Адыгэ Республикэм лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет и Тхьаматэ Шъхьэлэхъо Аскэр
Сирием щыщ тилъэпкъэгъухэм Адыгеим къэкощыжьхэу заублэгъагъэр 2012-рэ илъэсым ижъоныгъокIэ мазэ къыщегъэжьагъэу ары. Анахьэу жъугъэу къызыкощыжьыгъэхэр 2012-рэ, 2013-рэ илъэсхэм яятIонэрэ кIэлъэныкъу.
Сирием IашэкIэ щызэпэуцужьхэу зырагъэжьагъэм къыщыублагъэу ащ щыщ адыгэ мин 1,1-м ехъумэ Адыгеим - ятарихъ чIыгужъ - къагъэзэжьыгъ. Ахэм ащыщэу нэбгырэ 603-мэ пIалъэ горэкIэ Урысые Федерацием щыпсэунхэу Iизын, нэбгырэ 421-мэ «вид на жительство» зыфаIорэ тхылъыр, нэбгырэ 22-мэ Урысые Федерацием игражданствэ, нэбгырэ 63-мэ пIалъэ горэкIэ шъхьэегъэзыпIэ аратыгъ. 2015-рэ илъэсым щылэ мазэм и 1-м ехъулIэу ащ фэдэ пчъагъэхэр къэзытыгъэр Урысыем кощын IофхэмкIэ и Федеральнэ къулыкъу Адыгэ РеспубликэмкIэ и Къутам ары. Ащ нэмыкIэу, Адыгеим иапшъэрэ еджэпIитIумэ Сирием щыщ адыгэ кIэлэ 82-рэ ащеджэ. Тилъэпкъэгъухэм ыпкIэ хэмылъэу медицинэ уплъэкIунхэр арагъэкIух, пIалъэ горэкIэ Урысые Федерацием щыпсэунхэмкIэ Iизын, «вид на жительство» зыфаIорэ тхылъыр къаратыным пае документэу арахьылIэн фаехэмкIэ ящыкIэгъэ справкэхэр ыпкIэ хэмылъэу къараты.
Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу ТхьакIущынэ Аслъан ипресс-конференциеу бэмышIэу щыIагъэм журналистхэр къыщыкIэупчIагъэх тилъэпкъэгъухэр республикэм зэрэригъэблэгъэжьыгъэхэм, тарихъ чIыгужъым щыIакIэу илъым есэнхэмкIэ амалхэр зэрэзэрахьэхэрэм афэгъэхьыгъэу.
- Сирием къикIыжьырэ тилъэпкъэгъухэр щыIакIэм хэгъэгъозэгъэнхэкIэ IэпыIэгъу афэхъущт республикэ комиссие Адыгеим щызэхащагъэу Iоф ешIэ. ПIалъэ горэкIэ ахэр регистрацие шIыгъэнхэм, уахътэ горэкIэ республикэм щыпсэунхэу Iизын ятыгъэным, урысыбзэ, Урысыем, Адыгеим ащыпсэурэ лъэпкъхэм ятарихъ, якультурэ, хэбзэгъэуцугъэхэм алъапсэхэр ягъэшIэгъэнхэм, ятэжъ пIашъэхэм ячIыгужъ къэзгъэзэжьыгъэхэм якIалэхэр еджапIэхэм, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм ягъэштэгъэнхэм, IофшIэпIэ чIыпIэ нэкIэу щыIэхэмкIэ къэбархэр аIэкIэгъэхьэгъэнхэм, IофшIэным икъэгъотынкIэ IэпыIэгъу афэхъугъэным япхыгъэ Iофыгъохэм язэшIохынкIэ хабзэр адеIэу фежьагъ, - хигъэунэфыкIыгъ Адыгеим и ЛIышъхьэу ТхьакIущынэ Аслъан. - Сирием къикIыжьыгъэ адыгэ унагъохэм ящыIакIэ тIэкIу-тIэкIузэ зэтеуцо, ахэм ащыщхэм унэхэр зэрагъэгъотыгъэх, IофшIапIэхэм аIухьагъэх.
Атэжъ чIыгужъым къэзгъэзэжьыгъэхэм бэджэндэу аштэщт унэм икъэгъотынкIэ IэпыIэгъу къафэхъух Адыгэ Республикэм икъэралыгъо учреждениеу «ЧIыгужъым къэзгъэзэжьыгъэхэр хэзгъэгъозэжьырэ Гупчэр», чIыгужъым къэзгъэзэжьыгъэхэр хэзгъэгъозэжьырэ Унэр, Адыгэ Республикэм и Фондэу чIыгужъым къэзгъэзэжьыгъэхэм IэпыIэгъу языгъэгъотырэр. Анахьэу фэныкъо унагъохэм Адыгэ Республикэм икъэралыгъо учреждениеу «ЧIыгужъым къэзгъэзэжьыгъэхэр хэзгъэгъозэжьырэ Гупчэм» пIалъэ горэкIэ псэупIэ ащаратыгъ. Къуаджэхэм адэт унэхэр ыпкIэ хэмылъэу бэджэндэу аратых.
Анахьэу IэпыIэгъу зищыкIагъэхэр республикэм къэкощыжьыгъакIэхэр ары. ЧIыгужъым къэзгъэзэжьыгъэхэр хэзгъэгъозэжьырэ Гупчэм ахэр пIалъэ горэкIэ щыдатхэх Урысые Федерацием пIалъэ горэкIэ щыпсэунхэу Iизын къаратыным ыкIи шъхьэегъэзыпIэ щагъотыным пае.
Непэ ехъулIэу хэгъэгу зэфэшъхьафхэм къарыкIыгъэ нэбгырэ 412-м ехъу (Сирием къикIыжьыгъэ адыгэ 353-р) Гупчэм щыдатхагъ хабзэмкIэ статусэу Урысые Федерацием щыряIэщтым иIофыгъохэм язэшIохын пае нэмыкI юридическэ адрес зэрагъэгъотынэу амал зэрямыIэм къыхэкIэу. ПIалъэ горэкIэ ахэр республикэм щыпсэунхэу Iизын къаратыным тегъэпсыхьэгъэ документхэм язэхэгъэуцонкIэ Гупчэм иIофышIэхэр ахэм IэпыIэгъу къафэхъух.
Адыгэ Республикэм лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет и Тхьаматэу Шъхьэлэхъо Аскэр ащ фэгъэхьыгъэу къыIуатэзэ, мы лъэныкъомкIэ общественнэ организациехэм мэхьанэу яIэр хигъэунэфыкIыгъ.
- Адыгэ Республикэм иобщественнэ Фондэу чIыгужъым къэзгъэзэжьыгъэхэм IэпыIэгъу афэхъурэм 2012 - 2013-рэ илъэсхэм Адыгеим къэзгъэзэжьыгъэ унагъохэм азыныкъо нахьыбэмэ мэзищым телъытагъэу зыщыпсэухэрэ унэм пае бэджэндыпкIэр афитыгъ, ащкIэ цIыфхэм агу пыкIыгъэ ахъщэр къызыфигъэфедагъ. Анахьэу фэныкъо унэгъо 21-мэ етIани мэзихкIэ зыщыпсэущтхэ унэм пае бэджэндыпкIэр афитыгъ, - къыIуагъ Шъхьэлэхъо Аскэр.
Адыгэ Республикэм лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет къызэритыгъэмкIэ, IэкIыб къэралыгъохэм къарыкIыжьыгъэ тилъэпкъэгъухэм азыныкъо нахьыбэр Мыекъуапэ щэпсэух, адрэхэр республикэм имуниципальнэ образование зэфэшъхьафхэм (нахьыбэу Тэхъутэмыкъое районым) ащэпсэух. Урысые хэбзэгъэуцугъэм тетэу Тэхъутэмыкъое районымрэ Мыекъопэ районымкIэ къуаджэу Мэфэхьаблэрэ унэ зыщашIыщт чIыгу Iахьхэр ахэм къащыфыхагъэкIых.
Сирием къикIыжьыгъэ тилъэпкъэгъухэм унэе унэ щашIыным пае чIыгу Iахь 37-рэ къуаджэу Мэфэхьаблэ къащыфыхагъэкIыгъ. Тэхъутэмыкъое районымкIэ Афыпсыпэ къоджэ псэупIэм хэхьэрэ икъоджиплIымэ Сирием къикIыжьыгъэ тилъэпкъэгъуи 130-м ехъу ащэпсэу. Хабзэм ичIыпIэ къулыкъухэр, Адыгэ Хасэм хэтхэр, чIыпIэ предпринимательхэр, общественностыр къадеIэзэ чIыгу Iахьхэу къафыхагъэкIыгъэхэм ищыкIэгъэ инфраструктурэр ащагъэпсыгъ, общественностым, мылъку зиIэхэм ягупыкI IэпыIэгъукIэ, ежь тилъэпкъэгъухэм ямылъкукIэ унэ 14 агъэпсыгъ. Унихэу ашIыщтым алъапсэ агъэчъыгъах. Ащ нэмыкIэу унэгъуищмэ ежь-ежьырэу унэхэр къащэфыгъэх, зы унагъом ялъэкъоцIэгъухэм унэ къыфащэфыгъ.
Сирием къикIыжьыгъэ тилъэпкъэгъухэр джащ фэдэу Инэм къоджэ псэупIэм, Шэуджэн, Кощхьэблэ, Красногвардейскэ районхэм якъуаджэхэм ащэпсэух. Адыгэ Республикэм и Комитетэу чIыпIэ зыгъэIорышIэжьынымкIэ къулыкъухэм адэлажьэрэм унэ нэкIэу щыIэ пчъагъэр зэригъэшIагъ, Сирием къикIыжьыгъэ адыгэ унагъохэм ыпкIэ хэмылъэу ахэр аратыным бысымхэр фэхьазырых.
Тилъэпкъэгъухэм урысыбзэ ягъэшIэгъэн зэрэфаер къыдалъытэзэ, Адыгэ Республикэм гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ 2012-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Сирием къикIыжьыгъэ тилъэпкъэгъухэм урысыбзэ ягъэшIэгъэным тегъэпсыхьэгъэ курсхэр Мыекъуапэ къыщызэIуихыгъэх. Джыдэдэми ахэм Iоф ашIэ. Курсхэм мылъкоу апэIухьэрэр республикэ бюджетым къыхэкIы. Джащ фэдэу урысыбзэм изэгъэшIэнкIэ курсхэр Тэхъутэмыкъое районымкIэ къуаджэу Пэнэхэси щызэхащэгъагъэх. 2013-рэ илъэсым Министерствэм Адыгеимрэ Урысыемрэ ащыпсэурэ лъэпкъхэм ятарихърэ якультурэрэ язэгъэшIэнкIэ курс заули зэхищэгъагъ.
- Гухэлъ гъэнэфагъэ зиIэ республикэ программэу «IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм зэпхыныгъэу адытиIэр гъэпытэгъэныр» зыфиIоу 2012 - 2016-рэ илъэсхэм ателъытагъэм диштэу Адыгэ Республикэм лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет адыгабзэр дунэе проектэу «Bооk2» зыфиIорэм хигъэхьагъ ыпэкIэ зыщыпсэущтыгъэхэ хэгъэгум щагъэфедэщтыгъэ бзэмкIэ яныдэлъфыбзэ Адыгеим къэзгъэзэжьыгъэ тилъэпкъэгъухэм зэрагъэшIэным пае. Джащ фэдэу урысыбзэр зызэрагъэшIэ нэуж тилъэпкъэгъухэм ясэнэхьаткIэ Урысыем Iоф щашIэн алъэкIыным пае IэкIыб къэралыгъохэм къащаратыгъэ дипломхэр Урысыем къыщыдалъытэн зэралъэкIыщт шIыкIэр бзэ зэфэшъхьафхэмкIэ зэрадзэкIыжьыгъ, - хигъэунэфыкIыгъ Шъхьэлэхъо Аскэр.
2002-рэ илъэсым бэдзэогъум и 25-м аштэгъэ Федеральнэ законэу N 115-р зытетэу «IэкIыб къэралыгъохэм яцIыфхэм Урысые Федерацием правовой положениеу щыряIэм ехьылIагъ» зыфиIорэм фашIыгъэ зэхъокIыныгъэхэм 2015-рэ илъэсым щылэ мазэм и 1-м къыщегъэжьагъэу кIуачIэ яIэ хъугъэ. Ахэм къащыдэлъытагъ пIалъэ горэкIэ Урысые Федерацием щыпсэунхэу Iизын, «вид на жительство» зыфаIорэ тхылъыр къаратыным, Iоф ашIэнэу Iизын е патент къаратыным пае IэкIыб къэралыгъохэм яцIыфхэм урысыбзэр, Урысыем изаконхэмрэ итарихърэ зэрашIэрэр къэзыгъэшъыпкъэжьырэ тхылъхэр аIэкIэлъын зэрэфаер.
Ащ фэдэ тхылъхэм ахэхьэх сертификатхэу, гъэсэныгъэу яIэр къэзыушыхьатырэ документхэу, аттестатхэу 1991-рэ илъэсым ыпэкIэ СССР-м хахьэщтыгъэ къэралыгъохэм къащаратыгъэхэр. Джащ фэдэу гъэсэныгъэу, IэпэIэсэныгъэу яIэр къэзыушыхьатырэ документхэу IэкIыб къэралыгъохэм яцIыфхэу Урысыем къэралыгъо кIэух аттестациер гъэхъагъэ хэлъэу щызыкIугъэхэм къаратыгъэхэри аштэх.
Адыгэ къэралыгъо университетым имеждународнэ факультет уплъэкIунхэмрэкIэ Гупчэу щызэхэщагъэм непэ сертификат къащаIахын алъэкIыщт. ШэпхъакIэхэм атетэу мыщ щылэ мазэм и 30-м апэрэу уплъэкIунхэр щызэхащагъ. Шъугу къэдгъэкIыжьын, Адыгэ къэралыгъо университетым IэкIыб къэралыгъохэм яцIыфхэм яуплъэкIункIэ Гупчэу лъэпкъхэм язэкъошныгъэ и Урысые университет (къ. Москва) щызэхэщагъэм зэзэгъыныгъэ зэрэдишIыгъэр ыкIи а зэзэгъыныгъэм тетэу уплъэкIунхэр зэрэзэхащэрэр.
Урысыбзэ зымышIэхэрэм е дэеу ар зышIэхэрэм апае Адыгэ къэралыгъо университетым имеждународнэ факультет уплъэкIунхэмрэкIэ Гупчэу щызэхэщагъэм IэкIыб къэралхэм яцIыфхэм урысыбзэр зыщызэрагъэшIэн алъэкIыщт курсхэр къыщызэIуахыгъэх.
- Адыгэ Республикэм лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитетрэ Урысыем кощын IофхэмкIэ и Федеральнэ къулыкъу Адыгэ РеспубликэмкIэ и Къутамэрэ зэдызэхащэгъэ Iэнэ хъураем кощын Iофхэм яхьылIэгъэ хэбзэгъэуцугъэм зэхъокIыныгъэу фашIыгъэхэм ыкIи 2015-рэ илъэсым щылэ мазэм и 1-м къыщегъэжьагъэу кIуачIэ зиIэ хъугъэхэм щатегущыIагъэх. Iэнэ хъураем республикэ общественнэ организациехэр, лъэпкъ-культурэ объединениехэу республикэм щызэхэщагъэхэм ыкIи тилъэпкъэгъухэмрэ къихьагъэхэмрэ Iоф адэзышIэхэрэм япащэхэр къырагъэблэгъэгъагъэх, - къыщаIуагъ Адыгэ Республикэм лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет.
Сирием къикIыжьыгъэ адыгэхэм шIушIэ IэпыIэгъоу арагъэгъотырэм игугъу къэшIыгъэн фае. ЧIыгужъым къэзыгъэзэжьыгъэхэм IэпыIэгъу афэхъурэ общественнэ Фондэу 1997-рэ илъэсым республикэм щызэхащагъэм 2012-рэ, 2013-рэ илъэсхэм мылъкум икъэугъоинкIэ Iофышхо зэшIуихыгъ. 2012 - 2013-рэ илъэс еджэгъухэм сомэ 3000 хъурэ стипендиехэу Фондым къыхэкIыхэрэр Сирием щыщ студент 62-мэ мазэ къэс аратыщтыгъ. Джащ фэдэу унэгъо 77-мэ мылъкукIэ адеIагъэх. ЗэтыгъокIэ Фондым сомэ 3000 зырыз кIэлэеджакIохэм аритыгъ. Спонсорхэм яахъщэкIэ Сирием къикIыгъэ нэбгырэ 11-р Адыгэ къэралыгъо университетым иподготовительнэ курсхэм ащырагъэджагъэх, нэужым еджэнхэу федеральнэ квотэ ахэм къыдахын алъэкIыгъ.
Мылъкум икъэугъоинкIэ непэ Фондым СМС-IэпыIэгъур къызфегъэфедэ. ТапэкIэ Фондым IэкIыб къэралыгъохэу адыгэхэр зыщыпсэухэрэм яобщественнэ организациехэм мылъку зэраугъоирэмкIэ макъэ аригъэIугъагъ. Тыркуем щыпсэурэ адыгэхэм ахъщэу къагъэхьыгъэр доллари 100 зырызэу Сирием къикIыгъэхэу тиреспубликэ щеджэрэ студентхэм атырагощэгъагъ. Тыркуем щыщ сатыушIэ заулэмэ сомэ мин зырыз студент 41-мэ аратыгъ. Тыркуем ис адыгэ унэгъо заулэмэ сомэ мин 90-рэ фэдиз Сирием къикIыжьыгъэ унагъохэм къафарагъэхьыгъ.
Адыгэ Республикэм игъэцэкIэкIо къулыкъухэм яIофышIэхэм ямылъкоу сомэ 1530355-рэ хъурэр 2013-рэ илъэсым анахьэу фэныкъогъэ унэгъо 26-мэ афызэхадзагъ.
Сирием къикIыжьыгъэ тилъэпкъэгъухэм мылъку афэугъоигъэным къыхэлэжьагъэх Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет - Хасэм идепутатхэр, Краснодар краимкIэ Успенскэ районым хэхьэрэ къоджищмэ адэсхэр, ХышIуцIэ Iушъом щыпсэурэ адыгэхэр, Адыгэ Республикэм иобщественнэ организациеу «Адыгэ Хасэр», Тэхъутэмыкъое районым, Адыгеим инэмыкI псэупIэхэм я Адыгэ Хасэхэр, республикэ общественнэ организациеу «ЧIыгужъым къэзыгъэзэжьыгъэхэр хэзыгъэгъозэжьырэ Унэр», Адыгэ Республикэм мамырныгъэмкIэ и Лигэ, Адыгэ Республикэм щыпсэурэ къэндзалхэм яобщественнэ организациеу «Дуслык» зыфиIорэр.
Адыгеим лэжьыгъэ ыкIи нэмыкI гъомылапхъэхэр къыщызыхьыжьыхэрэм Сирием къикIыжьыгъэ тилъэпкъэгъухэм ренэу яшIушIэ IэпыIэгъу алъагъэIэсы. ГущыIэм пае, 2014-рэ илъэсым комиссием иунашъокIэ шIушIэ IэпыIэгъум ахэр хэлэжьагъэх. Лэжьыгъэрэ нэмыкI гъомылапхъэрэ къэзыхьыжьыхэрэм Адыгэ Республикэм и Фондэу чIыгужъым къэзыгъэзэжьыгъэхэм IэпыIэгъу афэхъурэм хьаджыгъэ тонни 4-рэ тыгъэгъэзэ дэгъэ тонни 2,5-рэ IэкIагъэхьагъэх. Джащ фэдэу IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ Министерствэмрэ ащ къыфэIорышIэрэ учреждениехэмрэ гъомылапхъэхэр ыкIи унэгъо кIоцIым анахьэу щящыкIэгъэ пкъыгъохэр Фондым IэкIигъэхьагъэх. Мылъкоу ахэм къаугъоигъэмкIэ унэгъуи 136-мэ, Сирием къикIыгъэхэу республикэм иапшъэрэ еджапIэхэм ачIэсхэм адеIагъэх.
2015-рэ ИлъэсыкIэр къызихьащтым ехъулIэу анахьэу фэныкъорэ унэгъо 21-мэ шIушIэ IэпыIэгъу аратыгъ. Адыгеим хабзэ щыхъугъ тилъэпкъэгъухэу зичIыгужъ къэзыгъэзэжьыгъэхэм якIэлэцIыкIухэр ИлъэсыкIэм тегъэпсыхьэгъэ республикэ шIушIэ Iофтхьабзэхэм къарагъэблэгъэнхэр, зыныбжь илъэс 14-м нэмысыгъэ кIэлэцIыкIу пстэуми илъэсыкIэ шIухьафтынхэр аратынхэр, тилъэпкъэгъухэм якIэлэцIыкIухэу Урысыем къыщыхъугъэхэм шIухьафтынхэр афашIынхэр.
2014-рэ илъэсым Iоныгъом и 1-м къыщегъэжьагъэу Сирием къикIыжьыгъэ тилъэпкъэгъухэм якIэлэцIыкIу 86-р республикэм иеджапIэхэм ачIэхьагъ. Адыгэ Республикэм гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэрэ муниципальнэ хабзэм икъулыкъухэмрэ еджапIэхэм ахэт тхылъеджапIэмэ яфондхэмрэ спонсорхэм ямылъкурэ къызыфагъэфедэзэ, апшъэрэ классхэм арысхэм зэрырагъэджэщтхэ тхылъхэр аIэкIагъэхьагъэх. Илъэси 3 - 7 зыныбжь сабыйхэр кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм аштагъэх.
Къалэу Мыекъуапэ щыпсэухэрэм IофшIапIэ къафэгъотыгъэнымкIэ Гупчэм IофшIэнымкIэ рынкэм IофшIэпIэ чIыпIэ нэкIхэу щыщыIэхэм яхьылIэгъэ къэбархэр ягъэшIэгъэнхэм тегъэпсыхьагъэу Сирием къикIыжьыгъэ тилъэпкъэгъухэм зэIукIэгъуищ адыриIагъ. Джыдэдэм нэбгырэ 200-м ехъу псэолъэшIыпIэхэм, производствэхэм, фэIо-фашIэхэр зыщагъэцэкIэрэ лъэныкъом, сатыум, общественнэ гъэшхэным, медицинэм ащэлажьэ, культурэм фэгъэзагъэу Iоф ашIэ. Унэгъо заулэмэ унэгъо хъызмэтыр зэрахьэ.
Сирием къикIыжьыгъэ тилъэпкъэгъухэм яIахьылхэм якъэгъотын Адыгэ Республикэм и Комитет Iоф дешIэ. Сирием къикIыжьыгъэхэм адыгэ лъэкъуацIэу ахьыхэрэр агъэнэфагъэх ыкIи ахэр къэбар жъугъэм иамалхэмрэ Интернет-сайтхэмрэ къарагъэхьагъэх. Республикэм ис унэгъо заулэ ялъэкъоцIэгъухэм адеIэхэу рагъэжьагъ (унэм ишIынкIэ гъомылапхъэкIэ адеIэх, ыпкIэ хэмылъэу зыщыпсэущтхэ унэр араты, унагъом къихъухьэрэ хъярхэм къарагъэблагъэх).
Адыгэ Республикэм лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет тилъэпкъэгъухэр щырагъэблагъэх. 2014-рэ илъэсым тилъэпкъэгъу нэбгыри 176-мэ Комитетым итхьаматэрэ тилъэпкъэгъухэм зэпхыныгъэ адыряIэнымкIэ отделым ипащэрэ зафагъэзагъ. Ахэм япроцент 90-м ехъур Сирийскэ Араб Республикэм къикIыжьыгъэх. Тхылъ пстэуми ахэплъагъэх. Тхылъхэм япроцент 80-м ехъумкIэ лъэIоу яIагъэхэр афагъэцэкIагъэх, тхылъищ щагъэзыягъ, адрэхэм язэхэфын ыуж итых.
- Сирием щыщхэу ренэу е уахътэ горэкIэ Мыекъуапэ, Адыгеим икъуаджэхэм ащыпсэунхэу къэкIуагъэхэм мигрант фэдэхэу зэрямыплъыхэрэр къэIогъэн фае. Комитетым изаказкIэ социальнэ ушэтынхэу зэхащэгъагъэхэм ар нафэ къашIыгъ. IофшIэнымкIэ рынкэм ахэм гумэкIыгъо гори къыралъхьэрэп, сыда пIомэ аIухьанхэу зыфэмыехэ IофшIэпIэ чIыпIэ нэкIхэр ары ахэм аубытыхэрэр. Ахэм ащыщыбэмэ яIоф къызэIуахы, унэе IэпыIэгъу хъызмэтыр зэрахьэ, лъэпкъ IэрышIхэр ашIыхэ ашIоигъу, - хигъэунэфыкIыгъ Шъхьэлэхъо Аскэр.
Зэсэгъэхэ щыIакIэр къэзыбгынэгъэ, мылъкуи, IофшIапIи зышIокIодыгъэ тилъэпкъэгъухэм ятарихъ чIыгужъ къагъэзэжьыгъэу зэрэщыпсэухэрэм агу къеIэты.
Адыгэ Макъ


