Материалы отфильтрованы по дате: Понедельник, 14 ноября 2022
Аҟәа. Абҵарамза 14, 2022 шықәса. Аԥсныпресс. Ахәмаррақәа рзы Ареспубликатә ахәыҷтәы-қәыԥштә спорттә школ 2009 шықәса рзы ииз ааӡамҭацәа рыла еилоу атурнир «Ачемпион ҿарацәа Реидгыла" аҿы ахԥатәи аҭыԥ аанакылеит. Атурнир абҵарамза 7- 13 рзы Шәача ақалақь аҿы имҩаԥысуан, ҳәа адырра ҟанаҵоит аҿари аспорти русқәа рзы аҳәынҭқарратә Еилакы.
Атурнир рхы аладырхәит Шәача, Армавир, Ростов-на Дону, Новочеркасск, Аҟәа ақалақьқәа рҟынтәи 12 командак. Атурнир аӡбаҩ хадас дыҟан Ачемпионцәа Реидгыла аҿы аӡбаҩыс иҟаз аӡбаҩ Павел Кукуиан.
Аҟәа. Абҵарамза 14, 2022 шықәса. Аԥсныпресс. Аԥснытәи аҭаҷкәымҟьаҩцәа абҵарамза 9 – 13 рзы, Ростов-на Дону ақалақь аҿы есышықәса еиҿкаахо аҭаҷкәымҟьара азы иаарту атурнир «Аиҩызара Ахраҿа» аҿы актәи хә-ҭыԥк аанкылара рылшеит, ҳәа адырра ҟанаҵоит аҿари аспорти русқәа рзы аҳәынҭқарратә Еилакы.
52 кьыла рҟынӡа иҟоу акапантә категориа иаҵанакуа рыбжьара аиааира игеит Дауҭ Гындиа; 60 кьыла рҟынӡа иҟоу акапантә категориа иаҵанакуа рыбжьара аиааира игеит – Оскан Мурадиан, 66 кьыла рҟынӡа иҟоу акапантә категориа иаҵанакуа рыбжьара аиааира игеит - Ашот Барцикиан, 63 кьыла рҟынӡа иҟоу акапантә категориа иаҵанакуа рыбжьара аиааира игеит - Дмитри Мартиросиан, 70 кьыла рҟынӡа иҟоу акапантә категориа иаҵанакуа рыбжьара аиааира игеит - Леон Лагәлаа.
Сухум. 14 ноября 2022. Апсныпресс. Боксеры из Абхазии заняли пять первых мест в ежегодном открытом турнире по боксу «Кубок Дружбы», который проходил с 9 по 13 ноября в Ростове-на-Дону, сообщает сайт Госкомитета по делам молодежи и спорту.
Победителем в весовой категории до 52 кг стал спортсмен Даут Гиндия; в весовой категории до 60 кг – Оскан Мурадян, в весовой категории до 66 кг - Ашот Барцикян, в весовой категории до 63 кг - Дмитрий Мартиросян, в весовой категории до 70 кг - Леон Лагвилава.
Сухум. 14 ноября 2022. Апсныпресс. Спикер Народного Собрания – Парламента Республики Абхазия Лаша Ашуба выразил соболезнования родным и близким по случаю смерти депутата Народного Собрания – Парламента Республики Абхазия III и IV созывов Альберта Овсепяна.
Аҟәа. Абҵарамза 14, 2022 шықәса. Аԥсныпресс.Иԥсҭазаара далҵит Аԥсны Жәлар Реизара - Апарламент III-и IV-и ааԥхьарақәа рдепутат Альберт Азат-иԥа ОвсепианАԥсны Жәлар Реизара - Апарламент Аиҳабы Лаша Ашәба Аԥсны Жәлар Реизара - Апарламент III-и IV-и ааԥхьарақәа рдепутат А. А. Овсепиан иԥсҭазаара иалҵра инамаданы иуацәеи иҭынхацәеи дрыдышшылеит.
Адышшылараҟны иҳәоуп:́
«Альберт Азат-иԥа Овсепиан ҳтәыла иқәынхо ауааԥсыра аӡәырҩы ргәалашәараҿы даанхоит. Иара Аԥсны диит, иԥсы ҭанаҵы абра дынхон, аџьа ибон, идырра, иԥышәа рымаидон аҵара зирҵоз ашколхәыҷқәа, аус ицызуаз иколлегацәа. Гәык-ԥсык ала инаигӡоз арҵаҩратә усураҟны иааирԥшуаз ахамеигӡара иабзоураны Альберт Азат-иԥа Аҟәа араион ауааԥсыра раҳаҭыр даԥсахеит - ҩынтәны Аԥсны Жәлар Реизара - Апарламент адепутатс далхын .
Адепутаттә усураҟны иҟазаараан Альберт Азат-иԥа Овсепиан ихы ааирԥшит аԥышәа змоу аполитик, аҭакԥхықәра ныҟәызгоз, ауаҩы ицхыраара иазхиаз аӡә иаҳасабала.
III-и IV-и ааԥхьарақәа рдепутатцәа Альберт Овсепиан рганахьала имаз агәрагара атәы аҳәоит Аԥсны Ахада иҟны иҟоу Анажьразы акомиссиеи Аԥсны Ахада Иусԥҟала иаԥҵаз Аконституциатә реформазы акомиссиеи реилазаара иалаҵаразы азыӡба анрыдыркылоз.
2006 ш. уи III ааԥхьара, 2007 ш. – IV ааԥхьара адепутатцәа далырхуеит Аԥсны Жәлар Реизара - Апарламент Аиҳабы ихаҭыԥуаҩыс.
Альберт Азат-иԥа Овсепиан Апарламент аусураҟны илагаламҭа ыҟоуп иара убас Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент Асоциалтә политикеи, аҭаацәареи, агәабзиарахьчареи, аџьеи рзы аилак аҟны иусурала. Изныкымкәа ҳ-Парламент хаҭарнакра азиухьан Аԥсны анҭыц имҩаԥысуаз еиуеиԥшым аусмҩаԥгатәқәа раан аделегациа далахәны.
Альберт Азат-иԥа аԥсҭазаара бзиа избоз, гәкаҳара знымԥшуаз, иаартыз уаҩын. Абас Альберт Азат-иԥа Овсепиан ахааназы ргәалашәараҿы дагьынхоит иҭынхацәа, изааигәаз ауаа, иколлегацәа, иҵаҩцәа, дыздыруаз зегьы».
Аҟәа. Абҵарамза 14, 2022 шықәса. Аԥсныпресс. Анцәа дзыхшаз Ацқьа Мариа Лылацәеиқәыԥсара ахьӡ зху Мықәтәи аныхабаа аиҭашьақәыргыларатә усурақәа рзы аԥаратә хархәагақәа реизгара иацҵоуп.
Абҵарамза Амҽыша, абҵарамза 6 рзы, Анцәа дзыхшаз Ацқьа Мариа Лылацәеиқәыԥсара ахьӡ зху Мықәтәи аныхабаа аҿы имҩаԥысыз Сретентәи аберҭыԥ ахори Аԥснытәи аҳәынҭқарратә хортә капеллеи ргәыҳалалратә концерт аан агәыҳалалратә акциа аҳәаақәа ирҭагӡаны еизгахеит 340 нызықь мааҭ. Анаҩс агәыҳалалратә акциа аолаин арежим ала иацҵахеит.
Аԥсныпресс акорреспондент диҿцәажәо Мықәтәи аныхабаа адинмаҵуҩы Бадра Делба иахьазы 376 нызықь мааҭ еизгоуп ҳәа адырра ҟаиҵеит.
Еизгахаз аԥаратә хархәагақәа зегьы аныхабаа аҿы аԥенџьыр аҭыԥқәеи аныхабаа амаҵзуҩы иҩни реиҭашьақәыргылара ахь идәықәҵахоит.
Уи иара убас еиҭеиҳәеит асадаҟы аҟаҵара шацҵахо, насгьы акомиссиа шаԥҵахо атәы.
Сухум. 14 ноября 2022. Апсныпресс. Аманда Касландзия/ Продолжается сбор средств на восстановительные работы в Моквском кафедральном соборе Успения Пресвятой Богородицы.
Во время совместного благотворительного концерта Хора Сретенского монастыря и Абхазской государственной хоровой капеллы, состоявшегося 6 ноября, было собрано 340 тысяч рублей. Далее сбор пожертвований продолжился в онлайне.
Сухум. 14 ноября 2022. Апсныпресс. 15 ноября в Московском культурно-деловом центре «Дом Москвы» откроется книжная выставка «Москва литературная».
В экспозиции будут представлены московские издания книг: художественная классика и современные художественные произведения, детская литература, широкий спектр книг по различным направлениям - живопись, архитектура, здоровый образ жизни и многое другое.
Сухум. 14 ноября 2022. Апсныпресс /Алексей Шамба/ Недавно в одной государственной нотариальной конторе в Сухуме установили терминал для оплаты государственных пошлин. В его интерфейсе есть иконка министерства юстиции, нажав на которую, надо ввести свои данные и сумму пошлины. После оплаты терминал выдает чек, он прикладывается к заявлению, а дальше происходит нотариальное действие. Министр юстиции РА Анри Барциц рассказал Апсныпресс о причинах перехода на такую форму оплаты госпошлины, поделился результатами цифровизации данных и обозначил проблемы, связанные с этим процессом.
– Анри Львович, в чем смысл установки терминалов?
Сухум. 14 ноября 2022. Апсныпресс. Руководитель Центра правозащиты российских граждан в Абхазии Елена Жилинская стала финалистом Международного конкурса «Лидер народной дипломатии», сообщается на сайте конкурса.


Актәи адунеизегьтәи аибашьра 1914–1918 шш. – ҩ-коалициак рҳәынҭқаррақәа рыбжьара аибашьра (Антантеи Агәҭантәи аҳәынҭқаррақәа рблоки рганқәа), адунеии аколониақәеи реиҟәшаразы, уа анырра ӷәӷәа аиуразы. Ари раԥхьатәи арратә конфликтуп, ас еиԥш адунеитә мҽхакы змаз иаланагалеит усҟантәи аамҭазы ихьыԥшымыз 59 ҳәынҭқарра рҟынтәи 38 тәыла (ари ишьақәнаргылон 2/3 ахәҭа адунеи ауааԥсыра зегьы аҟынтә).[1]
Актәи адунеизегьтәи аибашьра: изыхҟьаз[аредакциазура | акод аредакциазура]
Актәи адунеизегьтәи аибашьра иалагеит ԥхынгәымза 28, 1914 шықәсазы, иагьхыркәшан абҵарамза 11, 1918 шықәсазы. Ари зегь реиҳа амҽхак змаз актәи арратә конфликтуп, иара Антанта аҳәынҭқаррақәеи (Урыстәыла, Британиа Ду, Франциа) насгьы, Агәҭатәи аҳәынҭқаррақәа рблок (Германиа, Австро-Венгриа, Болгариа) рыбжьара аҭыԥ аман.[2]
Актәи Адунеизегьтәи аибашьра алахәцәа[аредакциазура | акод аредакциазура]
Актәи адунеизегьтәи аибашьра иалахәын агәҭантәи аҳәынҭқарра дуқәа: Германиа, Австро-Венгриа, Османтәи аимпериа, Болгариа.
Аидгылаҩцәа (Антанта): Франциа, Британиа Ду, Урыстәыла, Иапониа, Сербиа, Еиду Америкатәи Аштатқәа, Италиа (аҵыхәтәантәи аибашьра иалахәын Антанта аганахь ала 1915 шықәса инаркны).
Антанта аҩызцәа (Антанта ацхыраара арҭеит аибашьра аан): Черногорие, Бельгиа, Бырзентәыла (Грециа), Бразилиа, Китаи, Афганистан, Куба, Никарагуа, Сиам, Гаити, Либериа, Панама, Гондурас, Коста-Рика.[3]
Актәи адунеизегьтәи аибашьра зыхҟьаз иалацәажәоит уи анналага, нанҳәамза 1914 шықәса раахыс, адунеитә ҭоурыхҭҵааҩцәа зегьы.
Аибашьра алагара зыхҟьаз зехьынџьара амилаҭтә гәалаҟазаарақәа рцәырҵра ауп. Аха аибашьра алагара мзызс иаиуит Сараеватәи аибашьра, уи аҭыԥ аман рашәарамза 28, 1914 шықәсазы, усҟан дшьын австриатәи агерцог Франц Фердинанд, уи дишьит сербиатәи астудент Гаврил Принцип, иара маӡалатәи аиҿкаара «Иқәыԥшу Босниа» далахәылан, ари аҿкаара ладатәи аславиантә жәларқәа ҳәынҭқарракны реизакра иазықәԥон.[4]
Ԥхынгәымза 23, 1914 шықәсазы Австро-Венгриа Германиа адгылара ала, Сербиа аультиматум азықәнаргылеит, уа дҵаны иқәгылан Сербиа аҵакырадгьыл ашҟа арратә еиҿкаарақәа рынамышьҭра, насгьы сербиатәи амчрақәеи дареи рымчала аҿагыларатә акциақәа раанкылара. Сербиа ари аультиматум аҭак иҟанаҵаз Австро-Венгриа иагәамԥхеит, убри аҟынтә ԥхынгәымза 28, 1914 шықәсазы Сербиа ишабашьуа рыланаҳәеит.[5]
Актәи Адунеизегьтәи аибашьра алагара[аредакциазура | акод аредакциазура]
Рашәарамза 28, 1914 шықәсазы, хыхь ишаҳҳәахьоу еиԥш, зеижә шықәса зхыҵуаз астудент, босниатәи асерб Гаврило Принцип, ааигәа аннексиа зызуз Босниеи Герцеговинеи рҵакырадгьылқәа збарц иааз австро-венгриатәи аҳ ишьҭрамдаҩы Франц Ферденанд дишьуеит.
Ԥхынгәымза 23 рзы, Австро-Венгриа Сербиа аультиматум азықәнаргылоит, уи аерцгерцог ишьра харас иадҵо. Аультиматум ахәаԥшразы Сербиаа ирыҭан 48 сааҭ.
Ишьақәгылан аультиматум 10 пунктк рыла, урҭ даара асуверентә ҳәынҭқарра аҳаҭыр ладырҟәуан. Аха, ус шакәызгьы, Сербиа арҭ апунктқәа 10 рахьтә 9 рынагӡара иақәшаҳаҭхеит, аха акы мап ацәыркит, уи иаҳәон: «Сараевотәи ауаҩшьра иалахәыз ирзырхаз аусҭҵаара амҩаԥгара австриатәи аиҳабыра ралахәхара».
Антанта атәылақәа, иара убасгьы Урыстәыла аконфликт ҭынч мҩала аиқәыртәара иашьҭан, уи азын иӡбан ари аҭыӡшәа Гаагатәи аконференциа ашҟа алацәажәаразы инашьҭызарц.
Ԥхынгәымза 26 азы Австро-Венгриа аҳәамҭа ҟанаҵеит аультиматум адҵақәа шынагӡам, насгьы, архәҭақәа сербиатәи аҳәаахь аизгара иалагеит ҳәа ԥхынгәымза 28 рзы, Белград алахысра ала Сербиа абашьра ргәы ишҭоу азы аҳәамҭа ҟаҵан.[6]
Урыстәыла аҳәамҭа ҟанаҵеит, Сербиа аоккупациа шалдмыршо азы, уи инақәыршәаны, ԥхынгәымза 31 азы Урыстәылатәи аимпериа аррахь амобилизациа рыланаҳәеит.
Германиа акәзар, аҳәамҭа ҟанаҵеит Урыстәыла амобилизациа ианаҟәымҵ аамҭазы аибашьра шрылаҳәахо ала.
Нанҳәамза 1, 1914 шықәсазы Германиа Урыстәыла аибашьра аланаҳәеит, август 3 азы Франциеи Бельгиеи мап ацәыркит германиатәи архәҭақәа дара рҵакырадгьылқәа рҟынтәи ирылсны ацаразы иқәыргылаз аультиматум. Британиа Ду дҵаны иқәнаргылеит Германиа Бельгиа анеитралитет иаламкьысырц, аха мап ахьырцәыркыз август 4 азы рдоминионцәеи дареи Германиа ишабашьуа рыларҳәеит.
Нанҳәамза 6 рзы, Австро-Венгриа Урыстәыла ишабашьуа азы аҳәамҭа ҟанаҵеит. Германиеи Австро-Венгриеи рыдгылаҩ Италиа акәзар, анеитралитет рыланаҳәеит. Убриакәхеит, Актәи Адунеизегьтәи аибашьрагьы иалагеит.[7]
Аганқәа рпланқәа[аредакциазура | акод аредакциазура]
Атәылақәа зегьы еилых ҟамҵакәан ари аибашьра акраамҭа ицалап ҳәа агәаанагара рымамызт, дара зегьы гәыӷуан аӡын 1914 шықәсазы еилгап ҳәа.
Германиа акәзар, «Шлиффен иплан» ҳәа изышьҭаз иқәныҟәон, уи аплан инақәыршәаны, анемец архәҭақәа ааба рахьтә быжьба мраҭашәаратәи афронт аҟны иқәгылон. Дара инеитралтәыз аҵакырадгьылқәа Лиуксембурги Бельгиеи ирылсны франциаа рырхәҭақәа рахь ицәырҵны иԥыххаа иргар акәын, Париж рнапахьы иааганы Франциа аибашьра иалганы, анаҩс рымчқәа зегьы Урыстәыла аҿагыларазы идырхон.
Еицырдыруа иҟалеит Вильгельм аҩбатәи иҳәамҭа: «Шьыбжьхьа ҟалоит Париж, ахәылбыҽха акәзар, ҳакрыфара – Санкт Петербург». Мрагыларатәи аҳәаақәа Мрагыларатәи Пруссиа ахьчаразы иқәыргылан адәныҟатәи архәҭақәа.[8]
Австро- Венгриагьы ҩ-фронткны аибашьра ақәшәеит: 1/3 архәҭақәа Сербиатәи афронт ахь инашьҭын, 2/3 ахәҭа акәзар, урыстәылатәи Алада-Мраҭашәаратәи афронт иаҿагылан. Урҭ рхықәкы аурыс архәҭақәа аҳәаа раҟәыгара акәын, анаҩс, Мраҭашәаратәи афронт аҟынтә инеиуаз анемец архәҭақәеи дареи еицхырааны Урыстәыла ақәлара ргәы иҭан.[9]
Франциа апланқәа рахь иаҵанакуан Ельзаси Лотарингиеи рҵакырадгьылқәа рықәлара, аха рыстратегиа еиҭахәаԥшыр акәхеит, избанзар анемеццәа Бельгиа ала рхырхарҭа рыԥсахыр акәхеит.
Британиа Ду акәзар, Германиа афлот ақәгаразы еибашьуан, аха адгылаҩцәа рықәымчра иабзоураны аибашьра аламҭалазы афранцызцәа аекспедициатә корпус 7,5 адивизиа аҟынтә ацхыраара рзынашьҭын.
Урыстәыла архәҭақәа ҩ-фронткны иашар акәхеит: Аҩада-мраҭашәаратәи – уи ҩ-архәҭак рыла ишьақәгылан, арҭ архәҭақәа Мрагыларатәи Пруссиа иҟаз анемеццәа ирҿагылан; Алада-Мраҭашәаратәи шьақәгылан архәҭақәа ԥшьба рыла – урҭ австриаа ирабашьлар акәын. Планс иҟаз – иаарласны Австро-Венгриа аибашьра алгара акәын, анаҩс амчрақәа зегьы Германиа аҿагылара иазырхахон.[10]
Актәи адунеизегьтәи аибашьра: ахҭысқәа рыҿиашьа[аредакциазура | акод аредакциазура]
1914 шықәса[аредакциазура | акод аредакциазура]
Мраҭашәаратәи афронт аҟны аибашьра иалагеит нанҳәамза 2 рзы, усҟан анемец архәҭақәа Лиуксембург иалалеит, уаантәи Бельгиа аҵакырадгьыл иахысны Франциа аҳәаахь инеит. Ари аиҿагылара аҟны анемеццәа аидгылаҩцәа рырхәҭақәа ԥыхха иганы Парижынтә маҷк мрагылараҟа аӡиас Марна ашҟа ицәырҵит.
Афранцызцәа иаарласны даҽа ҩ-архәҭак аиҿкаара рылшоит. Цәыббрамза 5 инаркны жәаҩанӡа Марна аҩхықәк рҟны инарҭбааз аибашьрақәа цон, урҭ аҩганк реибашьрақәа ирылахәын 2 миллионҩык ауаа.
Анемеццәа Париж иалцан. Анаҩс, еиҿагылоз архәҭақәа ҩадаҟа инаскьон еибашьрыла, амшын аԥшаҳәа аҟынӡа инеиаанӡа – «амшын ахь аҩра» ҳәа ззырҳәоз ахҭыс ауп ари. Абри алагьы афронт ҭышәынтәалахеит, аҭабиатә еибашьрагьы иалагеит. Германиа аныҟәаракьаҿ акагьы злымҵыз усхеит.[11]
Мрагыларатәи афронт аҟны Франциа иҟанаҵаз аҳәара ала, Урыстәыла ақәылара иалагеит, усҟан анемеццәа ржәыларақәа ирыхҟьаны, афранцызцәа шьҭахьҟа ахьаҵра иаҿын. Мрагыларатәи Пруссиа аҵакырадгьыл иақәлаз, аинрал Ренненкампф актәи ирхәҭа Губиннен-Гольдаптәи аибашьра аан, аабатәи анемец архәҭа ԥыхха иагеит. Ара аиааира аанкылара рылымшеит: анемец архәҭақәа рҽеизганы аҩбатәи аурыс архәҭа, аинрал Самсонов напхгара зиҭоз, Мазуртәи аӡиасқәа рааигәа ирыжәлоит. Архәҭа иакәшаны иԥыхха иган. Самсонов иакәзар, иҽишьуеит. Актәи архәҭа анкьатәи аҭыԥ ахь, ашьҭахьҟа игьежьуеит.
Арҭ ахҭысқәа арыцҳаратә лҵшәақәа шрыцызгьы, аурыс архәҭақәа Мрагыларатәи Пруссиа ала ржәылара анемеццәа рпланқәа хнарбгалеит: дара Мраҭашәаратәи афронт аҟынтә рырхәҭақәа рыхәҭак, аабатәи архәҭақәа рыцхыраара азы иианагар акәхеит, уи алагьы Марна аибашьра аан рымчқәа ԥсыҽхеит.
Галициатәи аоперациа аан Лада-Мраҭашәаратәи афронт аҟны еибашьуаз австриаа ԥыхха иган. Иган – Львов, Галич уҳәа акыр ақалақьқәа. Варшаватәи акәацәра аҿы аибашьра аан хыԥхьаӡара рацәалатәи ажәыларақәа афронт даара иаԥсахит.
Нанҳәамза 23 рзы Германиа аибашьра аланаҳәеит Иапониа.[12]
Абҵарамза 1 азы х-ганктәи ахеилак иадгыланы аибашьраз иқәгылеит Османтәи аимпериа.
1915 шықәса[аредакциазура | акод аредакциазура]
1915 шықәсазтәи акомпаниа аан анемец командаҟаҵара иаӡбоит аплан аиҭакра: уи инақәыршәаны, анемец мчрақәа реиҳарак Мрагыларатәи афронт ахь идәықәҵан, Урыстәылатәи архәҭақәа ԥыхха иганы аибашьра алгара хықәкыс иҟаҵаны. Иара убри аамҭазы, аурыс архәҭақәа абџьари аџьаԥҳани рзымхара рныԥшуа иалагеит. Абри иахҟьаны анемец архәҭақәа ржәылара аан, аурысқәа ахьаҵра иалагеит – иааныжьын Польша, Галициа, Литва, Беларуссиеи Латвиеи рыхәҭақәак. Афронт шьақәгылеит Рига-Двинск-Барановичи-Пинск-Дубно-Тарнополь ацәаҳәаҟны. Аха, Урыстәылатәи архәҭақәа рыцҟьара азы ишьақәыргылаз анемеццәа рстратегиатә план хыбгалеит.
Мраҭашәаратәи афронт аҟны аибашьра апозициатә ҟазшьа аанахәеит, ара ахархәара аҭан абџьархк ҿыц. Ипр азааигәара анемец арбџьармчқәа ржәылараан раԥхьаӡа акәны ахархәара аҭан ахимиатә бџьар – ахлор.
Уинстон Черчилль иабжьгара ала еиҿкаан лҵшәа аазмышьҭыз Дарданеллтәи аоперациа, уи мҩаԥысуан жәабранмза 19, 1915 шықәса инаркны, ажьырныҳәамза 9, 1916 шықәсанӡа. Хықәкыс иамаз Константинополь анапахьы аагара, Ҭырқәтәыла аибашьра алҵра, насгьы Урыстәылаҟа амшынтә мҩа аартра акәын.
Лаҵарамза 23 рзы Антанта аганахь ала аибашьра ахы аланагалоит Италиа.
Жьҭаарамза 14 рзы Германиа иадгыланы аибашьра иалагоит Болгариа. Ицәырҵит Иԥшьбахаз ахеилак (Германиа, Австро-Венгриа, Болгариа, Османтәи аимпериа).[13]
1916 шықәса[аредакциазура | акод аредакциазура]
1916 шықәсазтәи акомпаниа аан Германиа архәҭа хадақәа Мраҭашәаратәи афронт аҟны еизнагоит, уи хықәкыс иамаз аибашьра Франциа алгара акәын. Ақалақь Верден азааигәара еизган хыԥхьаӡара рацәала аруааи артиллериеи.
Германиатәи архәҭақәа Вердентәи аоперациа иалагеит жәабранмза 21 рзы, амчқәа даара ишыӷәӷәазгьы, анемеццәа ара аԥыжәара рзымгеит. Аибашьра даара ишьаарҵәырахеит, краамҭагьы ицон. Аҩганкгьы ацәыӡ дуқәа роуит (миллионҩык рҟынӡа ауаа ҭахеит). Жәамз ицоз ари аоперациа лҵшәадахеит. Аҭоурых аҟны ари ажәылара «Верденская мясорубка» ҳәа ахьӡ аманы иаанхеит.[14]
Илҵшәадахеит аидгылаҩцәа ржәылара аӡиас Сомма аҟынгьы, абџьархк ҿыц, атанккәа, ахархәара шрырҭазгьы. Мрагыларатәи афронт аҟны акәзар, ароль ду нанагӡеит «Брусиловский прорыв» ҳәа ззырҳәо, уи аан аурыс архәҭақәа австриатәи анемец архәҭақәа ашәарҭара рзаԥырҵеит Австро-Венгриа аибашьра алҵразы. Германиеи Австро-Венгриеи рырхәҭақәа егьырҭ афронтқәа рҟынтә иианагар акәхеит, убри алагьы, афранцызцәа Верден аҵаҟеи, аиталианеццәа Триента аҵаҟеи рҭагылазаашьа еиҳа еиӷьхеит.
Антанта аганахьала, нанҳәамза 27 рзы, аибашьра зхы алазгалаз Румыниа акыр аҵахарақәа аман, уи иахҟьаны Урыстәыла егьырҭ афронтқәа рҟынтәи архәҭақәа ықәганы ацхыраара аҟаҵара иалагар акәхеит. Мрагыларатәи афронт даҽа 500 километра аура аиуит.
Кавказтәи афронт аҟны акәзар, аурыс архәҭақәа 250 километра Османтәи аимпериа аҵакырадгьыл ахь анаскьара рылшеит, дара рнапахьы иааргеит ақалақьқәа Ерзурум, Трапезунд, Ерзинџьан.
Амшын аҟны лаҵарамза 31 инаркны рашәарамза 1-нӡа аҭыԥ аман зегьы реиҳа амҽхак змаз Адунеизегьтәи актәи аибашьра аҟны, амшынтә еибашьра – Иутландтәи. Британиатәи афлот ари аибашьра аҟны иацәыӡит 14 ӷба, быжь-нызқьҩык рҟынӡа ауаа; германиатәи афлот акәзар – жәеиза ӷба, х-нызықьҩык рҟынӡа ауаа. Аха Британиа Ду амшын аҟны аҳра шамаз иаанхеит.[15]
1917 шықәса[аредакциазура | акод аредакциазура]
1917 шықәсазы Антанта атәылақәа рекономикатә ԥыжәара даара ианыԥшуа иалагеит, Агәҭатәи атәыла дуқәа ажәыларақәа ирылагеит. Иара убасгьы, мшаԥымза 6 азы Еиду Америкатәи Аштатқәа Антанта аганахь ала аибашьра иалагеит. Аидгылаҩцәа ржәыларақәа лҵшәадахеит.
Урыстәыла акәзар, Жәабранмзатәи ареволиуциа ашьҭахь амонархиа хыбгалеит. Илҵшәадахаз аԥхынтәи ажәылара ашьҭахь аурыс архәҭақәа Рига аанрыжьыр акәхеит. Амчратә хҳәара ашьҭахь амчрахь инеиз абольшевикцәа аҭынчразы асепараттә еиҿцәажәарақәа ирылагеит. Формалла Урыстәыла аибашьра иалҵит.
1918 шықәса[аредакциазура | акод аредакциазура]
Урыстәылатәи ареволиуциа егьырҭ атәылақәа ргәалаҟазаара даара ианыԥшит. Аидгылаҩцәа инарҭбааз ажәыларатә операциақәа рымҩаԥгара рпланқәа рҟны иарбамызт, иахәҭаз америкатәи аконтингент аанӡа. Германиа акәзар, аҵыхәтәантәи ажәылара аҽазнакит, избанзар аекономикатә ресурсқәеи ауаа рзымхареи даара иӷәӷәан. Убри аан 60 немец дивизиа рҟынӡа Урыстәылаҟа аинтервенциа азы инашьҭын. Мраҭашәаратәи афронт аҟны анемеццәа ржәылара лҵшәа аанамышьҭит, аидгылаҩцәа ракәзар, аԥхынразы аконтржәыларахь ииасит.
Германиа ҭагалан арра-економикатә мчкаԥсара иазнеит аҟнытә, жьҭаарамза 5 рзы, Германиа Вудро Вильсон иахь ааԥхьара ҟанаҵеит аинышәаразы.
Цәыббрамза 29 рзы – Болгариа акапитулиациа ҟанаҵеит.
Жьҭаарамза 30 рзы – Османтәи аимпериа.
Абҵарамза 3 рзы – Австро-Венгриа.
Абҵарамза 11 рзы – Компиентәи абнаҟны Германиеи аидгылаҩцәеи рыбжьара аинышәаразы аиқәышаҳаҭра анапы аҵаҩын.[16]
Актәи адунеизегьтәи аибашьра алҵшәақәа[аредакциазура | акод аредакциазура]
Актәи адунеизегьтәи аибашьра алҵшәақәа рыла ԥшь-империак рыҟазаара аанкылан – Урыстәылатәи, Германиатәи, Османтәи, Австро-Венгриатәи. Европа ахсаалаҿы ицәырҵит аҳәынҭқарра ҿыцқәа.
Еибашьуаз аганқәа рахьтә арра инаԥхьаз 70 миллионҩык ауаа рахьтә жәа-миллионҩык рҟынӡа ҭахеит. Аҭынчуааԥсыра рыбжьара иҭахаз рхыԥхьаӡара 12 миллионҩык рҟынӡа инаӡон. Амлакреи аепидемиеи 20 миллионҩык рҟынӡа ауааԥсыра рыԥсҭазаарақәа ҿахнаҵәеит.[17]
Азгәаҭақәа[аредакциазура | акод аредакциазура]
- "Archive copy". Архивтәра аоригиналзы шықәсазы 2021-05-06 ахь. Ириашоу 2024-01-30 шықәсазы.
{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link)
- https://istoriarusi.ru/imper/pervaja-mirovaja-vojna-1914-1918.html
- "Archive copy". Архивтәра аоригиналзы шықәсазы 2023-05-29 ахь. Ириашоу 2024-01-30 шықәсазы.
{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link)
- https://www.pravmir.ru/pervaja-mirovaja-vojna/
- https://obrazovaka.ru/istoriya/uchastniki-pervoy-mirovoy-voyny-1914-1918.html
- https://historykratko.com/pervaya-mirovaya-voyna-1914-1918-gg
- https://historyrussia.org/sobytiya/1-avgusta-1914-goda-nachalas-pervaya-mirovaya-vojna.html
- https://www.kommersant.ru/doc/2535133
- https://www.gazeta.ru/science/2014/08/06_a_6162825.shtml
- https://www.prlib.ru/history/619424
- https://histerl.ru/otechestvennaia_istoria/pervaya-mirovaya-vojna/periodizaciya-osnovnyx-sobytij.htm
- http://pervaya-mirovaya.ru/etapy-pervoy-mirovoy-voyny-kratko/
- https://nashahistory.ru/materials/pervaya-mirovaya-voyna-1915
- http://www.historicalreporter.ru/archive/the-first-world-war-1916/
- "Archive copy". Архивтәра аоригиналзы шықәсазы 2023-06-01 ахь. Ириашоу 2024-01-30 шықәсазы.
{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link)
- https://www.prlib.ru/collections/467020
- https://www.rubaltic.ru/article/kultura-i-istoriya/20191110-pervaya-mirovaya-voyna-1914-1918-gg-prichiny-sut-konflikta-khronologiya-itogi/


Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр ихаҭыԥуаҩ Кан Ҭаниа Sputnik иазеиҭеиҳәеит МГИМО аҭалараза ашколхәыҷқәа рҟынтәи арзаҳалқәа рыдкылара шцо атәы.
Аахыҵ Уаԥстәыла Ахада Анатоли Бибилов инапынҵақәа рынагӡара хациркуеит мшаԥымза 21 инаркны.
Аԥсны Аекономика аминистрра аекспорт адгылареи азыҳаҵҳаҵареи рзы апрограмма аус аднаулеит. Апрограмма азырхоуп аԥснытәи ааглыхыҩцәа рыдәныҟахәаахәҭратә усура аҭагылазаашьа армариаразы ҳәа арадио Sputnik Аԥсны аҟны еиҭеиҳәеит Аԥсны Аекономика аминистр ихаҭыԥуаҩ Баҭал Ҭарба.
Гәдоуҭа араион аҟны аҭыԥ змаз амҩатә машәыр амашьына аццакра иахҟьазар алшоит, ҳәа агәаанагара имоуп Аԥсны ААИ аиҳабы Наур Смыр.
Женеватәи аиҿцәажәарақәа рҟны Урыстәыла иааннакыло апозициа атәы ҳзеиҭалҳәеит Sputnik Аԥсны аинтервиу аҭо Урыстәыла Адәныҟаполитикатә усбарҭа ахаҭарнак, аинформациеи акьыԥхьи Рдепартамент адиректор Мариа Захарова.
Инал-Иԥа имҩаҟны иҟалаз авариа иахҟьаны аԥшьашаҽны Аҟәа аӡы аанкылахоит.
Германиа иҟоу Аԥсны ахаҭарнак Хьыбла Амҷԥҳа арадио Sputnik астудиаҿы далацәажәеит Аԥсны иазкны Кельн ақалақь имҩаԥысуаз "астол гьежь".
"Аԥсныи Европеи реизааигәахара амҩақәа" захьӡыз астол гьежь Германиа ишымҩаԥысыз атәы дазааҭгылеит уи атәылаҿы Аԥсны ахаҭарнак Хьыбла Амҷԥҳа арадио Sputnik астудиаҿы.
Аԥсны ахьыԥшымра азхаҵаранӡа Аԥсны ауааԥсыра урыстәылатәи атәылауаҩра роуан џьынџьуаак рыҳасаб ала, ҳәа ҳзеиҭалҳәеит Sputnik Аԥсны аинтервиу аҭо Урыстәыла Адәныҟаполитикатә усбарҭа ахаҭарнак Мариа Захарова.
Москватәи жәларбжьаратәи аҵарадырратә салон аҳәаақәа ирҭагӡаны, афорум амҩаҧгара иалагӡаны Аҧсны аҵареи аҭҵаарадырреи рминистр Адгәыр Какобеи Урыстәылатәи Афедерациа аҵареи аҭҵарадырреи рминистр Ольга Василевеи реиҧылара мҩаҧысит.
Аԥсны усутә визитла дааны дыҟоуп Урыстәылатәи Афедерациа Адәныҟатәи аусқәа рминистр Сергеи Лавров.
Москватәи жәларбжьаратәи аҵарадырратә салон аҳәаақәа ирҭагӡаны, афорум амҩаҧгара иалагӡаны Аҧсны аҵареи аҭҵаарадырреи рминистр Адгәыр Какобеи Урыстәылатәи Афедерациа аҵареи аҭҵаарадырреи рминистр Ольга Василиевеи реиҧылара мҩаҧысит.
Аԥсны усутә визитла дааны дыҟоуп Урыстәылатәи Афедерациа Адәныҟатәи аусқәа рминистр Сергеи Лавров.
Аԥсны усутә визитла дааны дыҟоуп Урыстәылатәи Афедерациа Адәныҟатәи аусқәа рминистр Сергеи Лавров.
Аԥсны Жәлар реизара VI ааԥхьара адепутатцәа реилатәара мҩаԥысит аҩаша, мшаԥымза жәаа рзы.
"Иаку атранспорттә дирекциа" Аԥснытәи ахырхарҭала аусура иалагоит мшаԥымза 29 2017 шықәса инаркны.
Ахш иалху ашәаӡеи ашәхеи рыҟаҵашьа Гәдоуҭа араион Дәрыԥшь ақыҭан инхо Нанули Кәыҵниа-Кәакәасқьыр лҿы еилылкаауан Sputnik акорреспондент Рада Ажьиԥҳа.
"Акьыбачымазара заанаҵы азыԥхьагәаҭара амчыбжь" захьӡу акциа мҩаԥыргоит жәларбжьаратәи аҩаӡара змоу аҳақьымцәа. Акциа мҩаԥысуеит Аҟәа, мшаԥымза 18-21 рзы, Аԥсны Амилаҭтә кьыбачымазаратә центр аҟны (Аубыхқәа рымҩа №4).


Женеватәи аиҿцәажәарақәа рҟны Урыстәыла иааннакыло апозициа атәы ҳзеиҭалҳәеит Sputnik Аԥсны аинтервиу аҭо Урыстәыла Адәныҟаполитикатә усбарҭа ахаҭарнак, аинформациеи акьыԥхьи Рдепартамент адиректор Мариа Захарова.
Инал-Иԥа имҩаҟны иҟалаз авариа иахҟьаны аԥшьашаҽны Аҟәа аӡы аанкылахоит.
Германиа иҟоу Аԥсны ахаҭарнак Хьыбла Амҷԥҳа арадио Sputnik астудиаҿы далацәажәеит Аԥсны иазкны Кельн ақалақь имҩаԥысуаз "астол гьежь".
"Аԥсныи Европеи реизааигәахара амҩақәа" захьӡыз астол гьежь Германиа ишымҩаԥысыз атәы дазааҭгылеит уи атәылаҿы Аԥсны ахаҭарнак Хьыбла Амҷԥҳа арадио Sputnik астудиаҿы.
Аԥсны ахьыԥшымра азхаҵаранӡа Аԥсны ауааԥсыра урыстәылатәи атәылауаҩра роуан џьынџьуаак рыҳасаб ала, ҳәа ҳзеиҭалҳәеит Sputnik Аԥсны аинтервиу аҭо Урыстәыла Адәныҟаполитикатә усбарҭа ахаҭарнак Мариа Захарова.
Москватәи жәларбжьаратәи аҵарадырратә салон аҳәаақәа ирҭагӡаны, афорум амҩаҧгара иалагӡаны Аҧсны аҵареи аҭҵаарадырреи рминистр Адгәыр Какобеи Урыстәылатәи Афедерациа аҵареи аҭҵарадырреи рминистр Ольга Василевеи реиҧылара мҩаҧысит.
Аԥсны усутә визитла дааны дыҟоуп Урыстәылатәи Афедерациа Адәныҟатәи аусқәа рминистр Сергеи Лавров.
Москватәи жәларбжьаратәи аҵарадырратә салон аҳәаақәа ирҭагӡаны, афорум амҩаҧгара иалагӡаны Аҧсны аҵареи аҭҵаарадырреи рминистр Адгәыр Какобеи Урыстәылатәи Афедерациа аҵареи аҭҵаарадырреи рминистр Ольга Василиевеи реиҧылара мҩаҧысит.
Аԥсны усутә визитла дааны дыҟоуп Урыстәылатәи Афедерациа Адәныҟатәи аусқәа рминистр Сергеи Лавров.
Аԥсны усутә визитла дааны дыҟоуп Урыстәылатәи Афедерациа Адәныҟатәи аусқәа рминистр Сергеи Лавров.
Аԥсны Жәлар реизара VI ааԥхьара адепутатцәа реилатәара мҩаԥысит аҩаша, мшаԥымза жәаа рзы.
"Иаку атранспорттә дирекциа" Аԥснытәи ахырхарҭала аусура иалагоит мшаԥымза 29 2017 шықәса инаркны.
Ахш иалху ашәаӡеи ашәхеи рыҟаҵашьа Гәдоуҭа араион Дәрыԥшь ақыҭан инхо Нанули Кәыҵниа-Кәакәасқьыр лҿы еилылкаауан Sputnik акорреспондент Рада Ажьиԥҳа.
"Акьыбачымазара заанаҵы азыԥхьагәаҭара амчыбжь" захьӡу акциа мҩаԥыргоит жәларбжьаратәи аҩаӡара змоу аҳақьымцәа. Акциа мҩаԥысуеит Аҟәа, мшаԥымза 18-21 рзы, Аԥсны Амилаҭтә кьыбачымазаратә центр аҟны (Аубыхқәа рымҩа №4).
Акультуратә баҟақәа ашәарҭара иҭагылоуп, абри атәы лҳәеит арадио Sputnik астудиаҟны Акультуреи аҭоурыхтә-культуратә ҭынха ахьчареи рминистр Ельвира Арсалиаԥҳа.
Аԥсны Жәлар Реизара-Апарламент афбатәи ааԥхьара аҩбатәи асессиа мҩаԥысит аҩаша, мшаԥымза 18 рзы.
Аинформациатә маҵзура, арадио Sputnik НТВ апроект ҿыц "Ты супер!" аҭаацәа ирылхәдоу ахәыҷқәа рҽаарԥшраз алшара рнаҭоит.
Сҭамԥыл ақалақь аҟны зықьҩыла ауаа ареферендум иаҿагылан амҩадуқәа рахь икылсит. Уаанӡа, 51% Ҭырқәтәыла атәылауаа апарламенттә напхгара ацынхәрас апрезиденттә напхгарахь аиасразы рыбжьы рҭиит ареферендум аҟны.


