Губгъуэ
Уи уэздыгъэ нэхур нумыгъэцIу мы зэм,
Си нэ бзииншэхэр умыгъэуз, губгъуэ.
Сытхэр жамыIэрэ псы ежэххэм я бзэм,
Щэхугъэр къэбгъаджэу умыгыз губгъуэ.
Уи Iэпэ кIэзызхэм IэщIэлъу мастэр,
Си натIэм куу хъужау лымпIэ тумыщIыхь.
Блыныжь гуэр ухъурэ шэху гъуэжьыр уи фэу
Уз Iей зэфыкI сымаджэжь си гум зумыщIыхь.
Гъагъэ зыгъэкIхэм ящхьу, къыспепхьэкIыурэ
Си гукъеуэхэр гъэкI, си пащхьэм щыIыгъ
Ауэ си анэжь закъуэру нэпс щIэбгъэкIыурэ
Си гум сыщумукIыж губгъуэ, ущымыгъ!
Translator: Kaya İlhan
GURBET
Dağda dolaşırken yakma kandili,
Fersiz gözlerimi dağlama gurbet!
Ne söylemez, akan suların dili,
Sessizlik içinde çağlama gurbet!
Titrek parmağınla tutup tığını,
Alnıma işleme kırışığını
Duvarda, emerek mum ışığını,
Bir veremli rengi bağlama gurbet!
Gül büyütenlere mahsus hevesle,
Renk dertlerimi gözümde besle!
Yalnız, annem gibi, o ılık sesle,
İçimde dövünüp ağlama gurbet!..
NFK, 1923
Tercüman: Kaya İlhan


Адыгеим ичIыгулэжьхэм бжыхьэсэ лэжьыгъэхэм яхэлъхьан гъунэм рафылIагъ.
АР-м мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ чъэпыогъум и 31-м тызэрэщигъэгъозагъэмкIэ, пстэумкIи гектар 112466-у агъэнэфагъэм щыщэу 89871-р апхъыгъах. Шэуджэн районыр мы уахътэм апэ ит. Ащ ичIыгулэжьхэм хьэ гектар 1650-у агъэнэфагъэр, тритикале гектар 50-р халъхьэгъахэх, коц гектар 14800-м щыщэу къафэнагъэр 700 ныIэп. КIымэфэ чъыIэм «ымыгъэщтэрэ» рапсым гектар 1265-рэ рагъэубытынэу агъэнэфэгъагъ, ау къырагъэхъуи 1341-рэ апхъыгъ.
Бжыхьасэхэм яхэлъхьан гъунэм рафылIагъ Красногвардейскэ районым ичIыгулэжьхэми. Хьэм пае агъэнэфэгъэ гектар 1950-м 1705-р хагъэкIыгъ, коц гектар 10900-м щыщэу къафэнагъэр минитIум ехъу ныIэп, рапс гектар 220-р халъхьэгъах. Ар агъэнэфэгъагъэм нахьи гектар 70-кIэ нахьыб.
Кощхьэблэ ыкIи Джэджэ районхэм ячIыгулэжьхэми къэкIорэ илъэсым Iуахыжьыщт бжыхьасэхэм япроцент 80 — 90-рэ фэдизыр хагъэкIыгъ. Пэрытныгъэр зыIыгъхэм ахэри ащыщых.
Ощххэм амыгъэохъухэмэ мы тхьамафэм ыкIэм нэс бжыхьасэхэм яхэлъхьан аухыщтэу ары республикэм ичIыгулэжьхэр зэрэгугъэхэрэр.
Гъатхэм халъхьэгъэ лэжьыгъэхэм яIухыжьын зымыухыгъэхэри хъызмэтшIапIэхэм ахэтых. Тыгъэгъэзэ гектар 63669-у зэкIэмкIи республикэм щыхалъхьэгъагъэм щыщэу 57855-р Iуахыжьыгъах. Зы гектарым, гурытымкIэ лъытагъэу, центнер 17,8-рэ къырахы.
Пынджыр Красногвардейскэ, Тэхъутэмыкъое ыкIи Шэуджэн районхэр ары зыщалэжьырэр. ПстэумкIи гектар 9628-рэ хъущтыгъ, 6898-р Iуахыжьыгъах. Зы гектарым центнер 55,2-рэ къырахы, тонн 38061-рэ къаугъоижьыгъ.
Сое гектар 11452-у мыгъэ тичIыгулэжьхэм апхъыгъагъэм щыщэу 10117-р Iуахыжьыгъ, гурытымкIэ лъытагъэу, зы гектарым центнер 15 къеты, тонн 3687-рэ къаугъоижьыгъ.
ХЪУТ Нэфсэт.


Полицием иучастковэ уполномоченнэ и Мафэ хабзэ зэрэхъугъэу илъэс къэс шэкIогъум и 17-м Урысыем щыхагъэунэфыкIы. Мы мафэм къулыкъум иIофышIэхэм, джащ фэдэу ветеранхэм афэгушIох, зиIофшIэнкIэ къахэщыгъэхэр щытхъу тхылъхэмкIэ ыкIи тынхэмкIэ къыхагъэщых. Ащ нэмыкIэу къулыкъур ахьызэ хэкIодагъэхэр агу къагъэкIыжьых.
Илъэси 7 хъугъэу ищытхъу аригъаIозэ Адыгеим иполицие иуполномоченнэ участковэу Iоф ешIэ Дмитрий Садовниковым. Урысые зэнэкъокъоу «2022-рэ илъэсым и Народнэ участковэ» зыфиIорэм ишъолъыр едзыгъо текIоныгъэ къыщыдихыгъ.
Уполномоченнэ участковэм пшъэрылъыбэ иI, ау цIыфхэм яфитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэр ары анахь шъхьаIэр. Ащ хахьэ бзэджэшIагъэхэр къыхэгъэщыгъэнхэр, административнэ протоколхэр зэхэгъэуцогъэнхэр, мэфэкI Iофтхьабзэхэм язэхэщэнкIэ цIыфхэм ящынэгъончъагъэ къэухъумэгъэныр, зэпхыгъэ унэхэм ащыпсэурэ бысымхэм ядаохэр зэхэфыгъэнхэр ыкIи нэмыкIхэр.
Къулыкъум итарихъ къызщежьэрэр
Полицием иучастковэ уполномоченнэ и Мафэ итарихъ лъапсэ къызщежьэрэр лIэшIэгъу пчъагъэкIэ узэкIэIэбэжьмэ ары. Я XVI-рэ лIэшIэгъум Иван Грознэр унашъом кIэтхагъ хэбзэухъумакIохэм ахахьэу урам лъыплъакIохэм якъулыкъу агъэпсынэу. Я XVII-рэ лIэшIэгъум полицием иучасткэхэм япхыгъэу пристав къулыкъур агъэпсыгъ. Ащ иIофышIэхэр къалэм иурамхэм атехъухьэхэрэм алъыплъэщтыгъэх. Къоджэ псэупIэхэм земскэ участковэхэм япащэхэр ащыIагъэх, ахэм правэм ылъэныкъокIэ упчIэу къэуцухэрэр зэхафыщтыгъэ, апэрэ хьыкум унашъохэр ашIыщтыгъ.
1923-рэ илъэсым шэкIогъум и 17-м советскэ хабзэм илъэхъан РСФСР-м хэгъэгу кIоцI къулыкъум и Народнэ комиссариатхэм «Инструкция участковому надзирателю» зыфиIорэр агъэпсыгъ. Ащ епхыгъэ документыр лъапсэ фэхъугъ советскэ милицием иучастковэхэм яинститут хэхъоныгъэхэр егъэшIыгъэнхэм.
1930-рэ илъэсым участковэ лъыплъэн IэнатIэр милицием иучастковэ инспекторкIэ зэблахъугъ, нэужым 1939-м — участковэ уполномоченнэкIэ.
1993-рэ илъэсым икIэрыкIэу «милицием иуполномоченнэ инспектор» цIэр фаусыжьыгъ. 2000-рэ илъэсым милицием иуполномоченнэ участковэ ашIыгъ. 2011-рэ илъэсым Урысыем и МВД исистемэ зэхъокIыныгъэхэр зыфашIым полицием иуполномоченнэ участковэу агъэпсыжьыгъ.
Фаехэр зэкIэ полицием иучастковэ уполномоченнэу лэжьэн алъэкIыщтэп. Ащ пае апшъэрэ юридическэ гъэсэныгъэ ыкIи физическэ ухьазырыныгъэ дэгъу иIэнхэ, цIыфым ипсихикэ зыпкъитыныгъэ иIэн фае, цIыфхэм Iоф адашIэнымкIэ лIыблэнагъэ ыкIи щэIэгъэ ин ахэлъынэу щыт. Мы къулыкъур къыхэзыхыхэрэм зыщагъэгъупшэ хъущтэп участковэм пчэдыжьым сыхьатыр 8-м къыщегъэжьагъэу пчыхьэм сыхьатыр 10-м нэс ыкIи къехъоу Iоф зэришIэрэр.
АдыгеимкIэ текIоныгъэ къыдихыгъ
Илъэси 7 хъугъэу ищытхъу аригъаIозэ Адыгеим иполицие иуполномоченнэ участковэу Iоф ешIэ Дмитрий Садовниковым. Урысые зэнэкъокъоу «2022-рэ илъэсым и Народнэ участков» зыфиIорэм ишъолъыр едзыгъо текIоныгъэ къыщыдихыгъ.
АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ ипресс-къулыкъу кызэрэщаIуагъэмкIэ, зэIухыгъэ онлайн-мэкъэтыным изэфэхьысыжьхэмкIэ АдыгеимкIэ текIоныгъэр къыдихыгъ Урысыем хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ иотделэу Мыекъопэ районым щыIэм полицием истаршэ уполномоченнэ участковэу Дмитрий Садовниковым. Федеральнэ мэхьанэ зиIэ Урысые зэнэкъокъум иящэнэрэ кIэух едзыгъом ащ Адыгеир къыщигъэлъэгъощт.
Дмитрий Садовниковыр 2009-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу хэгъэгу кIоцI къулыкъум иорганхэм Iоф ащешIэ, полицием иучастковэ уполномоченнэу зылажьэрэр 2015-рэ илъэсым къыщегъэжьагъ. ИIофшIэнкIэ къэгъэлъэгъон дэгъухэр зэриIэхэм фэшI АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ ыкIи УФ-м и МВД иотделэу Мыекъопэ районым щыIэм ящытхъу тхылъхэр мымакIэу къыфагъэшъошагъэх.
Д. Садовниковым иIофшIэнкIэ анахь гъэхъагъэу къыхигъэщырэр зэпхыгъэ административнэ участкэм щыпсэурэ цIыфхэм лъытэныгъэрэ цыхьэрэ къызэрэфашIырэр ары. Джащ фэдэу Мыекъопэ районэу зэпхыгъэм бзэджэшIагъэхэр ыкIи хэбзэукъоныгъэхэр къащымыгъэхъугъэнхэр ипшъэрылъ шъхьаIэу елъытэ. АщкIэ къыдэхъурэр бэ.
КIАРЭ Фатим.


Шъьафит Искуствэ Фондым зэхищагъэу «Аура – Аura/Contemporary Turkish Art» зышъхьа къэгъэлъэгъоныр, тыгъэгъазэм и 3-м, Голандием икъэлашъхьэу Лахей дэт Пулчхири Студио къыщзэlуахыгъ.
Щылэ мазэм и l-м 2023-рэм нэсэ щытыгъэ къэгъэлъэгъоным зиlэшlагъэ хэхьагъэ художнык 18-м щыщэу тlур Черкес: Феридэ Биниджиогу ыкlи Бжыхьакъо Ахьмэд Ёзел. Къэгълъэгъоным и Координатер Шъхьафит Искуствэ Фондым итхьаматэу Джулия Языджы, Кураторыр Бжыхьакъо Ахьмэд.


Sevgili okurlarım! Daha önceki bir yazımda HAMDİ LHAŞ HİKÂYELERİ başlığıyla ilk hikâyemi anlatmış, fırsat buldukça da bunu devam ettireceğimizi belirtmiştim. Bu ikincisi olacak. Bu yazımı ise Adigece olarak yazdım. Amacım, olayın yaşandığı dönemin orijinalitesine daha uygun davranmış olmak içindir. Çocukluğumda şahit olduğum bir anıyı hikâyeleştirerek anlattım. Rahmetli dedeme misafir olarak gelen bir seyyar satıcı ile dedemin arasında geçen kısa bir hikâye. Haćeşte kapı ağzında oturan çerçinin oturduğu yerde ısrar etmesi üzerine, misafirin kapı ağzında oturmasına izin vermeyeceğini, ya uygun yere geçip oturması ya da çekip gitmesi gerektiğini söyleyen namı değer Hamdi Lhaş'ın hikâyesi. Hikâyede hem kahramanların karakterlerini tanıyacaksınız hem de xabzenin ve xabzesizliğin toplu hayatındaki yerini ve önemini kişilerin davranışlarına bakarak fark edeceksiniz. Konuyu hikâyeleştirirken, yaşanılan çevrenin çeşitli özelliklerine de değinmeden edemedim. Bu olayın yaşandığı zamandaki sosyal yapının bilinmesi açısından da önemli. İyi okumalar.
Хькlэм ихьакlапlэ имышlэмэ
Гъэмэфагъ… 1965-66 илъэситlум язанэрэм, шышъхьаlу, бэдзэогъу мэзитlум ямэкъу-мэщ лэжьыгъо лъэхъаныгъ. Амазжхэм огум иплъырыстыр тlэмыпэр (temperature degree) 30-40-м нэсэу фэбэшхо дэдэ хъутыгъ. Туркием ис Адыгэхэм язныкъорэ зыщыпсэурэ Кайсери къалэм епхыгъэ lузуняйла lушъом (плато) иlиклимэт егъашlэ ренэм гъэмафэр огур фэбэ дэдэу, чlыгор зэкlэгъуагъэу; чlымафэрэ чъыlэу щэты. Губгъэхэм пцел чъыг lонтlэгъэжъ тlэкlу нэмыкl жьао къэзышlын зыцэ аритэп. lузуняйла ис цlыфыхэр мэкъу-мэщ лэжьыгъэрэ былымышхомрэ мэлхэмрэ арэпсэух. Алъэхъанхэм къуаджэхэм трактёрхэр къадэхьэгъагъэп. Мэкъу-мэщыхэр, цухэр, шыхэр чlашlэзэ къалэжьытыгъэ. Зы пхъэlашъэм шытlу зэдчlашlэтыгъэ. Зэ икlыгъом тlо бзэгъу зыжъорэ гъукl пхъэlашъэм цуитlор зы бжъэ зэдкlэшlагъэу цуихэр (6) зэуlоу зэдафытыгъэ. гъэсэкухэр къащэжьы хъумэ зыкум цуитlу, зы шыкумый шитlу зэдыкlашlэтыгъэ. Хьасэхэр къуаджэм пэчыжьэу зэрэщытым пае губгъо кlон-къэкlожьыным мэфэ лэжьыгъом изныкъорэр гъэгум текlодахьытыгъэ. Хьасэр къуаджэм нахь
пэблагъэу щытымэ, гъэсэкущэ, зы мафэм щэ кlогъу амал бгъотынджи хъуныягъ. Сятъэжъ, Хьамди лъащ цlэджэ цlэрыlо хъугъагъэ. Сэ апэрэ еджапlэ зысыухыгъэ 1967 илэчым идунае ихъожьыгъагъ. Ащ иныбжь хэкlотагъэу щытыгъ. Зэрэчылый, къоджэгъухэмый, нэмыкlыхэмый къызэлъашlэу щытыгъ. Ихьакlэщыпчъэ зэlухыгъэу, егъашlэмый хьакlэ щымыкlэу, къуаджэм къыдахьэрэ зы нэбгырэ горэ щыlэмэ, зы сэлам тыгъо пае нэмыlэмый идэжь къеуалlэхэу щытытыгъэ. зэрэ Бирам лlакъуй, къуаджый, чъылый, Адыгэ lофый зэхимыдзэу зэкlэрэмый афэгузэжъотыгъэ. Икlалэу зэшищэр, ахэм аунэкъош кlалэхэр, нэмыкl щэмэджаохэр, чыракlохэр гъэмафэ ренэм къадэлэжьэтыгъэх. Зы илъэсым декар 300-ым нахьыбэ чlыгор алэжытыгъэ. Мэл хъущэм фэшъхьафэу танэхэр, чъэмыхэр, цухэр, шыхэр ахъутыгъэ. Мэлахъор, шахъор, ичэзыу къэсыгъэмэ къэрэлыгъохэр е гъэгурыкlоу е сэдэкъэ хэдзыу хэтымый зыгорэхэу е къуаджэм дэс иныбджэгъум ящыщ нэбгырэ горэхэ кlымыгъоу Хьамди лъащ ихапlэ ущримыхьылlэнэу щытытыгъэп. Ахэ зэкlэрэмджэ, хъурэ-шlэрэхэмджэ Хьамди ымышlэу, ащ иизын хэмылъэу зы уарзэ зэпырагъэзэныягъэп пlомый хъуныягъ. Арышъы, гъубгъэ lофымный инахьбэрэ чылэ lофэр ыпшъэ илъытыгъэ. Политикам ыужъ итэу зы парлементер е къэралыгъо lоф горэм пае зы къулыкъу горэ къуаджэм къыдэхьагъэмэ апэрэу зэуэлlэтыгъэр Хьамди ихьакlэщ арытыгъэ.
А гъэмэ мафэр, тыгъэр къеlыстэхыгъ, шъхьакlуцlэр къегъажъо, зыфаlорэ мафэм афэдагъ. Тыгъэм илъэгапlэу, жьаом икlэкlыгъом тхьам псэ зыхилъхьагъэ зыгорэ утыгум итыгъэп. Хьамэщышъо нэпкъым lут пцэл чъыгыхэм яжьаохэр ялъапсэ нэсы зэкlэкlожьыгъ. Жьао зытридзэрэ тlэкlужьыери псылъакъо дорэщэу щытыгъ. Хьамди лъащ хьамэщышъом тет пхъэ тъэкъэжъым тесэу, бэщ пакlэр ятlэм хисагъэу, гъэщыгъэ пакlэр зэриlыгъ ыlитlу зэтедзагъэм ынатlэ тегъэуагъэу, тыгъэ плъырым хэсы щысыгъ. Сэрый алъэхъаным апэрэ еджапlэм сыкlотыгъэ фэдэу сэшlэжьы ау а мазэхэм еджапlэхэр зэфэшlыжьыгъагъ. Сятэжъ ычlыбыджэ ятlэм сыхэсэу пхъампэжьые горэмджэ ятlэр сыгъэлъэнтхъэу, сыхэблахьыгъэу сэрсэрэу сыджэгоу сышысызэ, къиздыкlыгъэри тымышlэу, къакlо зэхъумый гусафый фэтымышlэу зы шыу горэ хьамэщышъом къытехьагъ. – Сэламун алейкум Хьамди агьа, иlуй сэлам къитый гущаlэм къыпидзагъ, Тыркубзэджэ, Мисафир lистийормусун? (хьакlэ уфая?) иlуй къэупчlагъ. – Буйур… буйур… Мисафир истенмэзми? (Къэблагъ… къэблагъ… хьакlэ уфэмыеу мэхъуа?) иlуй упчlэджэ джэуапэр ритыжьыгъ. А хьакlэр зы илъэсым зытlо-зыщэ къакlотыгъэ. Ежьрый, зытес шэрый ныбэшъу джадэу щытыгъэх. Сирие lенатlэм lут Газиlантэп зицlэ къалэм нэсэу къырихырэ дэнэ щэкlхэр алмэкъым аризэу шым телъэу, къоджэ къуаджэу къикlухьызэ ищэтыгъэ. Ицlэ сымышlэжьырэ щэкlощэ бартlэр къакlо къэсы сятъэжъ ихьакlэщ къекlолlэтыгъэ. Ымакхъэдждэ фабэм зэригъэбэлэрэгъыгъэр пшlапэу къиlугъ сятэжъы: – Кlо ситlэлэжьый, щэр цощым чlашъущый мэкъу lус ешъут, мары сэрый сыкъэкlожы. Щэкlуащэмый сэ къысиlуагъэр тыркубзэджэ рыlугъ. – Шым илъакъохэм пшъыжъэр апыгъуахьыгъ; ахэр сытхьакlын, псый къэдгъэшъон тыкъэкlожьын, иlом къысдэгущаlэзэ ипэ сыригъэуцуй Хьамэчъэпс зыфатlорэ къоджэ псынэм тызэдэкlуагъ. Шэр игъэкъэбзагъ, шlоуй зыригъэшъочlыгъ. Бащэ дэмыкlэу шым мэкъу lус ритый, ичэф ригъэкъугъ. Хакlэщым тызехьэм сяатъэжъ тэ тапэ къэкlожьыгъэу, жъантlэм щылъ онщэкурым тэдзагъэ пчъэнышъом тесэу тырихьылlэжьыгъ. Хьачlэ бартlэр кlуй пчъаблэб дэжь щыт пхъэнтlэкlум теlыстъагъ. – Къакlо моу мыйджэ онщэкурым къытеlыст, ыlуагъ, сятэжьы.
– Хьау Хьамди агьа, дэгъу мэор, сырахьат, ыlуй джэуп къыритыжьыгъ. Зы дакъикъэ горэ дэчlыгъэ-дэмыкlыгъэу сятъэжъ къытригъазый риlуагъ хьакlэм: – Адэ пхъэ пlонэчlым утесэу, пчъаблэм дэжь ущымыс, гъэгуй укъырыкlуагъ, упшъыгъэнджый хъун, иlуй ышъыпкъэдэдэу итlонэрэу риlугъ. – Хьау Хьамди, умыгузажъу, сэ сырэхьат, орый уирэхьат еплъ, ыlуй джырый зэ джэуап къыритыжьыгъ. Сыдэу ишlыгъэмый гущаlэр фыгуригъэlуагъэп. – Сятъэжъ мэкхъэ ихыгъэджэ лlы бартlэм; Ухьакlэмэ Хьакlапlэ ис, бысымэр сэрымэ сибысысыгъэ сэгъашl. Бирам Хьамди хьакlэ фэхьакlэрэп, ихьакlэ пчъаблэм дэжь пхъэ тъакъырым тырегъэсы азгъаlоу синарэ тыразгъэхынэп; е къыблэкlый онщэкурым къытеlыст е кlэкlый кlокlожь, ыlуй пхъашъэу къытехъушlахьыгъ. А лlы бартlэшхор макъый-лъакъый къыхэмыlукlэу тэджый, къызэмыплъэкlэу хьакlэщым икlыжьыгъ. Цошым шхынлъэм епхыгъэ шэр къитlатый тиунэкъошым адыжь кlуагъэ. Щэчl данэ зыщэрэ щэкlуащэр итlонэрэ къэкlогъум иунэкъощым ядыжь кlуагъэ. Ащ нэужъэ къуаджэм къакlо къэсый Хьамди лъащ ижьакlэщ нэмыкl зымый хьакlапlэ екlолlагъэр, Хьамди лъащ игъашlэ хабзэм тетэу игъэшlагъ. Къэралыгъом ипрезыдэнтым къышчlэдзагъэу сэдэкъэхэдзым нэсэу цlыф зэфэшъхьаф бэ ихьакlагъ. Зэхидзыгъэп зыпарый. Зэпстэумый атефэрэ lахьымджэ ядезэкlуагъ. Тхьаматэм, тхьамэтэ къупым, lофэр зыщаутхьабзэрэм, чылэ купым… ячэнджэщэгъу, тхьамышкlэм иlахьылэгъу, гъэгурыкlом ибысым, ибэм ианэ-атэу фэдэу афыщытытыгъэ. Хьамди лъащ егъэшlэ ренэм жъалымагъэм пэуцуагъ; зэфэныгъэм, диным, шъэнхабзэм, хабзэм, бзэм, Адыгэ лъэпкъым, унэгъум, унагъом… гъунэ ялъифыгъ, ынаl атыригъэтыгъ; Адыгэ шъэн хабзэр игъэфедэным ыужъы итыгъ иджый игъэфедагъ. Ащ ыгуджэ Адыгэжъым яlуакlэу, хэбзэнчъэр укъуагъэ, хабзэм гъашlэр егъэдахэ.