Роспотребнадзорым и ГъэIорышIапIэу Адыгэ Республикэм щыIэм къызэритырэмкIэ, СПИД-м илIыкIыгъэхэм я Дунэе мафэ ипэгъокIэу жъоныгъуакIэм и 14-м къыщегъэжьагъэу и 19-м нэс «линие плъырым» Iоф ышIэщт.
Урысыем ыкIи республикэм мы лъэныкъомкIэ Iофхэм язытет специалистхэм къаIотэщт, узыр цIыфхэм зэрэзэпахыжьырэ шIыкIэр, ар къызэузыгъэм къехъулIэрэр, нэмыкI упчIэхэми яджэуапхэр специалистхэм закъыфэзгъэзагъэхэм агъотыжьыщтых.
Республикэм щыпсэухэрэр телефон номерхэу: 8 (8772) 52-74-33, 57-11-84 (эпидемиологическэ надзорым иотдел), 8 (8772) 52-18-47 (гигиенэм ыкIи эпидемиологием я Гупчэу АР-м щыIэм иконсультационнэ гупч), 8-800-555-49-43 (Роспотребнадзорым изэикI Консультационнэ гупчэ ителефон) къытеонхэ алъэкIыщт.
Шъугу къэтэгъэкIыжьы, 2019-рэ илъэсым СПИД-м илIыкIыгъэхэм я Дунэе мафэ я 36-у зэрэхагъэунэфыкIыщтыр. Пшъэрылъэу Iофтхьабзэм иIэр зэхъокIырэп, мыщ илIыкIыгъэхэр тыгу къэдгъэкIыжьын, узыр хэти къынэсын зэрилъэкIыщтым тегупшысэныр ары.
2019-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм и 1-м ехъулIэу ВИЧ яIэу нэбгырэ 1173-рэ Адыгеим щыпсэоу агъэунэфыгъ, ахэм ащыщэу нэбгыри 10-р кIэлэцIыкIух. ВИЧ-р къахагъэщыгъэу нэбгырэ 308-мэ нэмыкI ушъхьагъу яIэу ядунай ахъожьыгъ, ахэм ащыщэу 163-р СПИД-м илIыкIыгъэх.
Тызхэт илъэсым жъоныгъуакIэм и 1-м ехъулIэу ВИЧ-р яIэу нэбгырэ 973-мэ диспансерым ащылъэплъэх, ахэм ащыщэу нэбгырэ 386-мэ антиретровируснэ терапие афашIы.
Илъэс къэс ВИЧ-р яIэмэ къыхэгъэщыгъэным фэгъэхьыгъэ уплъэкIун 99000-рэ фэдиз республикэм щырагъэкIокIы. Тызхэт илъэсым пыкIыгъэ мэзиплIым къыкIоцI ВИЧ-р яIэу нэбгырэ 51-рэ агъэунэфыгъ. Нэбгырэ мини 100-м телъытагъэу мы узыр зиIэр процент 11,2-рэ мэхъу. Ар блэкIыгъэ илъэсым мыщ фэдэ уахътэм егъэпшагъэмэ, процент 17,9-кIэ нахьыб.
(Тикорр.).


Мэкъуогъум и 6-м, (10.06.2018), Адыгэ хьалыжъом имафэ фэгъэхьыгъэ мэфэкI зэхахьэ Адыгэ Республикэм ит псыкъефэхэу Гъофыбгы (Руфабгъо) щыкIуагъ.
МэфэкIым икIэщакIохэр: «Руфа-Тур», Адыгэ Республикэм мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ ыкIи Адыгэ Республикэм зекIомкIэ и Комитет.
МэфэкI зэхахьэм зэфэшъхьаф хьэлыжъохэр къыщагъэлъэгъкагъэх, зэнэнэкъокъухэр щыIагъэх ыкIи кIэухым джэгъу ашIыгъ.
Сурэтхэр: adygvoice.ru
Мы аужьырэ сурэти 4-р зытрихыгъэр: Куных Нурбый


ПэшIорыгъэшъ зэфэхьысыжьхэр ашIыгъэх

Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат АР-м хэдзынхэмкIэ и Гупчэ комиссие и Тхьаматэу Сэмэгу Нурбый IофшIэгъу зэIукIэгъоу дыриIагъэм Адыгеим щыкIогъэ хэдзынхэм пэшIорыгъэшъ зэфэхьысыжьэу афэхъугъэхэм щатегущыIагъэх.
АР-м хэдзынхэмкIэ и Гупчэ комиссие къызэритырэмкIэ, хэдзынхэр хэбзэгъэуцугъэм диштэу рекIокIыгъэх, республикэм щыпсэурэ нэбгырэ 85948-мэ (процент 36,16-рэ) амакъэ атыгъ. Сэмэгу Нурбый къызэриIуагъэмкIэ, Iоныгъом и 10-м республикэм хэдзын кампание 65-рэ щызэхащагъ. Адыгеим хэдзынхэр тэрэзэу щыкIуагъэкIэ алъытагъ.
Къалэу МыекъуапэкIэ зы мандат зиIэ хэдзыпIэ койхэу N 8-м ыкIи N 13-м Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет — Хасэм идепутатхэм яхэдзын тедзэхэр Iоныгъом и 10-м щыIагъэх. Ахэм зэфэхьысыжьэу афэхъугъэхэм къызэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, зы мандат зиIэ хэдзыпIэ коеу N 8-м Цэй Эдуард Кущыку ыкъор (65,33-рэ макъэу фатыгъ), зы мандат зиIэ хэдзыпIэ коеу N 13-м Подлегаев Роман Виктор ыкъор (58,20-рэ) ащыхадзыгъэх.
Къоджэ псэупIэхэм япэщэ 24-у хадзыгъэхэм ащыщэу 20-р — «Единэ Россием», 1-р — КПРФ-м ялIыкIох, нэбгырищмэ ежь-ежьырэу зыкъагъэлъэгъожьыгъ. Муниципальнэ образованиехэм ащыIэгъэ хэдзынхэр пштэхэмэ, депутат мандат 520-р мырэущтэу атегощагъэ хъугъэ: 387-р — «Единэ Россием» икандидатых, 57-мэ — ежь-ежьырэу зыкъагъэлъэгъожьыгъ, КПРФ-м илIыкIохэм мандат 21-рэ, партиехэу «Справедливэ Россиемрэ» «ЛДПР-мрэ» мандат 11 зырыз, «Партия дела» зыфиIорэм икандидатхэм мандатитIу, партиеу «Урысыем ипатриотхэм» зы мандат.
Хэдзынхэр окIофэ АР-м хэдзынхэмкIэ и Гупчэ комиссие дэо тхылъхэр къыIукIагъэхэмэ КъумпIыл Мурат кIэупчIагъ. Сэмэгу Нурбый къызэриIуагъэмкIэ, республикэ парламентым хэдзынхэр щырекIокIыфэхэ дэо тхылъ къыIукIагъэп. МуниципальнэхэмкIэ чIыпIэ хэдзын комиссиеу Мыекъопэ районым щыIэм зы дэо тхылъ къыIукIагъ, Урысыем хэдзынхэмкIэ и Гупчэ комиссие «илиние плъыр» зэ зыфагъэзагъ.
АР-м и ЛIышъхьэ республикэм хэдзынхэмкIэ и Гупчэ комиссие и Тхьаматэ хэдзынхэр дэгъоу зэрэкIуагъэмкIэ зэрэфэразэр риIуагъ.
— Хэдзынхэр шэпхъэшIухэм адиштэу зэхэщагъэхэ хъугъэ. ЦIыфхэм зэрифэшъуашэу амакъэ атынымкIэ амалышIухэр яIагъэх. ТапэкIи хэдзын кампаниехэр шъыпкъагъэ хэлъэу, шъхьафитэу зэхэщэгъэнхэм, цIыфхэр мыщ нахь чанэу къекIолIэнхэм тэркIэ мэхьанэшхо иI. Ащ кIуачIэу тиIэр етхьылIэщт, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.
(Тикорр.).


Налщыч щыщ активистхэр
Мэкъуогъум и 30-м, Урысые Федерацием хэт Республикэхэм ащылажьэрэ зэфэшъхьаф зэхэт купхэр ыкIи цIыфэу лъэпкъ Iоф зэрихьэхэрэм видео зэхэсыгъо яIагъ. Ахэр ныдылъфыбзэхэм апае Урысые Федерацием ипарламент законэу къыщыдагъэкIыщтым зэрэдрамыгъащтэрэр ыкIи ащ зэрэпэуцожьыщт шIыкIэхэм игъэкIотыгъэу тегущыIагъэх.
Видео зэхэсыгъом Республикэ 12-м ащыщхэр хэлэжьагъэх. Ахэр: Адыгэ Республикэ, Къэбэртае-Бэлкъар, Къэрэщэй-Черкес, Осетие, Дагестан, Татарстан, Бащкирие, Чубащие, Алтай, Мари-Эл, Саха-Якутия, Коми.
Зэхэсыгъом хэлэжьагъэхэм зэдращтагъ ныдэлъфыбзэхэр къаухъумэным пае зэкъотхэу зэдэлэжьэнхэу ыкIи Урысые Федерацием щыпсэурэ лъэпкъхэм я конгресс (зэфэс) зыфиIорэ хасэу джырэблагъэ зэхащагъэм пстэури хэхьэнхэу ыкIи ащ игъогукIэ Iоф зэдашIэнэу. Джащ фэдэу ныдэлъфыбзэхэр къэухъумэгъэным афэгъэхьыгъэ Iофыгъохэр зэдагъэцэкIэнэу зэдращтагъ.
Урысые Федерацием икъэралыгъуабзэр Урысыбзэу зэрэщытым фэдэу Урысые Федерацием хэт Республикэхэми къэралыгъуабзэхэр яIах (Адыгабзэ, Татарбзэ ыкIи нэмыкIхэр). Непэ, а къэралыгъуабзэхэр еджапIэхэм ачIэлъых ыкIи а бзэхэм еджэнхэ фаеу щыт. ЗаконкIэу къыдагъэкIынэу ыужь зитхэм зэритымкIэ Урысыбзэ закъор ары уеджэн фаеу еджапIэмэ ачIэлъыщтыр, адрэ бзэхэм уеджэн фаеу щытыжьыщтэп (фаер еджэщт фамыер еджэщтэп).
Сурэтым итхэр: Мыекъопэ ыкIи Налщыч щыщ активистхэр видео зэхэсыгъом хэлажьэх.
Мыекъуапэ щыщ активистхэр


Пхъэныр аухыгъ

Нахьыбэу халъхьагъэр тыгъэгъазэр ары, гектар 50000-м ехъу, лэжьыгъэ чылапхъэ ашIыщт натрыфым гектар 31548-рэ рагъэубытыгъ, соеу апхъыгъэр гектар 8320-рэ мэхъу, адрэ къэнагъэхэм хьэр, зэнтхъыр, горохыр, былымIус ашIыщт натрыфыр, Iэзэгъу уц зэфэшъхьафхэр, эфирнэ дагъэ къэзытыхэрэр ахалъхьагъэх, хэтэрыкIхэр, нэшэ-хъырбыдзхэр, къэбжъыер ащагъэтIысхьагъэх.
Гъэтхасэхэм япхъын Кощхьэблэ, Джэджэ ыкIи Шэуджэн районхэм ячIыгулэжьхэм апэу аухыгъ. Кощхьэблэ районым щагъэнэфэгъэгъэ гектар 17455-м джыри 40 къырагъэхъугъ, ау ащ пае къэмынэу апэ ишъыгъэхэм ащыщ хъугъэх. Нахьыбэу мыхэм халъхьагъэр лэжьыгъэ чылапхъэ ашIыщт натрыфыр ары, гектар 8980-рэ мэхъу, тыгъэгъазэу гектар 7364-рэ апхъыгъ, зэнтхъыр — 500, соери ащ фэдиз.
Джэджэ районым ичIыгулэжьхэм тыгъэгъазэм анахьыбэу рагъэубытыгъ, гектар 12247-рэ мэхъу, натрыфыр ахэми макIэу халъхьагъэп, гектар 8954-рэ, соери бэу апхъыгъ, гектар 5000-м ехъу. Шэуджэн районым тыгъэгъэзэ гектар 9578-рэ щыхалъхьагъ, ау лэжьыгъэ чылапхъэ ашIыщт натрыфым 3100-рэ ныIэп рагъэубытыгъэр. Мыщ ичIыгулэжьхэм илъэс къэс нэшэ-хъырбыдзхэр, къэбжъыер бэу агъэтIысхьэх, мыгъи ахэм гектар 720-рэ арагъэубытыгъ.
Пынджэу Адыгеим мыгъэ щыхалъхьагъэр гектар 9105-рэ мэхъу. Ар блэкIыгъэ илъэсым апхъыгъагъэм нахьи гектар 2500-рэ фэдизкIэ нахьыб. Тэхъутэмыкъое районыр ары мы культурэр анахьыбэу къызщагъэкIырэр, гектар 5700-м ехъу ащ щыхалъхьагъ. Красногвардейскэ районым ипынджлэжьхэр тIэкIу ыуж къенэх, ахэм гектар 2400-м ехъу апхъыгъ, Шэуджэн районым гектар 540-рэ, Теуцожь районым 400-м ехъу.