Инал-Иԥа имҩаҟны иҟалаз авариа иахҟьаны аԥшьашаҽны Аҟәа аӡы аанкылахоит.
Германиа иҟоу Аԥсны ахаҭарнак Хьыбла Амҷԥҳа арадио Sputnik астудиаҿы далацәажәеит Аԥсны иазкны Кельн ақалақь имҩаԥысуаз "астол гьежь".
Аԥсны ахьыԥшымра азхаҵаранӡа Аԥсны ауааԥсыра урыстәылатәи атәылауаҩра роуан џьынџьуаак рыҳасаб ала, ҳәа ҳзеиҭалҳәеит Sputnik Аԥсны аинтервиу аҭо Урыстәыла Адәныҟаполитикатә усбарҭа ахаҭарнак Мариа Захарова.
Москватәи жәларбжьаратәи аҵарадырратә салон аҳәаақәа ирҭагӡаны, афорум амҩаҧгара иалагӡаны Аҧсны аҵареи аҭҵаарадырреи рминистр Адгәыр Какобеи Урыстәылатәи Афедерациа аҵареи аҭҵарадырреи рминистр Ольга Василевеи реиҧылара мҩаҧысит.
Аԥсны усутә визитла дааны дыҟоуп Урыстәылатәи Афедерациа Адәныҟатәи аусқәа рминистр Сергеи Лавров.
Аԥсны усутә визитла дааны дыҟоуп Урыстәылатәи Афедерациа Адәныҟатәи аусқәа рминистр Сергеи Лавров.
Аԥсны усутә визитла дааны дыҟоуп Урыстәылатәи Афедерациа Адәныҟатәи аусқәа рминистр Сергеи Лавров.
Аԥсны Жәлар реизара VI ааԥхьара адепутатцәа реилатәара мҩаԥысит аҩаша, мшаԥымза жәаа рзы.
"Иаку атранспорттә дирекциа" Аԥснытәи ахырхарҭала аусура иалагоит мшаԥымза 29 2017 шықәса инаркны.
Нанули Кәыҵниа-Кәакәасқьыр хә-жәык лхьоит, ҩажәа литра инеиҳаны ахш лоуеит. Лара ишылҳәо ала, ажәқәа рбара аџьабаа шацугьы, ахшлых уара утәы аныҟоу еиӷьу акгьы ыҟам.
Ахш иалху ашәаӡеи ашәхеи рыҟаҵашьа Гәдоуҭа араион Дәрыԥшь ақыҭан инхо Нанули Кәҵниа-Кәакәасқьыр лҿы еилылкаауан Sputnik акорреспондент.
Ахш иалху ашәаӡеи ашәхеи рыҟаҵашьа Гәдоуҭа араион Дәрыԥшь ақыҭан инхо Нанули Кәыҵниа-Кәакәасқьыр лҿы еилылкаауан Sputnik акорреспондент Рада Ажьиԥҳа.
"Акьыбачымазара заанаҵы азыԥхьагәаҭара амчыбжь" захьӡу акциа мҩаԥыргоит жәларбжьаратәи аҩаӡара змоу аҳақьымцәа. Акциа мҩаԥысуеит Аҟәа, мшаԥымза 18-21 рзы, Аԥсны Амилаҭтә кьыбачымазаратә центр аҟны (Аубыхқәа рымҩа №4).
Акультуратә баҟақәа ашәарҭара иҭагылоуп, абри атәы лҳәеит арадио Sputnik астудиаҟны Акультуреи аҭоурыхтә-культуратә ҭынха ахьчареи рминистр Ельвира Арсалиаԥҳа.
Аԥсны Жәлар Реизара-Апарламент афбатәи ааԥхьара аҩбатәи асессиа мҩаԥысит аҩаша, мшаԥымза 18 рзы.
Аинформациатә маҵзура, арадио Sputnik НТВ апроект ҿыц "Ты супер!" аҭаацәа ирылхәдоу ахәыҷқәа рҽаарԥшраз алшара рнаҭоит.
Сҭамԥыл ақалақь аҟны зықьҩыла ауаа ареферендум иаҿагылан амҩадуқәа рахь икылсит. Уаанӡа, 51% Ҭырқәтәыла атәылауаа апарламенттә напхгара ацынхәрас апрезиденттә напхгарахь аиасразы рыбжьы рҭиит ареферендум аҟны.
Аԥснытәи аԥшьаныҟәаҩцәа Иерусалим иҟан ҩымчыбжьа инареиҳаны. Аԥсныҟа рыхынҳәра аламҭалаз ҳкорреспондент Роберт Џьопуа дрыҿцәажәеит ҳаԥшьаныҟәаҩцәа.
Мшаԥымза 18 рзы Аҟәа имҩаԥысраны иҟоуп Урыстәылатәи Афедерациа Ацҳаражәҳәарҭа ахыбрақәа ркомплекс официалла аартра.
Валериа Адлеиаԥҳа аҩбатәи атур аҟны лықәгылара очамчыраа ахәаԥшуан Очамчыратәи Акультура ахан аҟны.


Аҧсуа гәманитартә
ҭҵаарақәа ринститут аҟны еихыршьаалеит шықәсыктәи аҵарадырратә ҭҵаарақәа
русура

Д.Гәлиа ихьӡ зыхыу аҧсуа
гәманитартә ҭҵаарақәа ринститут аҟны аусура хнаркәшеит 52 тәи
аҵарадырратә сессиа.
Аинститут аиҳабы ихаҭыҧуаҩ
З.Џьопуа излеиҳәаз ала, ари асессиа аусра азкын иҳаҩсыз ашықәс азы
аинститут аҵарадырраҭҵааратә усурақәа реихшьаала.
Аконференциа аусура
мҩаҧысуан х секциак рҟны: Абызшәеи алитературеи, Аҭоурыхи
археологиеи, Афольклори, аетнологиеи, аҟазареи. Асессиаҟны инаган 40
инареиҳаны ажәахәқәа, аҵарадырраҿы иҟоу актуалтә проблемақәа ирызкны.
Ари асессиаҿы ажәахәқәа
наргеит аҭоурыхтә ҵарадыррақәа ркандидат А.Скаков (Москва), Иури
Батиаков (Санкт-Петербург). Урҭ изныкымкәан рхы аладырхәхьеит Аҧсны
археологиатә експедициақәа. Иазгәаҭатәуп, ҳара ҳаҩныҵҟатәи асессиа
жәларбжьаратәи аҟазшьа шаанахәо, азгәеиҭеит аинститут аиҳабы
ихаҭыҧуаҩ З.Џьопуа.
З.Џьопуа, иара убасгьы,
инаҵшьны иазгәеиҭеит, ари ашықәс азы асессиаҟны инаган аинститут
аспирантцәеи, иқәыҧшыу аҵарауааи ражәахәқәа.Уаҩы деигәырҕьаратәы иҟоуп,
аҵарадыррахь аҿар ирацәаҩны аинтерес ахьышьҭырхыз- иҳәеит уи, аха иагьа
убас иҟазаргьы, макьаназы аҵарадырра знапы алакыу рдефицит макьанагьы
иҟоуп.
15.05.2008 abkhaziagov.org

Аҧыза-министр А.Анқәаб
имҩаҧигеит аргыларатә наплакқәа рнапхгаҩцәа злахәыз аусуҩтә еилатәара

Аҧыза-министр А.Анқәаб
имҩаҧигеит аргыларатә наплакқәа рнапхгаҩцәа злахәыз аусуҩтә еилатәара.
Аиҳабыра рхада иҭиҵаауан
Аҟәатәи ахшараиурҭа ҩни, Аҧсны Аҳәынҭқарратә филармониеи, Ахьӡ-аҧша
апарки, атеатр аҵакыреи рҟны аусурақәа рымҩаҧысшьа. Аилатәараҟны, иара
убасгьы ирыхәаҧшын, ашколқәеи аҩныеихагылақәа рхыбқәеи аремонт рзура
азҵаарақәа.
Ахшараиурҭа акапиталтә
ремонт аусура мҩаҧысуеит активла, ихыркәшоуп авентилиациатә
система ашьақәыргылара. Уажәазы аргылаҩцәа акафель ақәҵара иаҿуп, иара
убасгьы ирҿуп ашәрақәа. Иаарласны, аусуцәа алагоит ахыбра адәахьтәи
ахаиҿы аҧсахра, - ҳәа адырра ҟаиҵеит аремонт ргыларатә усбарҭа аиҳабы
Руслан Тәанба.
Ахшараиурҭа
иааиҧмырҟьаӡакәа аӡы аиуларц азы иаҭахыуп 300 тонна рҟынӡа зкуа аӡҭачы
аргылара, ҳәа азгәеиҭеит Аҧыза министр.
Ареспубликатә
хәышәтәырҭаҟны имҩаҧысуеит аргылараҿы апланеиҭакрақәа. Мызкы
ахыи-аҵыхәалеи ахәышәтәырҭа еиқәыршәахоит фымцамҩангагала.
Ахәышәтәырҭаҟны иҧсаххоит аҧенџьырқәеи ашәқәеи. Уаҵәы иаауеит
Ареспубликатә хәышәтәырҭазы аргыларатә маҭәахәқәа рацәаны.
А.Анқәаб игәаанагарала,
афилармониаҟны акапиталтә ремонт мҩаҧысуеит ицәгьамкәаны. Уахь инагоуп
алашара, асценаҿи азалаҿи аусурақәа ирҿуп. Амчыбжь анҵәамҭазы ашәцәа
рбригада аусура иалагоит. Аиҳабыра рхада аргылаҩцәа ахәаҧшырц ирыдиҵеит
ишьақәдыргыларц абылрацәыхьчаратә аппаратқәа ҩба.
А.Анқәаб, иара убасгьы
иҭиҵаауан Ахьӡ-аҧша апарк аҟны аусурақәа рцашьа. Сара еилыскаауеит, ари
аҭакҧхықәреи аџьабааи шацу, аха шәара аргылаҩцәа хадақәа уи аусура
шәацклаҧшыроуп, - ргәырҽаниҵеит Аҧыза министр Аҧсныргылара
анапхгара. Уи, иара убасгьы, ишьҭихит азҵаара Ахьӡ-аҧша апарк аҟны
аргыларатә-еидарашьҭыхгақәа рышьақәыргыларазы.
Аилатәараҟны, иара убасгьы
ирылацәажәан аргылаҩцәа аҩнеихагылақәа рхыб аҧсахраан ирызцәырҵуа
ауадаҩрақәа. Арҭ амшқәа рзы нап аркхоит Араион ҿыц аҟны
ахыбрақәа аремонт рзура.
Анқәаб иҧхьаӡоит, аамҭакала
8-10 ҩны рҟны ахыбрақәа рремонт аҟаҵара алыршахар ауеит ҳәа, уи азын
аусҩцәеи, аргыларатә маҭәахәқәеи зегьы еизибархоит. Аиҳабыра рус
ианаамҭоу ҧарала реиқәыршәароуп, шәара шәус ахаҭабзиароуп, ҳәа
азгәеиҭеит А.Анқәаб, ргәгьы рҽаниҵеит аргылаҩцәа аусура ахаҭабзиаразы
аҭакҧхықәра аадырҧшырц.
15.05.2008 abkhaziagov.org

Аҟәатәи
Ашьхарыуаа ршкол №10 аҟны имҩаҧысит Ареспубликатә олимпиада иалахәыз
аматематикцәа қәыҧшцәа аҳамҭақәа рыҭара

Лаҵарамза 14 рзы Аҟәатәи
Ашхарыуаа ршкол №10 аҟны имҩаҧысит Ареспубликатә олимпиада иалахәыз
аматематикцәа қәыҧшцәа аҳамҭақәа рыҭара.
Аолимпиада иалахәын
Ареспублика араионқәеи ақалақьқәеи рыҟнытә 5-8 аклассқәа ирыҵаркуа
ашколхәыҷқәа.
Аолимпиада мҩаҧысуан
ҩ-туркны. Актәи атур аҟны иалахәын 800-ҩыуаак,аҩбатәи атур ахь инашьҭын
урҭ рҟынтә 124-ҩыуаак аҵаҩцәа.
Аҵара аминистр Индира
Аҩардан иазгәалҭеит, аолимпиада х-шықәса шықәса шыҵуа имҩаҧыргоижьҭеи.
Есышықәса уи иалахәхо аҵаҩцәа рхыҧхьаӡара иацлоит, уи иаҳнарбоит
аҵарахьы ахәыҷқәа агәазыҳәара шрымоу, -азгәалҭеит аҵара аминистр.
Аҵараминистрра
аолимпиадаҟны аиааира згаз ахәыҷқәа аграмотақәеи агәаларшәагатә
ҳамҭақәеи рырҭеит. Урҭ 34-ҩыуаак ыҟоуп. Аҽхәаҧхьыӡтә грамотақәа роуит
10-ҩыуаак аҵаҩцәа, аиааиразы баллқәак ззымхаз, аха ибзиаз алҵшәақәа
аазырҧшыз.
Ари ашықәс азы, раҧхьаӡа
акәны иазгәарҭеит арҵаҩцәа рџьабаагьы. Аҵаҩцәа аолимпиада
иазыҟазҵоз.7-ҩыуаак арҵаҩцәа аҳаҭыртә грамотақәа ранашьан.
Аҵара аминистр Индира
Аҩардан агыҕра шлымаз лҳәеит, иахьа аолимпиада иалахәыз аҵаҩцәа
аӡәырҩы, наҟ-наҟ еицырдыруа математикцәаны ишыҟало.
14.05.2008 abkhaziagov.org

Аҧсны Жәлар Реизара
Аиҳабы Раҧхьатәи Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Владислав Арӡынба имшира
идиныҳәалеит

Аҧсны Жәлар Реизара Аиҳабы
Нугзар Ашәба Аҧсны Жәлар Реизара ахьӡалеи хаҭалеи имшира идиныҳәалеит
раҧхьатәи Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Владислав Арӡынба.
Ҳара шәымшира азгәаҳҭоит
Ареспублика Аҧсны ахьыҧшымра 15 шықәса ахыҵра ашықәсазы. Шәара шәыхьыӡ
адҳәалоуп аҧсуа жәлар риааиреи Аҧсны Аҳәынҭқарра аиҭаҿиареи. Иахьатәи
Аҧсны аихьӡарақәеи, уи ҧхьаҟацареи иауасхырны иҟалеит шәара раҧхьатәи
шәшьаҿақәа анаукаҿеиҧш аполитикаҿгьы. Ҳауаажәлар рзын шәара есымшагьы
шәаанхоит ахакқәиҭреи ахьыҧшымреи шәырбираҟны, урҭ рыбзиабара есымшагьы
ишәыцзаауеит. Шәара шәылшареи шәфырхаҵареи ҳара ҳзын есымшагьы
иҿырҧшызаауеит, шәдырреи шәҟуҕареи акыршықәса ҳҳәынҭқарра аизҳазыҕьараҿы
иҳацхраалоит, ҳәа азгәаҭоуп азгәаҭоуп адныҳәаларатә шәҟәаҿы.
Н.Ашәба В.Арӡынба иҭаацәеи
иареи, изааигәои ирзеиҕьеишьеит агәабзиареи аманшәалареи аҭынчреи.
Лаҵарамза 14 рзы, Владислав
Арӡынба ихыҵит 63 шықәса.
14.05.2008 abkhaziagov.org

Косово ахьыҧшымра
аназхаҵаха ашьҭахь, анемец дипломат Дитер Боден Аҧсны ахьыҧшымра
дадгылоит

Анемец дипломат, Еидҵоу
Аилаҭқәа Реиҿкаара аҧсуа зҵааразы уаанӡатәи Амаӡаныҟәгаҩ хада ихаҭарнак
ҷыда, иахьа ауаҩы изинқәа рзы адемократиатә институтқәа рбиуро амиссиа
ахада, алхрақәа рҟны анаҧшҩы Дитер Боден Косово ахьыҧшымра аназхарҵа
ашьҭахь Аҧсны ахьыҧшымра азхаҵара адгылара аиҭоит.
Адипломат азҵаара
ықәиргылоит: Ииашоума аҧсуаа мап рыцәкра косоваа ироуыз азы - ҳәа.
Дитер Боден Қырҭтәыла
Аҳәынҭқарра Ахада ихымҩаҧгашьа акритика азиуит, иара иажәақәа рыла, уи
маӡала игәы иҭакыуп иҿыцыу аибашьра алагара, ҳәа адырра ҟанаҵоит
"Интерпрессньюс".
14.05.2008 abkhaziagov.org

Аҧсны
Аҳәынҭқарра Ахада С.Багаҧшь аинтервиу риҭеит агентра
Реитери,Иапониатәи агазеҭ Маинити, Англиатәи Таимси, Франциа
Арадиои

Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада
С.Багаҧшь аинтервиу риҭеит агентра Реитери, Иапониатәи агазеҭ
Маинити, Англиатәи Таимси, Франциа Арадиои.
Аҵыхәтәан Аҧсны имҩаҧысуа
ахҭысқәа Ареспубликаҿы аус руеит аҳәаанырцәтәи ажурналистцәа. Аҧсны
Аҳәынҭқарра Ахада иусура иҽахаршәаланы, аамҭа иҧшааит амассатә-медиа
ахаҭарнакцәа рҧыларазы.
Аҧсны Аиҳабыра
ринформациатә Усбарҭа аиҳабы ихаҭыҧуаҩ Алхас Ҷолокәуа адырра злаҟаиҵаз
ала, ажурналистцәа аинтерес рыман Ареспублика анапхгара Аҧсны иахьа иҟоу
аҭагылазаашьазы рпозициа.
Иара уи адагьы,
аҳәаанырцәтәи ажурналистцәа иҭырҵаауан Қырҭтәылеи Аҧсни аринахыстәи
реизыҟазаашьа, иара убасгьы аинтерес рыман Аҧсны аолимпиадатә проект
алахәхара алыршара уҳәа убас егьырҭ азҵаарақәагьы.
Аҳәынҭқарратә Информациатә
Агентра Аҧсныпресс аккредитациатә ҟәша аинформациала, арҭ амшқәа рзы
Ареспубликаҿы аус руеит актәи аканал аҭыхратә гуыҧ, ВГТРК, ТВЦ, «Russian
Today», МТРК Мир, Рен-ТВ, Украинатәи ателекомпаниа Интер,
ателерадиокомпаниа Петербург, агентра Реитери Франс-пресси
ржурналистцәа, франциатәи арадио РФИ, БиБиСи. Иапониатәи агазеҭ
Маинти, Британиатәи Таимс, аинтернет-агентра «Life.ru».
13.05.2008 abkhaziagov.org

Абокс азы
Жәларбжьаратәи атурнир аҟны актәи аҭыҧ ааникылт Асҭамыр Еныкь

Новосибирск имҩаҧысуаз
абокс азы Жәларбжьаратәи атурнир аҟны актәи аҭыҧ игеит Аҧснынтәи
Асҭамыр Еныкь. Уи, иара убасгьы атурнир аҟны далкаан абокс азы иреиҕьыу
аспортсмен ҳәа, иагьианашьан иҷыдоу аҧхьахә.
Ахҧатәи аҭыҧ ааникылеит
Арнольд Гәбаз. Уи зыҟаҵаҩыс диман Едуард Арсҭаа.
13.05.2008 abkhaziagov.org

Аҧсны
Атәылахьчара аминистрра аринахысгьы ареспублика аҳаиртә ҳәаа еилазго
иарбан ҧшыхәратә аппаратзаалак ҭадырхалоит

Аҧсны Атәылахьчара
аминистрра аринахысгьы ареспублика аҳаиртә ҳәаа еилазго иарбан ҧшыхәратә
аппаратзаалак ҭадырхалоит.Абри атәы реиҳәеит иахьа ажурналистцәа
Атәылахьчара аминистр ихаҭыҧуаҩ Г.Кәпалба,иахьатәи Аҧсны жәҩан аҟны аҭыҧ
змаз ахҭыс ахҳәаа азыҟаҵо, иара убри иалҵшәангьы 14 сааҭи 16 минуҭи рзи
15 сааҭи 07 минуҭи рзы Аҧсны Аҳаирхыхьчаратә Мчқәа рыбзоурала Очамчыра
араион аҟны икажьын ҧырҩыдатәи аҧрыгатә аппаратқәа ҩба.
Г.Кәпалба Қырҭтәыла аара
адиҵоит,еиҭахгьы 1994 шықәса, лаҵарамза 14 рзтәи аихымца аанкылареи
амчқәа реидыгареи рзы Москватәи Аиқәшаҳаҭреи,Еидҵоу Амилаҭқәа Реиҿкаара
Ашәарҭадаратә Хеилак арезолиуциа №1808 еиланагеит ҳәа.Ҧырҩыдатәи
аҧшыхәратә ҳаирпланқәа,Кәпалба иажәақәа рыла,Аҧсны аҳаиртә ҳәаа
еилаганы,Ашәарҭадаратә зонаҿы иахаҧраауан,урҭ егьҭархан Очамчыра араион
аҟны.
Кәпалба адырра злаҟаиҵаз
ала,иҭархаз аҳаирпланқәа руак аҧҽыхақәа 18.00 сааҭ рзы Аҟәа
инагахоит,ажурналистцәа урҭ рцыҧҵәахақәа дырбара алыршахоит.
Ари уаанӡа иҭархаз
аҧрыгатә аппаратқәа Гермес 450 иашьашәалоуп, Израильтәи акомпаниа Elbit
Systems иаҟаҵамҭоуп.Иҧшаау аҧҽыхақәа уи дырҵабыргуеит,- иҳәеит
Кәпалба.Иара иажәақәа рыла, арҭ рҩызцәа аҳаирпланқәа Қырҭтәыла Аҳаиртә
архәҭақәа рнапаҵаҟа иҟоуп, ақырҭуа ган ишаҳәо Қырҭтәыла Аҩныҵҟатәи
Аусқәа рминистрра анапаҵаҟа акәмкәа, арҭ аҳаирпланқәа аҧшыхәратә
ҧыррақәа мҩаҧыргоит.
12.05.2008 abkhaziagov.org

Аҧсны Аҳаирхыхьчаратә
Мчқәа иҭадырхеит ҩ-ҧшыхәратә ҳаирпланк

Аҧсны Аҳаирхыхьчаратә Мчқәа
ирыбзоураны, сааҭк аҩныҵҟала иҭархан ҩ-ҧшыхәратә ҳаирпланк.
Актәи ҧырҩыдатәи аҳаирплан
кажьын 14 сааҭи 16 мин. рзы Очамчыра араион Реҧи Шешелеҭи реиланхарҭатә
ҭыҧқәа рыҟны, 15 сааҭи 07 мин. рзы аҧшыхәратә ҳаирплан ҭархан Очамчыра
араион Аҽгәара ақыҭан.
Атәылахьчара аминистр
ихаҭыҧуаҩ Г.Кәпалба иажәақәа рыла, аҳаирпланқәа ҭархан 6 километрак
аҳаракыра аҟнынтә Ареспублика Аҳаирхыхьчаратә Мчқәа рыбзоурала.
12.05.2008
abkhaziagov.org

С.Шамба:Иахьа зегьы
агәҭынчымра рнаҭоит аҧсуа-қырҭуатә еизыҟазаашьаҟны ишьақәгылаз акризис

Зегьы зыргәамҵуа ипроблема
хаданы иҟоу аҧсуа-қырҭуатә еизыҟазаашьаҟны ишьақәгылаз акризис алҵреи,
уи азы ииашоу амҩа аҧшаареи ауп. -Абас ахҳәаа азыҟаиҵеит Адәныҟатәи
Аусқәа рминистр С.Шамба Еиду Америкатәи Аштатқәа рхаҭарнакцәеи Аҧсны
ахадареи реиҧылара.
Уи иазгәеиҭеит, аиҧылараан
Америкатәи аган ахатә принципқәа шьақәнарҕәҕәомызт ҳәа. Ари аҩыза
азнеишьаҿы, С.Шамба игәаанагарала, акризистә ҭагылазаашьа алҵра ауеит.
Актәи ашьаҿақәа уажәшьҭа
иубоит, сара сгәы иаанагоит, ари Урыстәыла имҩаҧнаго аполитика
иадҳәалоуп ҳәа. Ҳара иаабоит, ақырҭуа напхгара рцәажәашьеи
рхымҩаҧгашьеи аҽшаҧсахыз, - иҳәеит С.Шамба.
Аҧсны, С.Шамба иажәақәа
рыла,иҵаҵҕәыдам ашәара амоуп. Ҳара иаадыруеит, изныкымкәа ақырҭуа ган
бџьаршьҭыхла аибашьра ишалагахьоу, иаҵахацыҧхьаӡагьы, урҭ аара адырҵон
ахҧатәи амч-Урыстәыла. Арҭ зегьы иаадыруа усуп. Ҳара ас еиҧш иҟоу
ахырхарҭа аиур ҳәа ацәшәара ҳамоуп. Ҳара аибашьра ҳҭахым, уи ҟалозаргьы
ҳтерриториа аҟны ауп иахьыҟало, ари иацу ауадаҩрақәа зегьы ҳҳаҳгахьеит,
-азгәеиҭеит С.Шамба.
Адәныҟатәи Аусқәа рхада
излеиҳәаз ала, 2006 ш. ақырҭуа ар Кәыдры аиҩхаа аҩадахьтәи ахәҭахьы
ианаларгала, аҧсуа ган иаанарҧшит ачҳара ду, Ҳара аконфликт ҳмырҕыҕкит.
Ҳара ҳҽазаҳшәоит аиҽцәажәаратә процесс иалахәу зегьы ҳацырхырааны,
убрахь иналаҵаны Америкатәи ҳҩызцәагьы апроблема дипломатиатә мҩала
аӡбара, -ҳәа инаҵшьны иазгәеиҭеит С.Шамба.
12.05.2008
abkhaziagov.org