Шамил ыцlэ зыхьырэ фондэу «Фонд Оброзавания и Култура» макъэ къегъэlу: «Нарт Мифалогием Ехьылlагъэу Сурэт Зэнэкъокъу» зэхищэнэу.
Ащ хахьэх коппютеркlэ шlыгъэ сурэтхэр, зэрэхабзэу сурэтшlыгъэхэр аштэщтэп. Хэлэжьэн фитхэр: ыпэкlэ зэнэкъокъухэм ахэмылэжьагъэу шlухьафтын къэзымылэжьыгъэу, шъо зэфэшъхьафхэмкlэ шlыгъэхэр арых Зыныбжь 16-м шlокlыгъэ яlэпэlасэхэу Тыркуем ыкlи lэкlыб къэралхэм ащыпсэухэрэм сурэтитlу мынахьыбэу, lоныгъом и 15-м, сыхьатыр 17.00 нэсэ къагъахьын фае.


Илъэс 14 — 16 зыныбжь кIалэхэм ыкIи пшъашъэхэм самбэмкIэ язэнэкъокъухэр мэзаем и 22-м щегъэжьагъэу и 26-м нэс Казань щыкIуагъэх.
Урысыем ишъолъыр зэфэшъхьафхэм къарыкIыгъэ спортсмен 700-м ехъумэ заушэтыгъ.
Адыгеим испортсменхэм ящэнэрэ чIыпIэхэр къыдахыгъэх. Ахэр: Батмэн Амин (тренерыр А. Мырзэр), Шъхьафыжь Муса (зыгъасэрэр С. Мэрэтыкъор). Тиспортсменхэм ыкIи ахэм ятренерхэм тафэгушIо, тапэкIи гъэхъэгъэшIухэр ашIынхэу тафэлъаIо.


Режисерэу Кира Коваленко Осетием щытырихыгъэ «lэбжымхэм Язэкlэхыгъу» зыфиlорэ филмыр мэкъуогъум Тыркуем синемахэм къащагъэлъэгъонэу рагъэжьагъ.
Милана Агузарова, Алик Караева ыкlи Сослан Кугаев родлхэр зэдагощы. 2021-рэ илъэсым,Каннес Филм Фестивалым «Еплъыкlэ Фэшъхьаф» зыфиlорэ номинациемкlэ шlухьафтын къылэжьыгъ. Филмыр, Темыр Осетием и оселкэу шlомыкl къызщычlахырэм щыпсэурэ бзылъфыгъэу зышъхьа езыхьыжьэжьыгъэм, унагъом шlулъэгъуш инэу фириlэмрэ, хабзэ пкъыеу щызэрахьэрэмрэ яхазэу зыхэдэщтыр ымышlэу ыгу щышlэрэр къытегущыlэ.


СамбэмкIэ Урысые зэнэкъокъухэр къалэу Анапэ мэлылъфэгъум и 21 — 22-м щыкIуагъэх, Iофтхьабзэр Урысыем и ЛIыхъужъэу, косманавтэу Ф. Н. Юрчихиным ишIэжь фэгъэхьыгъагъ.
Адыгеим испортсменхэр мыщ хэлэжьагъэх ыкIи гъэхъэгъэшIухэр ашIыгъэх.
Апэрэ чIыпIэр къыдахыгъ Дэхъужь Хъызыр (тренерхэр А. А. Делэкъу, М. Ю. Дэхъужь), Хьакъуй Анзор (А. А. Делэкъу, А. А. Гъомлэшк).
ЯтIонэрэ хъугъэх Мэлгощ Адам, Гъомлэшк Анзор, Бэгъ Тимур, Хьакъуй Ислъам (А. А. Делэкъу, А. А. Гъомлэшк), ТIэшъу СултIан (С. М. Мэрэтыкъу), Сергей Кузминовыр (Хъ. М. Дэхъужь).
Ящэнэрэ чIыпIэр къыфагъэшъошагъ Хьакъуй Амир (зыгъасэхэрэр А. А. Делэкъу, А. А. Гъомлэшк).
Тиспортсменхэм ыкIи ахэм ятренерхэм тафэгушIо, тапэкIи тагъэгушIонэу афэтэIо.


ЖъоныгъуакIэм и 17-м Адыгэ Республикэм и Сурэт къэгъэлъэгъуапIэ Адыгеим ипрофессиональнэ сурэтышI IэпэIасэхэм япроизведениехэу я ХIХ-рэ лIэшIэгъум щыIэгъэ Кавказ заом хэкIодагъэхэм яшIэжь фэгъэхьыгъэ къэгъэлъэгъоныр къыщызэIуахыгъ.
Экспозицием IофшIэгъэ 80 фэдиз хэхьагъ, ахэр живописым, графикэм, декоративно-прикладной искусствэм, скульптурэм арылъых ыкIи автор 30-м яIэшIагъэхэу портретыр, пейзажыр, натюрмортыр зыхэлажьэрэх.
Адыгэхэм яшIэжь-шъыгъо мафэ ипэгъокI къэгъэлъэгъоным цIыфхэр нэIуасэ ащыфэхъущтых IофшIагъэхэу: «Вехи прошлого» Аккизов Я.А. ыкIи С.К. Меджидовам яем, А. Бырсырым иеу «Горы», Т. Къатым икартинэу «Пир нартов», Хьапыщт Айсэм иIофшIагъэу «Нартский эпос», «Ф. ПIэтIыуащэм иеу «Священное дерево адыгов», А. Жиловым ышIыгъэу «Черкес и черкешенка», Н. ЛэупакIэм исурэтэу «Натюрморт дольменной культуры», В. Мехед иеу «Горное озеро», Э. Овчаренкэм ышIыгъэу «Близ Курджипса», С. Умарэм икартинэу «Горный пейзаж», Р. Хъуажъым иеу «И будет род…», Г. Бжьэмыхъум иIофшIагъэу «Чабан» зыфиIорэм, нэмыкIхэми.
Къэгъэлъэгъоным зэрэщытэу тарихъ хъугъэ-шIагъэхэм ягупшысэхэм уахещэ, а зэкIэ нэм къыкIегъэуцох Кавказым ичIыопс дэхэ зэкIужь гупсэфыныгъэ-тынчыгъэр ыкIи нэмыкI зэхашIэхэр къегъэущых, нартхэм ядунай гъэшIэгъон зыфэдагъэм ыкIи а лъэхъан чыжьэм щыпсэугъэ адыгэхэм апэкIэкIыгъэу, ащэчыгъэм гукIэ уанэсы, ижъырэ адыгэ лъэпкъым рэхьатныгъэрэ мамырныгъэрэ непэ иIэным ыуасэ зэхыуагъашIэ, шIукIэ уафэлъаIо.
Дзэукъожь Нуриет.


Тыркуем икъопэ пстэуми къарыкlыгъэхэу, кlодыжьыным ищынагъо зышъхьащыт бзэхэм арыгущыlэхэрэр зыхэлэжьагъэ «Кlодыжьыным Ищынагъо Зышъхьащыт Бзэхэм я Пшысэ Фестивал» мэкъуогъум и 4-5-м Станбул ираионэу Кадыкёй Иунэшьошlы Искуствэхэм яунэу Елдегирмени зыфиlорэмщызэхищагъ. Фестивалым, Тыркуем щырыгущыlэхэу ыкlи ЮНЕСКО-м зэрилъытагъэмкlэ кlодыжьыным ищынагъо зышъхьащыт бзэхэм пшысэхэр къаlотагъэх, зэдэгущыlэгъухэр агъэпсыгъэх, ныдэльфыбзэр къэзыlотэрэ къэгъэлъэгъонхэр зэlуахыгъэх ыкlи орэдхэр къащаlуагъэх, концерт къатыгъ.


РЭМЭЗАНЭ И1ОФШ1АК1
Ащ ук1ыгъоу чэщык1и мафэк1и сыхьатыпэ гъэпсэф щы1эп. Аужыпкъэм шхэн зыхъук1э минут заулэрэ тракторыр зэрэщытыщтыр ыгу къео. Джары ащ к1ыгъунхэк1э зык1ыфэмыехэр.
Мыгъуч1ымэ ащ фэдэ ц1ыф слъэгъугъэп. Игъусэгъэ трактористыр фронтым защагъэр тхьэмэфит1ум къехъугъэшъ, изакъоу чэщи мафи тракторым тес. Нэфшъагъом сыхьатит1у горэм чъыемэ регъэкъу. Ет1ани мыкъутэжьын трактормэ сш1эрэп зытесыр, фэдэ слъэгъугъэп; адрэ тракторхэр "пыф-сыф" рагъа1озэ бэрэ къэуцух, афызэхэмыгъэнэжьэу сыхьат фэдизрэ пылъхэри къахэк1ы. Рэмэзанэ итрактор къызэтеуцуахэрэп.
Кущыкуи сэри инэу къытфэраз Рэмэзанэ. Игъом 1офш1эным тыкъемык1уал1эу къыхэк1ырэп. Анахьтыпшъыгъэк1и етычъыетш1оигъок1и тытхьаусхэузэхедгъэхырэп. Зэхязгъэхына, гъусэ сыфаш1ыгъак1эу, и1офш1ак1и ащ фэдизэу сыщымыгъуазэу " Рэмэзан, чъыем сыригъэзыгъ, зы сыхьат горэм зытегъэгъэпсэфыба", зесэ1ом къыси1огъагъэр сщыгъупшэу къыхэмык1ы-рэмэ.
А Ш1уц1э, зыщымыгъэгъупш тэри ят1онэрэ фронт тызэрэ1утыр. Хьалыгъури винтовкэм ыч1ып1. Чъы1и уаии ямы1эу мэзэ пчъагъэ хъугъэу окопхэм адэсхэу лъыпсыр зыгъачъэу заохэрэм "тычъые тш1оигъу" а1оу фронтыр къабгынэрэп.
/Пэнэшъу Сэфэр/
Комментарии пользователей
Добавить комментарий


Хьыкум приставхэм я Федеральнэ къулыкъу АдыгеимкIэ и ГъэIорышIапIэрэ Адыгэ къэралыгъо университетымрэ зэзэгъыныгъэу зэдашIыгъэм къыдыхэлъытагъэу республикэм ихьыкум пристав шъхьаIэу Александр Ихно апшъэрэ еджапIэм июридическэ факультет ия V-рэ курс ис студентхэм зэIукIэгъу адыриIагъ.
Александр Ихно университетыр къэзыухырэ ныбжьыкIэхэм гущыIэгъу афэхъугъ, хьыкум приставхэм яинститут тарихъэу пылъыр, пшъэрылъэу зыфигъэуцужьыхэрэр къафиIотагъ.
ЗэIукIэгъум икIэух ГъэIорышIапIэм ипащэ къэзэрэугъоигъэхэм упчIэу къатыгъэхэм яджэуапхэр къаритыжьыгъ, джащ фэдэу къулыкъум хахьэ зышIоигъохэм анахьэу анаIэ зытырагъэтын фэе лъэныкъохэм къащыуцугъ.
Хьыкум приставхэм я Федеральнэ къулыкъу АдыгеимкIэ и ГъэIорышIапIэ ипресс-къулыкъу.
БЗЭШIУ Асхьад.


Черкес Културэм и Уне, Жьоныгьуакlэм и 21-рэ Черкес Льэпкьгьэкlод ыкlи Хэкур Ягьэбгынэным и Шlэжь зэхахьэ Жьоныгьуакlэм и 20-м Бэрчэшхо пчыхьам сыхьатыр 20.30-рэм, Бейликдюзю Черкес Льэпкьгьэкlод ыкlи Яхэку Ягьэбгынэн и Шlэжь Мыжьосын ыдэжь Шьыгьо Шlэжь зэхахьэ щыlагь.
Ар «Нартхэм ямашlо зэкlэдгьэблэн мамыр ыкlи зэфэныгьэ тызэрэфаер зэрэдунаеу зэхядгьэхыщт» гущыlэхэмкlэ рагьэжьагь. Бейликдюзю и Мерэу М. Мурат Чалык, КАФФЕД-м итхьаматэу Прф. Др. Шэуджэн Умит Динчер, Кьушьхьа Догьан Езден ыкlи Черкес Културэм И Унэ иунэшlошlэу Ёмер Чёток кьызээгущыlэхэм ыуж, Орэдыlо цlэрыlоу Таймэз Гюлджан гьыбзэхэр кьыlуагь. Шьыгьо шlэжь зэхахьэр льигьэкlотагь кьэнэтlэхэс мыжьосыныр зэlэпахызэ зэрагьэгьунагьэм. Сурэтышlэ ыкlи сурэттех lэпэlасэхэу Эрсем Фатих, Думэныщ Фэрид ыкlи Кутлу Фарук яlэшlагьэхэм якьэгьэльэгьонэу гупчэм щызэхащагьэм цlыфыбэ акlэрыхьазэ япльыгь.
Адыгабзэм езгъэкIугъэр: МэфшIукъо Щенгюл


ВолейболымкIэ Мыекъуапэ ичемпионат хэлэжьэрэ командэхэм мы зыгъэпсэфыгъо мафэхэм аужырэ зэIукIэгъухэр яIэщтых.
Непэ ешIэгъуитIу щыIэщт. Бзылъфыгъэхэм якомандэхэу я 3-рэ чIыпIэм фэбанэхэрэр апэ зэIукIэщтых, ахэр «МГТУ» ыкIи «Виктория». ЕшIэгъур мафэм сыхьатыр 2-м рагъэжьэщт. Ащ ыуж хъулъфыгъэ командэхэм яфинал рагъэкIокIыщт, «АГУ-Мары» ыкIи «ФССП» зэIукIэщтых.
ЖъоныгъуакIэм и 28-м, пчэдыжьым сыхьатыр 11-м бзылъфыгъэ командэхэу апэрэ чIыпIэм фэбанэхэрэр финалым щызэIукIэщтых, ахэр «АГУ» ыкIи «Адыгеир».