Щылэмазэм и 7 пчъэдыжьым НалъчиккIэ зыкIалэгорэ Чеченов Алим ицIэу урамым тет полицие уплъэхьапIэгорэм Iутыгъэ полициехэм къахэлъади зы полициегорэм иIащэ автомат къытрихыи адрэхэм къазыхаом, полицие нэбг 2 ыукIыгъ, нэбг 4 ыуIагъ, ежь полициехэм ащыщгорэ къеожьы Чеченовэр ыукIыгъ,- агенствэу "Кавказский Узел" къетхы.
Полициеу укIыгъэхэр илъэс 31 зыныбжэу летенантэу Хусен Мамишев, илъэс 35 зыныбжьэу инспекторэу Хасан Шхагапсоев.
КъэIогъэн фае, Къэбэртае-БэлкъаымкIэ мыщ фэдэ зэхэонхэр укIыгъэхэри уIагъэхэри хэтэу мафэ къэс къыщэхъух пIоми ухэукъощтэп, ащ 2011 илъэсым изакъоу нэбг 130 щаукIыгъ, 50 ехъу щауIагъ, мыхэм яныкъо полицием щыщых, адрэхэр вахабитых. УкIыгъэхэми уIагъэхэми анахьыбэр адыгэх.
circassiatimes.com


Адыгеим ичIыгулэжьхэм мыгъэ бжыхьэсэ гектар мини 106-м ехъу Iуахыжьынэу щыт. Ащ щыщэу хьэм, коцым, тритикалем арагъэубытыгъэр мин 99,7-р ары. ТхьамафэкIэ узэкIэIэбэжьмэ хьэм иIухыжьын тичIыгулэжьхэм рагъэжьагъ, гъунэм езыфылIагъэхэри ахэтых. ЗэкIэмкIи гектар 10844-рэ ащ рагъэубытыгъагъ. Ащ щыщэу 8149-р аIожьыгъах. ГурытымкIэ зы гектарым центнер 51,3-рэ къырахы.
АР-м мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ мэкъуогъум и 17-м тызэрэщигъэгъозагъэмкIэ, Красногвардейскэ ыкIи Шэуджэн районхэр гектар пчъагъэу аIожьыгъэмкIэ апэ итых. Красногвардейскэ районым ичIыгулэжьхэм хьэ гектар 2120-у апхъыгъагъэм 1745-рэ хагъэкIыгъ. Зы гектарым, гурытымкIэ лъытагъэу, центнер 55,7-рэ къырахыжьы.
Шэуджэн районым гектар 2200-рэ бжыхьэсэ хьэм щырагъэубытыгъагъ, 1950-р щаIожьыгъах. Зы гектарым, гурытымкIэ центнер 49-рэ къеты.
Анахьыбэу къызщырахыжьырэр Джэджэ районыр ары. Гектар 2563-у ащ щыхалъхьэгъагъэм щыщэу 2118-р аIожьыгъ. Зы гектарым центнер 55,9-рэ фэдиз къырахыжьы.
Кощхьэблэ районри ахэм бэкIэ ауж къенэу пIон плъэкIыщтэп. Бжыхьэсэ хьэ гектар 1196-рэ ащ ичIыгулэжьхэм халъхьагъ. Ащ щыщэу 1020-р Iуахыжьыгъах, гурытымкIэ центнер 53,2-рэ зы гектарым къеты.
Мыекъопэ районымрэ Мыекъуапэрэ ячIыгулэжьхэр ом егъэохъух. Ощххэм апкъ къикIыкIэ бжыхьасэу халъхьагъэр Iуахыжьын алъэкIырэп. Мыекъопэ районым ичIыгулэжьхэм хьэ гектар 549-у апхъыгъэм ызыныкъу ныIэп аIожьышъугъэр, Адыгеим икъэлэ шъхьаIэ щыхалъхьэгъэ хьэ гектар 364-м 30-р ары ныIэп щыхагъэкIыгъэр. Ор зэтеуцожьынышъ, лэжьыгъэм иIухыжьын падзэжьышъунэу чIыгулэжьхэр мэгугъэх.
ХЪУТ Нэфсэт.


Зыныбжь имыкъугъэхэу IофшIапIэ Iухьэмэ зышIоигъохэм IэпыIэгъу ятыгъэнымкIэ шIагъэ хъугъэхэм, ахэм алъэныкъокIэ бзэджэшIагъэхэр зэрамыхьанхэм фытегъэпсыхьэгъэ Iофтхьабзэхэу республикэм щызэшIуахыхэрэм, нэмыкIхэм щатегущыIагъэх зыныбжь имыкъугъэхэм яIофхэм ыкIи ахэм яфитыныгъэхэм якъэухъумэн фэгъэзэгъэ комиссиеу АР-м щызэхащагъэм изичэзыу зэхэсыгъо.
Джащ фэдэу хьыкумым нахьыпэкIэ зиIоф зэхифыгъагъэу, кIэлэцIыкIухэм гъэсэныгъэ ягъэгъотыгъэным, япсауныгъэ икъэухъумэн, языгъэпсэфын, спортым, культурэм ыкIи искусствэм япхыгъэ учреждениехэм Iоф ащашIэнэу Iухьэхэмэ зышIоигъохэм ялъэIу тхылъхэми мыщ щахэплъагъэх. Зыныбжь имыкъугъэхэм яIофхэм ыкIи ахэм яфитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэм фэгъэзэгъэ комиссиеу муниципальнэ образованиехэм ащызэхащагъэхэр селектор шIыкIэм тетэу зэхэсыгъом къыхэлэжьагъэх. Iофтхьабзэр зэрищагъ АР-м и Премьер-министрэ игуадзэу, комиссием итхьаматэу Наталья Широковам.
ЦIыфхэм IофшIэпIэ чIыпIэхэр ягъэгъотыгъэнхэмкIэ къэралыгъо къулыкъум и ГъэIорышIапIэу АР-м щыIэм ипащэ игуадзэу Татьяна Галактионовам зыныбжь имыкъугъэхэм IофшIэпIэ чIыпIэхэр ягъэгъотыгъэнхэмкIэ блэкIыгъэ 2018-рэ илъэсым ашIагъэм, тызыхэт 2019-мкIэ агъэнэфагъэхэм ащигъэгъозагъэх. Зыныбжь имыкъугъэхэр еджапIэм зыщымыкIохэрэ уахътэр ары нахьыбэу IофшIэпIэ чIыпIэхэм заIухьэхэрэр. Илъэсэу кIуагъэм IофшIэпIэ чIыпIэ зэрагъэгъотыгъэ нэбгырэ 2065-м щыщэу нэбгыри 9-р ары ежь къулыкъум иучет хэтыгъэр. ЗэкIэмкIи зыныбжь имыкъугъэхэм IофшIэпIэ чIыпIэхэр ягъэгъотыгъэнхэм сомэ миллиони 3-рэ мин 380-рэ пэIуагъэхьагъ.
2019-рэ илъэсым нэбгырэ 1800-м ехъумэ IофшIэпIэ чIыпIэхэмкIэ IэпыIэгъу афэхъунхэу агъэнэфагъ, Iуагъэхьагъэр нэбгырэ 340-рэ мэхъу. Ахэм IофшIэпIэ чIыпIэхэр зэрарагъэгъотыгъэхэм сомэ миллиони 2-рэ мин 6500-м ехъу тырагъэкIодагъ.
ЦIыфым мазэм къыкIоцI Iоф зэришIэн фэе сыхьат пчъагъэу IофшIэнымкIэ Кодексым щыгъэнэфагъэм ызыныкъу ныIэп зыныбжь имыкъугъэхэм Iоф зэрашIэнэу законым къыщыдэлъытагъэр. Татьяна Галактионовам къызэриIуагъэмкIэ, а уахътэу IофшIапIэм зэрэIутыгъэхэм пае цIыфхэм IофшIэпIэ чIыпIэхэр ягъэгъотыгъэнхэмкIэ къулыкъум ибюджет къыхэхыгъэу сомэ 1440-рэ къареты, ащ лэжьапкIэу IофшIапIэм къыщагъэхъагъэр хэхъожьы.
Наталья Широковар ГъэIорышIапIэм ипащэ игуадзэ къыIуагъэхэм зымыгъэрэзагъэхэр къыхэкIыгъэх, ахэм нэужым анаIэ атыраригъэдзагъ. Зыныбжь имыкъугъэхэм IофшIэпIэ чIыпIэхэр ягъэгъотыгъэнхэм ылъэныкъокIэ зэшIуахырэр ащ шIомэкIагъ, яIофшIэн нахьыбэу федэ къыхьыным, IэпыIэгъу зыфэхъухэрэм япчъагъэ хэхъоным нэмыкI екIолIакIэхэр къыфагъотынхэу къариIуагъ.
IофшIэпIэ чIыпIэхэу щыIэхэр зыныбжь имыкъугъэхэм агу римыхьыхэу, аIухьанхэу фэмыехэу бэрэ къызэрэхэкIырэр IэпыIэгъу зыфэхъухэрэм япчъагъэ зэрэмакIэм изы ушъхьагъоу Татьяна Галактионовам къыIуагъ. Ау ащи Премьер-министрэм игуадзэ дыригъэштагъэп, нэмыкI IофшIэпIэ чIыпIэхэм афылъыхъунхэу къафигъэпытагъ.
Зыныбжь имыкъугъэхэм алъэныкъокIэ бзэджэшIагъэ зэрамыхьаным фытегъэпсыхьагъэхэ профилактическэ Iофтхьабзэхэм язэхэщэн фэгъэхьыгъэу нэужым къэгущыIагъэх АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ, гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ, псауныгъэм икъэухъумэнкIэ иминистерствэхэм ялIыкIохэр.
Зыныбжь имыкъугъэхэми, ахэм алъэныкъокIи бзэджэшIагъэхэр зэрамыхьанхэм, ешъоным, наркотикхэм апыщагъэхэ мыхъунхэм афытегъэпсыхьагъэхэу илъэсэу тызыхэтым пыкIыгъэ уахътэм къыкIоцI Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафиплI хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ Министерствэм зэхищагъ. ГущыIэм пае, Iофтхьабзэу «Быт-Алкоголь» зыфиIорэр зыщыкIогъэ уахътэм къыкIоцI нэбгырэ 83-рэ учетым хагъэуцуагъ. Ахэм ащыщэу 6-р зипшъэрылъхэр икъоу зымыгъэцакIэхэрэ ны-тыхэр ары, 22-мэ унагъом исхэм яфитыныгъэхэр аукъох.
«Школа» зыфиIорэ Iофтхьабзэм ишIуагъэкIэ нэбгырэ 48-рэ ушъхьагъу зэфэшъхьафхэр яIэхэу еджапIэм мыкIохэу къыхагъэщыгъ, зыныбжь имыкъугъэ нэбгыри 4 ыкIи унэгъо-унэшъо дэй зэрылъ унагъохэу 3 учетхэм ахагъэуцуагъэх.
2019-рэ илъэсым имэзитф пштэмэ, зыныбжь имыкъугъэхэм алъэныкъокIэ бзэджэшIагъэхэу зэрахьэхэрэр процент 28-кIэ нахь макIэ хъугъэ.
Нэужым зыныбжь имыкъугъэхэм алъыплъэн щымыIэу къэмынэнхэм, бзэджэшIагъэхэр зэрамыхьанхэм афэгъэзагъэхэ органхэм зэдызэшIуахыхэрэм афэгъэхьыгъэу къэгущыIагъэх зыныбжь имыкъугъэхэм яIофхэм ыкIи ахэм яфитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэм афэгъэзэгъэ комиссиеу къалэу Мыекъуапэ, Красногвардейскэ, Кощхьэблэ ыкIи Тэхъутэмыкъое районхэм ащызэхащагъэхэм япащэхэр.
ХЪУТ Нэфсэт.


Къэралыгъо, муниципальнэ фэIо-фашIэхэр шэпхъэшIухэм адиштэу ыкIи Iэрыфэгъоу афэгъэцэкIэгъэнхэм фэгъэзэгъэ комиссием изэхэсыгъо щыIагъ. Ар зэрищагъ Адыгэ Республикэм и Премьер-министрэ игуадзэу Наталья Широковам.
Пэублэм Наталья Широковам къызэрэщиIуагъэмкIэ, лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ цIыфхэм яфэIо-фашIэхэр икъоу афэгъэцэкIэгъэнхэр анахь пшъэрылъ шъхьаIэу комиссием иIэхэм ащыщ. Мыщ епхыгъэу Iоф зышIэхэрэ ведомствэхэм фэIо-фашIэхэр Iэрыфэгъоу щытынхэм лъэшэу анаIэ тырагъэты. Арэу щытми, унаIэ зытебдзэн фаехэри щыIэх.
Къэралыгъо ыкIи муниципальнэ фэIо-фашIэхэр шэпхъэшIухэм адиштэу агъэцэкIэнхэмкIэ комиссием унашъоу къафишIыгъэм Iоф зэрэдашIэрэм фэгъэхьыгъэу къэгущыIагъ АР-м IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ и Министерствэ иотдел иIофышIэу Гъыдзэ Ислъам. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, министерствэм уплъэкIунхэу ышIыгъэхэм къагъэлъэгъуагъ АР-м ибюджет учреждениеу «ФэIо-фашIэхэр зыщагъэцэкIэхэрэ гупчэм» хахьэу лъэныкъо 24-мкIэ муниципальнэ фэIо-фашIэхэр зыгъэцакIэхэрэм ащыщэу 10-р ары цIыфхэм нахьыбэу къызыфагъэфедэрэр. ГущыIэм пае, 2018-рэ илъэсым ахэм зэкIэмкIи нэбгыри 100-м ехъумэ яфэIо-фашIэхэр ащыфагъэцэкIагъэх. Адрэ лъэныкъо 14-мэ нэбгыри 100-м кIагъэхьагъэп. Ащ къыхэкIыкIэ мы мафэм ехъулIэу ахэм яIофшIэн мэхьанэ имыIэу министерствэм ылъытагъ ыкIи гупчэм хахьэу муниципальнэ фэIо-фашIэхэр зыгъэцакIэхэрэм яIофшIэн 2020-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 31-м нэс зэхъокIыныгъэхэр фашIынхэу унашъо ашIыгъ.
Муниципальнэ фэIо-фашIэу «Заявлениехэм якъыIыхын, учетым ихэгъэуцон, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм ячIэгъэхьан» ыкIи «КIэлэцIыкIухэр зыпIунхэу къаIызыхыгъэхэм мазэ къэс къаратырэ ахъщэр афэгъэнэфэгъэныр ыкIи ятыгъэныр» зыфиIохэрэмкIэ доклад къышIыгъ АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ иминистрэ игуадзэу Пэрэныкъо Сусаннэ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, муниципальнэ фэIо-фашIэхэм ягъэцэкIэнкIэ административнэ регламентым ыкIи технологическэ проектым ясхемэ министерствэм зэхигъэуцуагъ. Мы проектыр пхырыщыгъэным фэшI АР-м чIыпIэ зыгъэIорышIэжьын къулыкъухэм Iоф адэшIэгъэнымкIэ и Комитетрэ АР-м и ЛIышъхьэрэ министрэхэм я Кабинетрэ я Администрациерэ экспертизэ ашIынэу афарагъэхьыгъ. Мы уахътэм ехъулIэу муниципальнэ фэIо-фашIэу «Заявлениехэм якъыIыхын, учетым ихэгъэуцон, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм ячIэгъэхьан», «КIэлэцIыкIухэр зыпIунхэу къаIызыхыгъэхэм мазэ къэс къаратырэ ахъщэр афэгъэнэфэгъэныр ыкIи ятыгъэныр» зыфиIорэ проектхэм ягъэпсын чIыпIэ зыгъэIорышIэжьын къулыкъум къыдыригъаштагъ ыкIи АР-м ибюджет учреждениеу «Муниципальнэ фэIо-фашIэхэр зыщагъэцэкIэрэ гупчэр» хэплъэнэу фырагъэхьыгъ.
АР-м чIыпIэ зыгъэIорышIэжьын къулыкъухэм Iоф адэшIэгъэнымкIэ и Комитет итхьаматэу КIэдэкIое Руслъан къызэриIуагъэмкIэ, къэралыгъо, муниципальнэ фэIо-фашIэхэр шэпхъэшIухэм адиштэу ыкIи Iэрыфэгъоу цIыфхэм афэгъэцэкIэгъэнхэм фытегъэпсыхьэгъэ IофшIэныр лъагъэкIуатэ. Ащ къыдыхэлъытагъэу АР-м IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ и Министерствэ ыгъэхьазырыгъэ административнэ регламентым ипроектэу «Гъот макIэ зиIэхэм социальнэ тынхэр ягъэгъотыгъэнхэр» зыфиIорэм иапэрэ едзыгъо республикэ прокуратурэр хэплъагъ.
Зэхэсыгъом хэлэжьагъэхэр нэмыкI Iофыгъохэми атегущыIагъэх, унэшъо гъэнэфагъэхэри ашIыгъэх.
КIарэ Фатим.


Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат хы ШIуцIэ Iушъом щыпсэурэ адыгэхэм (шапсыгъэхэм) я Адыгэ Хасэ илIыкIохэм зэIукIэгъу адыриIагъ. Адыгэ Хасэм итхьаматэу КIакIыхъу Мэджыдэ, Шапсыгъэ шъолъырымкIэ дин Iофыгъохэм афэгъэзэгъэ Шъхьэлэхъо Батмызэ, къуаджэхэу КодэшъхьапIэрэ ШIоикъорэ ащыпсэухэрэм ащыщхэр республикэм и ЛIышъхьэ къыфэкIуагъэх.
Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэрэ министрэхэм я Кабинетрэ я Администрацие ипащэу ТхьакIущынэ Мурат, АР-м и Премьер-министрэ игуадзэу Сапый Вячеслав, АР-м лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет ипащэу Шъхьэлэхъо Аскэр.
ТIопсэ районым ит къуаджэхэу псыр къызыкIэуагъэхэм къафыкъокIыгъэ гумэкIыгъом идэгъэзыжьын Адыгеир чанэу зэрэхэлэжьагъэм пае республикэм и ЛIышъхьэ зэрэфэразэхэр къыраIотыкIыныр ары зэIукIэгъум ушъхьагъу шъхьаIэ фэхъугъэр.
АР-м и ЛIышъхьэ пшъэрылъ къыгъэуцугъ ТIопсэ районым шIушIэ IэпыIэгъу фэтIупщыгъэнэу. Ащ фэгъэхьыгъэу Краснодар краим игубернаторэу Вениамин Кондратьевымрэ Адыгеим и ЛIышъхьэрэ пэшIорыгъэшъ зэдэгущыIэгъу зэдыряIагъ.
КъумпIыл Мурат пшъэрылъ зэрафишIыгъэм тетэу Адыгеим гъомылапхъэхэу ращыгъэхэр къуаджэхэу КодэшъхьапIэрэ ШIоикъорэ адэсхэу псым зэрар зэрихыгъэхэм аIэкIагъэхьагъэх. Гуманитар IэпыIэгъоу тонн 16-м ехъурэм нэмыкIэу техникэ зэфэшъхьафхэри ТIопсэ районым афыгъэх. Джащ фэдэу МЧС-м иIофышIэхэр псыр къызщиугъэ псэупIэхэм ащыIагъэх. АР-м и Премьер-министрэ игуадзэу Сапый Вячеславрэ АР-м лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет ипащэу Шъхьэлэхъо Аскэррэ гумэкIыгъо къызфыкъокIыгъэхэ тилъэпкъэгъухэм адэжь щыIагъэх, якъиныгъо адагощыгъ. АР-м иобщественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» иактивистхэр, Тэхъутэмыкъое районым ыкIи Хьатыгъужъыкъуае ащыпсэухэрэри IофшIэнхэм чанэу ахэлэжьагъэх.
— ГумэкIыгъом идэгъэзыжьынкIэ Адыгеим ишIуагъэу къытигъэкIыгъэр зэхэтшIагъ. Ар псынкIэу къытлъыIэсыгъ, IэпыIэгъу къытфэхъугъ. МыщкIэ тинэрылъэгъу Краснодар краимрэ Адыгеимрэ зыкIыныгъэ ахэлъэу зэрэзэдэпсэухэрэр, — къыIуагъ Адыгэ Хасэм итхьаматэу КIакIыхъу Мэджыдэ. — Къиныр къыддэзыгощыгъэ пстэуми тызэрафэразэр ятIожьы тшIоигъу. ТапэкIи зэгурыIоныгъэу тазыфагу илъым къыщымыкIэнэу тэгугъэ.
IэпыIэгъу афэхъугъэ пстэури ежьхэм яшIоигъоныгъэкIэ зэрэкIуагъэхэр КъумпIыл Мурат игущыIэ къыщыхигъэщыгъ.
— ТхьамыкIагъор къызэрэхъугъэр Адыгеим зыщызэхахым гухэлъэу тиIэгъэ закъор псынкIэу IэпыIэгъу тыкъызэрэшъуфэхъущтыр ары. Тыадыг, тарихъымкIэ, культурэмкIэ, нэмыкI лъэныкъохэмкIэ тызэпхыгъ. ЧIыпIэ Адыгэ Хасэм илIыкIохэмрэ Адыгеим ыкIи Пшызэ шъолъыр ащыпсэурэ быслъымэнхэм я ДиндэлэжьапIэрэ зэгурыIоныгъэ азыфагу илъэу Iоф зэдашIэ. ШъолъыритIумэ лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ хэхъоныгъэхэр ашIынхэм ар фэIорышIэ.
Адыгеимрэ хы ШIуцIэ Iушъом щыпсэурэ адыгэхэмрэ (шапсыгъэхэмрэ) язэдэлэжьэныгъэ тапэкIэ зэрэлъагъэкIотэщтым зэхэсыгъом щытегущыIагъэх.


Адыгеим и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцэкIэрэ КъумпIыл Мурат Адыгэ Республикэм и Правительствэ зычIэт унэм Адыгэ Республикэм и Конституционнэ хьыкум итхьаматэу ЛIыхьэтыкъо Аскэр IофшIэгъу зэIукIэгъу щыдыриIагъ.
«Хэбзэгъэуцугъэм диштэу типшъэрылъхэр зэкIэ дгъэцэкIэнхэм мэхьанэшхо етэты. Республикэм ихабзэ игъэцэкIэкIо къулыкъухэм Адыгэ Республикэм и Конституционнэ хьыкум зэдэлэжьэныгъэу дыряIэм игъэпытэн ренэу Iоф дашIэ», — хигъэунэфыкIыгъ КъумпIыл Мурат.
ЛIыхьэтыкъо Аскэр зэIукIэгъум къызэрэщиIуагъэмкIэ, Адыгэ Республикэм и Конституционнэ хьыкум зызэхащагъэр илъэс 20 зэрэхъурэр мы илъэсым чъэпыогъум хагъэунэфыкIыщт. Хьыкумым къыфэгъэзэгъэ лъэныкъуабэхэмкIэ непэ псынкIэу хэхъоныгъэ ешIы. Адыгэ Республикэм изаконхэмрэ ишэпхъэ правовой актхэмрэ Адыгэ Республикэм и Конституцие зэрэдиштэхэрэм яуплъэкIун фэгъэхьыгъэ Iофхэм ахэплъэх. Пшъэрылъэу яIэхэм ащыщ шъолъырхэм язэзэгъыныгъэхэми ахэплъэнхэр. Ау ахэр Адыгэ Республикэм и Конституцие зэрэдимыштэхэрэмкIэ тхьаусыхэ тхылъ гори къаIэкIэхьагъэп.
«Республикэм икъэралыгъо хабзэ икъулыкъухэм, хьыкумхэм, обществэм лъэныкъо пстэумкIи зэдиштэу Iоф адэшIэгъэным мэхьанэшхо етэты. Обществэм иправовой культурэ зыкъызэриIэтырэр къеушыхьаты цIыфхэм ятхылъэу къытIукIэрэр нахьыбэ зэрэхъугъэм. Илъэс 20-м къыкIоцIАдыгэ Республикэм и Конституционнэ хьыкум тхылъ 700 фэдиз къыIукIагъ. ЦIыфхэм ыпкIэ зыхэмылъ юридическэ IэпыIэгъу арагъэгъоты, консультациехэр афызэхащэх», — хигъэунэфыкIыгъ ЛIыхьэтыкъо Аскэр.
НэмыкI зигъо Iофыгъохэми зэIукIэгъум щахэплъагъэх, хабзэм игъэпытэнкIэ, Урысые Федерациемрэ Адыгэ Республикэмрэ я Конституциехэм арытхэр цIыфхэм къыдалъытэнхэмкIэ Iоф зыдашIэщт лъэныкъо шъхьаIэхэр агъэнэфагъэх.
Сурэтхэр А. Гусевым тырихыгъэх.


Адыгэ Республикэм хэдзынхэмкIэ и Гупчэ комиссие ипIалъэм къыпэу зэхащэщт мэкъэтыным фэгъэхьыгъэу къеты

ХэдзыпIэ чIыпIэхэу NN 116-м, 122-м, 134-м, 135-м, 136-м, 138-м, 139-м, 151-м, 154-м, 155-м, 161-м, 165-м, 172-м яхэдзакIохэу лъытэныгъэ зыфэтшIыхэрэр!
Къалэу МыекъуапэкIэ зы мандат зиIэ хэдзыпIэ койхэу N 8-мкIэ ыкIи N 13-мкIэ Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет — Хасэм идепутатхэм яхэдзын тедзэхэр 2017-рэ илъэсым Iоныгъом и 10-м щыIэщтых.
Мэкъэтыныр зыщыкIощт мафэм телъхьэпIэ гъэнэфагъэм (отпуск, командировкэ шъущыIэмэ, IофшIэным е еджэным епхыгъэу, къэралыгъо, общественнэ пшъэрылъхэм ягъэцэкIэн ыуж шъуитмэ, шъуипсауныгъэ изытет къызэщыкъуагъэмэ е къызышъуфагъэгъун алъэкIыщт ушъхьагъу горэ шъуиIэмэ) къыхэкIэу мэкъэтыныр зыщыкIощт унэм шъукъэмыкIошъун хъумэ, ипIалъэм къыпэу мыщ фэдэ уахътэхэм шъумакъэ шъутын шъулъэкIыщт:
2017-рэ илъэсым шышъхьэIум и 30-м къыщегъэжьагъэу 2017-рэ илъэсым Iоныгъом и 5-м нэс къалэу Мыекъуапэ хэдзынхэмкIэ ичIыпIэ комиссиеу мыщ фэдэ чIыпIэм щыIэм шъуекIуалI: къ. Мыекъуапэ, ур. Краснооктябрьскэр, 21-рэр, каб. 117-р (тел. 52-22-89, 52-24-61), IофшIэгъу мафэхэм пчэдыжьым сыхьатыр 9-м къыщегъэжьагъэу пчыхьэм сыхьатыр 8-м нэс, гъэпсэфыгъо мафэхэм — пчэдыжьым сыхьатыр 10-м къыщегъэжьагъэу пчыхьэм сыхьатыр 4-м нэс.
2017-рэ илъэсым Iоныгъом и 6-м къыщегъэжьагъэу 2017-рэ илъэсым Iоныгъом и 9-м нэс хэдзынхэмкIэ участкэ комиссием шъукъекIуалI, IофшIэгъу мафэхэм пчэдыжьым сыхьатыр 9-м къыщегъэжьагъэу пчыхьэм сыхьатыр 8-м нэс, гъэпсэфыгъо мафэхэм — пчэдыжьым сыхьатыр 10-м къыщегъэжьагъэу пчыхьэм сыхьатыр 4-м нэс.
Паспортыр е Урысые Федерацием игражданинэу шъузэрэщытыр къэзыгъэшъыпкъэжьырэ паспортым ычIыпIэкIэ жъугъэфедэн шъулъэкIыщт документ горэ къыздэшъухьын фае.


Портал:Спорт
Спорт – Пкъышъолым хэхъоным ыкIи нахь пытэ хъуным пае ашIырэ физическэ упражнениехэр ары.
Адыгэ спортсмен цӀэрыӀохэрЕӀаз
- Яшар Догу - Тыркуем щыпсэущтыгъэ адыгэ (убых) бэнэкӀошху.
- Кобл Якъуб - дунаим лъэшэу зэлъашӀэу бэнэнымкӀэ гъэсакӀу, тренер.
- Хъущт Аслъэнбэч - Къэбэртае щыщэу адыгэ бэнакӀу, Олимп джэгукӀэмэ и чемпион.
- Къардэнэ Мурат - Къэбэртае щыщэу адыгэ бэнакӀу, Олимп джэгукӀэмэ и чемпион.


Мыекъуапэ имэфэкI мафэ фэгъэхьыгъэу Соловьев зэшхэм ацIэкIэ агъэнэфэгъэ шIухьафтынхэр щытхъуцIэхэр зыфаусыгъэхэм аратыжьыгъэх.
1993-рэ илъэсым къыщыублагъэу гъэсэныгъэм, культурэм, псауныгъэм игъэпытэн, нэмыкIхэм апылъхэм Соловьев зэшхэм ацIэкIэ агъэнэфэгъэ шIухьафтынхэр аратыжьых.
Адыгэ республикэ клиническэ сымэджэщым иполиклиникэ иврачэу Валентин Рогозиным, Мыекъуапэ игурыт еджапIэу N 9-м хьисапымкIэ икIэлэегъаджэу Анна Белоконь, Адыгэ Республикэм и Камернэ музыкальнэ театрэу Хьанэхъу Адамэ ыцIэкIэ щытым ихудожественнэ пащэу Сулейманов Юныс Соловьев зэшхэм ацIэкIэ агъэнэфэгъэ шIухьафтынхэр афагъэшъошагъэх.
Мыекъуапэ иадминистрацие, Мыекъуапэ инароднэ депутатхэм я Совет пэщэныгъэ адызезыхьэхэрэр лауреатхэм афэгушIуагъэх, шIухьафтынхэр аратыжьыгъэх.
КъокIыпIэм щыпсэухэрэ лъэпкъхэм яискусствэхэмкIэ Къэралыгъо музееу Мыекъуапэ дэтым щыкIогъэ зэхахьэм Правительствэм икъулыкъушIэхэр, культурэм, гъэсэныгъэм ыкIи псауныгъэм игъэпытэн яIофышIэхэр, цIыф цIэрыIохэр хэлэжьагъэх.
Ансамблэу «Синдикэм» адыгэ къашъохэр къышIыгъэх. Ирина Кириченкэм классикэм хэхьэгъэ орэдыр мэкъэ IэтыгъэкIэ къыIуагъ, ансамблэхэу «Форвардыр», «Мыекъуапэ инэфылъэхэр», «Казачатэр» лауреатхэм афэуджыгъэх.
Сахьидэкъо Нурбый.
Сурэтым итхэр: щытхъуцIэхэр зыфагъэшъошагъэхэм пащэхэр афэгушIох.


Оригинальный текст и слова песни Си Нанэ Дахэ:
Типсыхъо сыкIэдэIукIмэ,
умакъэ ащ къыхэIукIы.
Чъыгы бырабэм япкIашъэ
о пцIэкIэ къысэIушъашъэ.
Синанэу синанэ дах!
Дунаир сфэогъэдах!
Насыпыр о къысэптыгъ
дунаир о сфыхэпхыгъ.
Ори-ори-орира, ори-ори-орира,
Синанэ дахи,
Синанэ, синанэ, синанэ, синанэ гупси!
Жъуагъомэ уахэсэлъагъо,
тигубгъи о уисэлъагъо.
Уижьау сычIэт зэпытэу
унаIэ къыстергъэты.
ГукIэгъуныгъэу о пхэлъым
цIыфыгъэм сыфеузэнкIы.
Дэхагъэу о угу илъым
дунаир къегъэкIэракIэ.
Дахи lэшlугъи зыплъэгъукlэ,
Сэщ пае сфэогъэшlожьы,
Макlэуи сэ сылы узымэ,
Огуlэшъ ппсэ ухэlэжьы.
Перевод на русский или английский язык текста песни — Си Нанэ Дахэ исполнителя Резуан Маремуков:
Tipsyho sykIedeIukIme ,
umake arg kyheIukIy .
Chygy byrabem yapkIashe
about ptsIekIe kyseIushashe .
Sinaneu sinane dah !
Dunair sfeogedah !
Nasypyr of kyseptyg
dunair of sfyhephyg .
Ori -ori — orira , yell , shout — orira ,
Sinane Dahi ,
Sinane , sinane , sinane , sinane gupsi !
Zhuagome uaheselago ,
tigubgi of uiselago .
Uizhau sychIet zepyteu
unaIe kystergety .
GukIegunygeu of phelym
tsIyfygem syfeuzenkIy .
Yeah Dehageu of ilym
dunair kegekIerakIe .
Dahi leshlugi zyplegukle ,
SESHCH pae sfeogeshlozhy ,
Makleui Se syly uzyme ,
Ogulesh ppse uhelezhy .
Если нашли опечатку в тексте или переводе песни Си Нанэ Дахэ, просим сообщить об этом в комментариях.


Фестивалым ихьакIэхэм Мыекъопэ районымкIэ Дахъо гъэхъунэм
Iоныгъом и 21-м щызэхащэщт мыщ фэдэ Iофтхьабзэхэм ахэлэжьэнхэу амал яIэщт. Сыхьатыр 10.00-м фестивалыр рагъэжьэщт, лъэпкъ щагухэр къызэIуахыщтых, мастер-классхэр, ермэлыкъхэр, нэмыкI Iофтхьабзэхэр зэхащэщтых.
Дзыбэ Мыхьамэт, Цэй Ибрахьимэ ыцIэкIэ щыт Лъэпкъ театрэмрэ Адыгеим лъэпкъ къашъомкIэ и Къэралыгъо академическэ ансамблэу «Налмэсымрэ» яартистхэр зыхэлэжьэщтхэ концертыр 10.30-м щыIэщт.
Сыхьатыр 11.00-м адыгэ къуаем ия Х-рэ фестиваль къызэIуахыщт.
Сыхьатыр 11.15-м адыгэ къуаем иихынкIэ мастер-классхэр, викторинэхэр, культурэ Iофтхьабзэхэр зэхащэщтых.
Адыгэ Республикэм лъэпкъ орэдымкIэ и Къэралыгъо ансамблэу «Ислъамыем», Адыгеим лъэпкъ къашъомкIэ и Къэралыгъо академическэ ансамблэу «Налмэсым», «Русская удалым» яартистхэм, Быщтэкъо Азэмат сыхьатыр 13.00-м концерт къатыщт.
Сыхьатыр 14.30-м фестивалым икIэуххэр зэфахьысыжьыщтых, дипломхэр аратыщтых.
Эстрадэ ансамблэу «Ошъутенэм», вокальнэ ансамблэу «Станишники» яартистхэр, А. Мышъэр, Д. Черкаевар, В. Еутыхыр, А. Ацумыжъыр зыхэлэжьэщтхэ концертым сыхьатыр 15.00-м еплъынхэ алъэкIыщт.
Сыхьатыр 16.00-м фестивалыр зэфашIыжьыщт.
Фестивалым ихьакIэхэм мы мафэм адыгэ къуаемрэ нэмыкI лъэпкъ шхыныгъохэмрэ апагъохыщтых.
Лъэпкъ IэпэIасэхэм якъэгъэлъэгъон агу щырихьырэ пкъыгъохэр къащэфынэу амал яIэщт. Адыгеим къыщахьыжьыгъэ гъомылэпхъэ къабзэхэр ермэлыкъым щащэщтых.