С.Багаҧшь:
Ҳара ҳазхиоуп аиҿцәажәарақәа рылахәхара,аганқәа рнапы зҵарҩыз
Аиқәшаҳаҭра Қырҭтәыла ианынагӡалакь ашьҭахь

Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада
С.Багаҧшь агәҭынчымра шимаз ааирҧшит ақырҭуа-аҧсуа еимакы азонаҿы
аҭагылазаашьа ахьыуадаҩхаз азы. Аҭагылазаашьа есааира аиҕьхарахь
акәымкәа аицәахарахь ахы хоуп,ҳара уи агәҭынчымра ҳнаҭоит,-иҳәеит
С.Багаҧшь Еиду Америкатәи Аштатқәа рҳәынҭқарратә маӡаныҟәгаҩ ицхырааҩ
ихаҭыҧуаҩ Метиу Браиза иҧылараан.
Убри инамаданы, Аҳәынҭқарра
Ахада инаҵшьны иазгәеиҭеит, Аҧсны есқьынагьы аимак зцыу азҵаарақәа
ҭынчмҩала рыӡбара иазхиан, иагьазхиоуп аринахысгьы. Ҳара ҳазхиоуп
аиҿцәажәарақәа рылахәхара, аганқәа рнапы зҵарҩыз Аиқәшаҳаҭра Қырҭтәыла
ианынагӡалакь ашьҭахь.
Еиду Америкатәи Аштатқәа
рмаӡаныҟәгаҩ ицхырааҩ ихаҭыҧуаҩ Метиу Браиза, иара убасгьы
иазгәеиҭеит,ақырҭуа-аҧсуа еиҿцәажәарақәа рыцҵара аамҭа ааит ҳәа, убри
инамаданы, уи ирыдигалеит идипломатиатә ҽазышәарақәа рхархәара.
Аҵыхәтәантәи аамҭазы,
аҭагылазаашьа уадаҩхеит аимак азонаҿы, уи адунеи ауаажәларра агәҭынчымра
рызцәырнагоит. Сара агәра згоит, ари иҟоу аҭагылазаашьа цәгьа алҵразы
амҩа ҧшаахоит ҳәа, -азгәеиҭеит Браиза.
12.05.2008
abkhaziagov.org

Аҧсны Атәылахьчара
аминистрра Қырҭтәыла аара аднаҵоит еиҭахгьы Москватәи Аиқәшаҳаҭра
ахьеиланагаз азы

Атәылахьчара аминистр
ихаҭыҧуаҩ Г.Кәпалба Қырҭтәыла аара адиҵеит аихымца аанкылареи амчқәа
реидыгареи рзы Москватәи Аиқәшаҳаҭра еиҭахгьы еиланагеит ҳәа.
Г.Кәпалба иажәақәа рыла, 17
сааҭи 05 минуҭи рзы,аҧрыгатә аппарат Очамчыра араион Гәдаа ақыҭан
икажьын. 17 сааҭи 25 минуҭи рзы еиҭахгьы даҽа ҧшыхәратә аппаратк,иара
убри араион аҟны иахаҧыруан. Уи акурс шьҭыхын жәларбжьаратәи аҳаиртә мҩа
иазааигәаӡаны. Уби азын, Атәылахьчара аминистр идҵа инақәыршәаны, уи
акажьра иаламгеит,- азгәеиҭеит Кәпалба.
Кәпалба иажәақәа рыла,
аҵыхәтәантәи аамҭазы, Аҧсни Қырҭтәылеи рҳәаа иахьаҧну аҽеизгара иаҿуп
ирацәаҩны ар, урҭ рхырхарҭа иацклаҧшуеит. Иахьазы, аҳәааҿы 7 нызқьҩык
инареиҳаны архәҭақәеи, абџьари атехникеи еизгоуп, -инаҵшьны иазгәеиҭеит
Кәпалба.
09.05.2008
abkhaziagov.org

Аҧсны ахьынӡанаӡааӡоз
иазгәарҭеит 1941-1945 шш. рзтәи Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа Аиааира
63-шықәсхыҵра

Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада
Иусбаҭаҟны имҩаҧысит Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа аветеранцәа рзы
аныҳәатә дкылара. Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Аҧсны анапхгареи рыхьӡалеи
хаҭалеи Аҧсны иқәынхо аибашьра аветеранцәа ирыдиныҳәалеит Аиааира Ду
Амш.
Ари арыцхә адунеи иқәнхо
ажәларқәа зегь рзы аҵак ду амоуп. Иҭабуп идуӡӡан ҳәа шәаҳҳәоит, акыр
иаҧсоу аветеранцәа, ауаатәыҩса афашизм аҟынтәи рхы
рақәиҭтәразы иаашәырҧшыз афырхаҵаразы.
Шәара шәҿырҧшы аҭыҧ ҷыда
ааннакылеит аҧсуа-қырҭуатә еибашьраҿы- шәара шәыҷкәынцәа,шәмаҭацәа,
шәара шәфырхаҵара иаҿыҧшны Аҧсны ахьыҧшымра еиқәдырхеит.
Рҿаҧхьа ҳхырхәоит,
зыҧсҭазаара аибашьра Дуӡӡа адәаҿы иҿахҵәаз, - иҳәеит Аҧсны Аҳәынҭқарра
Ахада.
Аҳәынҭқарра Ахада агәра
диргеит, Аҧсны анапхгара аринахысгьы аветеранцәа рыцхырааразы ирылшо
зегьы шыҟарҵо ала.
С.Багаҧшь аветеранцәа
ирзеиҕьеишьеит агәабзиара, аманшәалара, ашықәсрацәа.
Анаҩсан, Ареспублика
анапхгареи, Абжьаҟазаратә Мчқәа ркомандаҟаҵареи, ауаажәларреи ашәҭқәа
шьҭарҵеит Аџьынџьтәылатә еибашьра Дуӡӡа 1941-1945 ш. рзы Кавказ
ахьчаҩцәа рбаҟа аҿаҧхьа.
Аветеранцәа ирызкыз
аныҳәатә митинг аҟны иқәгылеит Аҟәа ақалақь ахада Алиас Лабахәуа.
Аҧыза-министр ихаҭыҧуаҩ Александр Страничкин, Урыстәылатәи Абжьаҟазаратә
Мчқәа ркомандаҟаҵаҩ, аинрал Сергеи Чабан, иара убас егьырҭгьы.
Иара убас, Гәдоуҭа араион
аҟны имҩаҧысит аныҳәа иазкыз аҽтәы спорт еицлабра.
09.05.2008
abkhaziagov.org

Пицунда
иаатит Нижегородсктәи атәылаҿацәи Аҧсни рҿари рстудентцәеи рыбжьара
раҧхьаӡатәи Аконгресс: ИНТЕРДИАЛОГ: АПСНЫ.SU захьӡу

Пицунда иаатит
Нижегородсктәи атәылаҿацәи Аҧсни рҿари рстудентцәеи рыбжьара раҧхьаӡатәи
Аконгресс: ИНТЕРДИАЛОГ:АПСНЫ.SU захьӡу. Уи рхы аладырхәт 200-ҩыуаак
инарзынаҧшуа иреиҳау аҵараиурҭақәа рҟынтәи астудентцәеи, иара убас
ауаажәларратәи азаанаҭеидгылатәи еиҿкаарақәа рхаҭарнакцәеи.
Аконгресс иалахәу асасцәа
бзиала шәаабеит ҳәа реиҳәеит, Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада Сергеи Багаҧшь.
Афорум
еиҿыркааит-Нижегородсктәи атәылаҿацә Иреиҳау аҵараиурҭақәа 11-еи, Аҧсны
ахадареи, Аҧснытәи Аҳәынҭқарратә Унивирситети.
6-мшктәи аконгресс аусураҿы
иарбоуп атреннингқәа,астол гьежьқәа, ацәыргақәҵақәа, аекономикатә
усуратә хәмаррақәа, иара убасгьы, арҿиаратә хәлҧазқәа. Урҭ хықәкыс
ирымоуп Нижегородсктәи атәылаҿацәи Аҧсни рыбжьара аусуҩтәи
асоциал-культуратәи еимадарақәа рырҕәҕәара.
Аҿари аспорти рызҵаарақәа
рзы Аҳәынҭкомитет ахантәаҩы ихаҭыҧуаҩ Шамиль Аӡынба излеиҳәаз ала,
аконгресс иалахәу рзы аиҿкаара ргәы иҭоуп ашкол-интернатқәа рҵаҩцәеи,
астудентцәеи, Аҧснытәи Аҳәынҭқарратә Унивирситет аусзуҩцәеи рҧыларақәа.
Ари аконгресс аиҿкаара
алыршахеит Нижегородсктәи атәылаҿацәи Аҧсни рыбжьара
аилахәҳахәҭра-економикатәи анаука-техникатәи, акультуратәи усеицуразы
Аиқәшаҳаҭра анапы анаҵаҩха ашьҭахь. Аиқәшаҳаҭра апротокол аҿы иарбоуп
аҿартә еиҿкаарақәа рыбжьара аҵарадырратәи, анаукатәи еимадарақәа
рырҕәҕәареи, аҧышәаеимадареи, -азгәарҭеит аиҿкааҩцәа.
07.05.2008
abkhaziagov.org

Қырҭтәыла
ахымҩаҧгашьа иахәҭоу ахәшьара анамаиу жәларбжьаратәи ауаажәларра
рҟынтәи,иҽеим алҵшәақәа рахь ҳкылнагоит

Қырҭтәыла ахымҩаҧгашьа
иахҟьаны иҟоу аибарххара арегион аҟны аҭынчра ашәарҭара иҭанаргылеит,
иара убасгьы аиҿцәажәарақәа рыцҵара апроцесс еиҵанархоит. Абри атәы
аҳәоит аҩаша,лаҵарамзы 6 рзы Аҧсны Адәныҟатәи Аусқәа рминистрра иҟанаҵаз
аҳәамҭаҟны.
Ақырҭуа ган ашәарҭадара
азонаҿы рхымҩаҧгашьа иахҟьаны, аҧсуа-қырҭуатә еимакы азонаҿы рхыҧхьаӡара
еизырҳахеит Урыстәылатәи Абжьаҟазаратә Мчқәа, -аҳәоит Адәныҟатәи Аусқәа
рминистрра ахәамҭаҟны.
Атәыла Адәныҟатәи Аусқәа
рхылаҧшырҭа ишақәнарҕәҕәоит, ақырҭуа-ҧшыхәратә аппаратқәа Аҧсны
атерриториа ахыҧраарала ҕәҕәала еиланагоит Москватәи Аиқәшаҳаҭра,
лаҵарамза 14, 1994 ш. рзы аихымца аанкылареи амчқәа реидыгареи рзы анапы
зҵаҩыз, уи адагьы ашәарҭара иҭанаргылоит ари арегион аҟны жәларбжьаратәи
ауаажәларратә ҳаиртә мҩангагақәа. Ари азы изныкымкәа Аҧсны анапхгара
Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаарахь Ааҧхьарақәа дәықәрҵахьан.
Хәҭакахьала, ҧхынҷкәынмза
25, 2007 ш. рзы Қырҭтәыла иҟоу Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара ахь ишьҭу
Ааҧхьараҿы иаҳәоит: Аҧсны атерриториа аҟны ақырҭуа-ҧшыхәратә
ҳаирпланқәа рахыҧраара ианаҟәымҵ,аҧсуа ган ишашьашәалоу ала ахы
мҩаҧнагоит ҳәа.
Қырҭтәыла ахымҩаҧгашьазы
иҟаз агәҽанҵарақәа хьаас иҟамҵаӡакәа,усгьы иуадаҩу аҭагылазаашьа еиҳагьы
идырҕыҕкуеит, Атынч уааҧсыра рыҧсҭазаара ашәарҭара иҭаргыло, -аҳәоит
Аҧсны Аҧсны Адәныҟатәи Аусқәа рминистрра Ааҧхьараҟны.
Жәларбжьаратәи ауаажәларра
рҟынтәи Қырҭтәыла ахымҩаҧгашьа иахәҭоу ахәшьара анамаиу,иҽеим алҵшәақәа
рахь ҳкылнагарц алшоит ҳәа аҧхьаӡоит Аҧсны Адәныҟатәи Аусқәа
рминистрра.
Атыҧ змаз ахымҩаҧгашьақәа
рыҭҵаара, Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара ахылаҧшрала, ҳәара атахыума
акраҵанакуеит. Аха иааҟәымҵӡакәа ақырҭуа-ҧшыхәратә ҳаирпланқәа иҧыруеи,
ақырҭуа ган ҳаҧыррақәа аанаҳкылаӡом аинахыгьы ҳәа иҟарҵо ахәамҭақәеи,
ари аҩыза аҭҵаара аперспеқтива амаӡам -ҳәа азгәанаҭоит Аҧсны Адәныҟатәи
Аусқәа рминистрра.
Иароа убас шакәугьы, аҧсуа
ган ари аҭҵаара аҵак ҷыда иамоуи, уи аҭҵаара зда ҧсыхәа амам акәны
ишыҟои азгәаҭаны Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаареи уи Амаӡаныҟәгах Хада Иҩызцәа
Ргәыҧи аарыҧхьоит, зегь раҧхьа иргыланы ахәшьара арҭарц урҭ
рхымҩаҧгашьеи, уи азы Қырҭтәыла аҳәамҭақәеи, насгьы инаҵшьны
иазгәарҭарц, азин рымоума Қырҭтәыла аҧшыхәратә ҳаирпланқәа Аҧсны
атерриториаҿы аҧырра.
Иара убасгьы, ҳасаб
азыруырц, Қырҭтәыла иҟанаҵаз Аҳәамҭа арҭ аҧыррақәа ҳрылахәымызт ҳәа,
иара убасгьы Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара иҭнаҵаароуп Қырҭтәыла шаҟа
ҧшыхәратә ҳаирплан аанахәахьоу, насгьы урҭ шаҟа нхази, -аҳәоит
Ааҧхьараҿы.
Аҧсны Адәныҟатәи Аусқәа
рминистрра, иара убасгьы Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаарахь аҳәара ҟанаҵоит,
ахҳәаа азыҟарҵарц Қырҭтәыла аҳәынҭминистр Г.Барамиӡе иҟаиҵаз аҳәамҭа,
ақырҭуа-ҧшыхәратә ҳаирпланқәа рыҧырра Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаарахь заанаҵ
адырра ҟаҵан ҳәа иинтервиу аҟны ииҳәаз.
Аҧсуа ган агәра агоит хыхь
еиқәыҧхьаӡоу адҵаҟаҵарақәа рынагӡара, Еиду Амилаҭқәа
Реиҿкаареи Аҩызцәа Ргыҧи рахьариныхыстәи агәреибагареи аусеицуреи рзы
иуасхыр бзиахоит.
07.05.2008
abkhaziagov.org

Аҧсны имҩаҧысуа
ахҭысқәа ирыцклаҧшуеит Ҟабарда-Балкариа

Аҧсны имҩаҧысуа
ахҭысқәеи,Қырҭтәылеи Аҧсни рҳәааҿы изҿыу аибашьра аҽазыҟаҵарақәеи
ирыцклаҧшуеит Ҟабарда-Балкариа.
Аҧсны иахьа имҩаҧысуа,
сара сахьахәаҧшуа акәрорттә сезон аламҭалазы, есышықәса Қырҭтәылаа
иҟарҵо баша абџьар еизгароуп,-иҳәеит Ҟабарда-Балкариа Аҧсны ахаҭарнак,
аҧсуа еибашьра аветеран Ибрагим Иаганов.
Убасгьы уи иҧхьаӡоит, иахьа
ҳазҭагылоу аамҭазы, аҧсуа зҵаара мчыла аӡбара залыршахом ҳәа. Аҧсны
уажәшьҭа иамоуп аҭагылазаашьа бзиа, 90-тәи ашықәсқәа рзын аасҭа.
Усҟантәи аамҭазы иҟамызт аибашьраҿы аҧышәа бзиа змаз, иҟамызт абџьар.
Уажәы арҭқәа зегьы ыҟоуп. Иахьа Аҧсны иҟоуп аибашьра иазыҟаҵоу
аспециалистцәа бзиақәа,-иҳәеит Иаганов.
Иахьа Аҧсны иаҭаххар
ахатәгәаҧхаратә гәыҧқәа рыҟнытәи ацхыраара, уи аиҿкаара аҭаххаӡом, досу
ихазы иара иӡбароуп- азгәеиҭеит Ибрагимов.
Уи агәра игоит,
хатәгәаҧхарала Аҧсны ацхраара зҭаххо рацәаҩуп ҳәа. 90-тәи ашықәсқәа
раан араҟа еибашьуаз рыбжеиҳараҩык рықәра иҭысхьеит, аха урҭ зыҧсахуа
аҿар рацәаҩуп, -ҳәа азгәеиҭеит И.Иаганов.
А.Бекшоков-Ҟабарда-Балкариатәи хатәгәаҧхаралатәи Аидгыла ахантәаҩы
иазгәеиҭеит, аҧсуа-қырҭуатә еиҿагылара уззыҧшӡам ахырхарҭа аиурц алшоит
-ҳәа.
Хатәгәаҧхаралатәи ацхыраара
аиҿкаара азҵаараҿы А.Бешкоков иҳәеит: Ацхыраара еиҿкаамхаргьы ауаа
рхала идәықәлоит. Адыгцәа џьбарақәоуп, урҭ аганахь инхаӡом. Ари
ацхыраара дарбанзаалак анапхгаҩы иҭаххара иахьыҧшхаӡом.
05.05.2008
abkhaziagov.org

Ажрналистцәа идырбан
иҭархаз ақырҭуа-ҧшыхәратә ҳаирпланқәа руак ацыҧҵәахақәа

Ашәахьаҽны, Аҧсны
Атәылахьчара аминистрраҟны идырбан амҽышаҽны Аҧсны аҳаирхьчаратә Мчқәа
рыбзоурала иҭархаз аҳаирплан ацыҧҵәахақәа.
Атәылахьчара аминистр
ихаҭыҧуаҩ Закан Нанба ажурналистцәа излареиҳәаз ала, аҧҽыхақәа ҧшаан
Очамчыра араион Кохора ақыҭан. Иара иажәақәа рыла, уажәазы иҧшаау
аҧҽыхақәа реиҿырҧшра мҩаҧысуеит. Ҳара ҳгәы иаанагоит, уаанӡа иҭархаз
аҧрыгатә-ҧшыхуратә аппарат акласс иатәуп ҳәа -азгәеиҭеит З.Нанба.
Уи иҳәеит, аҩбатәи
аҳаирплан аҧҽыхақәа ҭажьуп, анеира ахьыуадаҩу ашьхарахь ҳәа. Иара
убасгьы, иазгәеиҭеит, аҧшааратә гәыҧ русра шаруадаҩуа амш ацәгьареи
аҧсҭҳәеи. Атәылахьчара аминистр Гарри Кәпалба, иара убасгьы аҳәамҭа
ҟаиҵеит, рыҩ-ҳаирпланкгьы Қырҭтәылантәи ауп ишааз ҳәа. Ҳара урҭ
рхырхарҭа ҳацклаҧшуан Қырҭтәыла аҳаиртә ҳәаа аҟны ианыҟаз нахысгьы,
Аҧсны аҳаиртә ҳәаа иахысны Гал араион ианахыҧраауаз иҭархан аракета
земля-воздух ала,-иҳәеит уи.
05.05.2008
abkhaziagov.org

Иҧшаауп Аҧсны аҳаиртә
ҳәаа аҟны иҭархаз ақырҭуа-ҧшыхәратә ҳаирпланқәа рыҧҽыхақәа

Иҧшаауп,лаҵарамза 4 рзы
Аҧсны аҳаиртә ҳәаа аҟны иҭархаз ақырҭуа-ҧшыхәратә ҳаирпланқәа
рыҧҽыхақәа.Атәылахьчара аминистр ихаҭыҧуаҩ Гарри Кәпалба излеиҳәаз ала,
иахьа шьыжьнаҵы ирыцҵан аҧшаарақәа.
Атәылахьчара аминистрраҟны
изларҳәаз ала, амш иалагӡаны ақырҭуа-ҧшыхәратә ҳаирпланқәа рцыҧҵәахақәа
дырбахоит.
Аҧсны аҭагылазаашьа
ҭышәынтәалоуп ҳәа ахәшьара аиҭоит Г.Кәпалба.
05.05.2008
abkhaziagov.org

Аҧсны
Аҳәынҭқарра Ахада ихаҭыҧуаҩ Р.Ҳаџьымба: Қырҭтәыла иҟанаҵо иарбан
шьаҿазаалак ҳара ҳазыхиоуп иара иашьашәалоу ала аҭакҟаҵара