Дамаск
Дамаск — Сирием и къэлэ шъхьа1. Дунаем и анахь къэлэжъ дэдэмэ ащыщ, ц1ыфхэр зэпымыоу щыпсыоу. Илъэс мин 4,5-рэк1э узэк1э1эбэжьмэ апэрэу игугъу аш1эу мэхъу.
Дамаск и тарихъEdit
Щыпсэухэрэ ц1ыфхэрEdit
Ц1ыфпчъагъэр. 2012-рэ илъэсым къызэралъытагъэмк1э къалэм нэбгырэ млн 2 фэдиз дэс. Дамаск и 1эгъо-благъохэр хэплъытэмэ млн 2,5 мэхъу.
Динэу алэжьхэрэр.
Къош къалэхэрEdit
Атена (Урым), Амман (Иордание), Истамбыл (Тыркуе), Каракас (Венесуэлэ)


Урысыем, Адыгеим язаслуженнэ тренерэу, республикэм игандбол лъапсэ фэзышIыгъэ Джэнчэтэ СултIан Мосэ ыкъом ишIэжь фэгъэхьыгъэ шъолъыр зэнэкъокъоу Мыекъуапэ щыкIуагъэм олимпийскэ резервым испорт еджапIэу N 1-м икомандэ ятIонэрэ чIыпIэр къыщыдихыгъ.
Тренер цIэрыIом фэгъэхьыгъэ зэнэкъокъум 2012-рэ илъэсым ыкIи ащ ыуж къэхъугъэ пшъашъэхэр хэлэжьагъэх. Шъолъыри 6-м якомандэхэр хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэм афэбэнагъэх. Адыгэ Республикэм, Краснодар краим, Астраханскэ, Волгоград, Ростов ыкIи Самарскэ хэкухэм ялIыкIохэм заушэтыгъ. ЗэкIэмкIи команди 8 хъущтыгъэх.
Адыгеир олимпийскэ резервым испорт еджапIэу N 1-м икомандитIумэ къагъэлъэгъуагъ. Гъэхъагъэ зышIыгъэр тренерэу Валерий Гончар зипащэр ары. Типшъашъэхэм ешIэгъуи 5 къахьыгъ ыкIи финалым Самарскэ хэкум икомандэ щыIукIагъэх. Мыекъуапэ илIыкIохэм зэнэкъокъум текIоныгъэр къыщыдахыным пэблэгъагъэх. Охътэ шъхьаIэм 8:8-у зэIукIэгъур аухыгъ, ау хьакIэхэр пенальтикIэ нахь лъэшыгъэх — 3:2.
Ростов хэкум къикIыгъэхэм ящэнэрэ чIыпIэр ахьыгъ.
БЗЭШIУ Асхьад.


«Шъукъак1у тызэрэш1эн
1офыр къолай тш1ын
Ш1у тлъэгъун, ш1у талъэгъун
Дунаер зыми къыфэнэщтэп»
е1о 1Емрэ, Юныс. Нахьыбэмк1э ц1ыфым ымыш1эрэ горэ зилъэгъук1э пыеу къыщэхъу. Мыщ ц1ыфым щынагъо къыфехьы. Дунаем ц1ыфыр къызэрепсыхыгъэм фэдэу к1ыйнэу фежьэ. Сыд а п1омэ, ц1ыфыр хымэ псэушъхьэм, хымэ псэуп1эм е хымэ атмосферым зыфэзк1э ары зыфэк1ыйрэр. Ежь фэшъхьафхэр пый фэдэу зэрилъэгъурэм пае зэрэук1ыжьых. А пый лъэгъуным епхыгъэу, ярефлекс к1эрыпхагъэу ары к1ызэрэук1ыхэрэр, ау фэмыехэу загъорэ зэш1ужьэуи ык1и ш1улъэгъум итамэ пыш1агъэу ш1у зэрэлъэгъужьэуи мэхъухых. Мафи къэсын, зэхэжъагъэ фэдэу, зэблагъи хъун, аужыми зэрэш1эн.
Адыгэхэм литературэмк1э «зэрэш1эн» гущы1эм, ш1эныгъэр къырагъэк1эу агъэфедэ. Ащ фэшъхьафэуи Адыгэ Бзэ'м тызэрэц1ыфын/тызэрэц1ыхун гущы1эми зэрэш1эн'ым папк1э, ц1ыф узэдэхъун мэхьанэ и1эу гущы1э хэлъ.
Гъэсэныгъэм тыфемыжьэзэ ыпэ, гупшысэ бзэм тетэу, зэрэц1ыфын/зэрэш1эн зыт1ок1э, ащ ишъыпкъагъэ ти ш1ош1 хъун фай. Адыгэ Бзэ'м хэлъ мо гущы1эм, мин пчъагъэ тек1ыгъэ нэужыми, 1Емрэ Юныс къы1уагъэ усэм 1офыр къолай зырэхъущтыр къе1о: зэрэш1эн. Арышъы, умыш1эрэм сыдэущтэу удэгущы1эщт а? Пш1эрэр таущтэу, сыд пае, сыд иш1уагъэк1э гурыбгъэ1ощта?
Зэрэш1эным фэшъхьафэу, 1офыр къолай пш1эным инэмык1 гъогу ш1у плъэгъуныр, ш1у уалъэгъуныр ары. Тэ хымэ тызылъэгъурэм, игупчъэ зыгъэпытэжьыгъэ зы ц1ыфым, сыд ебгъэш1эшъуна ык1и ащ сыд къыуигъэш1эшъуна? Нэмык1 ц1ыфыр пш1эным модэ ыпэк1э, тэ тэр тэрэу зытш1эжьын фай. Зызэрэтш1эжьрэм фэдиз ны1эп, еджак1ор тш1эным икъолай къэдгъотыгъэ зыхъущтыр. Ишъхьэрэ, ыгурэ илъыр тымыш1эрэ ц1ыфым сыдыр, сыд пае, сыд фэдизэу, тэфэдэу фэтхьыщта? Джащ пае, ыпэ дэдэ хэта упчъэ гущы1эм иджэуап дгъотыныр типшъэрылъ. Гущы1эм пае, упч1эм иджэуап Нарт е Нэфын п1о фэдэу гущы1э къодыеу хъун фаеп. Ащ епхыгъэу упч1эм мэхьанэ куу и1эу Нарт хэта? Та Нэфынэр ара? т1он фай. Сыдыр, сыд фэдиз ыш1эрэ, гущы1эр таущтэу ыгъэфедэра, а къы1орэм мэхьанэ и1а, хьауми ы1орэр жьыбгэм зэрилъасэрэ сапэм фэда? Арышъы зэрэш1эн гущы1эм апэ о зыпш1эжьыныр, ет1уанэ модрэр пш1эныр къек1ы.
Ш1эн лэжьыгъом зэрэш1эным ишъыпкъап1э гъэсак1ом иметодикэ ш1огъэшхо хэлъ. Тхьам тыщэрэухъум, моущтэу щымытмэ, сымаджэм 1эзэгъу пхэндж рэчэтэу езытырэ докторым ип1э тифэныр фэщынагъо. Тэ тэш1э ц1ыфым изэгъэш1ак1э иакъылк1э гъогу зэфэшъхьафхэр зэри1эхэр. Ащ ш1эныгъэ къыштэ зыхъук1э пкъыш1эр (органы чувства) 1эпы1эгъу къыфэхъу, ау ц1ыф пэпчъ ипкъыш1э илэжьак1э зэфэшъхьаф. Тэ тиметодикэрэ к1алэм ипкъышъхьэк1э ипэ ригъэшъырэмрэ зэтефэн фай. Былымыр дгъасэ зыхъук1э зэмзэрэ хабзэу пкъыбзэр (язык тела) гъэлъэгъоныр, зыпэш1ыжьыныр, нэмык1хэри тэ методикэу зетэхьа. Мыхэр зэк1э ш1эн лэжьым хэтэу зэрэш1эным иш1уагъэ къегъэлъагъо. Ц1ыфым итаурыхъ фэдэу жъэу, гупшысэ таурыхъми зэрэш1эн лъэужми ренэу лэжьышхо фаш1ыгъ.
Кант Эммануил, былымхэр зэрэмыгущы1эшъухэрэм пае гупшысэшъухэрэп, е1о. Франц Беккони, бзэр акъылым илъык1у, е1о. Джы хэт ы1орэр тш1ош1 хъун фая, Кант ары а хьауми Беккон ары а? Мый т1ум азыфагу сыда илъыр шъумы1у, зэфэпхэнджэу зэрэщытыр нафэ. Кант гупшысэныр гущы1эным рипхыгъ, ащ иплъак1эк1э угупшысэшъуным пае ипэ угущы1эн фай. Тэш1э ик1и тэлъэгъу, бзакохэр мыгущы1эшъухэми мэгупшысэх, матхэх, нахь ш1уагъэри лэжь зэрахьэ. Укъэзэныр(къэбгъэхъэныр) гупшысэшъуным/гупшысэным и1эзагъэ лэжьыр ары.
Ары, Беккон сыд еп1ол1эн а дэ? Ишъыпкъап1э "бзэр акъылым илъэужэу " щыт а? Зы адыгэ гущы1эжъым "бзэр гум и лъык1о" е1о. Мы упч1эр нахь тэрэз хъунк1э сенэгуе: Гупшысэр гум къыгъотыгъа хьауми акъылым къыгъотыгъа? Беккон гущы1эныр акъылым репхы ауэ Адыгэхэм гум рапхы. Гупшысэ, гущы1э, губзыгъэ, гухэк1, гухахъу, гукъау, гумак1, гуш1о, гук1эгъу, гупчэ, гукъабз, гунэф, гунэс, гуш1ош1, гуцаф, гонахь, гумызагъ, гузажъу, гужъуагъ, гулъыт …фэдэхэу гупшысэнымрэ психологием епхыгъэ нэмылъэгъухэр гущы1эу гу'м пыблагъэх. Адыгэ Бзэ'р бзэм анахьыжъэу зэрэщытыр тэш1э. Гупшысэн'ыр, гупшысэ таурихъ'ыр янахь куоу, янахь к1ыхьэу щыт лъэпкъхэм гу макъэм епхыгъэу аушыхьаты, ауэ дунаим нахь епхыгъэ ныбжьык1э лъэпкъхэм гупшысэн'ыр акъылым'к1э агъэнафэ. Беккон згъэмысэрэп, ауэ ащ фэшъхьафхэми гупшысэ сервэнымк1э (зек1о, таурыхъ) гум иш1уагъэрэ, итетыгъорэ ирикъун фэдизэу афэш1агъэк1э сыгугъорэп. Гупшысэр гум къыщэхъу, акъылым ипкъ щеуцо, 1ушыныгъэм дэхэныр щегъоты. Зы ц1ыф къы1уагъэ гущы1эшхом нэбгырэ адрес зэри1эм фэдэу, куп гуща1эхэми зы лъэпкъ адрес я1. Куп зэхэтыр бэми, ахэмэ япсэ лъэп1эныр къыгъэлъагъорэп.
Къэс1онэу зиуж ситыр мыры: Ц1ыфыр пш1эныр щык1агъэ. И гу, и 1акъыл, и 1ушыгъэ, и бзэ, и гупшысэ, и зычыр, и 1эпкъ-лъэпкъ, и псэ… К1эк1эу, Зэрэш1эн'ыр зэрэц1ыфын'мэ; зэрэц1ыфынми 1офыр къолай еш1ы. / Зэрэш1эн'ыр зэрэц1ыхун'мэ; зэрэц1ыхунми 1охур къолай эш1.
Зэрэш1эн
«Шъукъак1у тызэрэш1эн


ЦӀэмэз
ЦӀэмэз (урысыбзэгьэ: Новороссийск) — Урысыем хэт Краснодар краим и зы къалэ. Къалэр ЦӀэмэз-хыжъэм Ӏулъ, Хы ШӀуцӀэм и Ӏушъом. Анахь къухьэуцупӀэ дэгъоу Хы ШӀуцӀэ Ӏушъом щыриӀэми псыхъожъыеу хым мыщ щыхэлъэдэжьырэми ЦӀэмэз араӀо.
ЦӀэмэзым «хьэцӀэ-пӀэцӀабэ зыхэс мэз» зыфиӀорэ мэхьанэр къикӀэу ары. Мы чӀыпӀэр зэгорэм орыжъылъэу, аргъой, бэдзэнэшъу, хьэцӀэ-пӀэцӀэ тӀысыпӀэу щытыгъэкӀэ егуцафэх. Джы къызнэсыгъэми ЦӀэмэз ихьанэ-гъунэ ащ фэдэ чӀыпӀэ зырызхэр къинэжьыгъэх.


Къихьащт 2023-рэ илъэс бюджетым ыкIи 2024 — 2025-мкIэ агъэнэфагъэхэм афэгъэхьыгъэ хэбзэгъэуцугъэм ипроект щытегущыIагъэх бюджет, финанс, хэбзэIахь ыкIи экономикэ политикэмкIэ, предпринимательствэмкIэ, IэкIыб зэпхыныгъэхэмкIэ АР-м и Парламент икомитет зэхэсыгъоу иIагъэм.
Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх Къэралыгъо Советым – Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, АР-м финансхэмкIэ иминистрэу Виктор Орловыр, шIокI зимыIэ медицинэ страхованиемкIэ АР-м и ЧIыпIэ фонд ипащэу Хъут Светланэ. Зэхэсыгъор зэрищагъ республикэ Парламентым и Тхьаматэ игуадзэу, бюджет, финанс, хэбзэIахь ыкIи экономикэ политикэмкIэ, предпринимательствэмкIэ, IэкIыб зэпхыныгъэхэмкIэ Комитетым ипащэу Iэщэ Мухьамэд.
АР-м и Къэралыгъо Совет – Хасэм иапэрэ хэплъэгъу фагъэхьазырырэ проектым гъэтэрэзыжьынитIу фашIынэу мы зэхэсыгъом зигугъу щашIыгъэр. Ахэм къызэращыдэлъытагъэмкIэ, 2023-рэ илъэс бюджетым ихахъохэр сомэ миллион 71,7-кIэ нахьыбэ хъущтых. Ащ щыщэу сомэ миллион 45,6-р физическэ лицэхэм къакIэкIорэ хэбзэIахьхэр, сомэ миллиони 9,6-р организациехэм ямылъку пае къатырэр, сомэ миллион 16,4-р нахь къызэрыкIоу гъэпсыгъэ системэм тетэу къатырэ хэбзэIахьхэр ары.
Хэбзэгъэуцугъэм ипроект АР-м и УплъэкIокIо-лъытэкIо палатэ хэплъагъ. Ащ ипащэу Павел Стаценкэм зэхэсыгъом къызэрэщиIуагъэмкIэ, хэукъоныгъэ зыпари къыхагъэщыгъэп, редакционнэ гъэтэрэзыжьын заулэ фэшIыгъэн фаеу къыхигъэщыгъ.
Ахэри, нэмыкI гъэтэрэзыжьынэу фашIыщтхэри къыдэлъытагъэхэу бюджетым фэгъэхьыгъэ законопроектыр АР-м и Парламент изичэзыу зэхэсыгъо къыхалъхьанэу зэдаштагъ.
ШIокI зимыIэ медицинэ страхованиемкIэ АР-м и ЧIыпIэ фонд 2023-рэ илъэсымкIэ ибюджет ыкIи 2024 — 2025-мкIэ агъэнэфагъэхэм афэгъэхьыгъэ хэбзэгъэуцугъэм ипроектэу апэрэ еджэгъум фагъэхьазырыгъэм зыпари гъэтэрэзыжьын имыIэщтэу ары зэхэсыгъом къызэрэщаIуагъэр. Ащи Парламентым изэхэсыгъоу къэблагъэрэм депутатхэр щыхэплъэщтых.
ХЪУТ Нэфсэт.


Бэдзэогъум и апэрэ тхьамафэ Тыркуем Анкарф щылажьэрэ Кавказ Хасэхэм я Федерация КАФФЕД-м изещакlохэр Адыгеим щыlагъэх ыкlи ахэм зэlукlэгъу зэфэшъхьафхэр яlагъ.
Ахэм ащыщ, Къэбар лъыгъэlэс ыкlи хэутын lофхэм лъэпкъ политикэм ыкlи lкlыб хэгъэгухэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъу- хэм язэпхыныгъэ дэлажьэрэ комитетым итхьаматэу Шъхьалэхъо Аскэр зэlукlэгъоу дыряlагъэр.
Шъхьалэхьо Аскер хьакlэхэр щигъэгъозагъэх, Гьэтхапэм и 12-м 2019-рэ илъэсым я 61-рэ зышъхьа унашъоу Адыгэ Республикэм и министерство ыштагъэм, 2019-2021- рэ илъэсхэм ательытэгъэ программэу «lэкlыб къэралхэм ащыпсэурэ ткъошхэу фаеу Адыгеим ежь ишlоигъоныгъэкlэ къэкlожьхэрэм lэпэlэгъу ягъэгъотын» зыфиlорэм.
Шъхьалахъом, зичlыгужь зыгъотыжьыгъэхэм япчьагъи, статистикэу непэ нэсэ щыlэми ягугъ къышlыгъ.
Ыпшъэкlэ зигугъ тшlыгъэ унашьор амыщтэ ыпэу пчьагъэр:
2012-рэ илъэс нэбгырэ 33,
2013-рэ илъэс нэбгырэ 33,
2014-рэ илъэс нэбгырэ 14,
2015-рэ илъэс нэбгырэ 15,
2016-рэ илъэс нэбгырэ 13,
2017-рэ илъэс нэбгырэ 20,
2018-рэ илъэс нэбгырэ 31,
lэкlыб къэрахэм ащыпсэоу, ежь ишlоигъоныгъэкlэ Адыгэ Республикэм щыпсэунэу къэкlожьхэрэм lэпэlэгъу Ягъэгъотын Програмыр заштагъэм ыуж къэкlожьыгъэхэм япчьагъэмары:
2019-рэ илъэсым нэбгырэ 15,
2020-рэ илъэсым нэбгыри 7,
2021-рэ илъэсым и апрэ мэзи6 нэбгыри 3 къэкlожьыгъ хэкум.
Зэкlэхэмкlи нэбгырэ 184-рэм Урысыем и гражданство (паспорт) аштагъ.
Шъхьалэхьо Аскер, зигугъ къэтшlыгъэ унашъор джыри зэрэ- лажьэрэр къыlуагъ. Ащ нэмыкlэу 2019-рэ илъэсым шэкlогъу мазэм къыдэкlыгъэу «Урысыем Игражданство Итын Афэзгъэпсыкlэн» зыфиlоэр унашьом щигъэгъозагъэх ыкlи сэнэхьат гъэсэныгъэ зиlэхэу, lэпэсэныгъэ гъэнэфагъэ зыхэлъ хэу къэкlожьхэрэм ящыкlагъэ lэпэlэгъу зэрарагъэгъотыщтыр къыхигъэщыгъ.
Адыгабзэм езгъэкIугъэр: МэфшIукъо Щенгюл


קברדית: The most consulted pronunciations הגייה сыр сыр הגייה къазмыкъбанэ къазмыкъбанэ הגייה без без הגייה адыгэ адыгэ הגייה балигъ балигъ הגייה ажал ажал הגייה шы шы הגייה шыблэ шыблэ הגייה къажьыкъ къажьыкъ הגייה Ӏэпщэ хьэблэ Ӏэпщэ хьэблэ הצג הכול Do you want to pronounce words and phrases in this language (קברדית)?


Зэдзэкlэкlо ныбжьыкlэу Чэтэо Гощэунае итхылъ къыдэкlыгъ. Тхакlор 1994-рэ илъэсым Адыгэ хэкум Мыекъуапэ яунагъо игъусэу къэкlожьыгъагъ. Гощэунае гурыт еджапlэм я 19-рэ лицеир, Адыгэ Къэрэлыгъо Университетым и Урысыбзэмрэ Литератырэмрэ дэгъукlэ къыухыгъэх. Урыс тхакlоу Пушкиным, Гоголым, Тургениевам, Толстой, Достоевски ыкlи непэрэ тхакlохэм ащыщэу Владемир Макани, Совет лъэхьан тхакlоу Андрей Плотонов атхыгъэу lотэжь шъушэм илъ романхэр тыбзэкlэ зэридзэдзэкlыъэх. Усэ зэдзэкlыными фэlазэу Чэтэо Гощэунай (Гюнай) Тыркуем Анкара щэпсэу. Унагъо иl, ишъхьагъусэрэ ежьырырэ япшъашъэу Налмэс зэдапlу. Гюнай итхылъэу «Чlыхъумбый Гъогухэр» тхылъ тедзапlэу Илетищим къыщдэкlыгъ.
Bu haber sitesi, Gazeteciler Cemiyeti'nin uygulamakta olduğu Demokrasi için Medya/Medya için Demokrasi Projesi'nin desteği ile oluşturulmuştur ve sürdürülmektedir.
İçerik tamamıyla Jineps Gazetesi sorumluluğu altındadır ve Gazeteciler Cemiyeti'nin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir


Template:Хорошая статья
Къэплъаныр, мэзчэтыу псэушъхьэхэмэ а щыщ. ПстэумкIи ионтэгъугъэ кг 270 мэхъуы, зырызхэри кг 300-ым ехъуых, ыкІхьагъэ м 4-ым нэсы. НэхьбэрэмкІэ къэплъаным лъэныкъо джадэ къзэрегъуэтзы шъхьэзакъоу ащ шэпсэуы. Непэ къэплъан лъэпкъыр зэрэщытэу кодыжынкІэ щынагъу траубытагъ! Пасэм Кэфказым щегъэджагъэу Іэндунесям нэсэ къэплъанхэр къэбгъотынэу щытыгъ, ау непэ пэкІэ-пакІэу зэбгырызыгъэу къэнагъэх. Къэплъаныр псэушъхьэшх, мэзпщэнхэр, мэзщыдхэр, мэзпсэцухэр, тхьакІумкІыхьэхэр ещхых.