The Tower of Babel (Genesis 11: 1-9)
адыгэбзэ (Adyghe)
Бабилэн плъэпІэ лъагэр
- А лъэхъаным чІыгум изэфэдэкІэ зы бзэрэ зы гущыІакІэрэ тетыгъэр.
- КъокІыпІэмкІэ къыщежьэхи, цІыфхэм ЩынІар хэгъэгум чІы зэшъхьэзашъо къыщагъоти, ащ тетІысхьагъэх. 3Ахэмэ зэраІожьыгъэ: «Чырбыщхэр ятІэм хэтэжъугъэшІыкІи, машІокІэ тэжъугъэгъэжъэжь». Мыжъомэ ачІыпІэкІэ ахэмэ чырбыщхэр яІэ хъугъэ, етІэфым ычІыпІэкІэ – чІыгум къыхэкІырэ мыстхъур.
- ЕтІанэ ахэмэ аІуагъ: «Къалэ зыфэтэжъугъэуцужьи, плъэпІэ лъагэ тетэу ошъогум нэсэу; лъэужынчъэу чІыгум итэкъухьагъэ тыщымыхъузэ, тищытхъу ядгъэІон».
- ЕтІанэ цІыфхэм ашІырэ къалэмрэ плъэпІэ лъагэмрэ яплъынэу Зиусхьаныр къехыгъ.
- Зиусхьаным къыІуагъ: «Мары мыр зы цІыф лъэпкъ, зэкІэми зы бзэ яІэри. Мыр етІани яІофмэ япэубл ныІэп! Сыд Іоф фежьэхэми, афэукІочІыщт!
- Адэжь техынышъ, ахэмэ абзэ зэхэдгъэкІухьан, зым къыІорэр адрэм гурымыІонэу».
- Арыти Зиусхьаным ахэр ащ къыщегъэжьагъэу чІыгум зэфэдэкІэ щыритэкъухьагъэх, ащ къыхэкІэу ахэмэ къалэр аухыгъэп.
- Ащ къыхэкІэу ащ Бабилэн цІэу фашІыгъ, сыда пІомэ Зиусхьаным чІыгум цІыфмэ абзэхэу тетхэр зэкІэ зэхигъэкІухьэгъэх, ащ къыщиубли, чІыгум изэфэдэкІэ щыритэкъухьагъэх.
Source: Institute for Bible Translation, Moscow, 2005:
http://ibt.org.ru/ru/text.htm?m=ADG&l=Gen.11&g=0
Contributed by Wolfgang Kuhl
Transliteration
Bāvilăn płăṗă łāγăr
- Ā łăχ°ānəm č̣əg°m izăfădăč̣̍ă zə bzără zə g°š̍əʾāč̣̍ără tetəġăr.
- Qoč̣̍əṗămč̣̍ă qəš̍eẑăxи, c̣əfxăm Š̍ənʾār xăġăg°m čə zăṣḥăāŝo qəš̍āġoti, āš̍ teṭəsḥāġăx.
- Āxămă zărāʾoẑəġă: «Č̍ərbəš̍xă jāṭăm xătăẑ°ġăṣ̂əč̣̍i, māṣ̂oč̣̍ă tăẑ°ġăġăẑăž̍». Məẑomă āčəṗăč̣̍ă āxămă č̍ərbəš̍xăr jāʾă χ°ġă, eṭăfəm əčəṗăč̣̍ă – čəg°м qəxăč̣̍əră məstχ°r.
- Eṭānă āxămă ā՚°āġ: «Qālă zəfătăẑ°ġăwc°ž̍i, płăṗă łāγă tetăw oŝog°m năsăw; łăwžənčăw čəg°м ităq°ḥāġă təš̍əməχ°ză, tiš̍ətχ° jādġăʾon».
- Eṭānă c̣əfxăm āṣ̂əră qālămră płăṗă łāγămră jāpłənăw Ziwsḥānər qexəġ.
- Ziwsḥānəm qə՚°āġ: «Mārə mər zə c̣əf łăpq, zăč̣̍ămi zə bză jāʾări. Mər eṭāni jāʾofmă jāpăwbl nəʾăp! Səd ʾof fež̍ăxămi, āfăwč̣̍očəš̍t!
- Ādăž̍ texənəŝ, āxămă ābză zăxădġăḳ°ḥān, zəm qəʾorăr ādrăm g°rəməʾonăw».
- Ārəti Ziwsḥānəm āxăr āš̍ qəš̍eġăž̍āġăw čəg°m zăfădăč̣̍ă š̍ərităq°ḥāġăx, āš̍ qəxăč̣̍ăw āxămă qālăr āwxəġăp.
- Āš̍ qəxăč̣̍ăw āš̍ Bābilăn c̣ăw fāṣ̂əġ, sədā ṗomă Ziwsḥānəm čəg°м c̣əfmă ābzăxăw tetxăr zăč̣̍ă zăxiġăč̣̍°ḥăġăx, āš̍ qəš̍iwbli, čəg°м izăfădăč̣̍ă š̍ərităq°ḥāġăx.
Transliteration by Daniel Parker
Information about Adyghe |
Phrases |
Numbers |
Tower of Babel
Tower of Babel in North West Caucasian languages
Adyghe,
Kabardian
Other Tower of Babel translations
By language |
By language family
If you need to type in many different languages, the Q International Keyboard can help. It enables you to type almost any language that uses the Latin, Cyrillic or Greek alphabets, and is free.
If you like this site and find it useful, you can support it by making a donation, or by contributing in other ways. Omniglot is how I make my living.
Note: all links on this site to Amazon.com, Amazon.co.uk and Amazon.fr are affiliate links. This means I earn a commission if you click on any of them and buy something. So by clicking on these links you can help to support this site.


Адыгэ сайтэу Cherkessia.net зыфи1орэм ипащэхэм ащыщэу Хъуадэ Аднан ыц1э к1этхагъэу сайтым къихьэгъэ тхыгъэм къызэри1орэмк1э, блэк1ыгъэ тхьэмафэм сайтым вируск1э къеуагъэх ык1и ащ къыхэк1эу сайтым тхьэмафэрэ 1оф ыщ1агъэп, тыгъуасэ ащ и1офш1эн рагъэжьэжьыгъ .
Сайтым материалэу итыгъэхэм янахьыбэр вирусым ыгъэк1одыгъэх, ау ахэр зэрагъэгъотыжьынхэм 1оф даш1э ык1и сайтым икъэухъумэн нахь гъэлъэшыгъэнми дэлажьэх - тхыгъэм къе1о.
Къэ1огъэн фае, Cherkessia.net-р илъэсым къехъугъоу мэлажьэ, тхыгъэхэм янахьыбэр туркубзэх, ет1анэ ащ къык1элъэк1о адыгабзэр, мы аужьырэ мафэхэм урысыбзэк1и тхыгъэхэр къырагъэуцоу аублагъ. Сайтыр нахь зыфэгъэзагъэр Адыгэ хэкум хъугъэ-ш1агъэу къыщек1ок1ыхэрэр, адыгэхэм яхьыл1агъэ къэбархэр мафэ къэс къырагъауцох, ащ нэмык1эу общественнэ 1офыш1эхэм, ш1эныгъэлэжьхэм, журналистхэм ык1и нэмык1хэм адыгэ 1офымк1э яепл1ык1эхэр, ястатьяхэр къехьэх.
Сайтыр зылажьэрэр илъэс хъугъэ нахь мыш1эми, ар адыгэ сайт лъэшэу тыркубзэк1э лажьэхэрэм ащыщ хъугъэ.


Аустралие
Аустралие , Аустралие чIынэлъэшхум щыIэ къэралыгъу. ЦIыфэу нэбгырэ млн 21-м къехъу щэпсэу (2012-гъэ илъэсымкIэ). Км² млн 7-м къехъу чIыгу хахьэ (дунаемкIэ яхэнэрэр). Къэлэ шъхьаIэр — Канберрэ.
ДЛО-м хахьэ.
Аустралием бзэшъхьаIэрИнджылызыбзэр ары.
ГеографиеЕӀаз
ТарихъЕӀаз
Зы лъэхъанэ горэм Британие Пачъыхьыгъом я гъэрхэгъэгуэу щытыгъэ.
ЭкономикэЕӀаз
Аустралиер гъучIышъочIыкIэ, телесвязыкIэ, банкыныгъэкIэ, къэгъэкIыкIэ ыкIи нэмыкI шIуагъэ зыпылъэу чIым къычIахыхэрэмкIэ бай.


Тхьэм дунаир къызэригъэшІыгъэр 1 УблапІэм Тхьэм уашъомрэ чІыгумрэ къыгъэшІыгъэх.2 ЧІыгум гъэпсыкІэ иІагъэп ыкІи нэкІыгъэ, шІункІыр чІэ зимыІэм шъхьэщытыгъ; Тхьэм Ыпсэ псымэ акІыІу щыхьарзэщтыгъэ.3 Тхьэм ыІуагъ: «Нэфынэр къэрэхъу». Нэфынэр къэхъугъ.4 Нэфынэр зэрэдэгъур Тхьэм ылъэгъугъ; Тхьэм нэфынэр шІункІым къыгуигъэкІыгъ.5 Нэфынэм «мафэкІэ» Тхьэр еджагъ, шІункІым «чэщкІэ» еджагъ. Пчыхьэ къэхъугъ, пчэдыжь къэхъугъ – апэрэ маф.6 Тхьэм ыІуагъ: «Псым ыгузэгу, псыр тІоу ыгощэу, ошъо гъэІагъэ щэрэІ».7 Тхьэм ошъо гъэІагъэ ыгъэпси, псэу ошъо гъэІагъэм ычІэгъ чІэтыр псэу ошъо гъэІагъэм ыкІыІу щыІэм гуищыгъ. Аущтэуи хъугъэ.8 Тхьэр ошъо гъэІагъэм «уашъокІэ» еджагъ. Пчыхьэ къэхъугъ, пчэдыжь къэхъугъ – ятІонэрэ маф.9 Тхьэм ыІуагъ: «Уашъом ычІэгъ псэу чІэтыр зэкІэ зы чІыпІэ орэхъуи, гъушъапІэр къэрэлъагъу». Аущтэуи хъугъэ.10 ГъушъапІэм Тхьэр «чІыгукІэ» еджагъ, псэу зэхэлъэдагъэмэ «хыкІэ» яджагъ. Ар зэрэдэгъур Тхьэм ылъэгъугъ.11 Тхьэм ыІуагъ: «КъэкІыхэрэр чІыгум къерэгъэкІых: кІэ зиІэ уцхэри чъыг лъэпкъ зэфэшъхьафхэу кІэ зиІэ пхъэшъхьэ-мышъхьэ къызпыкІэхэри». Аущтэуи хъугъэ.12 ЧІым къэкІыхэрэр къыгъэкІыгъэх: кІэ зиІэ уц лъэпкъ зэфэшъхьафхэри кІэ зиІэу, пхъэшъхьэ-мышъхьэ къызпыкІэрэ чъыг лъэпкъ зэфэшъхьафхэри. Ар зэрэдэгъур Тхьэм ылъэгъугъ.13 Пчыхьэ къэхъугъ, пчэдыжь къэхъугъ – ящэнэрэ маф.14 Тхьэм ыІуагъ: «Мафэмрэ чэщымрэ зэфэшъхьаф ашІынхэу, ошъо гъэІагъэм нэфынэхэр къыщэрэхъух, пІалъэхэр къагъэлъэгъонхэу, мафэхэр, илъэсхэр къагъэнэфэнхэу тамыгъэ орэхъух.15 ЧІыгур къагъэнэфыным пае ошъо гъэІагъэм а нэфынэхэр къыщэрэнэфых». Аущтэуи хъугъэ.16 Тхьэм нэфынэ инитІу къыгъэшІыгъ: нахь иныр – мафэр зэригъэзекІонэу, нахь цІыкІур – чэщыр зэригъэзекІонэу; жъуагъохэри къыгъэшІыгъэх.17 Ахэр Тхьэм ошъо гъэІагъэм зыкІытыригъэуцуагъэхэр чІыгур къагъэнэфынэу,18 мафэмрэ чэщымрэ зэрагъэзекІонхэу ыкІи нэфынэр шІункІым гуащызэ ашІынэу ары. Ар зэрэдэгъур Тхьэм ылъэгъугъ.19 Пчыхьэ къэхъугъ, пчэдыжь къэхъугъ – яплІэнэрэ маф.20 Тхьэм ыІуагъ: «Псэ зыпытхэр псым хиз орэхъу. ЧІым ышъхьагъ ошъо гъэІагъэм бзыухэр щэрэбыбых».21 Тхьэм къыгъэшІыгъэх хым хэс шъэджашъэхэр, нэмыкІ псэушъхьэ лъэпкъ зэфэшъхьафхэу псым бэдэдэ хъухэу щызекІохэри тамэ зиІэ бзыу лъэпкъ зэфэшъхьафхэри. Ар зэрэдэгъур Тхьэм ылъэгъугъ.22 Тхьэм ынэшІу ахэмэ ащифи, ыІуагъ: «Зыжъугъэбагъу, зыхэжъугъахъу, хыпсыхэм ахизы шъухъу. Бзыухэри чІым щэрэбагъох».23 Пчыхьэ къэхъугъ, пчэдыжь къэхъугъ – ятфэнэрэ маф.24 Тхьэм ыІуагъ: «Псэ зыпыт лъэпкъ зэфэшъхьафхэр чІым къерэгъэхъух: былымхэр, цохъорэ-пшырэ псэушъхьэхэр, хьакІэ-къокІэ зэфэшъхьафхэр». Аущтэуи хъугъэ.25 Тхьэм къыгъэхъугъэх хьакІэ-къуакІэхэр, былым зэфэшъхьафхэр, чІыгум щыцохъорэ-щыпшырэ псэушъхьэ зэмылІэужыгъохэр. Тхьэм ылъэгъугъ ар зэрэдэгъур.26 Тхьэм ыІуагъ: «КъэдгъэшІын цІыфыр, Тэ титеплъэу, Тэ тяхьщырыр, хыхэм ахэс пцэжъыехэм, ошъогу бзыухэм, былымхэм, зэкІэ чІыгуми чІыгум зэкІэ щыцохъорэ-щыпшырэ псэушъхьэхэми тетыгъо афыриІэнэу».
27 Джаущтэу Ежь итеплъэу цІыфыр
Тхьэм ар къыгъэшІыгъ,
Ежь итеплъэу къыгъэшІыгъ ар,
къыгъэшІыгъ хъулъфыгъи Ащ,
бзылъфыгъи къыгъэшІыгъ.28 Тхьэм ынэшІу ахэмэ ащифи, ариІуагъ: «Зыжъугъэбагъу, зыхэжъугъахъу, чІыгум тиз зышъушІи, ар шъуІэ къижъугъахь, тетыгъо афышъуиІ хым хэс пцэжъыехэм, ошъогу бзыухэм, сыд фэдэрэ псэушъхьэу чІыгум тет пстэуми».29 Тхьэм ыІуагъ: «Мары къышъостыгъ шъушхынэу кІэ зиІэ уцэу зэкІэ чІыгум тетыр, сыд фэдэрэ чъыги кІэ хэлъэу къызпыкІэрэр.30 ХьакІэ-къуакІи, бзыуи, чІыгум щыцохъорэ-щыпшырэ сыд фэдэрэ псэушъхьи – псэ зыпытэу чІыгум тет пстэуми – Сэ ашхынэу уц шхъуантІэр ястыгъ». Аущтэуи хъугъэ.31 Тхьэм зэкІэ къыгъэхъугъэхэр къыплъыхьагъэх – зэкІэри дэгъу дэдагъ. Пчыхьэ къэхъугъ, пчэдыжь къэхъугъ – яхэнэрэ маф.


КъумпIыл Мурат Кощхьэблэ районым самбэмрэ дзюдомрэкIэ Гупчэу щагъэпсырэм щыIагъ
11.10.2017 17:35
Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Кощхьэблэ районым самбэмрэ дзюдомрэкIэ Гупчэу щагъэпсырэм щыIагъ.
Квадрат метрэ 850-м ехъу зиинэгъэ унэм нэбгырэ 200-мэ ателъытэгъэ залыр, зытIэкIыпIэхэр, зыгъэпскIыпIэхэр, административнэ унэхэр хэтыщтых.
Шъолъырхэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэным фытегъэпсыхьэгъэ Федеральнэ фондым пхырищырэ программэм къыдыхэлъытагъэу 2008-рэ илъэсым Гупчэм игъэпсын рагъэжьэгъагъ. Федеральнэ, регион бюджетхэм а гухэлъым пае сомэ миллион 13 фэдиз къахагъэкIыгъагъ. Нэужым мылъкум икъэтIупщын зэпыугъо зэрэфэхъугъэм епхыгъэу джы къызнэсыгъэм псэуалъэр ныкъошIэу щытыгъ. Гупчэм ишIын ухыгъэным пае компаниеу «Южгазэнерджи» зыфиIорэм сомэ миллион 36-рэ къытIупщыгъ.
Предприятиеу «Южгазэнерджи» зыфиIорэм игенеральнэ пащэу Александр Богдановым къызэриIуагъэмкIэ, агъэнэфэгъэ зэкIэлъыкIуакIэм тетэу IофшIэнхэр зэхащэх, мы илъэсыр имыкIызэ псэуалъэр атыщт. НепэкIэ унашъхьэм иIэтын аухыгъах, котелыр агъэуцугъах, унэр зэрагъэфэбэщт системэр агъэпсыгъах, псэолъэшIхэр унэ кIоцI IофшIэнхэмрэ щагум изэтегъэпсыхьанрэ ауж ихьагъэх.
«ШIыхьафхэр зэхашъущэх, ныбжьыкIэхэр, спортсменхэр IофшIэным къыхэжъугъэлажьэх: бэнэнымкIэ Гупчэм ишIын цIыфхэм яIахь хашIыхьан фае. Джащыгъум а псэуалъэм ахэм уасэ зэрэфашIыщтым, зэрэфэсакъыщтхэм уицыхьэ телъы хъущт», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.
Джащ фэдэу республикэм и ЛIышъхьэ заказ зытыгъэ компанием ипащэхэм ариIуагъ спорт оборудованиер къызащэщт, псэолъэшIын IофшIэнхэр зыщаухыщт пIалъэхэмкIэ зэдырагъэштэнэу.
КъумпIыл Мурат джащ фэдэу мы мафэм цIыфхэм ясоциальнэ фэIо-фашIэхэр зыгъэцэкIэрэ Кощхьэблэ гупчэм щыIагъ. Мы унэм игъэцэкIэжьын пае федеральнэ бюджетым сомэ миллиони 9,6-рэ къыхагъэкIыгъ. Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ Урысые Федерацием IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ ухъумэнымкIэ иминистрэу Максим Топилинымрэ зызэдэгущыIэхэ нэуж ары ащ фэдэ зэзэгъыныгъэ зызэдашIыгъэр.
Республикэм и ЛIышъхьэ гъэцэкIэжьынхэр зэрэкIорэм зыщигъэгъозагъ, Iофхэр зэшIозыхырэ организацием ипащэ дэгущыIагъ. КъумпIыл Мурат зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, амал зэриIэкIэ федеральнэ мылъкур нахь шIуагъэ къытэу агъэфедэн, игъом гъэцэкIэжьын IофшIэнхэр аухынхэ фае.
Мы илъэсым итыгъэгъэзэ мазэ псэуалъэр атынэу рахъухьэ. ПсэолъэшIхэм унашъхьэр зэблахъун, унэм ыгупэ гъэцэкIэжьын IофшIэнхэр рашIылIэнхэ, унэ кIоцIыр агъэдэхэн ыкIи щагур зэтырагъэпсыхьан фае.


Эстоние, е Республикэу Эстоние – Еуропэм хэт къэрал. Къэлэ шъхьаIэр - Таллин. ЦIыфэу нэбгырэ зы млн къехъу щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 45 227 км² (дунаемкIэ я-132). БзэшъхьаIэр - эстоныбз.
Я-20-рэ лIэшIэгъум Совет Союзым хахьэщтыгъэ.
ДЛО-м ыкIи Еуро Зэкъотыныгъэм ахахьэ.
Хэгъэгу лIышъхьэр – Тоомас Хендрик Илвес.
Къэрал тхьаматэр – Таави Ройвас.
Еуропэм ышъхьэ ит. Балтик Хым ыIушъо тет. Латвиер, Урысыер игъунэгъух. ХымкIэ Финландымрэ, Швециемрэ апэчыжьэп.
Ахъщэу агъэфедэрэр - еуро.


ПхъэуIу
ПхъэуIу – мэзым хэс бзыу лъэпкъ. Чъыгмэ псынкІэу ащэзекІо. Ыпэ пытэкІэ чъыгышъор зэгуеуты ыкІи хьацІэ-пІацІэхэр хешыпыкІых. Ащ сыдигъуи изакъу. Инабгъо чъыг гъурбэхэм арешІыхьэ, нахьыбэмкІэ къыхихырэр ныхыр (осина) ары. Набгъом фыжьхэу кІэнкІитфхы релъхьэ. КІэнкІэхэм, бзыу анэм фэдэу, хъури атесы. Мэфэ 12–13 зыхъурэм щырхэр къыращых. Тхьамэфищ зыхъукІэ щырхэр набгъом къебыбыкІых, ау чыжьэу ІукІхэрэп. ХьацІэ-пІацІэхэр зэришхырэм пае пхъэуІум ишІогъэшхо къегъакІо.