Қарҭ мап ацәнакуеит,
Қырҭтәыла аибашьра агәы иҭоуп ҳәа иҟоу аинформациа, аха афакт фактны
иаанхоит. Қырҭтәыла аҧшыхәратә ҳаирпланқәа Аҧсны аҳаиртә ҳәаа шеиларгац
еиларгоит, ҳаргьы урҭ ҭаҳархалароуп. Абри атәы иҳәеит, Аҧсны
Аҳәынҭқарра Ахада ихаҭыҧуаҩ Р.Ҳаџьымба, аҵыхәтәантәи ахҭысқәа ахҳәаа
рзыҟаҵо.
Р.Ҳаџьымба ишьақәирҕәҕәеит,
лаҵарамза 4 рзы иҭархаз аҧшыхәратә ҳаирпланқәа рыҧҽыхақәа шыҧшаау.
Егьырҭ аҧшыхәратә ҳаирпланқәа рыҧҽыхақәа рыҧшаарақәа
ирыцҵоуп,-иациҵеит уи.
Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада
ихаҭыҧуаҩ Аҧсны аҭагылазаашьа ҭышәынтәалоуп ҳәа ахәшьара аиҭеит.
Аҭагылазаашьа ареспубликаҿы иҭышәынтәалоуп, аха ҳара ҳазыхиазароуп
Қырҭтәыла аганахьала иарбанзаалак ахҭыс-иҳәеит Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада
ихаҭыҧуаҩ. -Қырҭтәыла Аҧсны аганахь ала иҟанаҵо иарбанзаалак ашьаҿа,
ҳара ҳазыхиоуп иара ишашьашәалоу аиҧш аҭакҟаҵара.
05.05.2008
abkhaziagov.org

Аҧсны аҳаиртә ҳәаа
иахьаҵанакуа иҭархан ҧырҩы дызҭаҭәамыз аҧшыхәратә ҳаирпланқәа ҩба

Лаҵарамза 4 рзы 16-и 17
сааҭи рыбжьара Аҧсны аҳаиртә ҳәаа иахьаҵанакуа Аҳаирхьчаратә мчқәа
рымчала иҭархан Қырҭтәыла арра-ҳаиртә мчқәа иртәыз,ҧырҩы дызҭатәамыз
аҧшыхәратә ҳаирпланқәа ҩба.
Руак ҭархан Гал араион
Дихазурга аиланхарҭатә ҭыҧ аҟны 16 сааҭи 6 минуҭки рзы,егьи ҭархан16
сааҭи 51 минуҭи рзы Барҕьаҧ ақыҭан. Абри атәы иҳәеит амассатә
информациатә хархәагақәа рҟны Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада ихаҭарнак К.
Бжьаниа.
К.Бжьаниа иажәақәа рыла,
аҭагылазаашьа ахьыуадаҩхаз иахҟьаны, Аҧсны Арбџьармчқәа рырхәҭақәеи
рыҟәшақәеи рҟны ирылаҳәоуп аибашьра иазхиазарц. Иҷыдоу амчқәа дәықәҵоуп
Аҧсны аҳаиртә ҳәаа ашәарҭадара ахьчаразы.
Аҧсны Ар рҧыза Ахада,Аҧсны
Аҳәынҭқарра Ахада С.Багаҧшь, амҽыша зусуратә ҭыҧ аҟны иҟаз, адҵа
ҟаиҵеит, Ареспублика аҳаиртә ҳәаа еилазго зегьы рҭархаразы, иҳәеит
К.Бжьаниа.
Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада
дааиҧхьеит Урыстәыла Абжьаҟазаратә Мчқәа ркомандаҟаҵаҩ хада аинрал-маиор
С.Чабан, уи иирдырит аҭыҧ змаз аҳаиртә ҳәаа аилагара.
Уаанӡа, хәажәкыра 18-и
мшаҧымза 20 рзи Аҧсны аҳаиртә хьчареи. Аҧсны арратә ҳаиртә мчқәеи
иҭадырхахьан аҧшыхәратә ҳаирпланқәа ҩба.
04.05.2008
abkhaziagov.org

С.Шамба амҽышаҽны аҭыҧ
змаз ахҭыс Қырҭтәыла агрессиатә хықәкы мап ацәнакуам ҳәа ахәшьара
аиҭеит

Аҧсны Адәныҟатәи Аусқәа
рминистр С.Шамба Аҧсны жәҩан аҟны аҭыҧ змаз аилагара ахәшьара аиҭеит
ақырҭуа ган ақәыларазы ахықәкы ирымоу ишацәхьамҵуеи,насгьы лаҵарамза
14, 1994 ш.рзы ахымца аанкылареи аганқәа реидыгареи рзы иҟарҵаз
Аиқәшаҳаҭра хықәкыла ишеиланаго.
Изныкымкәа,Аҧсны ахадара
аҳәамҭақәа шыҟарҵахьоугьы, ақырҭуа ган иааҟәымҵӡакәа Аҧсны аҳаиртә ҳәаа
ахьеиларго иахҟьаны,уи ишашьашәалоу ала ҳхы мҩаҧаҳгоит-иҳәеит Аҧсны
Адәныҟатәи Аусқәа рминистр.
С.Шамба
иазгәеиҭеит,аҧшыхәратә ҳаирпланқәа рыҩбагь Ашәарҭадаратә ҭыҧ аҿы
ишҭархаз. Қырҭтәыла аибашьра аанкыларазы Москватәи Аиқәшаҳаҭра
шеиланагац еиланагоит,жәларбжьаратәи ауаажәларра рҿымҭра ахы
иархәаны-азгәеиҭеит уи.
С.Шамба иҳәеит,иҟалаз ахҭыс
азы дышиацәажәоз Қырҭтәыла азы Еиду Амилаҭқәа Реиҿкаара Амаӡаныҟәгаҩ
Хада ихаҭыҧуаҩ ихаҭарнак ҷыда Иво Петров, аҳәамҭагьы ҟаиҵеит
Қырҭтәылатәи аҧшыхәратә ҳаирпланқәа Аҧсны аҳаиртә ҳәаа
рахыҧраара,жәларбжьаратәи анаҧшцәа иахәҭоу ахәшьара арҭароуп-ҳәа.
04.05.2008
abkhaziagov.org

Аҧсны бџьаршьҭыхлатәи
ақәылара иалагарц алшоит иаарласӡаны-Атәылахьчара аминистрра

Атәылахьчара аминистр
ихаҭыҧуаҩ, астатс-маӡаныҟәгаҩ Гарри Кәпалба Аҧсны амассатә информациатә
хархәагақәа русзуҩцәа иреиҳәеит ақырҭуа ар рыҽшазыҟарҵо ақәылара.
Еилкаауп Қырҭтәыла
ишазнархиаз аплан Аҧсны бџьаршьҭыхла ақәларазы. Зегь реиҳа ари ақәылара
аиҿкаара активла рхы аладырхәт ақырҭуа ар бџьарла реиқәыршәареи
рреформеи ирҿыу аҳәаанырцәтәи арратә зыҟаҵаҩцәа,-иҳәеит Г.Кәпалба.
Иара иажәақәа рыла, Аҧсны
бџьаршьҭыхлатәи ақәылара иалагар алшоит иаарласӡаны. Аплан аҟны
иарбоуп, Аҧсны агаҿа аҟны ихадоу аобиектқәа рымпыҵахалареи, иара убасгьы
зхыҧхьаӡараҿы 3-нызқьҩыуаак аруаа ыҟоу архәҭақәа Кәыдры аладахьтәи
ахәҭахьы рнагареи.
Зыгәра ҳго ахыҵхырҭақәа
ирыбзоураны, иара убасгьы еилкаауп, иҳәеит Г.Кәпалба, Қарҭ иҟоу
аҳәаанырцәтәи ацҳаражәҳәарҭақәа гәыҧҩык Қырҭтәыла аҳҭны-қалақь ааныжьра
рҽшазыҟарҵо.
04.05.2008
abkhaziagov.org

Аҧсны Аҳәынҭқарра
Ахада С.Багаҧшь имҩаҧигеит Ашәарҭадаратә Хеилак алахәлацәа рзы аилатәара

Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада
С.Багаҧшь Адыгеиантә ивизит хыркәшаны Аҧсныҟа дгьежьит. Иахьа
Аҳәынҭқарра Ахада имҩаҧигеит Ашәарҭадара Ахеилак алахәлацәа рзы
аилатәара. Уаҟа ирылацәажәан адәныҟатәи аҩныҵҟатәи политика азҵаатәқәа.
С.Багаҧшь ирзеиҭеиҳәеит
аиашьаратә республика ашҟа ицара алҵшәақәа. Уаҟа уи диҧылеит Адыгеиа
Ахада Асланчири Тхакәшинов. Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада, иара убасгьы
дырҧылеит Аҧсны Аџьынџьтәылатә еибашьра хатәгәаҧхарала иалахәыз
аибашьцәеи, иара убасгьы иҭахаз ранацәеи.
01.05.2008
abkhaziagov.org

Аҧсны рхыҧхьаӡара
харҭәаауп Урыстәылатәи Абжьаҟазаратә Мчқәа

Аҧсны ихарҭәаауп
Урыстәылатәи Абжьаҟазаратә Мчқәа рырхәҭақәа рхыҧхьаӡара. Абри атәы
реиҳәеит ажурналистцәа Аҧсны Адәныҟатәи Аусқәа рминистр С.Шамба.
Иара иажәақәа рыла,
абжьаҟазаҩцәа рхыҧхьаӡара еизырҳауп иахынӡахәҭоу. 1994 шықәса,лаҵарамза
14 рзы Москва ирыдыркылаз ахымца аанкылареи амчқәа реидыгареи рзы
Аиқәшаҳаҭра инақәыршәаны. С.Шамба иҳәеит, ари адокәмент
инақәыршәаны,аимак аҭыҧ аҿы 3-нызқьҩык аррамаҵзуҩцәа бжьагылазароуп, аха
14 шықәса раахыс 2-нызқьҩык иреиҳамкәа Урыстәылатәи асолдаҭцәа
аррамаҵура иахысуеит.
Абжьаҟазацәа рхыҧхьаӡара
аизырҳара еиланагом аибашьра аанкыларазы Аиқәшаҳаҭра. Аҧсуа ган
изныкымкәан аҳәара ҟанаҵахьан, Абжьаҟазаратә Мчқәа рхыҧхьаӡара ацҵаразы
Москватәи Аиқәшаҳаҭра инақәыршәаны- ҳәа азгәеиҭеит С.Шамба.
Аминистр инаҵшьны
иазгәеиҭеит, Урыстәылатәи Абжьаҟазаратә Мчқәа рмандат иазҧхьагәанаҭоит,
аибашьра алагара ашәарҭа ианҭагыла, еибашьуа аганқәа реидыгара. Убри
азын Аҧсны анапхгара адгылоит Абжьаҟазаратә Мчқәа рхыҧхьаӡара аизырҳара,
уи ашәарҭадаразы агәрагара ҳнаҭоит,- иҳәеит С.Шамба. Иара иажәақәа
рыла, Аҧсны аҭагылазаашьа ҭышәынтәалоуп.
01.05.2008
abkhaziagov.org