УФ-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ кIэщакIо зыфэхъугъэ Урысые зэнэкъокъоу «Народный участковый-2023» зыфиIорэм иапэрэ едзыгъо Адыгеим тыгъуасэ щырагъэжьагъ. Iофтхьабзэр онлайн шIыкIэм тетэу макIо.
АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Ми-нистерствэ исайт шъуихьанышъ, шъугу рихьырэ къулыкъушIэм шъумакъэ фэшъутын амал шъуиI. Мэкъэтыныр Iоныгъом и 20-м нэс кIощт.
ЦIыфхэм анахьэу зыдырагъэштэгъэ, амакъэ зыфатыгъэ къулыкъушIэхэр зэнэкъокъум иятIонэрэ уцугъо щызэ-IукIэщтых. Республикэ мэхьанэ зиIэ Iофтхьабзэр 2023-рэ илъэсым чъэпыо-гъум и 7-м щегъэжьагъэу и 16-м нэс рагъэкIокIыщт. Ащ текIоныгъэр къыщыдэ-зыхырэм Адыгеир ящэнэрэ федеральнэ едзыгъом къыщигъэлъэгъощт.
Илъэс пчъагъэ хъугъэу зэхащэрэ зэнэкъокъур полициемрэ обществэмрэ зэпхыныгъэу яIэр гъэпытэгъэным, цIыф-хэм хэбзэухъумакIохэм цыхьэу афашIы-рэм хэгъэхъогъэным, мы къулыкъум имэхьанэ зыкъегъэIэтыгъэным афэIо-рышIэ.


''Almastı Çerkes Kadın Hareketi'' etiketiyle ortaya çıkan grup, yılın son günlerinde zehir zemberek bir manifesto yayınlayarak Çerkes kimliğine yapılan operasyonun açık adresi olduğunu kamuoyuna ilan etmiştir.
https://www.almasti.org/
Hatta öyle bir ilan etmek ki, Türkiye'de bir kısım medyanın hevesle haber portallarına taşıdığı bu operasyondan, hedef alınan Çerkes toplumu neredeyse ilgili yayınlar sonrası haberdar olmuştur.
Bir etnisite ismi üzerinden cinsiyetler arasına, korku, nefret hatta düşmanlık tohumu ekmenin amacı çok açıktır: Çerkes kimliğine operasyon. Toplumsal kaos.
Türkiye Çerkes toplumunu kadın-erkek hesaplaşması üzerinden tanımlayan, dernekleri potansiyel taciz mekanları, zehesleri kadınlar için sakıncalı, Çerkes köy yerleşimlerini kadınların zorla evlendirildiği ve kaçırıldığı (günümüz kastedilerek) lokasyonlar olarak göstermek bu operasyonu anlamak için yeterlidir.
Çerkesleri temsil ettiği iddiasında olan sözde kurumlar''Almastı'' provokasyonuna karşı üç maymunu oynuyorlar. Görmedim,duymadım-,bilmiyorum. Türkiye iç siyasetine dair gündemlerde, siyasi angajmanlarınız üzerinden dumanı tüten bildiriler yayınlayan kurumlar- hareketler- oluşumlar v.b uzun bir tatile mi çıktınız?
Şaşırmıyoruz!
Çerkes toplumunun Türkiye'de bir temsiliyeti olmadığını biliyoruz, fakat Çerkes kimliğine yürekten bağlı toplum insanlarımızın ne denli fazla olduğunun farkındayız. Tabela kurumları olan bu yapılar, Çerkes toplumuna yönelik fonlanmış yıkıcı operasyonu görmezden geliyor.
Oysa ''Kaffed Değişim Hareketi'' postuyla geçtiğimiz yıl ortaya çıkan bir grubun ''Almastı'' oluşumuna verdiği destek gayet açıktır. ''Kaffed Değişim Hareketi'' sözcülerinden birinin, cinsiyet söylemi üzerinden Çerkes mahallesinin ''uykularını'' kaçıracağı ifşasının hemen ardından ''Almastı'' provokasyonunun sahnelenmesi tesadüf değildir.
Yine bu gruba angaje olan ''İstanbul Kafkas Kültür Derneği'' yönetim kurulunun, ''Almastı'' oluşumunu derneğin resmi instagram hesabından Cuma akşamı jet hızıyla canlı yayına davet etmesi hiç tesadüf değildir.
Her şey ne kadar hızlı değil mi?
Etnik değil, küresel bir sorun olan ''kadın erkek eşitsizliği ve kadın sömürüsü'' üzerinden Çerkes halkının yüzlerce yıldan bu yana oluşmuş değerlerine ve kimliğine yapılan bu saldırı en hafif tabirle pis bir provokasyondur!
Bu saldırının nedenini biliyoruz!
Ne yapsalar da engelleyemedikleri, yükselen Çerkes kimliği bilinci.
Buradan ilan ediyoruz!
Bizler de, Çerkes kimliğine yapılan bu operasyonu her platformda deşifre etmek için muhatapların ''uykularını'' kaçıracağız!
7 Ocak 2021
Cherkessia.net Yayın Kurulu
***
Алмэстыр Адыгагэм Фэгъазэгъэу Провокация
"Алмэсты адыгэ бзылъфыгъэ зэчӏэхъыеныгъ" этикеткӏэ гузэгум къиуцуагъэ купыр, къэтыухыгъэ илъэсым ыужырэ мафэхэм гъэшӏэгъон дэдэу зы манифесткӏэ амакъ агъэӏузэ, адыгэцӏэм къырашӏылӏэрэ операцие гъэнэфагъэу зэрэщытыр цӏыфымэ къарагъэлъэгъугъ.
https://www.almasti.org/
Ащ фэдэу-мыщ фэдэу макъгъэӏоп, Тыркуем загъорэ медиахэм акӏэщыгъоу япорталхэм кърагъэхьагъэ мы операциер, зынэсынэу зыфаехэ адыгэхэм, кърагъэхьагъэ, къагъэлъэгъуагъэ мы нэтынхэм ыуж зэхахыгъ.
Зы этниситэ цӏэкӏэ хъулъфыгъэ - бзылъфыгъэмэ азфагу щынагъо, гущыкӏ, пыиныгъэ дэгъэхьаным хэлъ мэхьанэр нафэ: Адыгагъэм фэгъэхьыгъэ операцие.
Тыркуем ис адыгэмэ ящыӏакӏэр хъулъфыгъэ - бзылъфыгъэ зэдэонкӏэ къигъэлъагъоу, хасэхэр бзылъфыгъэхэмэ апай чӏыпӏэ щынагъоу, зэхэсхэр бзылъфыгъэмкӏэ зэрэмышIур, адыгэ къуаджэхэм бзылъфыгъэхэр фэмыезэ, егъэзыгъэкӏэ лӏым ратэу (непэм къытегущыӏэзэ) къыозыӏорэ гупшысэр сыдым ехьщырми къэошIэ.
Адыгэм илӏыкӏоу зыӏорэ, зызылъытэжьрэ купхэм "Алмэсты" провокацием ехьылӏагъэу мамунищыр къагъэлъагъох. Слъэгъугъэп - Зэхэсхыгъэп - Сшӏэрэп.
Дгъэшӏагъорэп!
Адыгэ лъэпкъым Тыркуемкӏэ лӏыкӏо зэримыIэр тэшӏэ, ежьмэ загъэлӏыкӏожьэу ау ущеплъкIэ табель цӏэ къодыеу щыт мы купхэм адыгэм - адыгагъэм къырашIылӏэрэ мы ӏоф мызэгъыри амылъэгъу фэдэу ашӏы.
Армэ "Каффед ЗэхъокIыныгъэ Хъые" посткӏэ блэкIыгъэ илъэсым гузэгум къиуцуагъэ купыр, "Алмэсты" м зэрэкъотэр нафэ. "Каффед ЗэхъокIыныгъэ Хъые" м игущыӏакӏохэм ащыщ зым, хъулъфыгъэ - бзылъфыгъэ темэр тегъэшӏапӏэ ышӏызэ адыгэ хьаблэм "ячъыехэр" ашӏуигъэкӏодыщтым икъэбар гузэгум къъырилъхьагъэ ыуж, "Алмэсты" провокацир къызэрагъэлъэгъуагъэр зэманкӏэ зэтефагъ къодыеуи щытэп.
Джыри мы купым дезгъаштэрэмэ ащыщ "Истамбыл Кавказ Культур Хасэ" м ихэсашъхьэхэм, Алмэсты купыр хасэм иинстаграмкӏэ бэрэскэшху пчыхьашъхьэм псынкӏабзэу нэтыным зэрагъэблэгъагъэри зэманкӏэ зэтефагъэ къодыеу щытэп.
Пстэури сыдэу псынкӏа арба?
Мыэтникэу, дунае пстэуми ӏофыгъоу щыщыт "бзылъфыгъэ зэфэмыдэныгъ ыкӏи бзылъфыгъэ гъэпщылӏ" темэмкIэ, адыгэ лъэпкъым илъэсишъэхэкӏэ къигъэхъоу непэ къигъэсыгъэ цӏыф зэхэтыкӏ ыкӏи адыгагъэм лажь егъэгъотыным ишъхьаусыгъу ыкӏи провокаци цӏапӏ.
Мы тебанэр къызыхэкIырэри тэшӏэ!
Сыд ашӏэми афэмыгъэуцоу, зыкъэзыӏэтырэ адыгэ зылъытэжыныгъ-зышӏэжьыныгъ.
Мыщ дэжьым макъэр щытэгъэӏу!
Тэри, адыгэцIэм къырашӏылӏагъэ мы операцие хабзэнчъагъэр, платформ пстэумкӏи цӏыфымэ агурыдгъэӏоным пае гупшысэкIэ къытпэщытхэм "ячъыер" ашӏодгъэкӏодыщт!
Bu haber toplam 4495 defa okundu.


Урысыем ошIэ-дэмышIэ IофхэмкIэ и Министерствэ и Адыгэ лъыхъокIо-къэгъэнэжьэкIо отряд станицэу Ханскэм дэжь псым щитхьэлэгъэ кIэлэцIыкIум илъыхъун лъегъэкIуатэ.
Шъхьэгуащэ инэпкъ икIыхьагъэкIэ ыкIи псыр зыдачъэрэмкIэ Iахь-Iахьэу зэтыраутыгъэхэу IофшIэнхэр щырагъэкIокIых.
Псым хэфэгъэ автомобилым иводитель мэзитIу пIалъэкIэ агъэтIысыгъ. Экспертизэм къызэригъэлъэгъуагъэмкIэ, хъулъфыгъэр ешъуагъэу рулым Iусыгъ, ежьыри ащ еуцолIэжьыгъ. УФ-м и Уголовнэ кодекс истатьяу водителым гъогурыкIоным ишапхъэхэр зэриукъуагъэм ыкIи сакъыныгъэ къызэрэзхимыгъэфагъэм къахэкIэу нэбгыритIум ядунай зэрахъожьыгъэм фэшI ащ уголовнэ Iоф къыфызэIуахыгъ.


1ОНЫГЪО МАФ
Коцым иупк1эн, икъищыжьын хьазырэу гъунэм зынагъэсым, 1онэк1о машинэжъэу ерагъэу агъэцэк1эжьыгъэр ат1упщыгъ. Ащ чэщи мафи 1офш1эныр зэпигъаорэп. К1элак1эхэмк1э, унагъо зыпымылъ бзылъфыгъэхэмк1э чэщ сменэм тыфагъэзагъ. Кущыкуи сэри анахь ч1ып1э къиным - оарабаным 1утхэм тахэфагъ. Сыхьатыпэ гъэпсэфыгъоу къыхэк1ырэм нэмык1ык1э, чэщ реным укъызэплъэк1ынэу уахътэ къыхэк1ирэп: "ш1эх, ш1эх" а1о зэпыт коц бганэр барабаным дэзылъхьэрэ нэбгырит1умэ. Кущыкурэ сэрырэ тэгу1эми, к1оч1эгъу тыфэхъурэп. Т1эк1у зэрэзэпыоу, 1онэк1о машинэми 1офш1эн къызэрэщэк1эу, ымакъэк1э къеш1э машинистым. Ащ пэпчъ къэк1ошъ къытэц1ац1э. Ар 1офыжьа, сапэу 1онэк1о машинэм къыпыутысык1ырэр 1ушъхьэм къырелъасэшъ тетхьалэ. Пк1ант1эу къытэчэхырэм ар зэфэдэк1э къепк1ышъ, тк1ышъо егъэбжьыбжьы.
Ар анахьэу зызэхатш1эрэр мэфэ сменэр къэсэу 1офш1ап1эм тыкъызык1ыжьырэр ары. Шъохъот1ыхъо хъугъэм фэдэу зэк1эми тызэт1эхъужьэу къэтэублэ. К1о, тинасыпк1э псыхъор благъэ. Ащ зэ зыч1эдгъаоу, сэпэ купыр зытырилъэсык1ырэм, чэщ реным 1оф зэрэтш1агъэри тщэгъэгъупшэжьы.
/Пэнэшъу Сэфэр/


Монополием пэшIуекIогъэнымкIэ федеральнэ къулыкъум и ГъэIорышIапIэу АР-м щыIэм Москва хэкум щыпсэурэм тхьаусыхэ тхылъ къыфигъэхьыгъ. Ар зыфэгъэхьыгъэр Адыгеим изы компаниерэ къэралыгъом иинтернет-платформэ инымрэ хабзэу щыIэр аукъуагъэу зэрегуцафэрэр ары.
Тхьаусыхэ тхылъым зэритымкIэ, гум зэреIэзэхэрэ препаратым фэгъэхьыгъэу интернет нэкIубгъохэм рекламэ къырагъахьэ, ау монополием пэшIуекIогъэнымкIэ федеральнэ къулыкъум и ГъэIорышIапIэу АР-м щыIэм къызэрэщаIуагъэмкIэ, ар Iэзэгъу уцмэ ахахьэрэп.
Къулыкъум агу къыгъэкIыжьыгъ, биологическэ гъомылэпхъэ хэгъахъохэм (БАДхэм) ягугъу ашIы хъумэ, ахэр Iэзэгъу уцэу зэрэщымытхэр къыхагъэщызэ ашIын фае. Рекламэр зытыгъэр Адыгэ Республикэм зэрэщыщым къыхэкIэу монополием пэшIуекIорэ къулыкъоу шъолъырым итыр ары Iофыгъор зэхэзыфыщтыр, ар Iоныгъом и 13-м ащ хэплъэнхэу тыраубытагъ.
ШъунаIэ тешъудз: рекламэм фэгъэхьыгъэ хэбзэгъэуцугъэм ия 25-рэ статья ия 11-рэ Iахь къызэрэщиIорэмкIэ, биологическэ гъомылэпхъэ хэгъахъохэр рекламэ ашIыхэ хъумэ, ахэр Iэзэгъу уцэу зэрэщымытхэр къыдаIонхэу е къыдатхынхэу щыт. Рекламэу къатырэм тырагъэкIодэрэ уахътэм е тхыгъэм чIыпIэу ратырэм ипроцентипшI нахь мымакIэу а анаIэ зытырадзэнэу щытым ыубытын фае.


