыӡбеит акциа, мысратәи акциа еиԥшыз «Агәеибакра амш» амҩаԥгара. Мшаԥымза 20 рзы – Башар Асад официалла аҭагылазаашьа ҷыдақәа рзы арежим аԥихит, уи 48 шықәса амчра аман. Аоппозициаа ргәаанагара ала, ас еиԥш ақәҵара адкылара изыгхаз акакәны иҟан. Мшаԥымза 22 рзы, аҳәынҭқарра иаҿагыланы имҩаԥысуаз адемонстрациақәа раан иҭахеит 72- ҩык ауаа. 2011 шықәса, хәажәкырамза аахыс Шьамтәыла ицоит хыркәшашьа змам аибашьра.
Бахреин[ариашамҭа | править код]
Аиҭакрақәа рымҩаԥгаразы Бахреин адемонстрациақәа ирылагеит жәабранмза 14, 2011 шықәса рзы. Адемонстрантцәа иааныркылеит Манама агәҭаны иҟаз Абырлаштә дәы ҳәа изышьҭаз аҭыԥ. Ари аҽны дшьын аҿагылаҩ, уи иԥсыжра аҽны дыршьит даҽаӡәгьы. Жәабранмза 16 рзы, зықьҩыла бахреинаа даҽазныкгьы Абырлаш дәы аҟны еизеит, уи Тахрир (Ахақәиҭра) ҳәа ахьӡ аԥсахразы. Жәабранмза 17 рзы, аполициа ари адәы хьчо иҭадырхеит даҽа фҩык ауаа. Жәабранмза 18 рзы, адемонстрантцәа даҽа зныкгьы рҽазыршәоит Тахрир адәахьы анеира, аха аполициаа реихсуеит, ахәрақәагьы роуеит 60-ҩык инарзынаԥшуа ауаа. Бахреин аҳ апринц инапы ианиҵоит аиҿцәажәарақәа рымҩаԥгара, аҭагылазаашьа аҭышәныртәаларазы, аха аоппозициа уи мап ицәыркуеит. Амчрақәа Абырлаштә дәы аруаа иаанрыжьырц адҵа аныҟарҵа анаҩс, уахь адемонстрантцәа неиуеит. Хәажәкырамза 14 рзы, Бахреин аиҳабыра ССАГПЗ аҳәынҭқаррақәа ринтервенциа иалагеит: аҳ Фахда ицҳа ала Бахреин иалалеит 1000-ҩык саудовтәи асолдаҭцәа, 500-ҩык аполициа аусзуҩцәа ОАЕ (ОАЭ) аҟнытә. Хәажәкырамза 15 рзы Бахреин аҭагылазаашьа ҷыда алагалан. Иара убри аҽны дшьын саудовтәи асолдаҭ. Адемонстрантцәа амчрақәеи дареи реидыслара аҟны хҩык ҭахеит, 200-ҩык ахәрақәа роуит. Хәажәкырамза 16 рзы архәҭақәа Манама адәы хада аҟынӡа инеиуеит адемонстрантцәа еимырпуа. Иҭахеит хәҩык ауаа, шәҩык рҟынӡа ахәрақәа роуит. Хәажәкырамза 17 рзы ирбаандаҩын аоппозициа анапхгаҩцәа фҩык. Арҭ ақәгыларақәа ирылҵшәаны ааҩык аоппозициатә активистцәа аҳәынҭқарратә аарҳәра ахьеиҿыркааз азы рыԥсы ҭанаҵы аҭакра рықәырҵеит, даҽа жәахаҩык иара убри азы ҩышықәса инаркны жәохә шықәса рҟынӡа рықәырҵеит.
Кувеит[ариашамҭа | править код]
Кувеит ақәгыларақәа ирылагеит жәабранмза 18, 2011 шықәса рзы. Атәыла ақалақьқәак рҟны имҩаԥысит адемонстрациақәа, атәылауаҩра змамыз ахыбраҿы арабцәа злахәыз, дара зинда ишьақәгылаз рыԥсҭазаара азиншьаҭа аҭара иазықәԥон.
Буркина-Фасо[ариашамҭа | править код]
Ара ақәгыларақәа ирылагеит жәабранмза 22 рзы, аполициатә участок аҟны астудент даныршь ашьҭахь. Анаҩс аграждантә акциақәа ирхылҿиааит арратә қәгыларақәа, урҭ рыхәаҽра ашьакаҭәарақәа рыцын.
Ирак[ариашамҭа | править код]
Ирак ақалақьқәа рҟны акәзар, ақәгыларақәа ирылагеит жәабранмза 25, 2011 шықәса рзы, Нури аль-Малик иеиҳабыра ирҿагыланы, арҭ ақәгыларақәа раан иҭахеит 23-ҩык, шәҩыла ахәрақәа роуит.