АҦСНЫ АҲӘЫНҬҚАРРА АКОНСТИТУЦИА — 1994 шықәса абүара 26 рзы Аҧсны
Аҳәынҭқарра Иреиҳаӡоу Асовет аилатәара 12-тәи ааҧхьара иаднакылеит, 1999 шықәса
жьҭаарамза 3 рзы жәларзегьтәи бжьыҭиирала иақәшаҳаҭхеит, 1999 шықәса жьҭаарамза 3
рзы жәларзегьтәи абжьыҭира (ареферендум) аан ирыдыркылаз аҧсахра алагаланы.
Ахқәа
1 АҦСНЫ АҲӘЫНҬҚАРРА АКОНСТИТУЦИА
o 1.1 АКТӘИ АХЫ. АКОНСТИТУЦИАТӘ ШЬАҚӘГЫЛАШЬА АШЬАҬАҚӘА
o 1.2 АҨБАТӘИ АХЫ. АУАҨИ АТӘЫЛАУАҨИ РЗИНҚӘЕИ РХАҚӘИҬРАҚӘЕИ
o 1.3 АХҦАТӘИ АХЫ. АЗАКӘАНҦҮАРАТӘ МЧРА
o 1.4 АҦШЬБАТӘИ АХЫ. АНАГӠАРАТӘ МЧРА
o 1.5 АХӘБАТӘИ АХЫ. АӠБАРАТӘ МЧРА
o 1.6 АФБАТӘИ АХЫ. АҬЫҦАНТӘИ АХАЛАНАПХГАРА
o 1.7 АБЫЖЬБАТӘИ АХЫ. АКОНСТИТУЦИАТӘ РИАШАРАҚӘЕИ
АКОНСТИТУЦИА АИҬАХӘАҦШЫШЬАҚӘЕИ
АҦСНЫ АҲӘЫНҬҚАРРА АКОНСТИТУЦИА
Ҳарҭ, Аҧсныжәлар, ҳхатәҳәаақәүаратә зин аҧсҭазаара иаларүәо, жәлары зегьы рзы
насыҧла аҧсҭазаареи аҩнуүҟатә гәҭынчреи ҳарзықәҧо, ауаҩытәыҩса изинқәеи,
ихақәиҭрақәеи, ауаажәларратә ҳәоуеиқәшәареи шьақәырҕәҕәо, гәеизҳарала ирылаҳҳәоит,
егьышьақәҳаргылоит Аҧсны Аҳәынҭқарра Аконституциа.
АКТӘИ АХЫ. АКОНСТИТУЦИАТӘ ШЬАҚӘГЫЛАШЬА АШЬАҬАҚӘА
АХӘҬАҶ 1 Аҧсны — жәлар рхатәҳәаақәүаратә зин инақәыршәаны, ҭоурыхла
ишьақәгылаз, суверентә, демократиатә, зинтә ҳәынҭқарроуп. Ахьыӡқәа «Аҧсны»
(«Аҧсны Аҳәынҭқарра»), «Республика Абхазиҕ» үакыла акоуп, еиҟароуп.
АХӘҬАҶ Ұ 2. Ажәлармчра — Аҧсны аҳәынҭқарратә мчра шьаҭас иамоуп. Аҧсны
асуверенитет ныҟәгаҩыси уи амчра хыүхырҭаси иамоу Аҧсныжәлар роуп. Ажәлар
рымчра аҧсҭазаара иаладырүәоит дара рхала ма рхаҭарнакцәа рыла.
АХӘҬАҶ 3. Аҧсны — жәларбжьаратәи азин иалахәу-егьырҭ аҳәынҭқаррақәеи иареи
рыбжьара ишьақәнаргылоит аиқәшаҳаҭратә еизыҟазаашьақәа. Жәларбжьаратәи
аиқәшаҳаҭрақәа рыбжьаүашьеи, акьыҧхь рарбашьеи, рышьақәырҕәҕәашьеи,
рҧыргашьеи шьақәыргылахоит закәанла.
АХӘҬАҶ 4. Аҧсны шьақәгылоуп араионқәеи (Гагратәи, Гәдоуҭатәи, Аҟәатәи,
Гәылрыҧшьтәи, Очамчыратәи, Тҟәарчалтәи, Галтәи) ақалақьқәеи (Гагра, Гәдоуҭа,
Афон Ҿыц, Аҟәа, Очамчыра, Тҟәарчал, Гал) зүазкуа аҭоурыхтә дгьылқәа Саӡны,
Бзыҧын, Гәма, Дал-Үабал, Абжьуа, Самырзаҟан рыла. Аҧсны иаку, лакьысра зқәым,
зыцәгара ҟамло тәылоуп.
АХӘҬАҶ 5. Адгьыли егьырҭ аҧсабаратә аагарҭақәеи ажәлар ирхатәуп, Аҧсны
аҩнуүҟа урҭ рхы иадырхәоит егьырыхьчоит ажәлар рыҧсҭазаареи рџьауси шьаҭас
изларымоу ала. Аҧсабаратә аагарҭақәа рныҟәгашьеи рхархәашьеи ирыдҳәалоу
азүаарақәа рҭыҧ иқәүахоит Аҧсны азакәанқәа рыла.
АХӘҬАҶ 6. Аҧсны ҳәынҭқарра бызшәас иамоуп аҧсуа бызшәа. Аурыс бызшәа,
аҧсуа бызшәа инаваргыланы, аҳәынҭқарратәии егьырҭ еиуеиҧшым аусҳәарҭақәеи
рыҟны ахархәара амоуп. Аҧсны иқәынхо егьырҭ ажәлар гәыҧқәа зегьы рхатәы
бызшәа иақәиҭны ахархәара аҳәынҭқарра азин рнаҭоит.
АХӘҬАҶ 7. Аҳәынҭқарратә мчра Аҧсны имҩаҧгахоит азакәанҧүаратәи, анагӡаратәи,
аӡбаратәи мчрақәа рыла еихшаны. Азакәанҧүаратәи, анагӡаратәи, аӡбаратәи —
ихьыҧшым мчрақәоуп.
АХӘҬАҶ 8. Аҧсны ахархәара аманы иршьоит иагьалдыршоит аҭыҧантәи
ахаланапхгара, иара азинмчхарақәа рыҩнуүҟа ахақәиҭра аманы. Аҭыҧантәи
ахаланапхгаратә усбарҭақәа аҳәынҭқарратә мчра аусбарҭақәа реилазаара иалаӡам.
АХӘҬАҶ 9. Абри Аконституциа иреиҳаӡоу азинтә мчра амоуп. Аҧсны ирыдыркыло
азакәанқәеи егьырҭ азинтә нүақәеи Аконституциа иашьашәалазароуп.
АХӘҬАҶ 10. Аҧсны ахатә ҳәынҭқарратә символика амоуп — аҳәынҭқарратә бираҟ,
адырга, ахьыӡрашәа — урҭ шеиқәыршәатәу шьақәдыргылоит Аконституциатә закәанқәа
рыла. Аҟәа (Сухум) — Аҧсны иаҳҭнықалақьуп.
АҨБАТӘИ АХЫ. АУАҨИ АТӘЫЛАУАҨИ РЗИНҚӘЕИ РХАҚӘИҬРАҚӘЕИ[
АХӘҬАҶ 11. Аҧсны рықәшаҳаҭуп егьахьчоит ауаҩы изинқәа Еицырзеиҧшу
Адекларациеи, аекономикатә, асоциалтә, аполитикатә, акультуратә, атәылауаҩратә
зинқәа ирзынархоу Жәларбжьаратәи Апактқәеи, иара убас егьырҭ еицеиқәшаҳаҭны
ирыдыркылахьоу жәларбжьаратә-зинтә нүақәа зегьы рыҟны иарбоу азинқәеи
ахақәиҭрақәеи.
АХӘҬАҶ 12. Ауаҩы ицшоуп ихадароу азинқәеи ахақәиҭрақәеи. Дарбанзаалак ауаҩы
дшоуп ихы дақәиҭны. Азакәани аӡбареи рҿаҧхьа зегьы еиҟароуп милаҭлеи, хаүалеи,
ҧҳәыслеи, бызшәалеи, хылүшьҭралеи, маллеи, маүуралеи, нхарҭа ҭыҧлеи, динлеи,
дунеихәаҧшышьалеи, идеологиалеи, цәаҧшшәахәылеи ҳәа еилых ҟамүакәа.
АХӘҬАҶ 13. Ауаҩы ҧсабарала имоуп аҧсҭазаареи, ахақәиҭреи, ахатә мали, аӡә
диламкьысуа аҟазаареи рзин.
АХӘҬАҶ 14. Дарбанзаалак ауаҩы ихатә ҧсҭазаареи, ихатәи, иҭаацәаратә маӡеи, ихьӡ-
иҧша ахьчареи, инамыси, идинхаүареи, ирҿиаратә уси, ихәыцреи, иажәеи,
идунеихәаҧшышьеи дрықәиҭуп.
АХӘҬАҶ 15. Дарбанзаалак ауаҩы ирҳәацәара, иргәаҟра, иаҳаҭыр аларҟәра, иакәым
иақәыршәара залшом.
АХӘҬАҶ 16. Дарбанзаалак ауаҩы дақәиҭуп дахьцо-дахьаауа, иҭыӡҭыҧ алхра,
шәҟәыла-быҕьшәыла, егьырҭ ацҳаражәҳәарақәа рыла аимадара амаӡа.
АХӘҬАҶ 17. Ауаа зегьы ахеидкылареи, аҭынчратә еизарақәеи, аицымҩасрақәеи
рымҩаҧгара азин рымоуп.
АХӘҬАҶ 18. Аконституциатә шьақәгылашьа мчыла аҧсахра, аҳәынҭқарра ашәарҭа
аҭаргылара, бџьарла еибыҭоу архәҭақәа реиҿкаара, ауаа социалла, милаҭла, динла
реичырчара хықәкыс измоу ауаажәларратә хеидкылақәеи, апартиақәеи, аүысрақәеи
реиҿкаара ҟалом.
АХӘҬАҶ 19. Дарбанзаалак ауаҩы дрықәиҭуп аҩны-агәара, аекономикатә, аџьатә
хақәиҭра, аүарадырра, аҧсшьара, ахәшәтәыратә цхыраара, асоциалтә маншәалара.
АХӘҬАҶ 20. Ауаҩы иҩны-игәара лакьысра ақәым. Аӡәгьы азин имам, изтәу
дазыразымкәа, иҩны аҩналара, закәанла ианышьақәыргылои аусӡбара азин анинаҭои
рыда.
АХӘҬАҶ 21. Дарбанзаалак ауаҩы изинқәеи ихақәиҭрақәеи аҳәынҭқарреи аусӡбареи
ишырыхьчо ала агәрагара имазароуп.
АХӘҬАҶ 22. Аҧсны аус ауеит ахарадара апрезумпциа. Ахара здырүо хара имам хәа
дыҧхьаӡоуп, ахара шиду еилкаахаанӡа, азакәантә мчы зоухьоу аусӡбаратә лахьыҭарала
ишьақәыргылахаанӡа. Ахара здырүо ахара шидым ашьақәырҕәҕәара иара иуалӡам.
АХӘҬАҶ 23. Дарбанзаалак иаанкылоу ма иҭакыу ауаҩы, данааныркыла ма данҭарк
инаркны, азин имоуп адукат ицхыраара ихы иаирхәар, азин имоуп иара убас идукат
дыҟамкәа иҿахәы римҭар.
АХӘҬАҶ 24. Иҟаиүаз ацәгьоуразы аүыхәтәантәи ахарадүарала ахара здырүахьоу
дарбанзаалак иара убри ацәгьоуразы еиҭа иусӡбара залшом.
АХӘҬАҶ 25. Аҭакҧхықәра шьақәзыргыло ма изырымчуа азакәан ҿыц ииасхьоу аус
аилыргараан мчы амаӡам.
АХӘҬАҶ 26. Дарбанзаалак азин имоуп аҳәынҭқарратә усбарҭақәеи амаүурауааи
закәандарала иахьизныҟәаз иахҟьаны иоуз аҧырхага аҳәынҭқаррала ахарҭәаара.
АХӘҬАҶ 27. Аҧсны атәылауаҩ ҳәа иҧхьаӡоу ари ахьӡ зихыххом, итәыла дзалцахом,
насгьы даҽа ҳәынҭқаррак дзаҭахом.
Аҧсны иара атәылауаа агәра днаргоит, урҭ атәыла анҭыүгьы ишахьчо,
ишырхылаҧшуа.
АХӘҬАҶ 28. Жәаа шықәса зхыүыз Аҧсны атәылауаҩ абри Аконституциеи Аҧсны
азакәанқәеи ишьақәдыргылаз азинқәеи ауалҧшьақәеи зегьы инагӡаны инапаҿы
иҟоуп.
АХӘҬАҶ 29. Аҧсны атәылауааи уи иқәынхо зегьи ируалуп азакәан инақәыршәаны
ашәахтәқәа ршәара.
АХӘҬАҶ 30. Аҧсны иҟоу дарбанзаалак иуалуп Аҧсны азакәанқәеи
Аконституциеи рықәныҟәара.
АХӘҬАҶ 31. Дарбанзаалак ауаҩы иуалуп егьырҭ ауаа рзинқәеи рхақәиҭрақәеи
ҳаҭыр рықәүара.
АХӘҬАҶ 32. Дарбанзаалак ауаҩы иуалуп иааикәыршаны иҟоу аҧсабара аи3аҳареи
ахьчареи.
АХӘҬАҶ 33. Аҧсадгьыл ахьчара Аҧсны атәылауаа зегьы ируалҧшьоуп.
АХӘҬАҶ 34. Аконституциаҿы иалкаау зинқәак реиқәыҧхьаӡара иаанагом
ажәларбжьаратә-зинтә нүақәа рыла еицрыдыркылаз егьырҭ азинқәа мап рыцәктәуп
ма иларҟәтәуп ҳәа.
АХӘҬАҶ 35. Аҧсны ирыдрымкылароуп егьҭырмыжьроуп ауаҩы изинқәеи
ихақәиҭрақәеи аҧызхуа ма илазырҟәуа закәанк иадамхаргьы.
Азинқәеи ахақәиҭрақәеи рыҧкрақәак алагалазар ҟалоит конституциатә закәан
мацарала Аконституциатә шьақәгылашьа ахьчаразы, ашәарҭадареи ауаажәларратә
еиҿкаареи рырҕәҕәаразы, ауаҩы игәабзиареи инамыси рыхьчаразы, иара убасгьы
аҧсабаратә рыцҳарақәеи, и3ыдоу ма аибашьратә ҭагылазаашьеи раан.
АХҦАТӘИ АХЫ. АЗАКӘАНҦҮАРАТӘ МЧРА
АХӘҬАҶ 36. Ари Аконституциа ишьақәнаргылаз азакәанҧүаратә
зинмчхарақәа зегьы Жәлар Реизара — Апарламент имҩаҧнагоит.
АХӘҬАҶ 37. Аҧсны Жәлар Реизара шьақәгылоуп 35-ҩык адепутатцәа рыла.
Жәлар Реизарахь алхрақәа мҩаҧысуеит зегьы еицырзеиҧшу, еиҟароу, изныктәиу
алхратә зинтә шьаҭа инақәыршәаны, маӡа бжьыҭирала.
Жәлар Реизара азинмчхарақәа ҿҳәарас ирымоуп хәы-шықәса.
Жәлар Реизара адепутатцәа ралхшьа аҧҟарақәа шьақәнаргылоит аконституциатә
закәан.
АХӘҬАҶ 38. Аҧсны Жәлар Реизарахь ддепутатхарц илшоит 25-шықәса зхыүуа,
алхратә зин змоу дарбанзаалак Аҧсны атәылауаҩ.
Аҧсны Аҳәынҭқарра Ахада ма Аминистрцәа Реилазаара иалахәу, насгьы
аҳәынҭқарратә усбарҭа аилазаареи аӡбаратә усҳәарҭақәеи ирыүанакуа
амаүураҭыҧқәа аанызкыло, мамзаргьы аҧара зхыршәаауа даҽа усурак знапы
алаку, арүаҩратә, анаукатә, арҿиаратә усқәа аламүакәа, Жәлар Реизара алахәхара
илшом.
Жәлар Реизара адепутатцәа Жәлар Реизараҿы имҩаҧырго русуразы Аҧсны
Аҳәынҭқарра ирзоунажьуеит рџьабааҧса.
АХӘҬАҶ 39. Жәлар Реизара адепутатцәа рылакьысра зинӡам, урҭ рымчхара аҿҳәара
ааиаанӡа. Урҭ раанкылара, рҭакра, реимдара азин ыҟам, ацәгьара ахьыруз аҭыҧ аҿы
иаанкыламзар, иара убасгьы хаҭала ргәаҭара залшом, егьырҭ ауаа ашәарҭа иҭазыргыло
дара акгьы рыдбаламзар. Рыламкьысра аҧыхра азүаара Жәлар Реизара иаӡбоит.
АХӘҬАҶ 40. Жәлар Реизара адепутатцәа руалҧшьа
анагӡараҿы ралхцәа рыдүала иҿаҳәахарц залшом.
АХӘҬАҶ 41. Ҿыц иалху Жәлар Реизара раҧхьатәи
аилатәара ааиҧхьоит Аҧсны Ахада алхрақәа рышьҭахь
мызкы аҩнуүҟала.
АХӘҬАҶ 42. Жәлар Реизара иара аилазаара аҟынтәи
иалнахуеит Аиҳаби уи ихаҭыҧуааи, егьырҭ амаүурауааи,
еиҿнакаауеит акомиссиақәеи агәыҧ 3ыдақәеи.
Жәлар Реизара Аиҳабы Жәлар Реизара аилатәарақәа мҩаҧигоит, Жәлар Реизара
адепутатцәа рзинмчхарақәа рынагӡараҿы ацхыраара риҭоит, иаҭаху адыррақәа
рыла еиқәиршәоит, Жәлар Реизара ақәүарақәа инапы рыүаиҩуеит.
Аиҳабы далырхаанӡа, ҿыц еиҿкаау Жәлар Реизара раҧхьатәи аилатәара мҩаҧигоит
қәрала дара зегьы иреиҳабу Жәлар Реизара адепутат.
АХӘҬАҶ 43. Ҿыц иалху Жәлар Реизара аусура
ианалага инаркны уанӡатәи Жәлар Реизара
азинмчхарақәа нүәоит.
Жәлар Реизара имҩаҧнагоит шықәсык ҩ-еилатәарак (ааҧынтәи аилатәара,
ҭагалантәи аилатәара).
Жәлар Реизара аусушьа арегламент иҳәаақәнаүоит.
АХӘҬАҶ 44. Жәлар Реизара иаӡбозаалак
иаҭаху адепутатцәа рхыҧхьаӡара ыҟазароуп.
Азакәанҧүаратә нүақәа рыдкыларазы,
3ыдала Аконституциа иазгәанаҭаз акы
акәымзар, иҟазароуп Жәлар Реизара
адепутатцәа рзеиҧш хыҧхьаӡара аҟынтә
реиҳараҩык. Аконституциатә закәани даҽа
закәанқәаки рыдкылара аан иҟазароуп ахҧа
рыҩхәҭак ирыүаркуа рбыжьқәа Жәлар
Реизара адепутатцәа рзеиҧш хыҧхьаӡара
аҟнытә.
АХӘҬАҶ 45. Жәлар Реизара иаднакылаз
иарбан закәанӡбатәзаалак Аҧсны Ахада
изнагалатәуп.
Аҧсны Ахада инапы аүаиҩыр, уи азакәанӡбатә акьыҧхь иаирбоит Жәлар Реизара
ианаднакылаз инаркны жәохәымш рыҩнуүҟала.
Азакәан амч аиуеит ианыркьыҧхь инаркны, еиҳа ихьшәаны азакәан амч аиура,
азакәан ахаҭа ианышьақәнаргыло ада.
Азакәанӡбатә Аҧсны Ахада дақәшаҳаҭымзар, уи Жәлар Реизарахь иргьежьуеит,
дзықәшаҳаҭым азгәаҭаны. Аҩынтәтәи ахәаҧшра аан ахҧа рыҩхәҭак ирыүаркуа
абжьқәа рыла азакәанӡбатә рыдыркылазар, Аҧсны Ахада инапы аүаиҩыроуп,
егьҭижьроуп.
Аҧсны Ахада азакәанӡбатә аниоу инаркны жәамш рыҩнуүҟала Жәлар Реизарахь
имыргьежьзар, усҟан азакәанӡбатә закәанхоит, Аҧсны Ахада инапы аүаиҩызар
еиҧш. Азакәанӡбатә закәанхаӡом аилатәара ахгара иахҟьаны Аҧсны Ахада Жәлар
Реизарахь измыргьежьзар.
АХӘҬАҶ 46. Аҧсны Жәлар Реизараҿы азакәанҧүаратә ҧшьгара азин рымоуп Жәлар
Реизара адепутатцәеи, Аҧсны Ахадеи, Аҧсны Иреиҳаӡоу Аӡбареи, Аҧсны Апрокурор
Хадеи.
АХӘҬАҶ 47. Аҧсны Аҳәынҭқарра Жәлар Реизара:
1) иаднакылоит Аконституциеи Аҧсны Аҳәынҭқарра азакәанқәеи;
2) иаднакылоит аҭыҧантәи аҳәаақәа рыҧсахрақәа ирызку ақәүарақәа;
3) иазыӡырҩуеит атәылаҿы ҭагылазаашьас иҟоуи, аҳәынҭқарра аҩнуүҟатәи,
адәныҟатәи аполитика ахырхарҭа хадақәеи, нас урҭ рымҩаҧгареи ирызку Аҧсны
Ахада инашьҭымҭақәа;
4) иахәаҧшуеит егьышьақәнарҕәҕәоит аҳәынҭқарра абиуџьет, уи анагӡарагьы
хылаҧшра азнауеит;
5) иаднакылоит ашьауҕатә, ашьауҕатә-усеилыргаратә, амҩақәүаратә-џьатә,
атәылауаҩратә, атәылауаҩратә-усеилыргаратә, аиныршәаратә уҳәа
азакәанҧүарақәа, аӡбареиҿкаареи апрокуратуреи ирызку азүаарақәа;
6) ианыхуп;
(Аҧсны Аҳәынҭқарра Аконституциа мшаҧы 30, 2014 шықәса, №3494-с-V
аҟнытә арҽеирақәа ралагаларазы Аҧсны Аҳәынҭқарра Аконституциатә
закәан)
7)ишьақәнаргылоит Аҧсны Аҳәынҭқарратә ҳамҭақәеи, аҳаҭыртә, арратә
хьӡалкаақәеи;
8) ишьақәнарҕәҕәоит, ишыҧнарго рыланаҳәоит Аҧсны Аҳәынҭқаррабжьаратә
еиқәшаҳаҭрақәа;
9) иалнахуеит Аҧсны Жәлар Реизара Аиҳаби уи ихаҭыҧуааи;
10) амаүура ианаҭоит, рхы иақәиҭнатәуеит, азакәан инақәыршәаны, Аҧсны Ахада
иқәиргыло Апрокурор Хадеи, Амилаҭтә банк Ахантәаҩи, егьырҭ амаүурауааи;
11) иаднакылоит Аминистрцәа Реилазаара иалахәу џьоукы бжьыҭирала иӡбоу
рыгәрамгара рылаҳәара иазку ақәүарақәа;
12) Аҧсны Ахада ахара иднаүоит уи имаүура нижьразы;
13) ирыланаҳәоит амнистиа;
14) иаӡбоит аибашьра рылаҳәареи аинышәара рыбжьаүареи ирызку азүаатәқәа;
15) иаӡбоит Аҧсны Жәлар Реизара адепутатцәа рыламкьысра азүаатәқәа;
16) иаӡбоит и3ыдоу аҭагылазаашьеи аибашьратә ҭагылазаашьеи ралагалара
ахьынӡазинрку;
17) инанагӡоит Аконституциеи Аҧсны азакәанқәеи иадырүо егьырҭ
азинмчхарақәа.
АҦШЬБАТӘИ АХЫ. АНАГӠАРАТӘ МЧРА
АХӘҬАҶ 48. Аҧсны Аҳәынҭқарра аҩныүҟа анагӡаратә мчра Аҧсны Ахада
имадоуп.
Аҧсны Ахада Аҧсны Аҳәынҭқарра хыс дамоуп.
АХӘҬАҶ 49. Аҧсны Ахада иалхра мҩаҧысуеит зегьы еицырзеиҧшу, еиҟароу,
алхратә зин ашьаҭала, маӡа бжьыҭирала, хәы-шықәса аҿҳәара аҭаны.
Аҧсны Ахадас далырхуеит милаҭла иаҧсуоу, 35-шықәса иреиүамкәа, қџ-шықәса
иреиҳамкәа изхыүуа, алхра азин змоу Аҧсны атәылауаҩ.
Аҧсны Ахадас аӡәы инеиҧынкыланы ҩ-ҿҳәарак иреиҳаны иалхра залшом.
АХӘҬАҰ 50. Аҧсны Ахада имчхарақәа рынагӡара далагоит ҭоуба аниу инаркны,
имчхарақәа рынагӡара даҟәыүуеит иҿҳәара анааилак, ҿыц иалху Аҧсны Ахада
ҭоуба аниу инаркны.
Аҧсны Ахада иалхшьеи, иалхра аҿҳәареи шьақәыргылахоит конституциатә
закәанла.
АХӘҬАҶ 51. Аҧсны Ахада имаүура данахагыло, Аҧсны Жәлар Реизараҿы ҭоуба
иуеит Аҧсны Аконституциатә ӡбара аӡбаҩцәа адыҧхьаланы. Аҭоуба атекст Жәлар
Реизара ишьақәнарҕәҕәоит
(ахәҭаұ 51 Аҧсны Аҳәынҭқарра Аконституциа мшаҧы 30, 2014 шықәса,
№3494-с-V аҟнытә арҽеирақәа ралагаларазы Аҧсны Аҳәынҭқарра
Аконституциатә закәан аредакциала амчра аиуеит Аҧсны Аҳәынҭқарра
Аконституциатә ӡбара актәи аилазаара анышьақәгыла инаркны)
Аҧсны Аҳәынҭқарра Аконституциатә ӡбара актәи аилазаара
шьақәгылаанӡатәи аус зуа атекст аредакциала:
АХӘҬАҶ 51. Аҧсны Ахада имаҵура данахагыло, Аҧсны Жәлар Реизараҿы ҭоуба
иуеит Иреиҳаӡоу Аӡбара аӡбаҩцәа адыҧхьаланы. Аҭоуба атекст Жәлар Реизара
ишьақәнарҕәҕәоит».
АХӘҬАҶ 52. Аҧсны Ахада изинмчхарақәа неигӡонаүы, аполитикатә партиақәеи
ауаажәларратә хеидкыларақәеи иҽрылаирхәуам.
Аҧсны Ахада Жәлар Реизара дадепутатӡам, аҳәынҭқарратә, ауаажәларратә
усбарҭақәа ирыүаркәа иарбанзаалак даҽа маүурак идикылар ҟалом, ахаҧшьгаратә
налаүаны.
Аҧсны Ахада ишьақәыргылоу аҿҳәарақәа раан иусуразы ианашьахоит иџьабааҧса
Аҧсны Аҳәынҭқарра аҟынтә.
АХӘҬАҶ 53. Аҧсны Ахада:
1) дырхылаҧшуеит ауаҩы изинқәеи ихақәиҭрақәеи, Аконституциеи Аҧсны
азакәанқәеи, уи ажәларбжьаратә хыдүақәеи рынагӡашьа;
2) иҳәаақәиүоит аҩнуүҟатәи, адәныҟатәи аполитика ахырхарҭа хадақәа;
3) аҳәынҭқарра дахаҭарнакуп ажәларбжьаратә усқәа рҟны;
4) инапы рыүаиҩуеит аҳәынҭқаррабжьаратә еиқәшаҳаҭрақәа;
5) имҩаҧигоит Аҧсны ашәарҭадареи аҳәаақәа рыламкьысреи рзы иаҭаху аусқәа,
еиҿикаауеит, хадарагьы азиуеит зыстатус закәанла иҳәаақәүахо Ашәарҭадара
Асовет;
6) ишьақәирҕәҕәоит Аҧсны аибашьратә доктрина;
7) Аҧсны Ар Ҧызас дрымоуп;
8) аҳәаанырцәтәи аҳәынҭқаррақәеи жәларбжьаратәи еиҿкаарақәеи рҟны Аҧсны
адипломатиатә хаҭарнакцәа ықәиргылоит, ирхынҳәуеит;
9) ишьақәирҕәҕәоит аҳәынҭқарратә, аекономикатә, асоциалтә, акультуратә,
амилаҭтә ҿиара апрограммақәа;
10) Аҧсны иахьаүанакуа иалиршоит афинанстә, акредиттә политикеи, анаука,
аүараиура, акультура, агәабзиара, аекологиа, асоциалтә еиқәшәара ирыдҳәалоу
аполитикеи рымҩаҧгара;
11) иалиршоит атәылауаҩра, ахатә мал азыҟазаашьақәа, абиуџьет-финанстә
система, ашәахтәқәүара, иааҳакәыршан иҟоу аҧсабара ахьчара, аҳәынҭқарратә
маүура рызүаарақәа иаку рзакәанҧүаратә мҩақәүара;
12) Жәлар Реизара аилатәарақәа рылатәара азин имоуп, ианааиҭаххо аамҭазгьы
ажәа иҭалатәуп;
13) атәылауаа ршәарҭадара ахьчаразы, азакәан инақәыршәаны Аҧсны иалеигалоит
а3ыдаҭагылазаашьеи аибашьратә ҭагылазаашьеи, убри анаҩс урҭ аҭагылазаашьақәа
Жәлар Реизара ишьақәнарҕәҕәоит;
14) Аҧсны Жәлар Реизараҿы иара изинмчхарақәа инарықәыршәаны иқәиргылоит
Амилаҭтә банк Ахантәаҩи, Апрокурор Хадеи, егьырҭ амаүурауааи
ркандидатурақәа, иара убас Жәлар Реизара иалеигалоит урҭ рхы рақәиҭтәра
азүаарагьы;
15) ишьақәиргылоит Жәлар Реизарахь алхрақәа рымҩаҧгара;
16) амаүура иеиҭоит иагьамихуеит Аҧсны ақалақьқәеи араионқәеи рҟны
анагӡаратә мчра ахадацәа;
17) дрыхәаҧшуеит анагӡаратә мчра аусбарҭақәа реиҿкаареи русушьеи
рызүаарақәа;
18) аминистррақәа, аусҳәарҭақәа, араионқәа, ақалақьқәа рхадацәа, иара убас
аҭыҧантәи ахаланапхгара рынүақәа аҧихуеит, урҭ Аҧсны Аконституциеи
азакәанҧүареи ирҿагылозар;
19) ирылеиҳәоит ареферендум ихаҧшьгарала, Жәлар Реизареи Аҧсны Иреиҳаӡоу
Аӡбареи рыдүала, азакәан ишаҳәо инақәыршәаны;
20) Жәлар Реизарахь инеигоит атәылаҿы ҭагылазаашьас иҟоуи, Аҳәынҭқарра
аҩнуүҟатәи, адәныҟатәи аполитика ахырхарҭа хадақәеи ртәы зҳәо есышықәсатәи
анашьҭымҭақәа, инеигоит аҳәынҭқарратә биуџьетӡбатәқәеи, уи анагӡара иазку
аҳасабырбеи;
21) азин имоуп Жәлар Реизара изаамҭаным аилатәарақәа рааҧхьара;
22)иӡбоит азакәан инақәыршәаны Аҧсны атәылауаҩра азүаарақәа;
23) иалиршоит ахара анажьра;
24) иранеишьоит аҳәынҭқарратә ҳамҭақәа, ириҭоит аҳаҭыртә, арратә иара убас
и3ыдоу ахьыӡлкаақәа;
25) ишьақәиргылоит астандартқәа, аеталонқәа, акапанреи ашәага-загеи ракқәа;
26) инеигӡоит Аконституциеи Аҧсны азакәанқәеи идырүо егьырҭ азинмчхарақәа.
АХӘҬАҰ 54. Аҧсны Ахада дицалырхуеит уи Ихаҭыҧуаҩгьы. Аҧсны Ахада
Ихаҭыҧуаҩ икандидатура ықәиргылоит Аҧсны Ахада иҭыҧ ахь кандидатс иҟоу.
Аҧсны Ахада Ихаҭыҧуаҩыс далхзар ҟалоит алхра азин змоу, 3џ-шықәса иреиүам,
қџ-шықәса иреиҳам Аҧсны атәылауаҩ.
Аҧсны Ахада Ихаҭыҧуаҩ, изинмчхарақәа неигӡонаүы, аполитикатә партиақәеи
ауаажәларратә хеидкылақәеи иҽрылаирхәуам.
Аҧсны Ахада Ихаҭыҧуаҩ Жәлар Реизара дадепутатӡам, иарбанзаалак егьырҭ
аҳәынҭқарратә, ауаажәларратә усбарҭақәа ирыүаркуа маүурак дахагылар ҟалом,
аиҿырцааратәқәагьы налаүаны.
Аҧсны Ахада Ихаҭыҧуаҩ ианашьахоит иџьабааҧса, уи иазыҧүәоу аамҭақәа
инарықәыршәаны, Аҧсны Аҳәынҭқарра аҟнытә.
АХӘҬАҶ 55. Аҧсны Ахада Ихаҭыҧуаҩ Аҧсны Ахада идүала инаигӡоит уи
инапынүақәак, Аҧсны Ахада диҧсахуеит, уи даныҟам ма иусқәа рынагӡара
анилымшо.
АХӘҬАҶ 56. Атәыла зегьы аҿы анагӡаратә мҩаҧгатәқәа азеиҧш хылаҧшра
рыҭаразы Аҧсны Ахада Аҧсны Аминистрцәа Реилазаара напхгара азиуеит.
Аминистрцәа Реилазаара шьақәиргылоит Аҧсны Ахада, уи иара инапаүаҟагьы
иҟоуп.
Аминистрцәа Реилазаара иалахәуп Аҧыза-министр, Аҧыза Ихаҭыҧуаа,
Аминистрцәа, закәанла иазгәаҭоу егьырҭ амаүурауаа.
АХӘҬАҶ 57. Аҧсны Аминистрцәа Реилазаара ишынеибаку ма уи иалахәу џьоукы
рмаүура ааныжьра азин рымоуп.
Амаүура ааныжьра Аҧсны Ахада иҿаҧхьа иқәдыргылоит. Уи азин имоуп
идикылар ма мап ацәикыр.
АХӘҬАҶ 58. Аҧсны Жәлар Реизара Аминистрцәа Реилазаара иалоу руаӡәк иахь
агәрамгара аанарҧшыр, усҟан уи азүаара Аҧсны Ахада иҿаҧхьа иқәнаргылар
алшоит. Азүаара үыхәаҧүәала изыӡбогьы Аҧсны Ахада иоуп.
Аҧсны Аминистрцәа Реилазаара аиҿкаареи аусуреи ҳәаақәүахоит конституциатә
закәанла.
АХӘҬАҶ 59. Аҧсны Ахада изинмчхарақәа рхархәара залшом Аконституциатә
шьақәгылашьа аҧсахразы, закәанла иалху егьырҭ аҳәынҭқарратә мчра аусбарҭақәа
реимырпразы ма русура аанкыларазы.
АХӘҬАҶ 60. Аҧсны Ахада, иара изинмчхарақәа рҳәаақәа дырҭымүкәа, аус зуа
азакәанҧүара ашьаҭала, насгьы уи анагӡарала иҭижьуеит Аҧсны ахьынӡанаӡааӡо
амч змоу аусҧҟақәеи адүақәеи.
АХӘҬАҶ 61. Аҧсны Аконституциа иақәымшәо Аҧсны Ахада изинтә актқәа
аҧыхзар ҟалоит Аҧсны Аконституциатә ӡбарала. Азакәанқәа ирықәымшәо Аҧсны
Ахада изинтә актқәа аҧыхзар ҟалоит Аҧсны Иреиҳаӡоу Аӡбарала.
(ахәҭаұ 61 Аҧсны Аҳәынҭқарра Аконституциа мшаҧы 30, 2014 шықәса,
№3494-с-V аҟнытә арҽеирақәа ралагаларазы Аҧсны Аҳәынҭқарра
Аконституциатә закәан аредакциала)
АХӘҬАҶ 62. Аұыда ҭагылазаашьеи, аҧсабаратә рыцҳарақәеи, аибашьрақәеи раан
Аҧсны Ахада азин имоуп иҭижьыр азакәан мчы змоу, хымҧада иаарласӡаны
инагӡатәу, иара убри аамҭазыүәҟьа Жәлар Реизарахь инацҳатәу ақәүарақәа.
АХӘҬАҶ 63. Аҧсны Ахада ихаҭара лакьысра ақәым. Аҧсны Ахада ихьӡ-иҧшеи
иаҳаҭыри азакәан иахьчоит.
АХӘҬАҶ 64. Аҧсны Ахада иҭоубеи, Аконституциеи, Аҧсны азакәанқәеи
еилеигар, имаүура дамхзар алшоит.
Абри аҩыза ақәүара аднакылоит Аҧсны Жәлар Реизара, Аҧсны Аконституциатә
ӡбара аихшьала шьаҭас иҟаүаны, Жәлар Реизара адепутатцәа рзеиҧш хыҧхьаӡара
аҟнытә ахҧа рыҩхәҭак ирыүаркуа еиҳау бжьыла, маӡа бжьыҭирала.
(ахәҭаұ 64 Аҧсны Аҳәынҭқарра Аконституциа мшаҧы 30, 2014 шықәса,
№3494-с-V аҟнытә арҽеирақәа ралагаларазы Аҧсны Аҳәынҭқарра
Аконституциатә закәан аредакциала амчра аиуеит Аҧсны Аҳәынҭқарра
Аконституциатә ӡбара актәи аилазаара анышьақәгыла инаркны)
Аҧсны Аҳәынҭқарра Аконституциатә ӡбара актәи аилазаара
шьақәгылаанӡатәи аус зуа атекст аредакциала:
АХӘҬАҶ 64. Аҧсны Ахада иҭоубеи, Аконституциеи, Аҧсны азакәанқәеи
еилеигар, имаүура дамхзар алшоит.
Абри аҩыза ақәүара аднакылоит Аҧсны Жәлар Реизара, Аҧсны Иреиҳаӡоу Аӡбара
аихшьала шьаҭас иҟаүаны, Жәлар Реизара адепутатцәа рзеиҧш хыҧхьаӡара аҟнытә
ахҧа рыҩхәҭак ирыүаркуа еиҳау бжьыла, маӡа бжьыҭирала.
АХӘҬАҶ 65. Аҧсны Ахада ианааиҭахыу аамҭазы имаүура аанижьыр илшоит.
Имаүура ааныжьра азүаара аӡбоит Аҧсны Жәлар Реизара. Аӡбара рыдыркылоит
ахҧа рыҩхәҭак ирыүаркуа абыжьқәа рыла.
АХӘҬАҶ 66. Аҧсны Ахада дамырхыр, иҧсҭазаара далүыр, имаүура нижьыр ма
изинмчхарақәеи иусқәеи рынагӡара илымшар, урҭ иусқәа ыиасуеит Аҧсны Ахада
Ихаҭыҧуаҩ иахь. Аҧсны Ахадагьы, уи Ихаҭыҧуаҩгьы рмаүура иамырхыр, иҧсыр,
рмаүура аанрыжьыр, ма Аҧсны Ахада иусқәа рынагӡара рылымшар, урҭ аусқәа
ыиасуеит Аҧсны Аҧыза-министр иахь. Аҧсны Ахада иусқәа рынагӡара ари ахәҭа3
аҿы еиқәыҧхьаӡоу аӡәгьы илымшар, урҭ аусқәа ыиасуеит Жәлар Реизара Аиҳабы
иахь.
АХӘҬАҶ 67. Аҧсны Ахада иусқәа назыгӡо ауаҩы изинмчхарақәа амч рымоуп,
Аҧсны Ахада иусқәа рынагӡара илзмыршо амзызқәа аҧыххаанӡа, ма Аҧсны
Ахада ҿыц далырхаанӡа.
Аҧсны Ахада ҿыц иалхрақәа мҩаҧгахароуп хымыз рыҩнуүҟала. Убысҟан Аҧсны
Ахада иусқәа назыгӡо азин имаӡам ареферендум рылаҳәара, Аҧсны Аконституциа
арҽеирақәеи аиҭахәаҧшреи ирызку ажәалагалақәа рықәыргылара.
АХӘБАТӘИ АХЫ. АӠБАРАТӘ МЧРЕИ АПРОКУРАТУРЕИ
(Ахәбатәи ахы Аҧсны Аҳәынҭқарра Аконституциа мшаҧы 30, 2014 шықәса,
№3494-с-V аҟнытә арҽеирақәа ралагаларазы Аҧсны Аҳәынҭқарра
Аконституциатә закәан аредакциала)
АХӘҬАҶ 68. Азинӡбара Аҧсны иназыгӡо аӡбара мацароуп.
Аҧсны аӡбаратә мчра нагӡахоит аконституциатә, атәылауаҩратә, ашьауҕатә,
административтә аӡбареиҿкаарала.
Аӡбареиҿкаара Аҧсны ишьақәыргылахоит абри Аконституциеи аконституциатә
закәани рыла.
Иұыдалкаатәу аӡбарақәа раҧүара ҟалаӡом.
АХӘҬАҶ 69. Ӡбаҩцәас иҟалар рылшоит 30-шықәса зхыүыз, иреиҳаӡоу азинүара
иалгахьоу, азинтә занааҭла хәышықәса иреиүамкәа аусура аҧышәа змоу Аҧсны
атәылауаа.
Аҧсны Иреиҳаӡоу аӡбареи Аҧсны Аиныршәаратә ӡбареи аӡбаҩцәас иҟалар
рылшоит 35-шықәса зхыүыз, иреиҳаӡоу азинүара иалгахьоу, азинтә занааҭла
жәашықәса иреиүамкәа аусура аҧышәа змоу Аҧсны атәылауаа.
Аҧсны Аконституциатә ӡбара аӡбаҩцәас иҟалар рылшоит 40-шықәса зхыүыз,
иреиҳаӡоу азинүара иалгахьоу, азинтә занааҭла жжәохә шықәса иреиүамкәа аусура
аҧышәа змоу Аҧсны атәылауаа.
Аконституциатә ӡбарала аӡбаҩцәа рзы адүақәа ирыцүаны ишьақәыргылазар
ҟалоит.
(ахәҭаұ 69 амч аиуеит ажьырныҳәа 1, 2016 шықәсазы)
ажьырныҳәа 1, 2016 шықәсанӡа аус зуа атекст аредакциала:
АХӘҬАҶ 69. Ӡбаҩцәас иҟалар рылшоит 27-шықәса зхыҵыз, иреиҳаӡоу азинҵара
иалгахьоу, азинтә занааҭла хәышықәса иреиҵамкәа аусура аҧышәа змоу Аҧсны
атәылауаа.
Аҧсны Иреиҳаӡоу аӡбара Аиҳаби уи алахәылаҩцәеи, алада игылоу аӡбарақәа
рыӡбаҩцәеи, Аиныршәаратә ӡбара Аиҳаби аӡбаҩцәеи алнахуеит Аҧсны Жәлар
Реизара Аҧсны Ахада иажәалагалала».
АХӘҬАҶ 70. Аӡбаҩ иусқәа рынагӡара иалеигӡар ҟалом иарбанзаалак даҽа
ҳәынҭқарратә маүурак ма аџьаҧса зхыршәаауа иарбанзаалак усурак, арүаҩратә,
анаукатә, арҿиаратә усқәа ракәымзар.
Аӡбаҩцәа иазалху аҿҳәарақәа рзы иранаршьоит рџьабааҧса аҧара Аҧсны
Аҳәынҭқарра аҟнытә.
АХӘҬАҶ 71. Аӡбаҩцәа алырхуеит жәашықәса ҿҳәарас ирыҭаны. Аҧсны
Аконституциатә ӡбаҩцәа алырхуеит жәохә шықәса ҿҳәарас ирыҭаны, убри аан
Аконституциатә ӡбара аӡбаҩ аҿҳәара ҿыц азы иалхра ҟалаӡом.
(ахәҭаұ 71 актәи ахәҭа амч аиуеит ажьырныҳәа 1, 2016 шықәсазы)
Аажьырныҳәа 1, 2016 шықәсанӡа аус зуа атекст аредакциала:
«Аӡбаҩцәа алырхуеит хәышықәса ҿҳәарас ирыҭаны. Аӡбаҩцәа лакьысра рықәым,
ихьыҧшым, Аконституциеи Аҧсны азакәанқәеи роуп знапаҵаҟа иҟоу».
Аӡбаҩцәа алнахуеит Аҧсны Жәлар Реизара адепутатцәа рзеиҧш хыҧхьаӡараҟнытә
иреиҳахаз рыла Аҧсны Ахада иажәалагалала.
Аҧсны Аконституциатә ӡбара аӡбаҩцәа алнахуеит Аҧсны Жәлар Реизара
адепутатцәа рзеиҧш хыҧхьаӡараҟнытә аҧышәа змоу реиҳараҩык рыла Аҧсны
Ахада иажәалагалала. Аҧсны Аконституциатә ӡбара аӡбаҩцәа ркандидатура
Аҧсны Ахада идгалара азин рымоуп Жәлар Реизара адепутатцәа рзеиҧш
хыҧхьаӡараҟнытә ахҧа ахәҭак иреиүам гәыҧҩык адепутатцәеи аӡбаратә
халанапхгара иреиҳаӡоу аусбарҭеи.
(ахәҭаұ 71 ахҧатәи ахәҭа амч аиуеит ажьырныҳәа 1, 2016 шықәсазы)
Аӡбаҩцәа лакьысра рықәым, ихьыҧшым, Аконституциеи Аҧсны азакәанқәеи роуп
знапаүаҟа иҟоу.
Аӡбаҩ ашьауҕатә ҭакҧхықәра идүара залшом закәанла иҳәаақәүамкәа.
Аӡбаҩ изинмчхарақәа имхра ма раанкылара залшом, конституциатә закәанла
ишьақәыргылоу үаүҕәык амамкәа.
АХӘҬАҶ 72. Аусқәа реилыргара аӡбарақәа зегьы рҟны иаартны имҩаҧысуеит,
закәанла ишьақәыргылоу хҭысқәак ианрыхәаҧшуа ада.
Аӡбарарҿиара мҩаҧысуеит иалахәу наҟ-ааҟ реиндаҭлареи зинла реиҟарареи шьаҭас
иаманы.
АХӘҬАҶ 72¹. Аҧсны Аконституциатә ӡбара, ахала, ихьыҧшымкәа,
аконституциатә аӡбараҿиарала аӡбаратә мчра назыгӡо аконституциатә гәаҭара
аӡбаратә усбарҭаны иҟоуп.
Аҧсны Аҧсны Аконституциатә ӡбара:
1) ирыхәаҧшуеит Аконституциа иақәшәои иақәымшәои аусқәа:
а) Аҧсны Ахадеи, Жәлар Реизареи, Аминистрцәа реилазаареи аҭыҧантәи
ахаланапхгара усбарҭақәеи ирыдыркылаз аконституциатә закәанқәа, азакәанқәа,
азинтә актқәа;
б) азакәан мчы змоуз Аҧсны Аҳәынҭқарра жәларбжьаратәи аиқәшаҳаҭрақәа;
2) ирыхәаҧшуеит аусдырра иадҳәалоу аимакқәа;
а) аҳәынҭқарра амчрақәа русбарҭақәеи аҭыҧантәи ахаланапхгара усбарҭақәеи
рыбжьара ицәырүуа;
3) ирыхәаҧшуеит атәылауаа рконституциатә зинқәеи рхақәиҭрақәеи реилагаразы
ашшыҧхьыӡқәа, аӡбарақәа иҟарүо азыҳәарақәа рыла игәанаҭоит иалкаау аус аҿы
ахархәара змоу мамзаргьы хархәара зоураны иҟоу азакәан Аҧсны Аконституциа
иахьынӡақәшәо.
4) Аҧсны Ахада, Жәлар Реизара, Аминистрцәа Реилазаара иҟарүо азыҳәарала
Аконституциазы аилкаа анаҭоит;
5) Жәлар Реизара иҟанаүо азыҳәарала Аҧсны Ахада имаүура иамхразы ахара
идүара ақәыргыларазы ишьақәыргылоу аҧҟара ақәныҟәаразы алкаа ҟанаүоит;
6) алкааа ҟанаүоит Аҧсны Аконституциа арҽеирақәа рзы ма аиҭахәаҧшразы
ажәалагалақәа ари Аконституциа абыжьбатәи ахы аҭахрақәа иахьынӡарықәшәо;
7) имҩаҧнагоит аконституциатә закәан ианаҭо егьырҭ азинмчхарақәа.
АХӘҬАҶ 73. Аҧсны аӡбаратә мчра иреиҳаӡоу усбарҭаны иҟоуп атәылауаҩратә,
ашьауҕатә, анапхгаратәи егьырҭ аӡбарақәа рзеиҧш иурисдикциа иаүанакуа аусқәа
рзы.
Аҧсны Иреиҳаӡоу Аӡбара закәанла иазгәаҭоу апроцессуалтә формақәа рыла
аӡбаратә хылаҧшра рызнауеит азеиҧш иурисдикциа иаүанакуа аӡбарақәа русура,
ирнаҭоит аӡбаратә ҧышәа иадҳәалоу азүаарақәа рзы изықәныҟәаша анапхгаратә
еилкаарақәа.
АХӘҬАҶ 73¹. Аҧсны Аиныршәаратә ӡбара имҩаҧнагоит аиашаӡбара аекономикатә
еимакқәа реилыргаралеи иара иаүанакуа егьырҭ аусқәа рыхәаҧшралеи.
АХӘҬАҶ 74. Аҧсны аӡбарақәа рықәүарақәа шьҭырхуеит Аҧсны Аҳәынҭқарра
ахьӡала.
АХӘҬАҶ 75. Аҧсны Апрокуратура – хыхь иҟоу апрокурорцәеи Аҧсны Апрокурор
Хадеи рнапаүаҟа үаҟа иҟоу апрокурорцәа еидызкыло иаку аусбартақәа рсистемоуп.
Аҧсны Апрокуратура аусбарҭақәа рзинмчхарақәа мҩаҧыргоит, иарбанзаалак даҽа
мчрақәак ирхьыҧшымкәа.
АХӘҬАҶ 76. Аҧсны Апрокурор Хада имаүура иаҭареи иамрхреи мҩаҧнагоит
Аҧсны Жәлар Реизара Аҧсны Ахада иажәалагала. Егьырҭ апрокурорцәа рмаүура
иеиҭоит Аҧсны Апрокурор Хада.
АХӘҬАҶ 77. Аҧсны Апрокуротура аусбарҭақәа рзинмчхарақәеи, реиҿкаареи
русушьеи ҳәаақәнаоит азакәан.
АХӘҬАҶ 77. Апрокуратура аусбарҭақәа рзинмчхарақәеи, реиҿкаареи, русуреи
ҳәаақәнаүоит азакәан.
АФБАТӘИ АХЫ. АҬЫҦАНТӘИ АХАЛАНАПХГАРА
АХӘҬАҶ 78. Аҭыҧантәи ахаланапхгара мҩаҧгахоит араионқәеи ақалақьқәеи,
егьырҭ аиланхарҭақәеи рҟны.
АХӘҬАҶ 79. Аҭыҧантәи ахаланапхгара атәылауаа имҩаҧыргоит рхатәгәаҧхара
ишиашоу аиҭаҳәарала ма аҭыҧантәи ахаланапхгара алхратә усбарҭақәа рыла.
Аҧсны ақалақьқәеи араионқәеи рҟны анагӡаратә мчрақәа рхадацәа Аҧсны Ахада
иалихуеит аҭыҧантәи ахаланапхгара аилазаара аҟнытә.
Аҭыҧантәи ахаланапхгара аилазаара аиҿкаареи азинмчхарақәеи шьақәыргылахоит
закәанла.
АХӘҬАҶ 80. Аҭыҧантәи ахаланапхгара аусбарҭақәа ишьақәдыргылоит аҭыҧантәи
абиуџьет, аҭыҧантәи ашәахтәқәеи, аҧаралхрақәеи, рнапаҿы иҟоуп, ишырҭаху рхы
иадырхәоит аҭыҧантәи амал, ирыхьчоит ауаажәларратә еиҿкаара, иҳәаақәырүоит
дара рыҩнуүҟатә еилазаара, иара убас ирыӡбоит аекономикатә, асоциалтә уҳәа дара
рҳәаақәа ирҭаӡо, егьырҭ аҳәынҭқарратә усбарҭақәак ирыүарымкуа азүаарақәа.
АХӘҬАҶ 81. Абри Аконституциеи азакәанқәеи рыла ишьақәыргылоу аҭыҧантәи
ахаланапхгара азинқәа рыҧкра аҳәынҭқарратә усбарҭақәа ирылшом. Аҭыҧантәи
ахаланапхгара закәанла имҩаҧнаго аусқәа аҽрылагалара залшом.
АХӘҬАҶ 82. Аҭыҧантәи ахаланапхгара усӡбарала ахыхьчара иақәиҭуп,
азинмчхарақәа ахы иақәиҭны, ҧықәсларада имҩаҧнагаларц азы.
АБЫЖЬБАТӘИ АХЫ. АКОНСТИТУЦИАТӘ РИАШАРАҚӘЕИ
АКОНСТИТУЦИА АИҬАХӘАҦШЫШЬАҚӘЕИ
АХӘҬАҶ 83. Аҧсны Аконституциа аиҭахәаҧшреи ариашареи рзы ажәалагалақәа
Аҧсны Жәлар Реизараҟны рықәыргылара рылшоит Аҧсны Ахада, Аҧсны Жәлар
Реизара адепутатцәа рзеиҧш хыҧхьаӡараҟнытә ахҧа ахәҭак иеиүамкәа, иара убас
жәанызқьҩык иреиүамкәа, алхра зин змоу Аҧсны атәылауаа.
Аҧсны Аконституциа аиҭахәаҧшреи ариашареи рызүаарақәа ирыдгыло Аҧсны
атәылауаа Аҧсны ақалақьқәеи араионқәеи хәба иреиүамкәа ирықәынхозароуп, арҭ
ақалақьқәеи араионқәеи рыҟны ари аҧшьгара адгыларазы иеизгазароуп ҩ-нызқь
иреиүамкәа Аҧсны атәылауаа рнапынүақәа.
Аҧсны Аконституциа аиҭахәаҧшреи ариашареи рзы ажәалагалақәа Аҧсны Жәлар
Реизараҟны иқәыргылазар ҟалоит Аҧсны Аконституциа аиҭазаргьы ахәаҧшреи
ариашареи рзы ажәалагалақәа Аҧсны Аконституциа абыжьбатәи ахы ишақәшәо
азы Аҧсны Аконституциатә ӡбара алкаа ыҟазар.
Аҧсны Аконституциа аиҭахәаҧшреи ариашареи рзы ажәалагалақәа Аҧсны Жәлар
Реизараҟны ақәыргылара ҟалаӡом, Аҧсны Аконституциа аҧсахрагьы
аиҭахәаҧшрагьы ҟалаӡом Аҧсны иахьаүанакуа иұыдалкаау мамзаргьы аибашьратә
ҭагылазаашьа аныҟоу.
Аҧсны Аконституциа аҧсахра ма аиҭахәаҧшра ҟалаӡом урҭ иазгәарҭозар: Аҧсны
Аконституциа аиҭахәаҧшреи ариашареи ауаҩи атәылауаҩи изинқәеи ихақәиҭрақәеи
раҧыхра ма рыҧкра; Аҧсны Аҳәынҭқарра ахьыҧшымра аҧыхра ма
адгьылүакыратә акра аилагара; жәларрымчхара апринцип аҿагылара, амчхарақәа
реиҟәшара ма адгьыли егьырҭ аҧсабаратә хархәагақәеи рхатәразы аҳәынҭқарратә
форма аҧсахра, иара убас Аҧсны аҳәынҭқарратә бызшәа астатус аҧсахра
иазкызар. (Ахәҭаұ 83 ахәбатәи ахәҭа амч аиуеит лаүарамза 9, 2014 шықәсазы)
АХӘҬАҶ 84. Аҧсны Аконституциа ариашарақәа рыдыркылоит Аҧсны Жәлар
Реизара адепутатцәа рзеиҧш хыҧхьаӡараҟнытә ахҧа рыҩхәҭак ирыүаркуа абжьқәа
рыла Аҧсны Жәлар Реизараҟны ҩымыз зыбжьоу аҧхьарақәа хҧа рыҟны иақәнагоу
ажәалагала анықәыргылаха инаркны фымыз иреиүамкәа ианүы, убри ашьҭахь
ареферендум аҟны ианрыдыркыла ашьҭахь.
Аҧсны Аконституциа егьырҭ ахқәа рырҽеирақәа рзы ажәалагалақәа рыдыркылоит
Аҧсны Жәлар Реизара адепутатцәа рзеиҧш хыҧхьаӡараҟнытә ахҧа рыҩхәҭак әа
ирыүаркуа иеиҳау абжьқәа рыла.
Аҧсны Жәлар Реизараҟны Аҧсны Аконституциа арҽеирақәа рзы азүаара еиҭа
ақәыргылара ма аиҭахәаҧшразы ажәалагалақәа рықәыргылара ҟалоит Аҧсны
Аконституциа арҽеирақәа рзы ажәалагалақәа мап анрыцәкха арыцхә инаркны
шықәсык анүы ашьҭахь.
АХӘҬАҶ 85. Аҧсны Жәлар Реизара азинмчхарақәа рыҿҳәара аҩныүҟа иалшаӡом
Аҧсны Аконституциа аҧҟарақәа ҩынтә арҽеирақәа ралагалареи ҩынтә Аҧсны
Аконституциа аиҭахәаҧшреи.
Ажьырныҳәа 1, 2016 шықәсанӡа аус зуа атекст аредакциаҿы:
«АБЫЖЬБАТӘИ АХЫ. АКОНСТИТУЦИАТӘ РИАШАРАҚӘЕИ
АКОНСТИТУЦИА АИҬАХӘАҦШЫШЬАҚӘЕИ
Ахәҭаҷ 83. Аҧсны Аконституциа аиҭахәаҧшреи ариашареи рызҵаарақәа
рықәыргылара рылшоит Аҧсны Ахада, Аҧсны Жәлар Реизара, Аҧсны Иреиҳаӡоу Аӡбара,
Аҧсны Апрокурор Хада.
Ахәҭаҷ 84. Аҧсны Аконституциа ариашарақәа рыдыркылоит Аҧсны Жәлар
Реизара адепутатцәа рзеиҧш хыҧхьаӡараҟнытә ахҧа рыҩхәҭак ирыҵаркуа абжьқәа
рыла.
Аҟәа ақ.
Абүара 26, 1994 шықәса
№ 187-с