Щылэ маз 2021
Тыркуе Диаспорэм иlэпыlэгъу
Тыркуем къыщыхъугъэу Абхьаз хэкум зыгъэзэжьыгъэхэм, Тыркуе Диаспо-рэмрэ Абхьазымрэ язэпхыныгъэ нахь гъэпытэгъэным дэлажьэрэ фондэу Абхьаз Аидглара Атсха зыфиlорэм, Абхьазым КОВИД-19-м ебэныгъэным пае lэпэlэгъу ыугъоинэу марафон зэхищагъ.
Тыркуемрэ Абхьаз Хэкумрэ я Банкхэм зэзэгъуныгъэ зэдашlыгъ
Тыркуем и Банкэу Ищ Банк ыкlи Банк Зираат, Абхьазым и Агра Ворлд Карт lоф зэдашlэнэу зэзэгъыъэх. Къэралыгъуитlум язэзэгъыныгъэ диштэу, Агра Ворлд Карта уиlэм Тыркуем ахьщэ къищипхын, lахьщэ зэблэпхъун плъэкlыщт. Ащ фэдэу Тыркуем и Банкхэу Ищ Банк ыкlи Зираат Банк якартэхэр пlыгъмэ Абхьазым lахьщэ lофыр щыпсынкlэщт.
«Зымылъэгъурэ нэм»
Саглам Хьарун тырихырэ декументальнэ филмхэм аужырэу «Зымылъэгъурэ нэм» Ютуб нэкlубъоу АФСАД апэрэу щеплъыгъэх.
Диаспорэм къыщдэкlыгъэ тхылъыкlэхэр
lУзак Каплан «Кlытагъэ Илъэсхэр», Бэрзэдж Сэфэр «Дюзджэ икlыжьи Кавказым Фэшъыпкъэу Зыгъэзэжьыъэм и щыlэныгъэ гъогу-Нэгъуцу Юсуф Суад», Бэчымыкъо Щэбан, «Рейхьанлы Черкесхэм (Адыгэхэм) яшlуагъэкlэ мыlоу щыт културэр», Кубилай Умар, «Зышъхьа зэкlокlы гъэхэм Ялlэшlэгъу Зэпымыурэ Дэхьащхымакъэхэм я Къэхалъ», зыфиlорэ тхылъыкlэхэр мыгъэ къыдэкlыгъэх.
Мэзай 202l
Огуз Сырры игъэхьаъэхэм апае медал фагъэшъошагъ
Ти гъэзэт итхакlохэм ащыщэу, НАСА Космос Гупчэу Джонсон-Протехник Систем Иунэшъошl Инженер Шъхьаlэу Дыпщэу Сырры Огуз, НАСА Спасе Х Демо-2 зэрэлъэтагъэм иlахьышlу зэрэхэльым фэшl, «Инжинерский Гъэхьэгъэшхо Зиlэ» зыфиlорэ медал къыфагъэшъошагъ.
Зэlухыгъо lункlыбзэр
Титхакlохэм ащыщэу Цуппэ Хьасан Окан «Зэlухыгъо lункlыбзэр» зыфиlорэ итхылъыкlэ къыдэкlыгъ.
181 еджакlом яныдэльфыбзэ еджэнхэу къыхахыгъ
КАФФЕД Ныдэльфыбзэхэмкlэ и Комиссие хахьэрэу, Гурыт Еджапlэхэм Къыхахырэ Ныдэльфыбзэм lоф дэзышlэрэ ихэрэ Комиссие икоординацие ишlуагъэкlэ еджэкlуи 181-рэм яныдэльфыбзэкlэ еджэнэр къыхахыгъ. 2021-2022-рэ илъэс еджэгъум Тыркуем зэкlэмджи еджэпlэ 17-м ныдэльфыбзэ классхэм еджэныр ащаублагъ.
Гъэтхап 2021
Гъэтхапэм и 8
Гъэзэтэу Жинэпс, гъэтхапэм и 8-м икъдэкlыгъэо Дунэе Бзылъфыгъэхэм Ямафэ фигъахьыгъ, ахэм атхыгъэхэр арых къыхиутыгъэхэр.
а 1-рэ Черкес Бзылъфыгъэ платформыр
Тыркуем Кавказ хасэхэм я Федерация КАФФЕД зэхищагъэ а 1-рэ Черкес бзылъфыгъэ платформым икlэух джэпсалъэ къыхиутыгъ.
Нащ апэрэ чlыпlэр къыдихыгъ
Скулптер цlэрыlоу Нащ Нихьал Конар, Станбул Къэлэ Администрация Мыкlодыжьырэ Кlэнлъапlэхэм алъыплъэрэ къутамэм иунэшъошlыхэм зэхащагъэу, «Станбул Икъэхалъэхэр- къэнэтlэхэсхэр» зыфиlорэм, Нейзен Тевфик (Тыркуем и къамылапшъэ цlэрыlощтыгъ) икъэнэтlэхэс проекткlэ зэнэкъокъум апэрэ чlыпlэр къыфаъэшъошагъ.
«Кафкъушъхьам и Машlо хэкур ягъэбынэныр»
Тхакlоу сурэтышlэу Ёзбек Сэтэнае итхылъыкlэ «Кафкъушъхьам и Машlо хэкур ягъэбынэныр» КАФДАВ тхыль тедзапlэм къыдигъэкlыгъ.
Мэлылъфэгъу 2021
«Фитыныгъэр Мальбертым тешlахьыгъ»
Шамил ыцlэкlэ ажьэрэ «Фонд Култура Шамил» «Фитыныгъэр Мальбертым тешlахьыгъ» зышъхьа шlухьфтын зэрылъ зэнэкъокъу зэхищагъ.
Диаспорэм тыхылъыкlэу къыщдэкlыгъэхэр
Канболат Бетюл, «Къалэм екlурэ гъогур», Чаталкылыч Дидэм, «Кавказ Урысхэр зэрикlуатэхэрэр Мэздэгу Линниер 1552-1832», Пекер Хайри Экрем «Черкесхэр я Хэку Зэрэрафыгъэхэр Лъэпкъгъэкlод lотэжь», Ёздемир Аднан «Псэушъхьахэм Япсэкlодхэр», Юстюн Хьулиси, «Гёгерчин» (тхьаркъо) зыфиlорэ тхылъыкlэхэр мыгъэ къыдэкlыгъэх.
Жьоныгъуакl 2021
Академии Нарт
Кавказ Хасэхэм я Федерацие хэтэу ныбжьыкlэхэм яеджэн дэлажьэнэу зыублагъэ Академии Нарт 2021-рэ илъэсым зэlукlэхэр лъегъэкlуатэх. Гъэтхапэм и 25-рэм Прф.Др. Айхан Кая «Черкес Диаспорам и Личност-илъэпкъшlэжь Гъэпсэун» зышъхьа, Мэлылъфэгъум и 8-м Станбул Университет Окан Урысыбзэ Зэкlэнхэмкlэ и Кафедра щылажьэрэ Доктер наук Топчу Мурат «1864-рэм Ыуж Урысыем и Политикэр Чlыгур арыгъэ» зышъ хьа семинархэр зэхащагъэх.
Спортсменхэм ягъэхьагъэхэр
Къалэу Анталия щыкlогъэ Тыркуем и Зэlухыгъэ Чемпионат Кикбокс я 6-рэ Дунэе зэнэкъокъум Щейма Нур Джанполат (Щэщэн) рэ Челик Назым (Абдзах) текlоныгъэр къыдахыгъ, Еврупэм и Чемпион хъугъэх. Зэнэкъокъум къэралыгъо 30-м къарыкlыгъэ спортсмен 2000 щызэпэуцугъ.
«Зэlухыгъо lункlыбзэр»
Литературэ Журналэу Папюрюс Мэзитlум Зэ Хэшыпыкlыгъэ Тхыгъэхэр зыфиlорэм Жьоныгъуакl-Мэкъуогъу мазэхэм 2021 къыдэкlыгъэм, Чуппэ Хьасан Окан Ищджан итхылъэу «Зэlухыгъо lункlыбзэр» зыфиlорэр Октаl Чукоута Абхьыбзэкlэ зэридзэкlыгъ. Ащ щыщ пычыгъохэр Литературнэ журналым къыхиутыгъ. Мыр апэрэу Тыркуем Абхьазыбзэкlэ къыхаутыгъэ тхыгъэу хьишъэм хэхьагъ.
КАФФУД-ым хэтхэм япчьагъэ
Къалэу Джейхан щылажьэрэ Темыр-Тыгъаджэ Кавказ Културэ Гъэсэныгъэ Хасэмрэ, Станбул ипсэупlэу Силиври Темыр-Тыгъаджэ Кавказ Културэ Хасэмрэ КАФФЕД зэрэхэхьагъэхэм ишlуагъэкlэ ащ хэт хасэхэм япчьагъэ 55-рэм нэсыгъ.
«Чьыгэе Чlэгъ Зэlукlэхэр»
Кавказ Хасэхэм я Федерацие хахьэрэ Нартхэм я Академие иныбжьыкlэхэм зэхащагъ «Чьыгъэе Чlэгъы Зэlукlэхэр» Мэлылъфэгъум и 4-м щыlагъэ ныб- жьыкlэ зэlукlэм «Гъунапкъэхэр зыщзэхэкlуатэрэ (Глоболизация) дунаим Диаспорэм зыкъиухъумэжьыным ихэкlыпlэхэм» щатегущыlагъэх.
Културэм иунэ
Къалэу Бига хахьэрэ Адыгэ къуаджэу Османие (Гъобокъуае) Хаджы насух ыцlэкlэ Културэм иунэ къыщзэlуахыгъ.
Иlэнатlэ lуаъэкlыгъ
Тыркуем, Политический партиеу CHP хэтэу, Къалэу Бозюйюк Бзылъфыгъэ хэм Ялlыкlохэм ятхьаматэу Нурхан Камалы ъэтхапэм и 18-м къалэу Чанаккале итекlоныгъэ мафэ пае и интернет нэкlубгъо щитхыгъэм Черкесхэм афэгъахьыгъэу мыдэныгъэ гущыlэхэр хэтыгъэх, лъэпкъхэр зэфезъэблырэ гущыlэхэм апкъ къикlэу бзылъфыгъэр иlэнатlэ lуаъэкlыгъ.
«Го Го Иго; Губзыгъагъэм Иlотакlо Джэгукlэм Ихьишъэ»
Канболат Бетюльрэ Баресбый Мехмет Эминрэ кlэлэцlыкlу джэгукlэу «Го Го Иго; Губзыгъагъэ Иlотакlо Джэгукlэм Ихьишъ» зыфиорэр зэдатхыгъ. Дунаим ианахь кlэлэцlыкlу джэгукlэ жъыхэм ащыщэу «ГО» фэъахьыгъэ тхылъыр Го Го Иго; Губзыгъагъэм Иlотакlо Джэгукlэм Ихьишъ» Тыркуем апэрэу тыркубзэкlэ къыщдэкlыгъ.
Хэсашъхьэр кlэу хадзыжьыгъ
Станбул Абхьаз Културэ Хасэм Хэсашъхьэм ихэдзынхэр щыкlуагъ. Тхамэтэр Ягъан Албуз, Хьащыг Онур,Тапщыпхьа Элиф, Логъ Аслан, Акьхьущба Умар, Кьабыпхьа Ясемин, Бейгуа Окан, Хьылпахьчыпхьа Щуле, Сыд Фиген хадзы гъэх.
Мэкъуогъу 2021
Пинарбашы lУзуняйла Черкес Къуаем Лицензие Къылэжьыъ
Къалэу Бодрум щылажьэрэ «Кавказ Културэ Хасэр»
КАФФЕД-ым хэхьагъ
lузынтарла «Черкес Музейм ишlын рагъэжьагъ»
Къалэу «Сакаря Абхьаз Къуаем Шъольыр Тамыгъэу аъэнэфагъ»
Бэдзэогъу 2021
Хъугъэ шlэгъэ дэй
Бэдзэогъум и 23-рэм пчьэдыжьым къаалэу Хатай хахьэрэ п. Рейханлы хъугъэ шlагъэ гомыlу мкъэм зыкъщиlэтыгъ. Хьулъфыгъэу Мустафа Ящатыр, илъэс 80-рэ зыныбжь бзылъфыгъэм лые рихыгъ ыкlи иунэ илъ пкъыгъо лъапlэхэр рихыгъэх. Шъобжь зытефэгъэ бзылъфыгъэ ныбжь хэкlотагъэр сымэджэщым ащагъ, бзэджашlэр аубытыгъ, къалэу Искендерун хьапсым нахь хьылъэу зыщаъэпщынэхэрэ Т Зытетым чlагъэтlысхьагъ.
«1864'м илъэужхэр»
Анкара Черкес Хасэр зызахащагъэр илъэс 60 зэрэхъугъэр хагъэунэфыкlыгъ, Хэкум Зырагъэкlыгъэхэр илъэс 157-рэ зыщыхъугъэм тефэу, Черкес лъэпкъ гъэкlодыр ыкlи Хэкур «1864'м илъэужхэр» ыцlэу къэгъэлъэгъон зэхащагъ. Къэгъэлъэгъоныр, «Анкара Псэхыехэм Ягъэпщынапl» зыфиорэ хьапсыщтыгъэу Музей ашlыжьыгъэм Тхылъ Тедзапl зыфиlорэ унэшхоу хэтым щызэlуахыгъ.
«Еджакlом иеплъыкl»
Гъэзэтэу Жинэпс «И еджакlохэр хэта» анкетым икlэух къыхиутыгъ.
Черкесхэр яхэку зэрэрафыгъэхэр…
Къалэу Кахраман Маращ Кавказ Културэ Хасэм lофэу ригъэжьагъэм къыпкъырыкlэу, Кахраман Маращ къэлэ Администрацием Черкесхэр Яхэку Зэрэрафыгъэр Къэзыlуатэрэ Саугъэт аригъэшlыгъ. Саугъэтыр ыкlи ар зыдэщыт паркыр, Маращ епхыгъэ псэупэу Гёксюн хахьэрэ Фындык Хьаблэ къыщзэlухыгъ.
Къалэу Самсун щылажьэрэ Адыгэ Хасэмрэ къалэм ихьаблэу Атакум и Администрациерэ зэъусэу Хьаблэм, «1864-рэ Адыгэ културэ Парк» къыщзэlуахыгъ.
Шышъхьау 2021
Тиспортсменхэм ягъэхьаъэхэр
Къалэу Боюйюк хахьэрэ къуаджэу Ени Чепни (Черкес Чепни) Биледжик Додурга хьаблэ и Спортивнэ Клубым зыщызгъасэрэ илъэс 12 зыныбжь пшъэшъэжъыеу Анцокъо Неслищах Энчок Анкара щызэхащагъэ Теквандо Чемпианатым ящэнэрэ чlыпlэр къыщдихыгъ. Ар апэрэу Тыркуе Къэралыгъо зэнэкъокъум хэлэжьагъ.
Мэкъуогъум и 28-рэ Бэдзэогъум и 3-м 2021-рэ. Анкара щыlагъэ «Ныбжьыкlэхэмрэ Гугъэмрэ Дзюдо Лъэпкъ Командэм и Хэшыпыкlыгъэхэр Зыщзэнэкъокъугъэхэ Принце Спорт Клубым Зыщызгъасэрэ Щэщэн кlэлищ Тыркуем и Чемпион хъугъэх. Ахэр; + кг 90. Ибрахьим Татароглу (Дунаим Дзюдомкlэ и Чемпионэу Селим Татаролу икlал), кг73-рэ Умалт Демирэл, Ибрахьим Демирэл кг60. къэзыщэчыхэрэм атекlуаъэх.
Хасэхэм Хэсашъхьэхэм яхэдзынхэр ащыкlуагъэх
Анкара Черкес Хасэм (АЧХ) и я 36-рэ Зэфэс, Бэдзэогъум и 26-рэм щыlагъ. Хэсашъхьэм хадзыгъэх Жьылагъо Бислан, Джадыр Шамил Келещ, Андрыхъуае Мелек Эртан, Вындыжъ Ирем Енер, Щачэ Севда Аслан, Вэкъашlэ Ёзген Ёзгюр, Алтуд Сэтэнэй Акман, Тыркуау Зюхра Демирджан, Хьацlыкlу Эбру Полат, Сэлахь Алтуг Кызылтуг, Хьагъур Юнус Эмре Турхан, Мэмрэщ Зейнеп Аталар, Шакъ Юнус Джанбек, Адэмэй Айщэ Эрбай.
Къалэу Коджаэли Абхьаз Хасэм ихэсашъхьэ ихэдзынхэри щыlагъ. Ащ щыхадзыгъэхэр, Хьасан Конджа Тхамэатэ, Сэфэр Алтыныщык,Болет Ёздемир, Алпер Яр,Ёмер Атан, Эрай Явуз, Элиф Керце.
КАФФЕД-ыр Хэкум щыlагъ
Кавказ Хасэхэм Я Федерацие (КАФФЕД) итхьаматэу Илдыз Щекерджи, тхьамэтэ гуазэу Хьупщ Аднан Аслан, генералнэ секретарэу Сэекъо Серпил Диздарлар, къалэу Кахраман Маращ и Кавказ Културэ Хасэ итхьаматэу МЧА-м исовет хэтэу Бекир Сами Явуз зыхэт куп Адыгеим ыкlи Къэбэртэе Балкар Республикэм щыlагъэх. КАФФЕД-ым илlыкlохэр МЧА-м ихэсашъхьэ ихэдзынхэу щыlагъэ хэлэжьагъэх, Хэкум и апшъэрэ еджапlэхэм ялlыкlохэм аlукlагъэх, тапэкэl зэрзэдэлэжьэщтхэм атегущыlагъэх.
Псыр къиугъ, тхьамыкlагъу
Къалэхэу Сакаря, Зонгулдак, Болу ыкlи Дюзджэ ощхыр лъэшэу зэращещхыгъэм пае псыхэр къиугъэх, псыхъохэр янэпкъхэм къадэкlыгъ, цlыфхэр чlыпlэ къин иуцуагъэх.
Дюзджэ ихьаблэу Джумаери, Чимли ыкlи Акчакоджа нэбгырэ 88-рэм унэ ямыlэу къэнагъ, ячlыухэм псыр бэу арыуцуагъ, ялэжьыгъэхэр ашlуигъэкlодыгъ.
Тхылъыкlэхэр
«Гупсэ ТВ» зыфиlоэрэ къэбар 1отэ саитым ибысымэу Айла Таш итхыльиту, «Къэбэртэябзэ» ыкlи «Къэбэртэй Черкесыбзэ Граматика -1-», «Черкесыбзэ Зэсэгъашlэ зыфиlорэ тхылъ» зэкlэлъыкlо къыдигъэкlыгъэх. Ахэм я 2-рэ, я 3-нэрэ тедзэгъухэр къакlэлъыкlощтых.
Эртугрул Июсыф Эрдем «Касабаларын изынде-Паселкэхэм Ялъэужьхэм», Гювен Барыш, «Хэдзэкlо Нэшъухэр», Тавсайты Джахьфар Кочак «Сиунэ Сисыжьышъущтэп» зыфиlоэр тхылъэхэр къыдэкlыгъэх.
lоныгъу 2021
Хьаткъо Аслан Ары къытхэтыжьэп
Ищыlэныъэ илъэпкъ културэ, илъэпкъшlэжь изэхашlэ фэзгъахьыгъэ Тхьамэтэ мафэу Хьаткъо Аслан Ары игъашlэ щыгъэкlонэу зычlэхъопсыгъэ атэжъ чlыгум Мыекъуапэ ишъхьугъусэ Жьажьый Сюзан игъусэу ыгъэзэжьыгъагъ. Ау бэ темышlэу ищыlэныгъэ ащ щиухыгъ. Хьаткъо аслан Мыекъуапэ къэхалъэм щагъэтылъыжьыгъ.
Эхэм яхэсашъхьэхэр агъэкlэжьыъ
Къалэхэу, Станбул Кавказ Културэ Хасэм, Самсун Културэ хасэм, Мерсин Кавказ Културэ Хасэм ыкlи Зэдеlэжь Хасэм, Измир Черкес културэ Хасэм, Икыф Черкес Културэ Хасэм, Бандырма Темыр Кавказ Културэ Хасэм, Адана Черкес Културэ Хасэм ыкlи Кайсери Кавказ Хасэм, Анкара Абхьаз Хасэм, Дарыери Абхьаз Културэ Хасэм яхэсашъхьэхэм язэдзынхэр ащыкlуагъэх.