Ирак
Ирак, Республикэу Ирак – Азием ит къэралыгъу. Къэлэ шъхьаIэр – Багдад. ЦIыфэу нэбгырэ млн 36-м къехъу щэпсэу. Хэгэгум чIырэу иIэр 435 052 км². БзэшъхьаIэхэр - арапыбзэр, курдыбзэр (сорани), туркменыбзэр (ирак туркменыбз), ыкIи арамеибзэкIэр.
ДЛО-м хахьэ.
ЦIыфхэрЕӀаз
ГеографиеЕӀаз
ТарихъЕӀаз
Иракым и чIыналъэр дунаимкIэ културэ ыкIи тарихъ мэхьанэшъо дэдэ зиIэмэ ащыщ, сыда пIомэ апэрэ цивилизациемэ ащыщэу шумермэ мыщ къэралыгъо щащIыгъагъ.
Джыдэдэм Иракым изытет хъатэп, сыда пIомэ 2003-рэ илъэсым щегъэжьагъэу зао мыухыжь щэкIо.


Молдавие
Молдавие – Еуропэм хэт къэралыгъу. Къэлэ шъхьаIэр – Кишинёв. ЦIыфэу нэбгырэ млн 3.5-м фэдиз щэпсэу: нахьыбэмкIэ молдавхэр (руманхэм лъэшэу апэблагъ), ау урыс бэкIаи дэс. Хэгэгум чIырэу иIэр 33 846 км². БзэшъхьаIэр - руманыбз.
Я-20-рэ лIэшIэгъум Совет Союзым хахьэщтыгъэ.
ДЛО-м хахьэ.
ГеографиеЕӀаз
Къэралыгъо щытыкIэрЕӀаз
Хасэ (парламент) республикэу щыт Молдавиер.
Ахъщэу агъэфедэрэр – молдав лей.


НыбжьыкIэ парламентым хэхьащтхэм якъыхэхын рагъэжьагъ НыбжьыкIэ парламентым хэхьащтхэм якъыхэхын рагъэжьагъ
Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет – Хасэм иунашъоу «Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет – Хасэм дэжь щызэхэщэгъэ НыбжьыкIэ парламентым хэтыщтхэм якъыхэхын ехьылIагъ» зыфиIорэр депутатхэм мэзаем яIэгъэ зэхэсыгъом щаштагъ.
НыбжьыкIэ парламентым ехьылIэгъэ Положением тегъэпсыхьагъэу илъэситIу пIалъэкIэ ар хадзы. НыбжьыкIэ парламентым хэтыщтхэм яполномочиехэр зырагъажьэхэрэр апэрэ зэхэсыгъор зыщыIэгъэ мафэм къыщыублагъэу ары ыкIи парламентым кIэу хэхьащтхэр зыщаухэсхэрэ мафэм яполномочиехэр аухых.
Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет – Хасэм къызэрэщатыгъэмкIэ, НыбжьыкIэ парламентэу Iоф зышIэрэм иапэрэ зэхэсыгъо 2017-рэ илъэсым гъэтхапэм и 31-м щыIагъ. НыбжьыкIэ парламентым хэхьэх Урысые Федерацием игражданхэу илъэс 18-м къыщегъэжьагъэу 35-м нэс зыныбжьхэр, пстэумкIи нэбгырэ 35-м шIомыкIэу. Ахэм ахэхьэх Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет – Хасэм къепхыгъэ политическэ партиехэм ахэтхэр, шъолъыр къутамэхэм, ныбжьыкIэ организациехэм ыкIи движениехэм ахэтхэр, апшъэрэ еджапIэхэм ястудентхэр. Кандидатурэхэм афэгъэхьыгъэ унашъохэр Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет — Хасэм, къэбар жъугъэм иамалхэм унашъор къызыхаутырэм ыуж мэзитIу пIалъэм къыкIоцI, къыIэкIэжъугъэхьанхэ шъулъэкIыщт.
Источник: Газета Адыгэ Макъ


Непэ къалэу Ростов-на-Дону зэнэкъокъоу «Лидеры России» зыфиIорэм ишъолъыр финалныкъо къыщызэIуахыщт. Ащ Къыблэ федеральнэ шъолъырым илIыкIохэр хэлэжьэщтых.
Лъэпкъ хъызмэтымкIэ ыкIи къэралыгъо къулыкъумкIэ Урысые академиеу УФ-м и Президент дэжь щылажьэрэм иIэпыIэгъукIэ зэнэкъокъур зэхащэ.
Финалныкъом хэлэжьэнхэу къырагъэблэгъагъэх УФ-м и Президент иполномочнэ лIыкIоу Къыблэ федеральнэ шъолъырым щыIэм игуадзэу Владимир Гурба, Ростов хэкум игубернаторэу Василий Голубевыр, Лъэпкъ хъызмэтымкIэ ыкIи къэралыгъо къулыкъумкIэ Урысые академием иректорэу, зэнэкъокъоу «Лидеры России» зыфиIорэм игъэсакIоу Владимир Мау, Урысые къэралыгъо социальнэ университетым иректорэу, экономикэ шIэныгъэхэмкIэ докторэу, зэнэкъокъум и ЛъыплъэкIо совет хэтэу Наталья Починок ыкIи автономнэ мысатыу организациеу «Россия — страна возможностей» зыфиIорэм игенеральнэ пащэ игуадзэу Александр Садовскэр.
Зэнэкъокъум хэлажьэ зышIоигъохэу Къыблэ федеральнэ шъолъырымкIэ лъэIу тхылъхэр къэзытхыгъэхэм япчъагъэ 20141-рэ мэхъу. Финалныкъом ахэм ащыщэу къырагъэблэгъагъэр 332-рэ. Ахэм зэпэчыжьэ уплъэкIунхэм яуцугъо шIэныгъэ анахь дэгъухэр къыщагъэлъэгъуагъэх. Зэфэхьысыжьэу ашIыгъэхэмкIэ, АдыгеимкIэ мы зэнэкъокъум хэлэжьэнэу нэбгырэ 11 а уцугъом къыщыхахыгъагъ. Ростов хэкум — 101-рэ, Краснодар краим — 96-рэ, Волгоград хэкум — 39-рэ, Къырым — 28-рэ, Астраханскэ хэкум — 25-рэ, федеральнэ мэхьанэ зиIэ къалэу Севастополь нэбгырэ 22-рэ, Къалмыкъым нэбгыри 10 джащ фэдэу къащыхахыгъ.
Непэ ыкIи неущ зэнэкъокъум хэлажьэхэрэм япэрытныгъэ къаушыхьатын ыкIи финалым ихьанхэмкIэ зэнэкъокъунхэ фае. Ащ пае программэм къыдыхэлъытагъэх мастер-классхэмрэ узщыгупшысэн фэе джэгукIэ зэфэшъхьафхэмрэ. Мэзаем и 9-м пчыхьэм зэфэхьысыжьхэр ашIыщтых ыкIи Къыблэ федеральнэ шъолъырымкIэ финалым ихьагъэхэр къэнэфэщтых. Ахэр нэужым зэнэкъокъоу «Лидеры России» зыфиIорэм исуперфиналэу Шъачэ щыкIощтым къырагъэблэгъэщтых.
«ЗэкIэмкIи финалныкъо 11 щыIэщтыр. Ахэм ащыщэу 8-р шъолъырхэм ащыкIощт, 3-р —лъэныкъо хэхыгъэхэмкIэ. Шъолъыр финалныкъохэр къэралыгъом ишъолъыри 8-мэ зэкIэмэ мы илъэсым ищылэ-имэзэе мазэхэм ащырагъэкIокIыщтых, зэнэкъокъум илъэныкъуи 3-мкIэ гъэтхапэм Москва зыщаушэтыщт. Финалныкъо 11 пэпчъ нэбгырэ 330-рэ фэдиз хагъэлэжьэщтыр. Мыхэм ахахьэрэп Гупчэ федеральнэ шъолъырыр — Москварэ Москва хэкумрэ къарыкIырэр зэрэбэдэдэм къыхэкIэу ащ щыхагъэлэжьэщтыр нэбгырэ 664-рэ. Финалныкъом къырагъэблэгъэщт нэбгырэ 3399-м щыщэу суперфиналым нэбгырэ 300 ихьащтыр. Ахэм зэкIэми гъэсэныгъэ грантэу сомэ миллион аратыщт. Зэнэкъокъум текIоныгъэ къыщыдэзыхыщтыр нэбгыри 100. Ахэм яегъэджэкIощтых къэралыгъом игъэIорышIэкIо анахь дэгъухэр», — къыIотагъ автономнэ мысатыу организациеу «Россия —страна возможностей» зыфиIорэм игенеральнэ пащэу, зэнэкъокъоу «Лидеры России» зыцIэм пэщэныгъэ дызезыхьэу Алексей Комиссаровым.
НэмыкI къэбархэу зэнэкъокъум епхыгъэхэр сайтэу ЛидерыРоссии.рф. ижъугъотэнхэ шъулъэкIыщт.


Журналистикэм ылъэныкъокIэ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ишIухьафтын афэзыгъэшъошэрэ Комиссием гъэтхапэм и 9-м зэхэсыгъо иIагъ.
Адыгэ Республикэм и Президент 2008-рэ илъэсым мэлылъфэгъум и 30-м ышIыгъэ Указэу N 41-р зытетэу «Журналистикэм ылъэныкъокIэ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ишIухьафтын ехьылIагъ» зыфиIорэм диштэу мыщ унашъо щаштагъ 2017-рэ илъэсым журналистикэм ылъэныкъокIэ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ишIухьафтын зыфагъэшъуашэ зышIоигъохэм азыфагу зэнэкъокъу шъхьэихыгъэ зэрэзэхащэщтымкIэ цIыфхэм макъэ ягъэIугъэнэу.
Гъэзетхэм (журналхэм) къащыхаутыгъэхэмкIэ шIухьафтынэу сомэ мин 50, теле-, радиокъэтынхэмкIэ — сомэ мин 50 аратыщт. Журналистикэм ылъэныкъокIэ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ишIухьафтын афэзыгъэшъошэрэ Комиссием (ыужкIэ Комиссиер тIозэ дгъэкIощт) журналист IофшIагъэхэмрэ документхэмрэ 2017-рэ илъэсым чъэпыогъум и 1-м къыщегъэжьагъэу шэкIогъум и 1-м нэс аIихыщтых, шэкIогъум и 1-м къыщегъэжьагъэу и 30-м нэс ахэм ахэплъэщт. ШIухьафтыныр зыфэгъэшъошагъэмэ хъущтхэр къызэрагъэлъэгъорэ, IофшIагъэхэр зэраIахырэ шIыкIэм Адыгэ Республикэм лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет исайтэу www. adygkomnac. ru зыфиIорэм нэIуасэ зыщыфашIын алъэкIыщт. Адыгэ Республикэм и Президент 2008-рэ илъэсым мэлылъфэгъум и 30-м ышIыгъэ Указэу N 41-р зытетэу «Журналистикэм ылъэныкъо-
кIэ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ишIухьафтын ехьылIагъ» зыфиIорэр ащ къихьагъ.
Документхэр Комиссием итхьаматэ игуадзэу, Адыгэ Республикэм лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъугъэм иамалхэмкIэ и Комитет итхьаматэу А. А. Шъхьэлахъом ешъухьылIэх. Тел. (8772) 52-36-01, факс (8772) 52-10-16, mail: komnac email@example.com, ур. Крестьянскэр, 236, я 49-рэ каб.


— Мыекъуапэ щыпсэурэ горэм сомэ миллион 20 хъурэ хэбзэIахьыр бюджетым ригъэхьагъэп, хьакъулахьэу ытын фаемкIэ зэфэхьысыжь мышъыпкъэр къулыкъум IэкIигъэхьагъ, — къеты АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ.
Ведомствэм къызэритырэмкIэ, зэгуцафэхэрэр гъомылэпхъэ продукциер зэдакIоу IугъэкIыгъэным пылъыщтыгъэ ыкIи щылэ мазэм къыщегъэжьагъэу 2016-рэ илъэсым итыгъэгъазэ нэс хьакъулахьэу ытын фаемкIэ зэфэхьысыжь мышъыпкъэр къулыкъум IэкIигъахьэщтыгъэ.
ХэбзэIахьыр игъом зэримытыгъэм ыкIи гъэпцIэгъэ Iоф зэрэзэрихьагъэм фэшI лажьэ зиIэм ылъэныкъокIэ уголовнэ Iоф къызэIуахыгъ.
«Статьям къызэригъэнафэрэмкIэ, анахь пшъэдэкIыжь инэу мыщ пылъыр илъэси 6-м нэс хьапс ягъэхьыгъэныр ары», — къеты хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ Министерствэм ипресс-къулыкъу.


Урысыем чэщ-зымафэм къыкIоцI нэбгыри 163-мэ мы зэпахырэ узыр къащыпыхьагъ ыкIи ыгъэсымэджагъэхэм япчъагъэ 658-м нэсыгъ. Коронавирусыр шъолъыр 55-м ащагъэунэфыгъ, нахьыбэр Москва.
УФ-м ивице-премьерэу Татьяна Голиковам къызэриIуагъэмкIэ, нэбгырэ 29-рэ хъужьыгъэ, унэм исэу зылъыплъэхэрэр – 112-рэ.
АдыгеимкIэ анахьэу щынагъо къэзытырэр тигъунэгъу шъолъырэу Краснодар краир ары. Ащ мы узыр яIэу нэбгыри 9 къыщыхагъэщыгъ. Ахэм мы уахътэм яIазэх, япсауныгъэ зыпкъ ит. Шэмбэтым къыщегъэжьагъэу Краснодар краим мы узыр иIэу хъугъэ-шIагъэ щагъэунэфыгъэп.
Псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ краим и Министерствэ къызэритыгъэмкIэ, узыр зиIэу зэгуцэфэхэрэ нэбгыри 193-рэ сымэджэщхэм ащагъэх, 81-м джыри IэзапIэхэм щалъэплъэх. Унэм исхэр – 1868-рэ, 1511-мэ пневмоние яI.
Непэ АдыгеимкIэ нэбгырэ 522-мэ япсауныгъэ изытет гъунэ лъафы, ахэм ащыщэу 314-р унэм исых, 10-р пэтхъу-Iутхъу яIэу сымэджэщым чIэлъых. Нэбгырэ 61-мэ тхьамэфитIо залъэплъэхэ нэуж медицинэ уплъэкIунхэу арашIылIагъэхэм узыр ямыIэу къызагъэлъагъом, карантиныр атырахыжьыгъ.
«Линие плъырым» Iоф ешIэ, шъузыгъэгумэкIырэ упчIэхэм яджэуапхэр мы телефон номерхэмкIэ къызIэкIэжъугъэхьанхэ шъулъэкIыщт: АР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ – 8(8772) 53-49-97 (чэщ-зымафэм Iоф ешIэ), Роспотребнадзорым и ГъэIорышIапIэу Адыгеим щыIэм – 52-12-05.