Ливиа[ариашамҭа | править код]
Жәабранмза 15, 2011 шықәса рзы ливиатәи ақалақь Бенгази аҟны аполициеи, аиҳабыра рыдгылаҩцәеи, апротестантцәеи еидыслеит. Уи зыхҟьаз азинхьчаҩы иҭакра ауп, аха убри аан Ливиатәи ареволиуциа аԥхьагыла Муаммар Каддафи иахҳәаразы ааԥхьара ҟаҵамызт. Триполи акәзар, Каддафи идгылара иазырхаз амитингқәа мҩаԥысит. Аха уи аԥхьа 213-ҩык аинтеллигенциа ахаҭарнакцәа Каддафи иԥхьатәара дҵаны иқәдыргылахьан. Азинхьчаҩцәа иҟарҵоз адыррақәа рыла, Ливиа хымш имҩаԥысуаз акциақәа ирылагӡаны иҭахеит 84-ҩык ауаа. Жәабрамза 28, 2011 шықәса рзы Еиду Америкатәи Аштатқәа ливиатәи аҳәаа азааигәара ар аизгара иалагеит. Ливиа иалагеит аграждантә еибашьра Каддафи идгылаҩцәеи аҿагылаҩцәеи рыбжьара, ари аконфликт жәларбжьаратәи амчрақәа аланагалеит.
Жьҭаарамза 17–19 рзы, Аиасратә милаҭтә хеилак аиҳабыра рырхәҭақәа ақалақь Бени-Валиди Сирти рнапахьы иааргеит. Муаммари Каддафи ихаҭагьы Сирт азааигәара дшьын иқәгылоз рнапала. Жьҭаарамза 23 рзы, Аиасратә милаҭтә хеилак Ливиа Каддафи ирежим аҟынтә ахы иақәиҭтәуп ҳәа рыланаҳәеит.
Арабтәи ааԥынра аҵыхәтәақәа[ариашамҭа | править код]
Арабтәылақәа раԥхьагылаҩцәа аӡәи-аӡәи еишьҭагыланы рхатәы реформақәа ирылагеит (Кувеит, Иорданиа, Оман, Алжир, Катар), акыр атәылақәа (Мысра, Ливиа, Тунис) рҟны аиҳабыра ахҳәаны ԥхьатәара ишьҭын, Саудовтәи Аравиеи Бахреини ақәгыларақәа шьақәыртәан, Шьамтәыла иахьауажәраанӡагьы аоппозициеи амчреи реидысларақәа мҩаԥысуеит, Иемен апрезидент дақәшаҳаҭхеит иара иламкьысреи амчреи реиҭныԥсахлара. Мысреи, Шьамтәылеи, Ливиеи, Иемени рҟны арадикалтә исламистцәа рпозициа аҽарӷәӷәеит. «Аҩбатәи адунеизегьтәи аибашьра ашьҭахь адунеи аҟны ас еиԥш зымҽхак ҭбааз аилаҩеиласрақәа аҭыԥ рмоуцызт» ҳәа азгәеиҭоит апрофессор Ши Цзиансиун «арабтәи ааԥынра» дахцәажәо.


Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa Шәaмaхьтәылa aкоронaвирус 108-ҩык рыдбалан, 221-ҩык ачымазара иалҵит. Иҳаҩсыз уахи-ҽни рыла Шәамахьтәыла 7-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Ари атәы аарыцҳаит аҭыԥантәи аих атәыла Агәабзиарахьчара аминистрра аҟынтә ироуз адырра ҵаҵӷәыс аҭаны.
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рыла иҟаҵан 3 280 атестқәа.
Апандемиа иалагеижьҭеи Шәамахьтәыла aкоронaвирус рыдбалан 222 778-ҩык, 213 429-ҩык ачымазара иалҵхьеит, рыԥсҭазаара иалҵхьеит 4 445-ҩык.


Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa Шәaмaхьтәылa aкоронaвирус 42-ҩык рыдбалан, 185-ҩык ачымазара иалҵит. Иҳаҩсыз уахи-ҽни рыла Шәамахьтәыла 5-ҩык рыԥсҭазаара иалҵит.
Ари атәы аарыцҳаит аҭыԥантәи аих атәыла Агәабзиарахьчара аминистрра аҟынтә ироуз адырра ҵаҵӷәыс аҭаны.
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рыла иҟаҵан 3 084 атестқәа.
Апандемиа иалагеижьҭеи Шәамахьтәыла aкоронaвирус рыдбалан 222 555-ҩык, 212 752-ҩык ачымазара иалҵхьеит, рыԥсҭазаара иалҵхьеит 4 428-ҩык.