ФК 1864 и хэшыпыкlыгъэхэр
ФК 1864 Спорт Клубым пкгппа А ыкlи IУ -19-м ихэшыпыкlыгъэхэм япчьагъэ хэхъугъ, Шышъхьаlум и 9-м спортсмен нэбгырэ 14 ахэм ахэхьагъ.
Къашъомрэ орэдымрэ яфестивал
Къалэу Ялова Темыр Кавказ Хасэм илъэс къэс зэхищэрэ Кавказ Къашъомрэ Орэдымрэ я дунэе яфестивал мыгъый зэхищагъ, ащ хэлэжьагъэх.
Черкес Муса ыцlэ зыхьырэ Мэщытыр
Къалэу Айдын ипаселкэу Герменджик ит Антик Къалэу Магнесиа Тхьалъэlупlэу щашlыгъагъ, нэужым Мэщыт, ащ ыуж Грукхэм заштэм Чылыс ашlыгъагъ, ащ Тхьам зызщыфагъазэрэ тlысыпlэу Михьрабымрэ бгъагъэм ылъачlэрэ къыщчlагъэщыгъ. Тхьалъэlупlэр Черкес Муса и Мэщыт зыфаlощтыгъэр арэу къычlэкlыгъ.
«Нэпэмыкl Хэку Тэ Тиlэп»
2018 рэ илъэсым Абхьазыбзэкlэ Селчук СЫмсым къыдигъэкlыгъэ «Нэпэмыкl Хэку Тэ Тиlэп-Абхьазым Ишъхьафит Зао (1992-1993)» тхылъым цlэу фишlыгъэр. Абхьазыбзэкlэ зэрадзэкlыгъ. Абхьазием щашlынэу агъэнэфагъэ тхылъым, ипрезинтацие, пандемием ыпкъ къикlэу лъагъэкlотагъ.
Чьэпыоъу 2021
Я 3-нэрэ ныбжьыкlэ зэфэс
Кавказ Хасэхэм я Федерация КАФФЕД зэхищагъэ я3-рэ Ныбжьыкlэ Зэфэсыр lоныъом и 25-26-рэм Кьалэу Балыккесир ипаселькэу Эдремит щыlагъ. Ащ хэлэжьагъ КАФФЕД-м хахьэрэ Хасэхэм я Ныбжьыкlэ Комиссиехэмрэ Апшъэрэ еджапlэхэм ащеджэрэ куп зэхэщагъэхэмрэ зыхахьэрэ (ЮНИКАФ) илlыкlохэу илъэс 18-30 зыныбжьхэр.
«Я 7-рэ ныбжьыкlэ зыгъэпсэфыгъор- Къуахькlэ
хыкъумэм зекlоныр» Станбул ихьаблэу Бахчелиевлер щылажьэрэ Кавказ Черкес Хасэм я 7-рэ зыгъэпсэфыгъо «Къуахьыкlэ хыкъумэм кlоныр» lоныгъом и 4-м зэхищагъ.
Хасэхэм
Анкара Черкес Хасэм, Хаджымуратлы хьаблэ щызэхищагъ кlэлэцlыкlу джэгукlэхэр, волейбол турнер ыкlи Черкес къашъохэр.
Самсун Черкес Хасэм иунакlэ, хьаблэу Атакум зыфиlорэм къыщзэlуихыгъ.
Сакаря Кавказ Културэ Хасэм «Абыста Пчьыхьа Зэхахьэхэр» зыфиlоу пан- демием ыпкъ къикlэу зэпигъэугъагъэр, lоныгъом и 2-м ригъэжьэжьыгъ.
Алмасты ыумысыгъэх
«Бзылъфыгъэхэм Амакъ Алмасты», КАФФЕД и Зэхьокlыныгъэ фэгъахьыгъэу Ютуб каналым «Дунэе Адыгэ-Черкес Хасэм КАФФЕД-р зэрэфыщытыр» зышъхьа къэтыным хэлэжьагъэ Хьагъэжьэу Бислан, КАФФЕД-м итхьаматэу Илдыз Щекерджи фъахьыгъэ бзылъфыъагъэр иlумпэм гущыlэ дысэу къыlуагъэхэм апае, ар зэраумысырэ джэпсалъэ къашlыгъ.
Семпозиум
Канада зигупчэ щыlэ Черкес Репатриацие Организациемрэ (Circassian Repatriation Organization CRO), Станбул щылажьэрэ Черкес Бзылъфыгъэ хэм я Зыкlыныгъ (ЧЕРКАД) Хасэмрэ зэгъусэу зэрагъэпэшыгъэ семпозиумым Черкес диаспорэм игумэкlыгъохэм, шlэгъэн фаехэм ащытеущыlагъэх.
Уардым Яшар игъэхьагъэ
Иллюстрация гъэтхьыным фэlазэу Уардым Яшар иlэшlагъэ-гъэтхьыгъэхэр дуним щыцlэрыlо фирмэхэм къыдагъэкlын фшl фитныгъэ ахынэу зыкъ фагъэзагъ. Тыркуем мыщ фэдэ констрюктер апэрэу иlэ хъугъ. Къалэу Кайсери щыпсэурэ илъэс 27-рэ зыныбжь констрюктер ныбжьыкlэм иlофшlагъэхэр къалэхэу Калифорния ыкlи Лас Вегас дэт биллбиуардхэм къащылъэгъуагъ.
Абхьаз хасэхэм
Дюзджэ Абхьаз Хасэмрэ Караэлмас Абхьаз Хасэмрэ яхэсашъхьэхэр къэнэфагъэх.
Ти спортсмен игъэхьагъэ
Самсун щыпсэурэ Ажьипхьа Дилара Кёсеоглу, Венгрием икъэлашъхьэу Будапешт, lоныгъом и 16-19-рэ мафэхэм Киск Бокс Чемпионат Кубок Дунэе зэнэкъокъум +кг 70-м якуп хэтэу Киск Лигт (Kick Light) лъэныкъом щызэуагъ, тыжьын медал къылэжьыгъ.
Доган Кубан идунае ыхьожьыгъ
Арихитектер, искуствэхэмкlэ шlэныгъэлэжь, критик, тхакlо, 1973-1976-рэ илъэсхэм Станбул Университетым Техника и Архитектура Факултетым идеканыгъ. Доган Кубан Шапсыгъ. илъэс 95-рэм итэу идунае ыхьожьыгъ. Доган Кубан Прф. Др. Комитет Архитектурнэ Премия Ага Хан изещакlохэм ащыщыгъ.
Къэгъэлъэгъонхэр…
Щэщэн сурэтышlэ цlэрыlоу Эрол Иылдыр исурэтхэр, Станбул Универстет Гелищим (İGÜ) и Факултет Исскуств къыщигъэлъэгъуагъэх.
Адыгэ сурэтышlэу Хьапакlэ Хакан Экэр иунэе къэгъэлъэгъон «Шъхьафит ыныгъэ Банэм игъом Льытэн Палатыр» зышъхьа къэгъэлъэгъон, Мюлкие Кюлтюр Меркези зыфиlорэм и зал къыщзэlуихыъ.
Шэкlогъу 2021
«Пщы Цlыкlу»
Кlэлэцlыкlу пшысэу иный цlыкlуи шlу алъэгъоу заджэхэрэр Адыгабзэкlэ макъэр тетхагъэу къыдэкlыгъ. Пшысэу «Пщы Цlыкlу» зытхыгъэр, макъэм итетхэн дэлэжьагъэр, Гъэзэтэу Жинэпс итхакlо шъхьаlэу, иунэшъошlы хэм ащыщэу Хьажьбэвыкъо Эрдоган Илмаз.
Суруч иунашьо аухырэп
Тыркуем икъокlыпlэ щыlэ къалэу Суруч, Бэдзэогъум и 20-м 2015-рэ илъэсым цlыф зэхахьашхом къэзгъаорэ пкъыгъокlэ екlугъэх. ИГИЛ-кlэ заджэхэрэм ицlыф укlакlо, зэхахьэм зыкъщигъэожьыгъ, нэбгырэ 33-рэм апсэ зыдихьыгъ. А хъуъэ шlаъэм изэхэфын суд я 21-рэр, къалэу lурфа дэт Хилван зыифиlорэ Хьапсым и Судебный Зал я 5-рэ Хьыкумым щытегущыlа гъэх. Ащ шыщтагъэ унашъом тетэу зынэбгырэ пщынэн тыралъхьагъ, хьыку мыр зэфашlыжьыгъ.
Адыгабзэ класхэр
Кавказ Хасэхэм Яфедерация (КАФФЕД) Ныдэльфыбзэ и Комиссиемрэ Ёдемищ Черкес Хасэр ыкlи Гёксюн Черкес Хасэмрэ зэгъусэу зэрэдэлэжьа гъэм ишlуагъэкlэ, Псэурэ Ныдэльфыбзэхэр ыкlи Жабзэхэр зыфиlорэ прог- рамыр диштэу, къалэхэу Измир Ёдемищ ыкlи Кахраманмаращ и паселкэу Гёксюн я еджапlэхэм Адыгабзэ классхэр къащзэlуахыгъэх.
Джэгурэ Кlэлэцlыкlу Купэу Наныу
Станбул Кавказ Културэ Хасэм, кlэлэцlыкlухэм апае Наныу зыфиlорэ Кlэлэцlыкlу Джэгурэ Куп зэхищагъ. Илъэсым щегъэжьагъэу, илъэситфым зыныбжьхэм я егъэджакlор Сарытекин Айфер, Черкесыбзэ цlыкlухэм арегъашlэн фэшl lурыlупчьэхэр аригъэшlэщт, цlыф зэхэтыкlэ ыкlи япкъышъол шъхьапэ фэхъун лъэкlыщт джэгукlэ эфэшъхьафхэр къыугуп шысыщтых.
Пчьэдыжьашхэ зэдашхэр
Станбул Кавказ Щэщэн Културэ хасэм зэхищэрэ Пчьэдыжьышхэ Зэдашхэр, Чьэпыогъум и 17-м, Михмандар Лы Шхыныгъохэм яшхапlэ щызэхищагъ.
Уахьтэм тефэу
Станбул, Бахчели Эвлер Черкес Хасэм зэпигъэугъагъэ иlофшlэн уахьтэ Чьэпыогъум и 16-м пидзэжьыгъ.
Кабардинкэр Тыркуем щыlагъ
Кэбэртэе Балкьар Хэкум и Академический Къэшъокlэо Купэу Кабардикэр Тыркуем щыlагъ. Илъэс 25-рэ тешlагъэу къалэхэу Самсун, Денизли, Балыккесир, Дюзджэ, Измир, Бурса, Анкара, Кайсери, Сивас, Адана ыкlи Станбул концерхэр къащитыгъ, Хымэ чlыгу ис Черкесхэм агу къыдищэеягъ.
Шlэжьокъуэ Maзэ Сюрер
Скулптер пшъшъэ ныбжьыкlэу Шlэжьокъо Maзэ Сюрер иlэшlагъэхэм я- къэгъэлъэгъон, Махмут Арт Проект диштэу, Япы Креди Бомантиа зыфиlорэ унэшхом къыщзэlуихыгъ. Шlэжьокъо Мазэ «Гъогум Ыкlэм/2», «Мыгъэнэ- фагъэ Чlыпlэм Игупчэ», «Пчьыхьапlэ Зэтеуагъэхэр», «Зымый Щымыщ-чlыпlэр» зыфиусыгъэ иlэшlагъэхэр къэгъэлъэгъоным хигъэхьагъэх.
Тыъэгъаз 2021
КАФФЕД и Хэсашъхьэ
Кавказ Хасэхэм я Федераця я 10-рэ хэдзынхэр щыкlуагъ. Шэуджэн Умит тхьаматэу щыхадзыгъ. Врач, Прф. Др. Шэуджэн Умит игъусэщтых, Аккая Мутлу, Акын Туран, Щерифэ Ясемин, Ёзден Мурат, Канкоч Фериха, Улуташ Селчук, Яман Джанберк, Ягаан Доган, Ёзгюл Тюлюн, Аджы Джанкат, Елбашэ Джанкат, Джандемир Илтер, Севин Мэрал, Каяоглу Незихат.
АБХЬАЗФЕД и Хэсашъхьэ
Абхьаз хасэхэм я Федерация (АБХАЗФЕД) я 7-рэ Хэсашъхьэм и хэдзынхэр щыкlуагъ. Хэдзакlохэм инахьыбэм, Орал Кобаш Бгъанба ыкlи Мурат Гюмющ Махариа къагъэлъэгъуагъэ зещэкlо купым адырагъэштагъ. Шэкlогъум и 14-м щыlагъэ хэдзынхэм мэкъэ 272-эм щыщэу 175-р Мурат Гюмющ Махариа дырагъэштагъ, ар АБХЬАЗФЕД-м итхьамэтакlэу агъэнэ фагъ.
Къокlыпlэ Хыфыжь Ныбжьыкlэхэм я Зэфэс
Илъэсым зэ зэхащэрэ «Къокlыпlэ Хыфыжь Черкес Ныбжьыкlэхэм я Зэфэс» мыгъэ ибысымыъэр къалэу Мерсин Кавказ Културэ Зэдеlэжь Хасэр ары. Ныбжьыкlэхэр къалэу Мерсин Къэлэ Администрацием и Конгрес ыкlи и Културэ Гупчьэ щыхьакlагъэх.
Брантlэ Жьанбый Джейлан Тыркуем и Шыухэм я Федерацием хэхьагъ
Дюзджэ Адыгэ Културэ Хасэм итхьаматэщтыгъэу Брантlэ Щефик икlалэ Жьанбый, Тыркуем Шыухэм Яфедерация и Зещэкlо куп хагъэхьагъ.
Чаталкылыч гущыlэгъу тыфэхъугъ
Станбул Кавказ Културэ Хасэм ыкlи Кавказ Черкес Хасэм, lузуняйла Кавказ Културэ Хасэмрэ Шlушlэ Хасэмрэ, Черкес Културэм и Иунэ, Анкара Черкес Хасэм шэкlогъум и 5-13 м тхылъыкlэм щытегущыlагъэх. Шlэныгъэлэжь ушэтакlоу Др. Дидем Чаталкылыч итхыгъэу «Урысхэм Кавказым Зызэрэщаушъомбгъугъэр: Мэздэгу Линиер (1552-1832)» зыфиlо рэ тхыльым нэlусэ фэхъугъэх.
lэпэкlадзэм имаф
Къалэу Измир Черкес Културэ Хасэм, Шэкlогъум и 21-рэм 2021-рэ, Алсанджак Хамурджу Рестурант тхылъыкlэ нэlуасэ щфэхъугъэх. Тхылъым ыцlэр «Азаде» Зытхыгъэр Лакоба Нурие Ёзшахин.
Хасэхэм Яхэсашъхьэхэр
Къуаджэу Арыкбашы Кавказ Хасэм, Денизли Кавказ Културэ Хасэм, Дюзджэ Адыгэ Културэ Хаэсм, Бига Кавказ Културэ Хасэм, Токат Черкес Хасэм ыкlи Мюнхен Черкес Хасэм кlэу хэсашъхьэхэр ащхадзыгъэх.
ФК 1864
ФК 1864 Спорт Клубым я 5-рэ хэдзын щыагъ. Зещэкlо Купыкlэ Клубым иlэ хъугъэ. Иса Тунджер икlэрыкlэу пашэу хадзыжьыгъ.
Хасэхэм я сезоныкlэхэр
Станбул Кавказ Културэ Хасэм, Анкара Черкес Хасэм ыкlи Бююк Чекмедже Тымыр Кавказ Културэ Хасэм, Кьашъохэм, орэдым, ныдэльфыбзэм ыкlи нэмыкlхэм я сезон lофшlэн рагъэжьэжьыгъ.
Ти спортсменхэм гъэхьагъэхэр яlэх
Бгъуашэ Дэнэф Гюней Чемпионат Тыркуе Художиствинэ Гимнастика зыфиlорэм шэкlогъум и 20-м 2021-рэ щыlагъэм ятlонэрэ чlыпlэр къыщдихыгъ.
Чьэпыогъум и 15-23рэ мафээм, Италием Жьесоле къалэ щыкlоъэ Киск Бокс Дунэе Чемпионатым хэлэжьагъэ Альджэрый Назым Челик, кг 75-рэ къэзыщэкlыхэрэм атекlуагъ, Дуним и Чемпион хъугъэ.
Беркерэ Пэрытрэ шъхьафит хъужьынэу
Богазичи Академикхэр загъэпщынэрэм и я 313-рэ мафэ «Наджи Инджи бзэгу зэрихьыгъэхэм фэшl аубытыгъэхэу Берке Гёл ыкlи Пэрыт Ёзен, зыщаlыгъхэм унэ зэжьум тетысхьапи, тепlон кlэлъыни зэчlэмылъым шъхьаихыгъэ» къашlыгъ.
Шэмбэт (мэфэзакъо) мафэм и Ныхэр
Мэфэзакъом и Анэхэр мэкъэ lатыгъэкlэ ачlэупчlагъэх якlодыгъэхэм: ахэр тхьамафэ 869-рэ хъугъэу зэlукlэх. Илъэс 41-рэ ыпэу аубытыгъагъэу, ащ щегъэжьагъэу зикъэбар амышlэрэ Хьэйрэддин Эрен, ащ фэдэу кlодыгъэу Фехми Тосун ипшъашъэу Бесна Тосун къарыкlуагъэм, занкlэ къэтынэу зыхэлажьагъэхэм щачlэупчlагъэх. Хьайреддин Эрен къырыкlуагъэм ышыпхъу Икбал Эрен Ярыджырэ ащ ипшъашъэу Сэтэнай Ярыджырэ.
Жьэрпжьэжь Станбул щыlагъ
Къэбэртэе балкьар Хэкум щылажьэрэ орэдыlо купэу Жьэрпжьэжь, Шэкlогъум и 19-м, Бэрэскэшхо пчьыхьам Станбул Кавказ Културэ Хасэм иунэ орэд къыщиlуагъ.
«Черкесхэм и я 21-рэ лlшlэгъу»
Мерих Джемал Таймазрэ Севда Аланкушрэ зыдэлэжьагъэу «Черкесхэм и я 21-рэ лlэшlэгъу Личност, Атэжъ чlыгур ыкlи Поллитикэр» зыфиlорэ тхылъыр Дипнот тхылъ тедзапlэм къыщдэкlыгъ. Шlэныгъэлэжьхэм и я 2-рэ тхылъэу «Черкесхэм и я 21-рэ лlэшlэгъу- «Културэр, Обшествор ыкlи я Неущэ» зыфиlорэри шlэхэу тхылъэщхэм ямэкlаехэм къатехьащт.
«Зэпытхьыгъ» тхылъэщхэм къатехьагъах
Дэунэ Синэ Эргюн итхылъэу «Зэпытхьыгъ» зыфиlорэр къыдэкlыгъ.
Кавказ Шхыныгъохэр Лейла Кылыч къыlотагъ
Станбул Къэлэ Администрациям Къыдигъэкlыгъэ «Блэкlыгъэмрэ Непэрэ Станбул Шхыныгъохэр» зыфиlорэ тхылъым зэдэгущыlэгъу 12, лъэпкъ зэфэшъхьафхэм яшхыныгъохэр къыдэхьагъ. Кавказ Шхыныгъохэм яшъэф къэзыlотагъэр Станбул щылажьэрэ шхапlэу Фычын зыфиlорэр зие Лейла Кылыч.
Мыгъэ еджэкlо 95-рэм Адыгабзэр къыхыхыгъ
Тыркуем Гъэсэныгъэмкlэ и Министерство «Псэурэ Бзэхэхэмрэ, Жабзэхэмрэ» зыфиlоу 2021-2022 рэ илъэс еджэгъухэм, Тыркуем икъалэхэу Кайсери, Кахраманмараш, Дюзджэ ыкlи Измир еджэкlо 95-рэ Адыгабзэкlэ еджэныр къыхахыгъ.
Кьэбар хэшыпыкlыгьэхэр зэхэзгьэуцуагьэр: А. Сэда Бэрзэг
Адыгабзэм езгъэкIугъэр: МэфшIукъо Щенгюл