Çerkeslerde gelin alma ritüelleri ve yeni aile kurma
Çerkesler tarih sahnesinde oluşturdukları en önemli ve en kalıcı eserleri 'Xabze' olgusudur. Xabze'de her şey bir kurala bağlıdır. Adeta, kuralsız herhangi bir hareket söz konusu değildir. Hayatın kendisi de kurallar manzumesinden ibarettir. Kural ise yaşamı anlaşılır kılmakta, vücut dilini oluşturmakta ve tarihi geniş zaman dilimlerinde evrensel toplum hafızasını oluşturmaktadır. Toplumun çekirdeği ise ailedir. Aile ise Adige Xabze'nin en kıymetli hazinesidir. Bu hazinenin temel taşı da kadındır.
Kadın - erkek ilişkileri de fiziksel güç üstünlüğü hiçbir zaman akla gelmeyecek bir şekilde, saygınlık ve nezaket esasına dayandırılmıştır. Dolayısıyla Adigelerde hem kadın - erkek ilişkileri hem aile yapıları hem de çocuğun eğitimi mükemmel bir terbiye altına alınmıştır. Bu da modern zamanlarda 'medeniyet / sivilizasion' anlamına gelmektedir. Öyleyse, Xabze insanı inşa medeniyettir, diyebiliriz. Aşağıda 'Çerkeslerin Gelin Alma Ritüelleri ve Aile Kurma' kültürü Adığabze olarak ele alınmıştır. Okuyacağınız bu bölüm 'ÇERKESLERDE AİLE YAŞAM TARZI' adlı Düzce Üniversitesi, Çerkes Dili ve Edebiyatı, Yüksel Lisan Tezimin 'НЫСАЩЭР - УНЭГЪУАКIЭР' bölümüdür. Nıse Tepçe /Geline Övgü adlı nazım 16. dakikadan sonra başlamaktadır. Videoda bulunmayan birkaç mısra Şaziye Hala'mdan sonra derlendiğinden sonradan ekleme yapılmıştır. Metni Adığabze olarak ilginize sunuyorum.
НЫСАЩЭР - УНЭГЪУАКIЭР
Нысащэр…УнакIэр…Лъэпэмаф. Зигъо къэсырэр умышIэмэ, игъонэмысы охъу. КIэлэмрэ пшъашъэмрэ унагъо зэдихьан гухэлъ зызэдашIыкIэ, кIалэр зэрэшъыпкъэр нафэу, гъусэ иIэу пшъашъэм псэлъыхъо факIощтыгъэ. Мыщ, кIалэр зэрэшъыпкъэр лъэныкъуитIуми яунагъохэм зэдашIагъэ хъущтыгъэ. Пшъашъэм а дакъикъэм джэуапыр аримытэу къыгъанэщтыгъэ. Пшъашъэм "сиджэуап укълъыхъужьмэ, тинахьыжъхэм зыгорэ къышъуаIожьын…" фэдэу зыгорэхэр зыриIокIэ, пшъашъэм, дэкІонэу гоон зэриIэр пшIэщтыгъэ. Ау къин ухэхьагъ, джырэкIэ гухэлъ зэримыIэр чIэгъыбзэкIэ зыриIокIэ, "усфаеп" махьанэ иIэщтыгъэ.
КІэлэ лъэныкъом джэуапыр арамытыжьын ипэ, пшъэшъэ лъэныкъом зэпыхъо-пыщэхэр зэрэугъоин, нахьыжъ унашъо ашIыщтыгъэ. Апэдэдэ пшъашъэр фэе-фэмыем кIэупчIэщтыгъэх. Пшъашъэр зэрэфаер зызэрэгъашIэ нэужым, Iофыр зэрэхъущтыр зэпыхъо-пыщэхэм унашъо амышIэу, кIэлэ лъэныкъор джэуапым къылъыкIожьыным ежэщтыгъэх. КIэлэ лъэныкъор джэуап ыхьыным пае къэбарыхьэхэр къакIохэу, джэуапыр хъунэу зэраты нэужым, пшъашъэр зэратыгъэр, благъэ пстэуми арагъэшIэжьыщтыгъэ. Ащ нэсыфэ Iофыр зытетыр зышIэщтыгъэхэр тыш-нышхэр арыгъэ.
КIэлэ унагъор пшъэшъэ лъэныкъом тэрэзэу амышIэрэмэ, ыныбжь икъугъэу хъулъфыгъэ нэбгыритIу унаплъэ1 агъакIощтыгъэ. Унаплъэ кIоныр шъэфэуи, къэбар агъэIузэ нафэуи хъущтыгъэ. Шъхъафэу унаплъэ амыгъакIохэми, кIэлэ унагъор зышIэрэхэм акIэупчIахьыхэзэ зэрагъэшIэщтыгъэ. Ыджырэ лъэхъанхэм Iофыр мыщ фэдизэу кIагъэкIыжырэп. Нахь псынкIэу зэрэгъущтым еплъых. КIэлэ лъэныкъом, пшъашъэм иджэуап лIыкIо фагъэкIощтыгъэ. Джэуапыр хьазырмэ, "хъяр хэлъэу блэгъэ кIахьэу Тхьам ерэшI, Тхьам ерэгъэтэмам,"- фэдэу хъохъухэкIэ джэуапыр араIощтыгъэ. Пшъэшъэ лъэныкъор мыхьазырмэ, е загъэлъэпIэжьыным фаехэмэ ятIонырэ- ящэнырэу къызкIэлъагъэкIожьыщтыгъэх.
КIэлэ лъэныкъом джэуапыр тэмамэу захьырэ нэужым, япыхъо-пыщэхэм къэбар аратын, Iофым зыфагъахьазырыщтыгъэ. КIэлэ лъэныкъор блэгъэ кIэпсы хъущтым адыж лIыкIохэр агъэкIони нысэщэ пIалъэхэм епхыгъэу зыфаехэр сыдми къызэрагъэшIэн къэкIожьыщтыгъэх. Ащ нэужым нэчахьытх пIалъэм кIэлэ лъэныкъор лъыкIощтыгъэ. Нычахьытхым зыкIохэкIэ, ыпэ уасэр хагъэунэфыкIыщтыгъэ.
ЛъэныкъуитІур пшъашъэм иуасэ пае зэгурыIоным зылънэсыхэкІэ, пшъашъэм янэ-ятэ Іофым хэIэзахьыщтыгъэп. Атэш-анэшхэр, тхьаматэ купым унашъохэр ашIыщтыгъэх. Уасэ хагъэунэфыкIы зыхъурэм, пшъэшъэ лъэныкъом зэриIорэр мыхъудэдэми, ыпэ ытыщтыгъэ. Илъэс шъэныкъо горэ узэкIэIэбэжьымэ, осэшхо зиIэхэри къахэкIыщтыгъэ. Ау мары нахь агъэфэдэщтыгъэ уасэр. Къетхыжы, Ялчын Кая, Черкэсхэ-1 зицIэ тхылъым, нэкIубгъо:145м "ОсэIых-Уасэ" шъхьаIым: "Уасэр нычахьытхыгъом хагъэунэфыкIы. Ыпэрэм уасэр былымышхом ащыщрэ шыпэрыт зицIэ зыш лъэпкъырэ хъущтыгъэ, унагъоми апхыгъэу хъущтыгъэ. Псалъэм пае уасэр, Iузыняйлам, 1950 илъэсхэм, шитIу, цуитIу, Лира 500 арыгъэ,2"- еIо къетхыжьы. Ащ уасэр зэрэлъапIэу зэрэщытыгъэри, мыщ имэхьани пшъашъэр плъытэнэу зэрэщытэри, пшъашъэр тышым ащэу, ятэ зилъэгъужьрэм уасэу къаIахыгъэм къыщымыкIэу пкIи фешIыжьы, шIухьафтыни ретыжьэу къыпетхэжьы. Мыфэдэу пшIэным имахьанэ, пшъашъэр былымым фэдэу къыбгурымыIоныр ары. Мыр къегъэшыпкъэжьы Зекерия Зихьни, ащ къетхыжьы: "Уасэ къызэратыгъэ тым, уэсахьэ кIуагъэхэм шIухьафытын зырыз ареты. Пшъашъэм ятэш нахьыжъым, ишыпхъу нахьыжъ иIэмэ, малъхъэ иIэмэ, пIур иІэмэ зэкІэми Iахь аратыщтыгъэ. Уасэу къатыгъэ Iашэр тым зэрихьаныр, шым тетIысхьаныр ашIохьайнэпэшхуагъ. ЫшнахьыкIэхэри а шым атетІысхьаныр, пшъашъэр амылъытэ фэдэу къагурыIощтыгъэ…3"
Нычахьым нэуж мазэ горэ дэкIыгъэу нысэщэ мафэм ипIалъэ зэратыщтыгъэ. ПIалэм ренэу кIэлэ лъэныкъо лъыхъущтыгъэ, пшъэшъэ лъэныкъом джэуапыр атыщтыгъэ. Пшъэшъэ уныр пIалъэу къаIахыгъэм лъыкIэхьан пае, чэщы-мафэ имыIэу унэкIэ IапIэхэр агъэхьазырыщтыгъэ. Нысэм иIапIэхэр агъэхьазырыным пае уахътэ ящыкIэгъагъ. Пшъашъэм иIапIэхэм, ихьап-щыпхэм ягъэхьазырын цIыфыбэ хэлажьэщтыгъэ. Пшъэшъэгъухэр, шыпхъухэр, нанэхэр, тышыпхъухэр ыкIи ежь пшъашъэр. ПIэтехъохэр, техъо-кIэлъынхэр, чыхIанхэр, ошэкурхэр, шъхьантэхэр, джэхэшъо тедзэхэр ашIыщтыгъэх. ЧыхIэнхэм, ошэкурхэм аупIэIузэ аралъхьащт цыхэр, аупІэпІын, цыпхынкIэ апхыщтыгъэ, цы утынкIэ аутыныщтыгъэ, яIэхэмкIэ аупIэпIыщтыгъэх, агыкIыщтыгъэх, адытэщтыгъэх. Анахь макIэм, пIэ зэчIэлъэу зытIузыщ агъэхьазыщтыгъэ. Ахэм данэм хэшIыкIыгъэу, шъхьантэ тебзэхэр, пIэ техъохэр, чыхIэн тебзэхэр, ошэкур техъохэр хэдыкIыжьыгъэу акIыгъущтыгъэ. Анахь Iофы онтэгъухэр нысэхэм, ныхэм, унэгъу шъузыхэм ашIэщтыгъэ. Нахь псынкIэ Iофхэр пшъашъэхэм афагъэшъуашэщтыгъэ. Пшъашъэм иIахьылэу, иблагъэу иIэ пшъэшъэгъухэр къэкIони мэфэ пчагъэкIэ щыIэщтыгъэх, Iахъчи хэмылъэу.
Адыгэхэр нысащэ кIонхэ зыхъукIэ, ыпэдэдэ анахь нэжъ-Iужъхэр, тхьэматэхэр зэрэугъоин, зэхэгущыIэщтыгъэх. Нысэ къащэн зыхъукIэ, ащ пае ищыкIэгъэ пстэури зэдеусэхэзэ, рахъухьэщтыгъэ. АпэрэмкIэ, мафэу нысащэр зытефэщтыр загъэунафэ нэужым, етIанэ хьакIэу къырагъэблэгъэщтхэм къэбарыр арагъэIущтыгъэ. Къуаджэм дэсхэм анахьжъхэм, тхьаматэхэр нэбгыритф-хы фэдиз упчIэжьэгъу ашIыщтыгъэ. Нахь Iофыр зэшIозгъэкIыщтхэм зыр тхьаматэу, зыр гуадзэу, модрэхэр куп мафэу унашъохэр афашIыщтыгъэх. Ащ фэшъхьафэу хьакIэщ зэфэсхэр зэхащэхэти, ашIэщтыр зэкIэ зэдагъэнафэщтыгъэ.
Нысащэр ежьэным ыпэкIэ нысащэм кIорэ тхьаматэр агъэнафэщтыгъэ. Ащ Iофэу зэрахьащтхэр зэкIэ унашъо къышIыщтыгъэх. Тхьэмэтэ гуадзэри ащ игъусэщтыгъэ. Тхьэмэтэ пщэрыхьакIуи хадзыщтыгъэ. Пщэрахьэр нэмыкI Iоф имыIэу тхьамэтэм епхыгъэщтыгъэ. Ар егъэгъолъыжьыфэ шъхьарытыщтыгъэ. Къэмтэджызэ ыпэ, тэджыни тхьаматэм икъэтэджын паплъэщтыгъэ.
Пшъашъэ къэшъокIо ыкIи кIэлэ къэшъокIо купхэми тхьаматэхэр джащ фэдэу афагъэнафэщтыгъэ. ХьатиякIори пэшIорыгъэшIэу хадзыщтыгъэ. ЩыкIагъэу щыIэхэр зэкIэ рагъэкъужьыным нысэщэ тхьэматэхэр алъыплъэщтыгъэх.
Нысащэм кIоныхэу гъогу техьаныхэ зыхъухэкIэ, тхьаматэ зэрысырэ кум пшъэшъэ тхьаматэр, тхьаматэ гуадзэр, ныбжь зиIэ нахь хъулъфыгъэхэр, зыку зэдитIысхьащтыгъэх. ЗыдэкIощт къуаджэм зеблагъэхэкIэ, нысэщэ купыр зы чIыпIэ уцунхэшъ, чылэм дэхьанхэм ыпэкIэ, къуаджэм къызэрэсыгъэхэр, нэбгырэ тхьапш зэрэхъурэхэр афаIопщынэу, мэкъэгъэIу агъакIощтыгъэ. Нысэщэ купыр къуаджэм къыдагъэхьанэу зэрэфаехэм иIизын аIихыщтыгъэ. Кум къикIынхэм ыпэкIэ, нысэунэм щыщ ныбжь зиIэ нэбгырэ горэ нысащэхэм апэгъокIыти, къыригъэблагъэщтыгъэх. Нысэщэунэм мэкъэгъэIоу кIорэр пщырахь кIалъэм фэшъхьафыщтыгъэ.
КIэлакIэхэр нэмыкI ку исыщтыгъэх, ахэми нахь ныбжьыкIэ горэ апэгъокIыщтыгъэ ыкIи къыригъэпсыхьыщтыгъэх. Нысэщэ гупыр ригъэблэгъэнэу, бзылъфыгъэрэ хъулъфыгъэрэ кухэм адэжь къуIумыхэу, кум укъикIыныр хабзэм щыщэу алъытэщтыгъэп.
Шыкуш зэкIэткIэ е трактор реморкум исхэу нысащэ кIохэ зыщэты лъэхъаным кушъхьэр шэтырхэр афашIыщтыгъэ, кIоцIым нысэ тIысыпIэри иIэу. Кухэр заIатыжьхьэм, автобус, машинэхэр къызежьэхэм, нысащэ кIорэхэри нахь бэ хъухэу рагъэжьагъ, зекIонхэри нахь тынчы хъугъэ.
Нысащэ зыкIохэкIэ, зы нэбгырэ е тIу агъэнафэти, пшъашъэм иIапIэу агъэхьазырыгъэхэр апчъыщтыгъэ. IапIэ пэпчъ тхыгъэ псэуми зы уасэ фалъытэщтыгъэ. Нысэм кIэлэ унэм ыхьырэ IапIэхэр ащ фэдэу апчъыныешъ, листэу тхьаматэхэм арагъашIэщтыгъэ ахэр зыфэдизхэр.
Нысащэхэр къежьэжьыным ыпэкIэ унэгъухэмэ атрагощагъэ нысэщэ купыр Iэнэ шIыгъэхэм ащахьакIэщтыгъэх, былымхэр афаукIын, шхын зэфэшъхьафхэкIэ нысэщэ хьакIэхэр къагъэтхъэжьыщтыгъэх. Афэдиз хьакIэр зы унагъо щышхэщтыгъэхэп. Нысащэ кIорэхэри унагъо пэпчъ хьакIэ тхьапш фэхьакIэшъущтми пчъагъэу атрагуащэхэти, ахьакIэщтыгъэх. Шхыным инахьыбэр зыдэщыIэрэр нысэщэ уныр арыщтыгъэ. Ащ паекIэ, хьакIэ зиIэрэ бысымхэм нысэщэ унэми шхын рахэу хьакIэмэ афахьэу хъущтыгъэ.
ЗылъэнкъокIи нысэ IапIэр кухэм къарашIахьыщтыгъэ. IэпIэ къихын сырэ нысэм ипхъуантэ къызысыкIэ, унэм ар къырамыщызэ, пхъуантэм, нысэм игупсэхэм ащыщ пшъашъэ горэхэр тетIысхьэхэти, пхъонтэ IэтыпкIэ къаIахыщтыгъэ. ГъэтэджыпкIэ къырамытэу, IапIэхэр зыдэлъ пхъуантэр къаратыщтыгъэп. ПчъэIупэми Iууцощтыгъэх кIэлэцIыкIу горэхэр. Нысэтын сыхьат е Iахъщэ тIэкIу горэ къарамытэу нысэр пшъэшъэ унэм къырагъэкIыщтыгъэп.
Нэужым Iизын къаIахыти нысэр къыращыщтыгъэ. Нысэр унэм къизыщырэр шъаом анахь пэпблагъэ пщыкъор арыгъэ. Нысэр пчъэIупэм къызэрекIэу, кIэрахъор зэрызэу ыгъаозэ, унэм къыращыщтыгъэ.
Нысэщэ купыр къоджэ дэкIыжьыпIэм къызысыкIэ, къоджэ кIалэхэм гъогур зэпагъэIыкIыщтыгъэ, кур рамгъэжьэжьы ашIоигъоу. Гъогум ыпэ зэпызыупкIыгъэ кIэлэ купым яныбджэгъугъэр нысэм гъогу ратын пае къоджэ кIэлэ Iахьэу пкIэ афашIыщтыгъэ. Нэужым кум нэбгырэ зы-тIу горэ нысэщэ купым къахэкIыти, къоджэ кIалэм джэгу къафашIыщтыгъэ. Амырымэ гъогу аратыщтыгъэп.
Нысэр къэзыщэрэхэр къызэрэкIожьрэхэр кIалэм икъуаджэ дэсхэм къызалъэгъукIэ, гушIуапкIэ къаIахынэу аIоти, кIэлэ унэм псынкIэу къэбарыр нагъэсыщтыгъэ. Ащ фэшъхьафэуи, нысэр къащэу залъэгъукIэ, онджэкъэу унашъхьэм тетыгъэр къакъутэти къыратэкъохыщтыгъэ. Нысащэр зыщашIыщтыгъэ унагъом адыгэ быракъхэр унашъхьэхэм ащыпалъэщтыгъэ. Ар тинахьжъхэм къаIотэжьыщтыгъэ, нахь кIасэу къэтлъэгъужьыгъэр тызыщыпсэурэ тырку къэралыгъом ибыракъ нахь пIэтын уфимытэу зэрэхъугъагъэр ары.
Нысэр къызагъэсыкIэ, шхончыкIэ, кIэрахъокIэ огум дэуаехэзэ, нысэр унэм ращэщтыгъэ. Нысэр пщыкъом ыIаплIэ исэу унэм къырихьащтыгъэ. Ау ар пэсэрэ зэманыр ары аущтэу зыщытыгъэр. Нэужым ханэжьи, нысэдакIо (нысэдис) иIэхэу, кум къызращырэм ыуж, унэм къыращэщтыгъэ. Пщынэ макъэр кIэтэу, къаIощтыгъэ зэкIэри тымышIэжьыми "уароооц, уаримооооц, уэдидаааа" аIом мэкъамэджэ зэдэжьыухэзэ, кIэрахъо фагъауэзэ, нысэр лъэгъунэм ращэщтыгъэ.
Нысэр кум къыращэу, лэгъунэм ращэ зыхъурэм, ышъхьэ чы псыгъокIэ е бэщ псыгъожъыекIэ макIэу ео фэдэу зашIызэ, нысэм пхъашэу зырагъэлъэгъущтыгъэ. Ащ нысэр Iасэ хъуныр махьанэу фашIыщтыгъэ. Нысэр унэм изыщэрэхэм, нысэм ышъхьэ зи рамгъэоным пае, е щатырэ горэ е табэ фэдэу е алеминюм, е цІыкІоу Іэнэ сын горэ шъхьатехъо фэдэу даIыгъыщтыгъэ.
Нысэр щэндакъым зыкIэлъыуцокIэ, ахъщэ жъгъэйхэр, коцы, шъоущыгъужъи, мыхэм ащыщым зэр нысэм ышъхьэ къыратэкъохыщтыгъэ. А къыратэкъохырэхэр кIэлэцIыкIухэм аугъоищтыгъэх.
ХабзэмкIэ, нысэр зыдэщытыщтыр гъэхьазырыгъэу зы чыпIэ фыхахыщтыгъэ. КъаIотэжьы Кобл Бирамхэм япхъоу Iaгъухэ янысэ Щазие, Лъэпшъау Хъусен ыпхъу Фемихьан: Нысэр лэгъунэм зыращэкIэ щэндакъ4 зэраIорэ чIыпIэм рагъэуцощтыгъэ. Ар дэнэкъаз5 зыфаIорэ щыбзэ кIадэ фэдэ шэкIыр пхъэIэди6 гъэIагъэм къеупхъухыгъэу щэтыр фэдэу ашIыни, нысэр ащ чIэтыщтыгъэ. ЫкIыбыкIэ щэнт щытыщтыгъэ. Ихьэ-икIэ макIэ зыгъукIэ тетІысхьан пае."
Нысэ къызащэрэ мафэм, шъэІодэкIо унэм, пшъэшъэ – кIалэу нахь ныбжь зиIэхэр агъэкIони дае7 нысэ унэм къащэщтыгъэ. Дае нысэунэм лъэбэкъу ридзэн зыхъукIэ, пчъэ ихьапIэм дэжь, къулум данэ8 шэкIыр аубгъун, ащ тетэу рыкIозэ, гощэ унэу шъуз нахьыжъхэр зэрысым ращэщтыгъэ. А шэкIыр плъыжьырэ шъуцIэрэ зэхэлъэу щытыщтыгъэ. Нэужым гощэIанэ афагъэхьазырыни зэдэшхэщтыгъэх. А мэфэ дэдэм нысэр шъузым ахащэн, яIэкIхэр ыштэн, зэкIэкIон, Iэшхьэ зэтедзагъэу уцущтыгъэ.
Нысащэм ящэнырэ (3) мафэм хьаблэм дэс нысэхэр, нысэщэ унэм щызэфэсых. НысакIэм мэстэ Iудан къыфаштэ, шэкI ныкъохэдыкIыгъэ горэ хырагъэдыкIы, иIэпэ-Iэсэныгъэм еплъыщтыгъэх. А мэстэ Iуданыр шIэжь-мафэ9 фэхъун пае нысэм къыратыжьы. Шхэным нысэр адашхэрэп. Iаныр, заIэтыжьы нэуж шъоурэ тхъурэ, е бэчмэзрэ тхъурэ зэхэлъэу IэхъуамбэкIэ зытIэкIу нысэм IуацIэлыщтыгъэ. Мыр ишIэнэу шIэныгъо зиещтыр инысэгъум ащыщ хъун фай, ау нысэгъу имыIэмэ, анахь фэблагъэ зы нысэ горэм ышIэщтыгъэ. Ащ ыбзэрэ ыжэрэ IэшIугъэ зэрэхъун фаер къыугъэшIэщтыгъэ.
Нысащэ кIонхэ зыхъукІэ е къызыкIожьыхэкIэ апэ, къуаджэм унагъом къеблэгъагъэ зэкIэрэ, зэхэдз ямышIэу, Iэнэ-Iанэу агъашхэх. Тхьаматэхэр шъхьафэу, бзылъфыгъэхэр шъхьафэу, кIэлэ-гъуалэхэр зэу зэдагъашхэх. Ащ фэдэу Iэнэ пчъагъэхэр къагъэуцущтыгъэ, къызэблахъущтыгъэ.
Тхьаматэ Iанэхэр, нахьыбэрэм зезыхьэщтыгъэр кIалэхэр ары, ау Iанэм атетхэр зэблэзыхъущтыгъэхэр, тхьаматэм апашхьэ изыгъэуцоу-изхыжьрэхэр пшъашъэхэр арыщтыгъэ. А Iофхэр зышIэрэхэр нысэр къызфащэгъэ унаъом иIахьылхэр, игъунэгъухэр, игупсэхэр арыщтыгъ. Пшъэшъэ хьакIэхэм Iоф арагъашIэщтыгъэп.
Шхэн Iофыр аухы зыхъукIэ, чэщ джэгур аублэщтыгъэ. Унэхэр къаунэкIыжьыти, сэбахь зэманыр къэсыфэ, Iэзаныр къэджэфэ къашъощтыгъэх. Нысащэр зы мафэкIэ зэшIокIыщтыгъэп. Мэфитф-мэфихы фэдизрэ рекIокIыщтыгъэ, мэфипшIым блэкIырэ нысащэхэри хъущтыгъэ.
Джэгур зырагъажьэу, чэщыр зыхэкIуатэкIэ, кIалэу къэзыщагъэр ишъэогъу игъусэу нысэ унэм къыщэжьыщтыгъэ. Нысэр, нысэдисыр, кIалэр, шъэодакIом нэмыкI нысэ унэм нэбгырэ къинэжьытыгъэп. Нысэдисым, кIэлэдакIом лэгъуныр къагъэгъунэщтыгъэ. Нахь нэжъ-Iужъхэр чэщ хэкIотагъэ нэс щысыщтыгъэх, хьакIэщхэм ащыгущыIэхэу, загъэпсэфэу.
Нысэр къызэкIом ыуж, ащ IапIэу къыхьыгъэхэр, шIухьафтынэу къыхьыгъэхэр арагъэлъэгъущтыгъэ. Нысэм, унагъоу къызхэхьагъэ лъэпкъым щыщ зэпстэуми, анахь цIыкIум щегъэжьагъэу анахьыжъым нэсэу, шъаом анэш-атэшхэри дыхэтэу шIухьафтынхэр къафихьыныр хабзэм щыщыгъ. Нысэщэ тхьаматэмрэ ыгуадзэрэ шIухьафытыным хагъэныщтыгъэхэп. ШъэодакIори ханыщтыгъэп шIухьафтыным. Нысэм зы бохъджэ (нэтым фэдэу шIухьафтын зыкIоцIылъырэ) къыфихьыщтыгъэ. Нысэм къыхьыгъэ зыгорэ зыщалъэ зыхъукIэ, къызэрэфахьыгъэр къаIозэрэ нысэр агъэлъэпIэщтыгъэ. Къахьыгъэмни къэзыхьыгъэр арыщтыгъэ цIэрыIо хъунэу зыфэещтыгъэхэр.
Нысэщэ джэгур амыухызэ, ыпэ къуаджэм дэс гощэ шъузхэр къаугъоих. Iанэхэр афагъэхьазыры. Нысэр гуащэм тыращэ, гощэ тещэ ашIы. Гуащэр щытхъушхохэр фишIызэ, нысэ тепчъэ10 ешIэмэ, нысэм тепчъэ, ымышIэрэмэ зышIэрэ горэ тепчъэ.
Мары а нысэ тепчъэр хэкум къызэрикIыгъэм фэдэу непэ къытфэнагъ. Ар джырэ къэс къытлъызгъэсыгъэ Кобл Бирам Щазиер ары.
НЫСЭ ТЕПЧЪЭ11
Щыры щыры щыпэ
О сэ 'синысэ осэр'12 аIоу къакIоми
Дышъэ плъыжьэр псэтэкIуа, одида.
Дышъэ плъыжьэ IэкIтео сырещэ, одида.
Уишъузыщи щыр напэу мэзекIуа, одида.
ДэкIон иIэм гощэдаер мэгушIуа, одида.
УигушIогъой, хъарзынэгоу дышъэгуа, одида.
Огум итым мазэхэ зипшъэбгъуа, одида.
Хышхом хидзэрэ тыгъэ нэбзие зинашъа, одида.
Дыжьынэ чыIушхо тыгъэ хьажъум пэджэгуа, одида.
КъахэджэгукIырэ уипщыпхъуа, одида.
Пщыпхъу фэшIу нысэуи Тхьа уешIа, одида.
Мэстапэхэ огъэшыпэ, тхаркъо щыпакIэхэ синыса, одида.
О синысэм фэдэхэ дэмыса, кIэлэ закъоу дэсыми укъища, одида.
Укъэзыщэ кIалэми удэжъа, одида.
Уигощэ ныожъхэ огъашIуа, одида.
Пщы фэшIу, пщыкъо фэшIу нысэуи Тхьа уешIа, одида.
Данэ зыIулъэлъырэ лэныстэ, дышъэ зыфауIурэ алтыса, одида.
Дае иунэм дарие бэ щызыбзэу,
Зипщ иунэ дышъэ мыбзэ къэзыхьа, одида.
Къихьэрэм гощэ щыс ебгъэIуа, одида.
Псы зыIорэм тыжьыныбжьэм фиокIа, одида.
ЫкIымы кIыбгъу- ныбгъоу зэбгъуа, одида.
Ягулъытэ синысэми иуна, одида.
Иунэшхуи щындакъ, одида.
Чэтым фэдэу Iушъыпэу,
Мэлым фэдэу Iушъабэу Тхьа уешIа, одида.
Уи джэнакIэхэр темлашъуа,
Тиунашъо пстэури имыха, одида.
Пхъонч1ыпхъапэ умыгъэлъат,
Уигу илъ пстэури умыІуат, одида.
Цокъэ лъэпапцІэм урыкІоу,
ТышкІуалэ умыхъуа, одида.
Уянэ имысымы уимыхьа,
Уихьагъэмэ зыгъэмсэфи укъекІыжь, одида.
Нысэр унэм къызихьэрэ мафэм гощэжъ13 иIэмэ, иIалъмэкъыжъи ыштэти, "нысакIэр арэп нысэжъэр ары сыкъизыфыгъэр," ыIомэ, тхьаусхэзэ ежьэжьыщтыгъэ. КIалэхэм ныор пхъэIанэм тырагъэтIысхьани къырахьакIызэ, агъэджэгу фэдэу зашIыщтыгъэ. Нахьыжъэр зэрамыуджэгъурэ хабзэм зэрэхэтыр къыуагъэшIэн пае иблагъэ горэм къэкIони кIалэмэ ахъщэ аритын къыщэфыжьыщтыгъэ. Мыщ гощэгъэудж раIощтыгъэ.
Нысащэр заухырэ нэужым нысэм ищыгъынхэр шъэодакIом иунэ аригъахьыныешъ, пшъашъэу исыхэм зыфаерэ щыгъыныр хахыщтыгъэ. Загъорэхэм зи хамгъэзэу аратыщтыгъэ. Загъорэхэми шIэжьмафэ фэхъун пае, пхъотэ пэмыхьы ащымыхъугъ пае, зы щыгъын горэ хахын пхъуантэр афагъахьыжьыщтыгъэ. ШъэодакIом ишыпхъухэмрэ нысэмрэ нысащэм щегъэжьагъэу егъашIэми зэгупсэу зэфыщытыщтыгъэх. Ар щыгъу-пIастэм къыуфэщтыгъэ, нысэм ышъхьэгъусэ шъаоу зэрагъэшъэуагъэм пае.
Нысэщэ ухыныр зэшIокIыгъэ зышIырэ шъэощэжьэр14 ары. Шъао защэжьыщт пчыхьэм тым ипыхъо-пыщэ нахьыжъхэр хьакIэщым е унэшхом щызэфэсых. Шъаор нысэищэм фэдэу "уароооооц, уаримооооооц, одидааааа… аIомэ, пщынэ макъэм дежъыухэзэрэ иунэ ращэжьы. ПаIор, укIытапхэ зишIын пае ынэIукIэ къырикъухызэ, зэхэс купым ахащэ. Анахьыжъым щегъэжьагъэу зэпстэуми аIэкI ещтэ. Нэужым къызэкIакIош, зандэу пчъэблым дэжь мэуцу. ЫнапIэ ыIэтэу ахаплъэрэп. Унашъор афэзышIырэ анахьыжъым, унашъохэр къыфешIы. Унагъо зэрэыхьагъэр, ихэтыкIэ фэсакъынэу зэрэщытын фаер, ежь ышъхьэфитыгъэ закъокIэ унагъо узэрэмыхъушъущтыр, хабзэр зэрищыкIагъэр, нахьыжъ-нахьыкIэ зэриIэр, джырэ нэужым ипшъэрылъ Iофыр зэрэхьылъэр… нэмыкIхэри тхыбзэ фэдэу зэкIужьэу унашъо къыфашIы. Нэужым Іизын къыраты къекIыжьы.
А пчъыхьэм кIали-пшъашъи зэныбджэгъухэр зэхэтIысхьэхэшъ зэдашхэх, зэдэорщэрых, зэхэкIыжьых. Шъаор нысащэр заухырэ нэужырэ мэфэм кIэлъыкIорэ заулэм, унэм укъимыкIэу, уиныбджэгъухэм уакъыхэмыхьэу унэм уисыныр ашIохьайнапэ хъущтыгъэ. Нысащэр мощтэу кIэух мэхъу.
Нысэр унагъом къызихьэрэ мафэм щегъэжьагъэм егъашIэми илIы ыпэ унэм къитэджэн фай. Игуащэ, ипщыпхъу, ипщ, ипщыкъо къызытэджырэм нэуж укъэтэджыныр хьайнэпэшхоу алъытэщтыгъэ. Ар зэ-тIо хъугъэмэ, зы сэбэб иIэнкIи мэхъу, аIон заушъэфыни, ау зылаузэрэ хъоу фежьэмэ, емысэзэ аIоныешъ, е пшыпхъум, е гуащэм игъокIэ риIощтыгъэ.
ЗэлI-зэшъуз зэлъэхэмыхьаныр ыджырэ къэс Адыгэ унагъохэм щагъэфедагъ. Зэлъэхэхьан Іизын арамытэу игъашIэ зыухыгъэ анэ-атэхэр бэу щыIагъ. Джырэ лъэхъаным ар бгъэфедэн амали, уахъти агъотыжьырэп. КIо къэсы зэблэзыхъурэ хабзэм ащыщэу мэхъу.
1Унаплъэ: Пшъашъэ зыфае зыгорэ унагъэм амышIэрэу щытмэ ар зэрагъэшIэн пае унагъор зытетыр зэбгъэшIэныр ары.
2 Kaya, Y. Çerkesler I-II-II, Tarih – Mitoloji – Gelenek, İstanbul: Dahi yayıncılık, 2015
3 Zekeriya, Z. a.g.e, s.53.
4 Щэндакъ: Шıуцıэрэ плъыжьырэ зэхэлъ данэкIэ гъэIагъэу зыдэщытырэ кIыпIэм ицI.
5 Дэнэкъаз: Щыбзэкıадэм фэдэу нэхъоу, упхырыплэу зы щэкI джыным ащыщ. Щэндакъым къырахъохырэ щэкIым ыцI.
6 Пхъэ Iэди: Ыгъумагъэ Iапшъэ фэдизэ хъоу аупсызэ унаеу шIыгъэ пхъэ кIахьым ыцIэу щыт.
7 Дае: Шэіодэкıо унэм ыс гуащэр ары. Еж мыкIоу унэгъу гуащэ бгъэкIоныр хабзэ.
8 Кулымданэ: Данэм хэшIыкIыгъэ плъыжьы-шъукIэ зэхэлъэу, шъхьатегъо фэдиз хъурэ дэнэ щэкI.
9 ШIэжь-маф: А мафэм фэгъэхыгъу гукъэкIыжь пшIыныр ары.
10 Нысэ тепчъэ: Нысэ щытхъу орэд. Нысэ къызащэкІэ ыгуащэ, мэкъамэкІэ Іурыпчъэу риІуалІэрэ адыгэыгабзэкІэ орэд.
11 Аужырэ сатырихэр мэкъамэкІэ къиІуагъэм хэмытэу, ыужым къиІотэжьыгъ. СинэкIубгъо адрэс, орэдым имэкъамэкIэ уедэIушъущт. https://www.youtube.com/watch?v=xBiFJ6Qk0Fc
12 Нысэ уасэ: Нысэм фатыгэ уасэ ары.
13 Гощэжъ: Гуащэм игуащэ ары.
14 Шэощэжь: Шъаор, чэщым шэогък гуп зэхэтэу, пщынэ уеозэ, шэоунэм ипщыжьэу ятэ иунэ пщэжьыныр ары. Шэощэжьыр пчъыхьэм аIы.
Bu metni kaynak göstererek kullanabilirsiniz.