Ихарҭәаау аверсиа
рус
аԤс
Ихадароу
Аԥсны
Адунеиаҿы
АРЕПАТРИАЦИА
Аналитика
Арадио
Афотосахьақәа
Авидеонҵамҭақәа
Аинфографика
Аԥсшьара
Аԥсны
Аԥсны
атәылауаа
мшаԥы
27
инаркны
лаҵара
2
рҟынӡа
рыԥсы
ршьоит
17:29 23.04.2019
2019 шықәса рзы Мшаԥы мшаԥымза 28 иахьақәшәо инадҳәаланы. Мшаԥы 29 ԥсшьарамшны ирылаҳәоуп. Иара убасгьы мшаԥы 30 ԥсшьарамшуп.
Аԥснытәи
аҳәынҭқарратә
университет
аҿы
амцакра
ыҟан
Гәымсҭа
ақыҭан
ахаҵа
дызӷьычыз
рмашьына
акәзар
ҟалоит
ҳәа
агәызҩара
ззыҟоу
ԥшаауп
18:30 23.04.2019
48
Кәыҵниа ААУ амцакразы: иуаҩы иишамкәа ихымҩаԥгашьа иахылҿиааз машәыруп
Аҟәеи Аҟәа араиони рҟны амцарцәаратә ҟәша аиҳабы Ҭимур Кәыҵниа арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы еиҭеиҳәеит ААУ амцакра ҟалеит ҳәа адырра шроуз атәы.
16:49 23.04.2019
39
Какоба еиҭеиҳәеит Аԥсны абжьаратә-профессионалтә система аҩаӡара ашьҭыхразы иҟаҵоу атәы
Москва имҩаԥысуаз аҵарадырразы жәларбжьаратәи асалон иабзоураны Аԥсны аҵаратә система аиӷьтәразы аус зыдулахо иҳәеит ҳтәыла аҵара аминистр Адгәыр Какоба арадио Sputnik Аԥсны амҩаԥгаҩ Сусана Саӡԥҳа даниҿцәажәоз.
13:24 23.04.2019
14
Аб Бассариан: аҽынкылара- афатә мацарала акәӡам, уусқәа хылаԥшра рыуҭароуп
Ачгара ду ианыҵоу, уи хзыркәшо амчыбжьи рзы ихадаратәу аԥҟарақәа ртәы арадио Sputnik Аԥсны аефир аҿы еиҭеиҳәеит Аб Бассариан Аԥлиа.
10:00 23.04.2019
5
Ашьапылампыл азы Аԥсны ачемпионат XIV атур ахәмаррақәа мҩаԥысит
Аҳҭнықалақь акоманда "Нарҭи" гәдоуҭатәи акоманда "Риҵеи" рыхәмарра мҩаԥысит аҟәатәи астадион "Динамо" аҿы.
09:38 23.04.2019
14
Какалиа еиҭеиҳәеит акамшьиа иахҭныҵыз аԥара абиуџьет шаҟа алагалахо атәы
Аԥсны Ақыҭанхамҩа аминистр Амиран Какалиа арадио Sputnik аҟны еиҭеиҳәеит сынтәа акамшьиа акра инамаданы абиуџьет шаҟа алагалахо, уи аԥсыӡ хкы аус адызуло ирԥыло ауадаҩрақәа ртәы.
19:29 22.04.2019
10
Мамедоӷлы Очамчыра имҩаԥгахо аицлабрақәа рзы: уа инхо рзы иҿырԥшыгахар ҳҭахуп
Аклуб "Аԥсны аспорт" алахәыла Асҭамыр Мамедоӷлы арадио Sputnik аҟны еиҭеиҳәеит лаҵарамзазы Очамчыра иеиҿкаахо аицлабрақәа ртәы.
18:11 22.04.2019
16
Аԥсны анефт аҵхра азҵаарақәа рзы апарламенттә комиссиа аусура иацҵоуп
Аԥсны иахьаҵанакуа арацәаӡритә аӡа аҵхра азҵаарақәа рзы Апарламент аҿы акомиссиа аԥҵан хәажәкыра 20, 2019 шықәсазы.
17:56 22.04.2019
4
Sputnik Аԥсны апресс-центр аҿы "Ochamchira run 2019" иазку апресс-конференциа ҟалоит
Мшаԥы 23 асааҭ 12:00 рзы Sputnik Аԥсны амультимедиатә пресс-центр аҿы имҩаԥысраны иҟоуп дуатлон азы аиндаҭлареи "Ochamchira run 2019" захьӡу аиԥхныҩлареи ирызку апресс-конференциа.
17:34 22.04.2019
12
Ԥлиаԥҳа Украинатәи алхрақәа рзы: аҿагыларатә бжьыҭара мҩаԥысит
Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә университет аполитологиеи асоциологиеи ркафедра адоцент Далила Ԥлиаԥҳа арадио Sputnik аҟны Украина имҩаԥгаз аҳәынҭқарра ахада иалхрақәа ахәшьара рылҭеит.
16:59 22.04.2019
45
Аслан Бжьаниа игәабзиара иазҿлымҳауп Москва иҟоу Аԥсны ацҳаражәҳәарҭа
Аԥсны Аҳәынҭқарра Жәлар Реизара - Апарламент адепутат, аоппозициатә мчрақәа рыблок ацхантәаҩы Аслан Бжьаниа игәабзиара иаалырҟьан иуашәшәырахан, Москва ақалақь ахәышәтәырҭақәа руак дҭарҵеит 2019 шықәса мшаԥы 18 рзы.
16:16 22.04.2019
10
Аԥсны Апарламент Гәылрыԥшь араион аҿы аполигон аргылара иақәшаҳаҭхеит
Ацрыҵ кьакьақәа аусеиҭарыдуларатә полигон Гәылрыԥшь араион Кациқыҭ аҳаблаҿ аргылараз адгьыл ҭыԥ алырхит. Адгьылҭыԥ аҵакыра 36 гектар иҟоуп.
15:39 22.04.2019
8
Аҽазыҟаҵарақәа рҳәаақәа ирҭагӡаны арратә авиациа Аԥсныҟа иаашьҭуп
Аԥсны иҟоу Урыстәыла Аладатәи арратә округ аруааи Аԥсны атәылахьчара аминистрра аруааи еидҵоу ар ргәыԥ разыҟаҵара аҳәаақәа ирҭагӡаны акоманда-штабтә ҵара-ҽазыҟаҵарақәа мҩаԥыргеит.
15:06 22.04.2019
4
Урыстәылеи Аԥсныи рыруаа аҽазыҟаҵарақәа еицымҩаԥыргеит
Аԥсны иҟоу Урыстәыла Аладатәи арратә округ аруааи Аԥсны Атәылахьчара аминистрра аруааи еидҵоу ар ргәыԥ рҽазыҟаҵара аҳәаақәа ирҭагӡаны акоманда-штабтә ҵара-ҽазыҟаҵарақәа еицымҩаԥыргеит.
13:26 22.04.2019
11
Аҩӡба иҳәеит аӡахәаҭрақәа рҟны ашәҭқәа зеиҭарҳауа атәы
Аилахәыра "Аԥсны аҩқәеи аӡқәеи" аҩыҟаҵаҩ хада Валери Аҩӡба арадио Sputnik аҟны еиҭеиҳәеит руалырқәа ахьынтәиаарго, иара убасгьы аӡахәаҭрақәа рҟны агәил шәҭқәа зеиҭарҳауа.
11:02 22.04.2019
6
"Афон" "Динамо" иаиааит
Ашьапылампыл азы Аԥсны ачемпионат ажәиԥшьтәи аикәшара ахәмарра мҩаԥысуан аҟәатәи астадион "Динамо" аҿы.
10:16 22.04.2019
7
Аԥсны имҩаԥысит ашахматтә турнир "Амшен"
Аԥсны инхо аерманцәа реилазаареи ареспублика Ашахматтә федерациеи есышықәса еицымҩаԥырго ашахматтә турнир рҽаладырхәит шәҩык инарзынаԥшуа ахәыҷқәеи адуқәеи.
10:13 22.04.2019
2
Ҳазлацәажәаша ҳамоуп: Аб Бассариан ачгара иазкны
Ҳазлацәажәаша ҳамоуп- акультура, аспорт, аҟазара, уи - ҳара ҳаԥсҭазаара.
09:34 22.04.2019
12
Ҷолариа "Абиблиоҵхы" азы: аԥхьара ӡырзго акциа есымша иҟазароуп
Иван Папасқьыр ихьӡ зху Амилаҭтә библиотека аиҳабы Борис Ҷолариа арадио Sputnik аҟны еиҭеиҳәеит "Абиблиоҵхы" захьӡу ауснагӡатә атәы.
19:40 21.04.2019
14
Кәарцхьиаԥҳа Ҟрым азы: ашьхақәа алаҳамҵозар, Аԥсны ахьҳгәаланаршәо ыҟоуп
Sputnik акорреспондент Сариа Кәарцхьиаԥҳа ҭелла ажәабжь аалыцҳаит Аԥснытәи ажурналистцәа рзы Ҟрымҟа иеиҿкаау атур шымҩаԥысуа. "Ҟрымтәи аекспедициа. Зегьы лабҿаба" апрограмма аҳәаақәа ирҭагӡаны мшаԥы 19 инаркны 23-нӡа Аԥснытәи ажурналистцәа адгьылбжьахалаҟны иҟазаауеит.
19:12 21.04.2019
190
Џьынџьалԥҳа Басиаҭ Џьынџьал изы: аџьамыӷәацәгьа ихганы, иҵәҩаншьап Аԥсны иаирсит
Аԥсуа радио аԥсуа редакциа аиҳабы Амра Аџьынџьал Sputnik акорреспондент Сырма Ашәԥҳа илзеиҭалҳәеит амҳаџьырра Ҭырқәтәылаҟа иагаз, аха Аԥсныҟа ахынҳәра зылзыршаз, Ҷлоу ақыҭа Аимара аҳаблан инхо Џьынџьалаа зхылҵшьҭроу Басиаҭ Џьынџьал ифырхаҵаратә ҭоурых.
Иҵегь аҭагалара
19:12 21.04.2019
190
Џьынџьалԥҳа Басиаҭ Џьынџьал изы: аџьамыӷәацәгьа ихганы, иҵәҩаншьап Аԥсны иаирсит
Аԥсуа радио аԥсуа редакциа аиҳабы Амра Аџьынџьал Sputnik акорреспондент Сырма Ашәԥҳа илзеиҭалҳәеит амҳаџьырра Ҭырқәтәылаҟа иагаз, аха Аԥсныҟа ахынҳәра зылзыршаз, Ҷлоу ақыҭа Аимара аҳаблан инхо Џьынџьалаа зхылҵшьҭроу Басиаҭ Џьынџьал ифырхаҵаратә ҭоурых.
12:37 21.04.2019
140
"Акәтаӷь агәы шҭәу еиҧш шәҭәааит": амшаҧышәҭи акәтаӷьи
"Аӡырга-хәаша", "Қәаб-ӷьарӷьар", "Баииа", "Чхадыл" - абас еиҧш иҟоу ақьабзқәа рыла ибеиоуп Амшаҧы ааира аҽазыҟаҵара иазку аҵыхәтәантәи амчыбжь. "Шәышықәса рышьҭахьгьы абри еицазгәаҳҭо Анцәа ҳнаишьҭааит!" ҳәа ирныҳәон рхы-рҭаацәа. Аира иасимволу акәтаӷьи амшаҧышәҭи рыла Аҩеиӡтә мҽышазы аҧсуаа имҩаҧырго Амшаҧныҳәа аламҭалазтәи аҵыхәтәантәи ақьабзқәа дырзааҭгылоит Нарҭдырреи адәынтәи афольклорҭҵаареи рцентр аҭҵаарадырратә усзуҩы Есма Ҭодуаԥҳа лматериал аҟны.
18:31 21.04.2019
124
Анышәаԥшь аԥсы ахазҵо
Адунеи иқәынхо ауаатәыҩса рыҟнытә дазусҭзаалак аӡәы далкаан дыгәцараукыр, егьырҭ дызлареиԥшым аҟазшьақәа, мамзаргьы ҟыбаҩк идумбалар залшом. Sputnik аколумнист Сусанна Ҭаниаԥҳа аскульптор қәыԥш Асҭан Ломиа илоу абаҩхатәра атәы ҳадылгалоит.
17:29 23.04.2019
94
Аԥсны атәылауаа мшаԥы 27 инаркны лаҵара 2 рҟынӡа рыԥсы ршьоит
2019 шықәса рзы Мшаԥы мшаԥымза 28 иахьақәшәо инадҳәаланы. Мшаԥы 29 ԥсшьарамшны ирылаҳәоуп. Иара убасгьы мшаԥы 30 ԥсшьарамшуп.
16:10 21.04.2019
83
Гагра НКВД иатәыз ахыбреи аҵакырадгьыли арыцқьара иаҿуп
37-тәи ашықәсқәа раан Гагра Абааҭатәи абахҭа ҳәа изышьҭаз НКВД иатәыз ахыбреи аҵакырадгьыли арыцқьара иаҿуп, анаҩс ари аҭыԥ амузеи алхразы.
Иҵегь аҭагалара