Мэкъуогъум и 25-м Лъэпкъ Филармониеу Адыгэ Хэкум игупчэу Мыекъуапэ дэтым Апэрэ Лъэпкъ фестивалэу "Адыгэ шъау" Шъэумэн Хьазрэт ыц|эк|э щырек|ок|ыгъ. Шэуджэн районым щыщэу, лъэпкъ культурэм игупчэ и|офыш|эу, адыгэ мэкъэмэ |эмэ-псымэхэмк|э лъэпкъ ансамблым ипащэу Паш|о Айдамыр Гран-при къыщырихыгъ. Уасэмэ анахьыш|ур къыфагъэшъошагъ. Шэуджэн районым дэ|эпы|эгъу купэу ик|ыгъэм |эгу теонырэ, дэ|эпы|анырэ агъэхъагъэр бэ. Адыгэ лъэпкъым ишъэо пэрыт аригъэ|уагъ. Ш|ухьафтын лъап|эхэр къыфагъэшъошагъ. Аферым, Айдамыр, сыдрэ |оф ыуж уимыхьагъэми тек|оныгъэр уапэ зэпытэу, насыпыр уигъогогъоу ущегъа|!


УФ-м и УIэшыгъэ КIуачIэхэм зэзэгъыныгъэмкIэ къулыкъу ащызыхьы зышIоигъохэр къалэу Мыекъуапэ идзэ комиссариат регъэблагъэх.
2023-рэ илъэсым Iоныгъом и 16-м къыщегъэжьагъэу зэзэгъыныгъэм кIатхэрэм муниципалитетым ыцIэкIэ ахъщэ тедзэу сомэ мини 105-рэ ратыщт. Ащ пае Мыекъуапэ идзэ комиссариат иучет ухэтын фае. Муниципальнэ образованиеу «Къалэу Мыекъуапэ» зыфиIорэм ущытхыгъэн ищыкIагъэп.
Шъугу къэдгъэкIыжьын, зэзэгъыныгъэ шIыкIэм тетэу къулыкъу зыхьыхэрэм УФ-м зыкъэухъумэжьыгъэнымкIэ и Министерствэ зэтыгъо ахъщэ тынэу сомэ мини 195-рэ ыкIи республикэм сомэ мин 200 араты.
Джы Мыекъопэ дзэ комиссариатым зэзэгъыныгъэ щыкIатхэрэм къыратыщт ахъщэр дыхэтэу сомэ мин 500 къыIэкIэхьащт. ДзэкъулыкъушIэу зэзэгъыныгъэм кIэтхагъэм мазэм илэжьапкIэр сомэ мин 200.
Нахь игъэкIотыгъэ къэбар щыжъугъотыщт Мыекъуапэ идзэ комиссариат. Ар зыдэщытыр: къ. Мыекъуапэ, ур. Комсомольскэр, 217. Тел. 8 (8772) 52-11-27, 8 (8772) 52-11-25.


Культурэм иунэхэм цIыфхэм фэIо-фашIэу афагъэцакIэхэрэм идэгъугъэ зыуплъэкIурэ Общественнэ советым изэхэсыгъо АР-м культурэмкIэ и Министерствэ щыкIуагъ. КультурэмкIэ Общественнэ советым игъусэу мы илъэсымкIэ IофшIэным зэфэхьысыжьхэр фашIыгъэх. Министрэм игуадзэу Кушъу Светланэ, советым хэтхэр ыкIи гъэсэныгъэ гупчэу «Планета» зыфиIорэм ипащэу Константин Павловыр ащ хэлэжьагъэх.
Мы илъэсым къыкIоцI цIыфхэм фэIо-фашIэу афагъэцакIэхэрэм идэгъугъэ зыуплъэкIурэ Общественнэ советым хэтхэм культурэм иунэ 27-рэ ауплъэкIугъ. Адыгэкъалэ, Мыекъуапэ, Тэхъутэмыкъое, Джэджэ, Красногвардейскэ ыкIи Кощхьэблэ районхэм дэкIыгъохэр ащыряIагъэх. ГъэпцIагъэрэ ушъэфыгъэрэ хэмылъэу культурэм иунэхэм ыкIи ахэм ахэт тхылъеджапIэхэм яIофшIэн зэрагъэцакIэрэм защагъэгъозагъ. Джащ фэдэу гъэсэныгъэ гупчэу «Планета» зыфиIорэм культурэм иучреждениехэм хъытыу нэкIубгъохэр яIэхэмэ, ахэр икъоу агъэлажьэхэмэ ыуплъэкIугъэх ыкIи нэужым къэбархэр зэкIэ зэфихьысыжьыгъэх. Ащ къызэригъэлъэгъуагъэмкIэ цIыфхэм яфэIо-фашIэхэр анахь дэгъоу зыгъэцэкIагъэр АР-м и Лъэпкъ музей ары. Шъугу къэдгъэкIыжьын, бэмышIэу ащ гъэцэкIэжьын инхэр щыкIуагъэх. ЩыкIагъэхэр къызхагъэщыгъэхэм ахэр дагъэзыжьынхэмкIэ Общественнэ советым хэтхэм тхьапэ зэхагъэуцонэу зэдаштагъ.
Анцокъо Ирин.


Хабзэ зэрэхъугъэу, Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым гурыт еджапIэхэм ыкIи гурыт сэнэхьат зыщызэрагъэгъотырэ еджапIэхэм ащеджэрэ ныбжьыкIэхэм апае предмет зэфэшъхьафхэмкIэ олимпиадэхэр илъэс къэс щызэхащэх.
Мы илъэсми мэзаем къыщегъэжьагъэу хьисапымкIэ, урысыбзэмкIэ, физикэмкIэ, химиемкIэ, обществознаниемкIэ ныбжьыкIэхэм заушэтын амал яIэщт. Олимпиадэхэр уцугъуитIоу гощыгъэщтых.
Iофтхьабзэхэр зэкIэ Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым щыкIощтых. ТекIоныгъэ е хагъэунэфыкIырэ чIыпIэ къыдэзыхыхэрэм фэгъэкIотэныгъэхэр яIэхэу мы апшъэрэ еджапIэм бюджет шIыкIэм тетэу чIэхьанхэу амал яIэ хъущт. Олимпиадэм зэфэхьысыжьэу фэхъурэм елъытыгъэу, текIоныгъэ къыдэзыхыхэрэм балли 10, хагъэунэфыкIырэ чIыпIэ зыубытыгъэхэм балли 8 афагъэуцущт. Мы апшъэрэ еджапIэм чIэхьанхэу къызекIуалIэхэкIэ, зэтыгъо къэралыгъо ушэтыным къыщахьыгъэм мыхэр балл тедзэу къафыхагъэхъощтых.
Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым къызэрэщытаIуагъэмкIэ, олимпиадэм изэфэхьысыжьхэм илъэситIум къыкIоцI кIуачIэ яIэщт.
КIэлэеджакIохэм ыкIи гурыт сэнэхьат зыщызэрагъэгъотырэ еджапIэхэр къэзыухыхэрэм апае зэхащэрэ олимпиадэхэм яшIуагъэкIэ, сэнаущыгъэ зыхэлъ ныбжьыкIэхэу апшъэрэ еджапIэм къычIэхьащтхэр къыхагъэщых. Олимпиадэм хэлажьэ зышIоигъо-
хэр Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым исайт «Довузовская подготовка» зыфиIорэм зыщатхын е ректорым ыцIэкIэ лъэIу тхылъ апшъэрэ еджапIэм къахьын фае.
НыбжьыкIэхэм яшIэныгъэ къызыщагъэлъэгъон алъэкIыщт Iофтхьэбзэ зэфэшъхьафхэр Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым ренэу щызэхащэх. Ахэм зэу ащыщ 2015-рэ илъэсым гъэтхапэм къыщегъэжьагъэу мэлылъфэгъум нэс интеллектуальнэ зэнэкъокъоу «Игра разума» зыфиIорэр зэрэзэхащэгъагъэр. Ащ нэмыкIэу урысыбзэмкIэ, хьисапымкIэ, физикэмкIэ, химиемкIэ, обществознаниемкIэ зэхащэгъэ олимпиадэхэм ныбжьыкIэ нэбгырэ 200-м ехъу ахэлэжьэгъагъ. Нэбгырэ 18-м текIоныгъэ е хагъэунэфыкIырэ чIыпIэ къыдахыгъ.
(Тикорр.).


Адыгэ Республикэм инахьыжъхэм я Советрэ иветеранхэм я Советрэ ахэтхэм лъэшэу гухэкIышхо ащыхъугъ Тыркуемрэ Шамрэ чIыгур къызащэсысым кIэух тхьамыкIагъохэр зэрэфэхъугъэхэм фэгъэхьыгъэ къэбарыр. Нэбгырэ мин пчъагъэ ащ хэкIодагъ, минипшI пчъагъэ фыкъуагъэ хъугъэ ыкIи зэрысынхэ унэ ямыIэжьэу къэнагъэх.
Тыркуемрэ Шамрэ ащыпсэухэрэм якъин адэтэгощы ыкIи зигупсэхэр, зиIахьылхэр чIэзынагъэхэм, зыдэхъугъэр амышIэу кIодыгъэхэм къарыкIуагъэм лъэшэу ыгъэгумэкIыхэрэм язытет икъоу къыдгурэIо. Тхьэм телъэIу а тхьамыкIагъом хэкIодагъэхэр джэнэтым ригъэхьанхэу, фыкъуагъэхэм япсауныгъэ зыпкъ ригъэуцожьынэу ыкIи гугъу хэтхэр ыгъэрэхьатынхэу.
Адыгэ Республикэм инахьыжъхэм я Советрэ иветеранхэм я Советрэ ахэтхэм Адыгеимрэ Краснодар краимрэ ащыпсэурэ быслъымэнхэм я ДиндэлэжьапIэу ахъщэм иугъоин, зэрар зыхьыгъэхэм IэпыIэгъу ятыгъэным кIэщакIо фэхъугъэм дырагъаштэ.
Н. ГъукIэлI.
Нахьыжъхэм я Совет итхьамат.
А. Къуаджэ.
Ветеранхэм я Совет итхьамат.


Наркотикхэр хэбзэнчъэу къызэрэрагъэкIокIыхэрэм епхыгъэ хъугъэшIагъэхэм апкъ къикIэу мы аужырэ илъэсхэм цIыфхэм ясоциальнэ, экономикэ Iофыгъохэр ыкIи яшIыкIэ-зекIуакIэхэр зэщыкъуагъэ зэрэхъугъэм щынагъо къеты, къэралыгъом ищынэгъончъагъэ къыкIырегъэчы.
Наркотикхэр зыгъэфедэхэрэм япсауныгъэ ыкIи ящыIэныгъэ зэщыкъуагъэ зэрэхъурэр зэкIэми ашIэ, ау ащ къыгъэуцухэрэп.
АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ наркотикхэм хэбзэнчъэу ягъэзекIон лъыплъэрэ игъэIорышIапIэ къызэрэщаIуагъэмкIэ, наркотикхэм япхыгъэ гумэкIыгъор анахь Iофыгъо шъхьаIэу ыпашъхьэ щытхэм зэу ащыщ. Мыщ епхыгъэ бзэджэшIагъэхэр ыкIи хэбзэукъоныгъэхэр нахь макIэ шIыгъэнхэмкIэ пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэм язэхэщэн ишIогъэшхо къызэрыкIорэр къыхагъэщы.
2023-рэ илъэсым имэзи 10-у пыкIыгъэм наркотикхэм япхыгъэ бзэджэшIэгъи 180-рэ тиреспубликэ щызэрахьагъэу агъэунэфыгъ. Ахэм ащыщэу 153-р зэхафыгъ.
Наркотикхэр хэбзэнчъэу къызэрэрагъэкIокIыхэрэм епхыгъэ бзэджэшIэгъэ хьылъэ ыкIи хьылъэ дэдэ зэрахьагъэу хъугъэ-шIэгъи 113-рэ агъэунэфыгъ. Джащ фэдэу наркотикыр IузыгъэкIыщтыгъэ нэбгырэ 94-рэ къаубытыгъ.
Мыщ фэдэ бзэджэшIагъэ зезыхьэгъэ нэбгыри 163-мэ уголовнэ Iофхэр къафызэIуахыгъэх. Хэбзэнчъэу къырагъэкIокIыщтыгъэ наркотик килограмм 23-рэ грамм 423-рэ бзэджашIэхэм къапкъырахыгъ.
2023-рэ илъэсым имэзи 9-у пыкIыгъэм изэфэхьысыжьхэмкIэ Урысыем и МВД ичIыпIэ къулыкъухэмкIэ АР-м щыIэ ведомствэм я 4-рэ чIыпIэр ыIыгъ. Къыблэ федеральнэ шъолъырымкIэ пэрытныгъэр еубыты.
ГущыIэм пае, АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ наркотикхэм хэбзэнчъэу ягъэзекIон лъыплъэрэ игъэIорышIапIэ икъулыкъушIэхэм 2022-рэ илъэсым бзэджэшIэ купым хэтхэм къэбарлъыгъэIэс амалхэр къызфагъэфедэзэ зэрахьэгъэ бзэджэшIагъэр къычIагъэщыгъ. Наркотик зыхэлъ пкъыгъохэр Украинэм къыращыхэзэ Урысыем (Адыгэ Республикэм, Краснодар краим, Ростов ыкIи Воронежскэ хэкухэм, нэмыкIхэми) къаращэхэзэ къаубытыгъэх.
ХэбзэухъумакIохэм оперативнэ-лъыхъун Iофтхьабзэу зэрахьагъэхэм яшIуагъэкIэ наркотик килограмм 53-м ехъу къапкъырахыгъ. Мы хъугъэ-шIагъэмкIэ уголовнэ Iоф къызэIуахыгъ, ащ хьыкумыр хэплъэнэу фагъэхьыгъ.
Ведомствэм пшъэрылъ шъхьаIэу иIэхэм ащыщ шIуагъэ къэзытырэ пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэм язэхэщэн. Хэбзэнчъэу наркотикхэр къызэрэрагъэкIокIыхэрэм игумэкIыгъо общественностым ынаIэ тырырагъэдзэным, цIыфым ипсауныгъэкIэ ащ иягъэу къакIорэр зэхягъэшIэгъэным ыкIи хэбзэухъумакIохэм цыхьэу афашIырэм зыкъегъэIэтыгъэным афэшI АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ епхыгъэ наркокъулыкъум иотдел АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ, муниципальнэ образованиехэм, общественнэ объединениехэм ялIыкIохэр игъусэхэу Iофтхьабзэхэр зэхещэх.
2023-рэ илъэсым ищылэ мазэ къыщегъэжьагъэу мэзаем нэс АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ игъусэу социальнэ рекламэмкIэ шъолъыр зэнэкъокъоу «ЩыIэныгъэр тызэгъусэу къэтэжъугъэухъум» зыфиIорэр рагъэкIокIыгъ. Ащ зэкIэмкIи IофшIэгъэ 50 къырахьылIагъ, зэнэкъокъум текIоныгъэр къыщыдэзыхыгъэхэр щытхъу тхылъхэмкIэ ыкIи шIухьафтынхэмкIэ къыхагъэщыгъэх.
Наркотикхэр хэбзэнчъэу къызэрэрагъэкIокIыхэрэм пэуцужьыгъэным общественностыр къыхэгъэлэжьэгъэным, наркотикым пыщэгъэ цIыфхэм ягъэхъужьынкIэ IэпыIэгъу афэхъугъэным, ахэр щыIэныгъэм хэгъэгъозэжьыгъэнхэм афэIорышIэрэ Урысые Iофтхьабзэу «Хьадэгъур зыщащэрэр къысаIу» зыфиIорэр рагъэкIокIыгъ.
Iофтхьабзэм хахьэу гъэтхапэм и 15 — 24-м ыкIи чъэпыогъум и 16 — 27-м Адыгеим иполицие икъулыкъушIэхэм цIыфхэм закъыфагъэзагъ наркотикхэр хэбзэнчъэу къызэрэрагъэкIокIыхэрэм, зэрагъэфедэхэрэм ыкIи ар зыхэлъ пкъыгъохэр зэрэIуагъэкIыхэрэм афэгъэхьыгъэ къэбархэм ащыгъуазэхэмэ хэгъэгу кIоцI къулыкъухэм макъэ арагъэIунэу.
Мэлылъфэгъум и 3 — 12-м ыкIи шэкIогъум и 13 — 22-м межведомственнэ зэхэубытэгъэ пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэу «Дети России-2023» зыфиIорэр рагъэкIокIыгъ. Зыныбжь имыкъугъэхэр наркотикхэм ащыухъумэгъэнхэм, наркотикым пыщагъэхэр къыхэгъэщыгъэн-хэм ыкIи мы уз щынагъом зэрарэу къафихьын ылъэкIыщтыр агурыгъэIогъэным Iофтхьабзэр фэгъэхьыгъагъ. Полицием иIофышIэхэр, еджапIэхэм япащэхэр, чIыпIэ зыгъэIорышIэжьын къулыкъум, АР-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ и Министерствэ ялIыкIохэр зэгъусэхэу кIэлэцIыкIухэм ыкIи ныбжьыкIэхэм пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэр адызэрахьагъэх, зыныбжь имыкъугъэхэр зыщызэхахьэрэ чIыпIэхэр ауплъэкIугъэх, наркотикыр хэбзэнчъэу къезыгъэкIокIыхэрэр къыхагъэщыгъэх.
ЖъоныгъуакIэм и 22-м къыщегъэжьагъэу и 26-м нэс наркотикхэр ыкIи психотропнэ пкъыгъохэр къезыгъэкIокIыхэрэм якъычIэгъэщынкIэ федеральнэ зэхэубытэгъэ пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэ зэхащагъ. Мыр окIофэ наркотикхэр хэбзэнчъэу къызэрэрагъэкIокIыхэрэм епхыгъэ бзэджэшIэгъи 3 ыкIи административнэ хэбзэукъоныгъи 8 тиреспубликэ къыщыхагъэщыгъ.
Джащ фэдэу 2023-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм къыщегъэжьагъэу чъэпыогъум нэс межведомственнэ пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэу «Мак-2023» зыфиIорэр рагъэкIокIыгъ. Мы Iофтхьабзэм ишIуагъэкIэ наркотикым епхыгъэ бзэджэшIэгъэ 13 агъэунэфыгъ, наркотик зыхэлъ вещество грамм 6851-рэ къыпкъырахыгъ. Нэбгыри 113-мэ уголовнэ Iоф къыфызэIуахыгъ, 45-мэ административнэ пшъэдэкIыжь рагъэхьыгъ.
2023-рэ илъэсым мэкъуогъум и 19-м къыщегъэжьагъэу и 26-м нэс наркоманием ыкIи наркотикхэр хэбзэнчъэу къезыгъэкIокIыхэрэм апэуцужьыгъэным и Дунэе мафэ фэгъэхьыгъэ Iофтхьэбзэ 61-рэ тиреспубликэ щызэхащагъ, ахэм нэбгырэ 2300-рэ ахэлэжьагъ, 1790-р Iэтахъох.
Интернетыр къызфагъэфедэзэ наркотикхэм япхыгъэ бзэджэшIагъэхэр зэрэзэрахьэхэрэм фэшI хэбзэухъумакIохэм ренэу интернет-амалхэр ауплъэкIух. Мы илъэсыр къызихьагъэм къыщыублагъэу наркотикхэр ыкIи психотропнэ веществохэр хэбзэнчъэу къызщырагъэкIокIыгъэ сайти 129-рэ Роскомнадзорым зэфишIыгъ.
«Остановиться вовремя» зыфиIорэ спектаклэр тиреспубликэ щэкIо. НыбжьыкIэхэр наркотикхэм апыщагъэ мыхъунхэм мы Iофтхьабзэр фэIорышIэ.
Наркотикхэм апыщагъэхэр псынкIэу къыхагъэщынхэм фэшI гъэIорышIапIэм ицыхьэшIэгъу телефон Iоф ешIэ. Наркотикхэр хэбзэнчъэу зыгъэфедэхэрэм ыкIи къезыгъэкIокIыхэрэм якъэбар щыгъуазэхэм телефоным нэмыкIэу сурэтхэр ыкIи видеохэр мессенджер каналхэу «Telegram» ыкIи «WhatsАpp» зыфиIохэрэм арагъэхьынхэ алъэкIыщт.
АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ къэбарлъыгъэIэс амалымкIэ ыкIи общественнэ зэпхыныгъэхэмкIэ иотдел наркотикым иягъэу къакIорэр ныбжьыкIэхэм агурыгъэIогъэным, мы лъэныкъомкIэ шIэныгъэу аIэкIэлъым хэгъэхъогъэным фэIорышIэрэ видеотехыгъэхэр къыгъэхьазырыгъэх. Адыгеим ит гъэсэныгъэм иучреждениехэм пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэр ащызэхащэхэ хъумэ, мы къэтыныр агъэфедэ. Мы илъэсыр къызихьагъэм къыщыублагъэу ныбжьыкIэхэр къыхагъэлажьэхэзэ лекцие ыкIи зэдэгущыIэгъу 1400-рэ фэдиз республикэм щызэхащагъ.
2023-рэ илъэсым шэкIогъум и 1-м ехъулIэу наркотикхэр ыкIи психотропнэ веществохэр зыгъэфедэхэрэ зыныбжь имыкъугъэ нэбгыри 7 учетым хэт: МыекъуапэкIэ нэбгыри 5, Тэхъутэмыкъое районымкIэ — 2.
Зыныбжь имыкъугъэ нэбгыри 7-мэ административнэ пшъэдэкIыжь арагъэхьыгъ. Ахэм ащыщэу 3-р Мыекъуапэ, 4-р Тэхъутэмыкъое районым щыщых. БзэджэшIагъэ зезыхьэгъэ кIэлэ Iэтэхъуи 3-мэ алъэныкъокIэ уголовнэ Iофхэр къызэIуахыгъэх.
КIАРЭ Фатим.
Сурэтхэр: АР-м и МВД.