«Газпром межрегионгаз Майкоп» зыфиIорэ компанием псэупIэ чыжьэхэм машинэ зэтегъэпсыхьагъэхэм ящыкIэгъэщт оборудованиери арытэу ыгъакIохэу ригъэжьагъ. Мы лъэхъаным ахэм Мыекъопэ районым Iоф щашIэ, тапэкIэ Теуцожь ыкIи Тэхъутэмыкъое районхэм адэс цIыфхэм заIуагъэкIэщт.
Машинэу агъакIохэрэм арыт оборудованием ишIуагъэкIэ цIыфхэм чIыфэу ателъыр зыфэдизыр, уасэр замытырэ мэзэ пчъагъэр, нэмыкI Iофыгъохэри операторхэм псынкIэу зэрагъэшIэнхэ алъэкIы.
Компанием иIофышIэхэм къызэраIорэмкIэ, зы IофшIэгъу мафэм нэбгырэ 40 фэдизмэ яфэIо-фашIэхэр афагъэцакIэх.
КъакIухьэзэ гъэстыныпхъэ шхъуантIэм ыуасэ къызэраугъоирэм ишIуагъэ къызэрэкIощтыр гъэнэфагъэ, сыда пIомэ почтэ е банк зыдэмыт къутырхэр джыри тиIэх. Джащ фэдэу цIыфхэм аIукIэрэ купым контролерхэри, газ приборхэр зыуплъэкIунхэ зылъэкIыщт слесарьхэри тапэкIэ ахагъэхьащтых.


Тятэжъхэм ТекIоныгъэшхом икъыдэхын лъапIэу къафыдэкIыгъ. Дзэ къулыкъушIэ миллион 12-м, пстэумкIи нэбгырэ миллион 26,6-м ехъу Советскэ Союзым шIокIодыгъ.
Тиджырэ лIэужхэм япшъэрылъ ТекIоныгъэм икъыдэхын зиIахь хэзышIыхьэгъэ нэбгырэ пэпчъ ащымыгъупшэныр. Унагъо пэпчъ иIахьылхэу, иблагъэхэу фронтым щызэуагъэхэр е тылым щылэжьагъэхэр ишIэжь хэлъых. Непэрэ ныбжьыкIэхэми, таужкIэ къикIыщтхэми ахэм ацIэхэр ашIэнхэ фае.
Дунэе тарихъ депозитарием сурэт, документ миллиони 150-м ехъу чIэлъ. ТекIоныгъэм и Музееу Москва дэтым «народнэ экспозицие» къыщызэIуахыгъ. Проектэу «Лица Победы» зыфиIорэм хэлажьэхэрэм ятэжъхэм ясурэт ащ къыщагъотын ыкIи якIэлэцIыкIухэмрэ япхъорэлъфхэмрэ ар арагъэлъэгъун алъэкIыщт.
Проектэу «Лица Победы» зыфиIорэм дунэе статус иI. Сыд фэдэрэ хэгъэгу щыпсэухэрэми ягупсэхэм яхьылIэгъэ къэбархэр ТекIоныгъэм и Музей итарихъ депозитарий хагъэхьанхэ, нацизмэм текIуагъэхэм ялIыхъужъныгъэ ащымыгъупшэным фэлэжьэнхэ алъэкIыщт. Проектэу «Лица Победы» зыфиIорэм хэлэжьэнхэ, яунагъо щагъэшIорэ материалхэр ТекIоныгъэм и Музей итарихъ депозитарий агъэхьын алъэкIыщт сайтымкIэ, мобильнэ приложение зыфаIорэмкIэ, почтэмкIэ е ашъхьэкIэ ахэр арахьылIэнхэ алъэкIыщт.
Тарихъ депозитариеу «Лица Победы» зыфиIорэр ТекIоныгъэм и Музей мыщ фэдэ чIыпIэм щыI: Москва, метроу «ТекIоныгъэм ипарк», ТекIоныгъэм и Гупч, 3.
Официальнэ сайтыр: victorymuseum.ru
E-mail:firstname.lastname@example.org
Телефоныр: 7(499)449-8115


Адыгеим пстэумкIи гъэтхэсэ гектар мини 108530-рэ щыхалъхьанэу агъэнэфагъ. Мары мы уахътэм пхъэныр макIо. АР-м мэкъу- мэщымкIэ и Министерствэ къызэритыгъэмкIэ, гектар 78546-рэ хагъэкIыгъах. Ар агъэнэфагъэм ипроцент 72-рэ мэхъу.
Гъэтхэсэ лэжьыгъэхэм яхэлъхьанкIэ апэ итыр Шэуджэн районыр ары. Ащ ичIыгулэжьхэм пстэумкIи агъэнэфэгъэ гектар 4298-м ипроцент 96-р апхъыгъах. Кощхьэблэ районыр ащ ыуж макIэу къенэ, гектар 17455-м щыщэу процент 94-р халъхьагъ. Красногвардейскэ ыкIи Джэджэ районхэр мычыжьэу ахэм ауж итых.
Министерствэм къызэрэщаIуагъэмкIэ, гъэтхасэу агъэнэфагъэр игъом апхъынымкIэ ищыкIэгъэ пстэури хъызмэтшIапIэхэм аIэкIэлъ. ПстэумкIи трактор мини 2-м ехъу, сеялкэ 637-рэ, пхъэIэшэ 700-м ехъу, культиваторэуи ащ фэдиз агъэфедэх.
Мыгъэ Iуахыжьынэу республикэм бжыхьасэу щыхалъхьагъэр гектар мини 106-м ехъу. Ахэм игъом ыкIи икъоу чIыгъэшIухэр аратыгъэх.


Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ 2020-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм и 20-м ышIыгъэ унашъоу № 101-р зытетэу «Дин мэфэкIэу Бирамыр 2020-рэ илъэсымкIэ зыхагъэунэфыкIыщтым ехьылIагъ» зыфиIорэм зэрэщыгъэнэфагъэмкIэ, Бирамыр мыгъэ жъоныгъуакIэм и 24-м хагъэунэфыкIыщт.
2020-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм и 24-р, тхьаумафэр, зигъэпсэфыгъо мафэу щытхэм апае ягъэпсэфыгъо мафэ зэкIахьэ, жъоныгъуакIэм и 24-м, тхьаумафэм ычIыпIэкIэ жъоныгъуакIэм и 25-м, блыпэм ахьы.