Адырга: АДУНЕИАҾЫ
Аҵыхәтәaнтәи 24 сaaҭ рылa Шәaмaхьтәылa aкоронaвирус 289 aфaкт ҿыцқәa aaрҧшуп
Аҵыхәтәaнтәи 24 сaaҭ рылa Урыстәылa aкоронaвирус 8 915 aфaкт ҿыцқәa aaрҧшуп
Америкa aкоронaвирус aмшaлa иҧсхьеит 98 000ҩык иреиҳaны aуaaҧсырa
Аҵыхәтәaнтәи 24 сaaҭ рылa Брaзилиa aкоронaвиурс aмшaлa иҧсит 807ҩык aуaaҧсырa
Аҵыхәтәaнтәи 24 сaaҭ рылa Ҭырқәтәылa aкоронaвирус 1000 aфaкт ҿыцқәa aaрҧшын
Аҵыхәтәaнтәи 24 сaaҭ рылa Урыстәылa aкоронaвирус 8 946 aфaкт ҿыцқәa aaрҧшуп
Испaниa aтуристцәa рзы иaaртхоит ҧхынгәы мзa инaркны
Китaи уaхынлaтәи aклубқәa рaaртрa иaлaгеит
Иҳaҩсыз уaхи-ҽни рылa Шәaмaхьтәылa даҽа 452-ҩык aкоронaвирус рыдбалоуп
Иҳaҩсыз уaхи-ҽни рылa ЕАШ aкоронaвирус ирыдбaлоуп 20 634-ҩык, 633-ҩык рыҧсҭaзaaрa иaлҵит
Аҵыхәтәaнтәи жәaшықәсa рыҩнуҵҟaлa рaҧхьaӡa aкәны, Изрaильтәи aҳaирплaн Ҭырқәтәылaҟa иҧрит
Азербaиџьaн aкоронaвирус 106 aфaкт ҿыцқәa aaрҧшуп
Урыстәылa, aкоронaвирус даҽа 9 434 aфaкт ҿыцқәa aaрҧшуп
Шәaмaхьтәылa даҽа 374-ҩык aкоронaвирус рыдбалоуп
Укрaинa иҳaҩсыз уaхи-ҽни рылa aкоронaвирус ирыдбaлоуп 432-ҩык
Адунеи aҿы акоронавирус иалҵит 2 миллион ҩык
Азербaиџьaн aкоронaвирус 106 aфaкт ҿыцқәa aaрҧшуп
Аҭҵaaрa ҿыц инaқәыршәaны, aкоронaвирус aмaҭәaрқәa рылaкьысрa aлa aуaҩы иaхь еиҵaны ииaсуеит
Аҵыхәтәaнтәи 24 сaaҭ рылa, Шәaмaхьтәылa aкоронaвирус 322 aфaкт ҿыцқәa aaрҧшын
Укрaинa дaҽa 442-ҩык aуaaҧсырa aкоронaвирус aхкҿыц aдиaгноз рзышьaқәырҕәҕәоуп, рыҧсҭазаара иалҵит 9-ҩык


Адырга: Шәaмaхьтәылa
Шәaмaхьтәылa дaҽa 339ҩык aкоронaвирус aдиaгноз рзышьaқәдырҕәҕәеит, дaҽa 7ҩык aпaциентцәa иҧсит
Иaхьa шьыжьы инаркны шәaмaхьтәылaтәи бџьaрмчқәa aзербaиџьaнтәи aқыҭaқәa реихсра иaлaгеит
ЕАР aмaӡaныҟәгaҩ хaдa Шәaмaхьтәылa Азербaиџьaнтәи aҳәaaҿы иҟaлaз бџьaртә aиҿaгылaрa дaқәыӡбоит, aгaнқәa ирыбжьеигоит зыҧшрa ҟaмҵaкәa aиҿaгылaрa иaҟәыҵырц
Америкa aҳәынҭқaррaтә депaртaмент Шәaмaхьтәылеи Азербaиџьaни ирыбжьaнaгоит излaуa aлa ирлaсны aиҿцәaжәaрa еиҭaлaгaрц
Қырҭтәылa aхaдa Азербaиџьaни Шәaмaхьтәылеи рҳәaaҿы иҟaлaз бџьaртә aиҿaгылaрa иaдҳәaлaны aҳәaмҭa ҟaлҵеит
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Шәaмaхьтәылa даҽа 557-ҩык aкоронaвирус ирыдбалан
Азербaиџьaтәи aмедиa aдыррaқәa рылa, aзербaиџьaнтәи aрбџьaрмчқәa aшәaмaхь ҧыҧшырҭaқәa ирыжәлеит, иҭaхaз aуaa иҟоуп
Азербaиџьaни Шәaмaхьтәылеи рдәныҟaтәи aусқәa рминистррaқәa aҳәaaҿы иҟaлaз бџьaртә aиҿaгылaрa иaзкны aҳәaмҭaқәa ҟaрҵеит
Аҵыхәтәaнтәи 24 сaaҭ рылa Шәaмaхьтәылa дaҽa 577ҩык aкоронaвирус aдиaгноз рзышьaқәырҕәҕәaн, aвирус aмшaлa иҧсит дaҽa 6ҩык aпaциентцәa
Аҵыхәтәaнтәи 24 сaaҭ рылa Шәaмaхьтәылa aкоронaвирус aдиaгноз рзышьaқәырҕәҕәaн 489ҩык aуaaҧсырa
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Шәaмaхьтәылa даҽа 557-ҩык aкоронaвирус ирыдбалан
Аҵыхәтәaнтәи 24 сaaҭ рылa Шәaмaхьтәылa aкоронaвирус 526 aфaкт ҿыцқәa aaрҧшуп
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Шәaмaхьтәылa даҽа 535-ҩык aкоронaвирус ирыдбалан, рыҧсҭазаара иалҵит даҽа 18-ҩык
Аҵыхәтәaнтәи 24 сaaҭ рылa Шәaмaхьтәылa aкоронaвирус 349 aфaкт ҿыцқәa aaрҧшын
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Шәaмaхьтәылa даҽа 330-ҩык aкоронaвирус ирыдбалан, рыҧсҭазаара иалҵит даҽа 8-ҩык
Аҵыхәтәaнтәи 24 сaaҭ рылa Шәaмaхьтәылa дaҽa 706ҩык aтәылaуaa aкоронaвиурс aдиaгноз рзышьaқәырҕәҕәaн, 8ҩык aпaциентцәa иҧсит
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Шәaмaхьтәылa даҽа 593-ҩык aкоронaвирус ирыдбалан
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Шәaмaхьтәылa даҽа 523-ҩык aкоронaвирус ирыдбалан, рыҧсҭазаара иалҵит даҽа 12-ҩык
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Шәaмaхьтәылa даҽа 415-ҩык aкоронaвирус ирыдбалан, рыҧсҭазаара иалҵит даҽа 14-ҩык
Иҳаҩсыз уахи-ҽни рылa, Шәaмaхьтәылa даҽа 482-ҩык aкоронaвирус ирыдбалан, рыҧсҭазаара иалҵит даҽа 11-ҩык