Апэрэ ыкIи ятIонэрэ сабыеу къэхъухэрэм (апIужьынэу аштагъэхэм) апае мазэ къэс къафатIупщырэ ахъщэр къаIыхыгъэнымкIэ лъэIу тхылъхэр зэратыхэрэ шIыкIэм хэгъэхъоныгъэхэр фашIыгъэх.
Федеральнэ хэбзэгъэуцугъэу «Сабый зиIэ унагъохэм мазэ къэс афатIупщырэ мылъкум фэгъэхьыгъ» зыфиIоу 2017-рэ илъэсым итыгъэгъэзэ мазэ и 28-м къыдэкIыгъэм зэхъокIыныгъэу фашIыгъэхэм мы илъэсым ижъоныгъокIэ мазэ и 12-м кIуачIэ яIэ хъугъэ. Ахэм къызэрэдалъытэрэмкIэ, апэрэ сабыир къызафэхъукIэ (апIужьынэу заштэкIэ) мазэ къэс ахъщэ къаратыным пае атхырэ лъэIу тхылъыр зытхырэм УФ-м ишъолъырэу зыдэтхагъэм (зыдэщыIэм) е зыщыпсэурэм игъэцэкIэкIо хабзэ социальнэ ухъумэнымкIэ икъулыкъу е къэралыгъо ыкIи муниципальнэ фэIо-фашIэхэр зэшIозыхырэ гупчэм зыфигъэзэн фае.
ЯтIонэрэ сабыир къызыфэхъурэм (зыпIужьынэу зыштэрэм) къытефэрэ ахъщэу мазэ къэс къыратырэр къыфэкIонымкIэ лъэIу тхылъыр зытхырэм зыдэтхагъэм (зыдэщы-
Iэм) е зыщыпсэурэм УФ-м ПенсиехэмкIэ ифонд ичIыпIэ къулыкъу е къэралыгъо ыкIи муниципальнэ фэIо-фашIэхэр зэшIозыхырэ гупчэм зыфигъэзэн фае.
Мыекъопэ районым ипрокуратур


Бэдзэогъум и 17-м, 2023-рэ илъэсым гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу КIэрэщэ Тембот ыцIэкIэ щытым инаучнэ иIофышIэ шъхьаIэу, филологие шIэныгъэхэмкIэ докторэу ЩэшIэ Щамсэт Ерыстэм ыпхъум идунай ыхъожьыгъ.
ЩэшIэ (Ергъукъо) Щамсэт чъэпыогъум и 1-м, 1950-рэ илъэсым къуаджэу ЯтIонэрэ Едэпсыкъуае къыщыхъугъ. 1976-рэ илъэсым Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтым филологиемкIэ ифакультет къыухыгъ. 1976-рэ илъэсым щегъэжьагъэу 1977-м нэс еджэпIэ-интернатым щылэжьагъ. 1977 — 1990-рэ илъэсхэм научнэ пропагандэмкIэ отделым ипащэу Адыгэ хэкум икраеведческэ музей Iоф щишIагъ. 1990-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу гуманитар ушэтынхэмкIэ институтым иIофышI, 2009-рэ илъэсым ишышъхьэIу мазэ литературэм иотдел ипащэу агъэнэфагъ.
ЩэшIэ Щамсэт 1994-рэ илъэсым литературэмкIэ кандидатскэ диссертациер, докторскэр — 2005-м къыгъэшъыпкъэжьыгъэх. Зыдэлэжьэрэ IофыгъохэмкIэ конференцие зэфэшъхьафхэм ахэлажьэщтыгъ, тхыгъэхэр къыхиутыщтыгъэх. Ащ икъэлэмыпэ къычIэкIыгъэ научнэ IофшIагъэхэм ащыщых тхылъхэу «Слово о «Нартах», «Продолжение кризиса», «Уроки лирической медитации», «Художественное своеобразие адыгейской поэзии (эволюция, поэтика, стилевые искания)», «Адыгэ усэн Iофым игъогупэхэр», нэмыкIхэри, художественнэ тхылъэу «Бзыужъый» зыфиIорэр.
ЩэшIэ Щамсэт 1997-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Урысыем итхакIохэм я Союз хэтыгъ. Ар — Адыгэ Республикэм шIэныгъэхэмкIэ изаслуженнэ IофышI, Адыгэ Республикэм шIэныгъэмкIэ и Къэралыгъо премие илауреат. ШIэныгъэлэжьым «Адыгеим и Щытхъузехь» зыфиIорэ медалыр, шIухьафтын лъапIэхэр илъэс зэфэшъхьафхэм къыфагъэшъошагъэх.
МэщбэшIэ Исхьакъ Шумафэ ыкъу, Адыгэ Республикэм итхакIохэм я Союз иправление итхьамат
ЛIыIужъу Адам Хъусен ыкъу, гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу КIэрэщэ Тембот ыцIэкIэ щытым итхьамат


Ханскэм дэт IэзапIэм флюорограф къыIэкIэхьанэу ежэх. Мэкъуогъум икъихьагъухэм ащ икъэщэфынкIэ зэнэкъокъу рагъэкIокIыгъ. Ащ хэлэжьагъэх Краснодар щыщ унэе предпринимателыр ыкIи зэзэгъыныгъэ зыдашIыгъэ компаниеу Орел щыIэр.
Зэнэкъокъоу ашIыгъэм хэукъоныгъэ хашIыхьагъэу ылъыти, Краснодар щыщ предпринимателэу зэнэкъокъум хэлэжьагъэр монополием пэшIуекIогъэнымкIэ федеральнэ къулыкъум АР-мкIэ и ГъэIорышIапIэ зыфигъэзагъ. Нэужым зэрагъэунэфыгъэмкIэ, предпринимателым идао тэрэзэу къычIэкIыгъ.
ГъэIорышIапIэм икомиссие Iофым хэплъагъ ыкIи мыщ фэдэ зэнэкъокъухэмкIэ унашъоу щыIэр аукъуагъэу къыхигъэщыгъ.
КъэщэфынымкIэ зэнэкъокъум текIоныгъэ къыщыдэзыхыгъэ фирмэу Орел щыIэр мыщ хэлажьэ зэхъум, реестрэм иномер ащ къаримытыгъэу къычIэкIыгъ.
Мы уахътэм ехъулIэу Ханскэм дэт поликлиникэм унашъо фашIыгъ икIэрыкIэу зэнэкъокъу зэхищэнэу ыкIи шапхъэу щыIэхэм адиштэу текIоныгъэр къыдэзыхыгъэр ыгъэунэфынэу.
Монополием пэшIуекIогъэнымкIэ федеральнэ къулыкъум АР-мкIэ и ГъэIорышIапIэ ипресс-къулыкъу


Адыгеим ичIыгулэжьхэм бжыхьэсэ лэжьыгъэу халъхьэгъагъэр Iуахыжьыгъ.
ПстэумкIи бжыхьэсэ гектар 109801-м ехъу республикэм иIагъ. Ащ щыщэу гектар 90300-р коцым рагъэубытыгъагъ, хьэр гектар 9153,6-рэ хъущтыгъ, 10207-м чылапхъэ ашIыщт рапсыр атырапхъэгъагъ.
АР-м мэкъумэщ хъызмэтымкIэ и Министерствэ тызэрэщигъэгъозагъэмкIэ, коц ыкIи хьэ тонн мин 434,1-рэ, рапсэу тонн мин 23,6-рэ чIыгулэжьхэм къаугъоижьыгъ. Ыпэрэ илъэсхэм арагъапшэзэ, мыгъэ зэрэнахь макIэр къыхагъэщыгъ.
Гъатхэр, етIанэ апэрэ гъэмэфэ мазэр оелагъэх. Ащ лэжьыгъэу къырахыщтымкIэ иягъэ къэкIуагъ. Министерствэм къызэрэщаIуагъэмкIэ, коц гектарым, гурытымкIэ лъытагъэу, центнер 43,5-рэ къикIыгъ, хьэм центнер 44,3-рэ, рапсым 23,5-рэ къырахыгъ.
Муниципальнэ образованиехэр зэбгъапшэхэмэ, коцыр анахьыбэу къэзыугъоижьыгъэр, тонн мини 107-м ехъу, Джэджэ районым ичIыгулэжьхэр ары. Зы гектарым къырахыгъэмкIэ Шэуджэн районыр апэ ит. Ащ бжыхьэсэ коцэу Iуахыжьыгъэм изы гектар, гурытымкIэ лъытагъэу, центнер 47-рэ къытыгъ.
Хьэри Джэджэ районым анахьыбэу къыщаугъоижьыгъ, министерствэм къызэрэщаIуагъэмкIэ, тонн мин 11-м ехъу. Красногвардейскэ районым ичIыгулэжьхэр ары анахьыбэу, центнер 48,1-рэ, хьэ гектарым къизыхыгъэр.
Джэджэ районым ичIыгулэжьхэм рапсымкIи пэрытныгъэр аIыгъ, рекорд агъэуцугъ пIоми хъущт. Тонн мин 12,7-рэ ахэм пстэумкIи къаугъоижьыгъ. Ау гектарым анахьыбэу, центнер 35,9-рэ, къызщырахыгъэр Тэхъутэмыкъое районыр ары.
Мафэ къэс комбайнэ 50 — 90-рэ хьасэхэм ахэхьагъ, гъэстыныпхъэ-щыфэ материалхэм хъызмэтшIапIэхэр ащыкIагъэхэп.
ХЪУТ Нэфсэт.
Сурэтыр: Iэшъынэ Аслъан.


Монополием пэшIуекIорэ федеральнэ къулыкъум и ГъэIорышIапIэу Адыгеим щыIэм щызэхэщэгъэ Общественнэ советым иIэгъэ зэхэсыгъом коммунальнэ фэIо-фашIэхэр зыгъэцэкIэрэ организациеу Адыгеим Iоф щызышIэхэрэм алъэныкъокIэ цIыфхэм даоу къатыгъэхэр щызэхафыгъэх.
Мы Iофыгъом идэгъэзыжьын тегущыIэхэзэ, Общественнэ советым епхыгъэу ащ Iоф дэзышIэщт IофшIэкIо купыр агъэнэфагъ.
Iофтхьабзэм хэлэжьагъэх «Россети Кубань» илIыкIо, Адыгэ электрическэ сетьхэм якъутамэ ипащэ, «ТНС Энерго Кубань» зыфиIорэм идиректор, пшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Майкопская ТЭЦ» ыкIи АР-м ипсэупIэ инспекцие яIофышIэхэр.
Iофтхьабзэм зыщытегущыIагъэхэр: Адыгеим ирайонхэм ащыщхэм электричествэр бэрэ зэрэщагъэкIуасэрэр, электричествэу аIэкIагъахьэрэм кIуачIэу иIэм цIыфхэр зэримыгъэразэхэрэр, ащ ыпкIэу атырэм ибагъ, нэмыкIхэри.
Монополием пэшIуекIорэ федеральнэ къулыкъум и ГъэIорышIапIэу АР-м щыIэм ипащэу ХьапэкIэ Аслъан къызэриIуагъэмкIэ, пшъэрылъэу яIэхэм ащыщ монополием пэшIуекIорэ къулыкъум, фэIо-фашIэхэр зыгъэцэкIэрэ организациехэм яIофшIэн зэIухыгъэу щытыныр.
ГъэIорышIапIэм епхыгъэу Iоф зышIэрэ Общественнэ советым итхьаматэу Сергей Пастернак пшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Майкопская ТЭЦ» зыфиIорэм фигъэпытагъ ошIэ-дэмышIэ Iоф къэхъумэ, дисперческэ къулыкъум иIофшIэн нахь ыгъэлъэшынэу.
Общественнэ советым хэтхэм яупчIабэ сетевой компаниехэм афагъэзагъэх. Ахэм ащыщ электричествэр бэрэ зэрагъэкIуасэрэм ыкIи ащ кIуачIэу иIэм зэримыгъэразэхэрэм къахэкIэу электроэнергиекIэ Iоф зышIэрэ пкъыгъохэр бэрэ зэрэкъутэхэрэр.
Адыгэ электрическэ сетьхэм ятхьаматэу Дмитрий Рязанцевым къызэриIуагъэмкIэ, ежьхэм ялажьэ хэлъэу къутэгъэ электрическэ приборхэм алъэныкъокIэ хъугъэ-шIагъэ пэпчъ зэхафыным ыкIи хьыкумым иунашъо хэлъэу гумэкIыгъор дагъэзыжьыным фэхьазырых.
2023-рэ илъэсым къыкIоцI Общественнэ советым хэтхэм коммунальнэ фэIо-фашIэхэм япхыгъэ упчIэхэм афэгъэхьыгъэу джыри Iофыгъо зэфэшъхьафхэр зэхафынхэу рахъухьагъ.


Бэ шІагъэу зэдэгущыІэгъу зыдэтшІы тшІойгъо Чэтэо Гунай итхылъыкІэу къыдэкІыгъэри тиушъхьагъоу зыІудгъэкІагъ ыкІи зэдгъашІэмэ тшІойгъо пстэури Жьынэпс гъэзетым иеджакІохэм ацІэкІэ теупшІи къедгъэІотагъ. Тэщпае уахътэ къызэрэхигъэкІыгъэм пае тхьауегъэпсэу етэІо.
-Сятэ Іофэу ышІэщтыгъэм елъытыгъэу къалэ чылэ зэфэшъхьафмэ тащыпсэунэу хъугъэ. Сапэ зыпытэкъурэ хьылъэзещэ машинэхэм тарисэу бэрэ тыкощын фае хъущтыгъэ. Арэу щытми сабыйыгъор дэхагъэ. УсакІом «Сабыйыгъор ошъогум фэд, зыми кощырэп» зэриІуагъэм фэдэу сэ сисабыйгъори зыдэщытыгъэм щытэу къэнэжьыгъ.
-Илъэс 13 уиныбжьэу, сабыйыгъомрэ ныбжьыкІэныгъэмрэ язэблэкІыпІэ ныбжьым уитэу Адыгэ хэкум укощыжьыныр уизэхашІэм сыдфэдэу къыхэнагъ?
-Щыпкъэр пІощтмэ Адыгэ хэкум кощыжьыныр ны тыхэмкІи тэрыкІи къиныгъ ау алъэхъаным ицІыфхэм къинэу микъинэу алъытэщтыгъэхэмрэ джырэхэмрэ зэфэдэхэп. Джырэ лъэхъаным азыкъалэм инэпэмыкІ хьаблэ тыкощыщтми «къинэу хъун шъуІуа»? тІоу тыгумэкІэу къыхэкІы. А лъэхъанэм щыІэкІэ псэукІэр зи псынкІэ зэрэхъун зэрэмылъэкІыщтыр цІыфхэм зэрашІошІыщтыгъэм пае «къин» ым имэхьанэр джырэм фэдэу иныгъэп. Тянэ тятэхэм пае щыІэкІэ псэукІэр, еджэныр, ІэнатІэ зэбгъэгъотыныр, ащ дакІоу идэологиеу уиІэм уфэбэнэныр зыкІи псынкІагъэп. Сэ синыбжь итымкІи кощыным къиныгъо дэхэкІаехэр къыздихьыгъагъэхэми ныбжьэу сызэритым елъытыгъэу ахэр бэрэу зыхэсшІэштыгъэп. Джырэ уахътэм сызегупщысэжьыкІэ акъиныгъохэр зэрэмыцІыкІугъэхэр нахь дэгъоу къысгурэІожьы. Хамэм фэдэу сыпсэуным сесэжьын слъэкІыгъэп, щыпкъэр пІощтми хамэм фэдэу псэуныр сикІэсагъэп.
-Хэхэс Адыгэхэм ащыщыбэхэм пае Адыгэ хэкум щыпсэуныр атэжь кІэинэу къыздырэхьакІырэ гухэлъ гупщысэу щытыгъ. Адыгэ хэкум ущыпсэуныр сыдым фэдагъ тІэкІу укъытегущыІэн плъэкІына? Джы Тыркуем узэрэщыпсэурэр тэшІэ. Сыд пае Тыркуем къэбгъэзэжьыгъ? Джыри Адыгэ хэкум бгъэзэжьэу ущыпсэун гухэлъ уиІа?
-Адыгэ хэкум сызщыпсэугъэ илъэс 13-ым сыда сигурихьэнэу щыІагъэхэр апэу ахэм сакъытегущыІэн. Мыекъуапэ къалэр лъэщэу шІу слъэгъущтыгъ, пхъэмбгъу шъхьангъупчъэ Іухъохэр зыхэлъ ижьрэ унэхэр, къатыбэу зэтет унэ Іайэхэм агузэгум ит Іагу инышхохэр, унэ зэфэшъхьафхэр, икиноухэр, итеатрэр, иконцерт залхэр, ивакзалыр, ипочтэ унэр, иеджапІэхэр, краснэоктябрскаяа орамым тет шъо зэфэшъхьаф ижьрэ унэхэр, КІэращэ Темботым Лениным и саугъэтхэр, пчыхьэ зыхъурэм къалэ пстэуми къыплъыІасырэ чІыгумрэ къэгъагъэмрэ ямэІэшІур, дунаем ащыгъупщэжьыгъэ и чІыпІэ горэм фэдэми ежь ежьырэу тхъагъо зыгъотын зылъэкІырэ къэлэ фантастическэу зэрэщытыр, къэлэ гузэгум псыхъо зэрэблэкІырэр, къэлэдэсхэм дахэу зэрэзафапэрэр щыІакІэр шІу зэралъэгъурэр, икъабыхэр, икъуаер, итыгъэгъазэкІэр, ипивэр, и тхылъеджапІэхэр, еджэн гъэсэнымкІэ иамалышІухэр, тхылъыбэ зэрэщыІэр, ныбжьыкІэхэмрэ студентхэмрэ бэ зэрэдэсхэр, Мэзхэр къалэм зэрэпэблагъэхэр, аужьырэ илъэсхэм къызэІуахыгъэ фабэ икІи рэхьат къафэхэр, Тыркуе, Сирие, Йордание фэдэ къэралыгъохэм къарикІыжьыгъэу мыщ щыпсэурэ цІыф гъэшІэгъонхэр, пчъыхьахэм уэжъэкъышъхьэм тызэрэІусыщтыгъэр, сянэ ипщынэ еуакІэр лъэщэу сикІэсагъэх, иджыри сикІасэх. Тыркуем сыкъызфэкІожьыгъэр сэ сишъхьэ Іофыхэр ары. Джыри Адыгэ хэкум згъэзэжьына ар скІэрэп. Сянэ сятэхэр ащ щэпсэухэмэ сэри ащ сыщыщэу зысэлъытэжьы.
-Адыгэ Къэралыгъо университетым Урысыбзэмрэ Урыс литературэмрэ факултетыр къэуухыгъ. Мыр узкІэхъопсыщтыгъэу щытыгъа, сыд ащ ущеджэнэу зэрэхъугъэр?
-Щыпкъэр пІощтмэ сыкІэхъопсыщтыгъэп. Ежь ежьырэу къэхъугъ. Тхылъ еджэныр сикІэсагъ. Урыс романхэм УрысыбзэкІэ седжэмэ сшІойгъуагъ. НэпэмыкІ хэгъэгу тызэрэкощыгъэм си еджэн гъэсэныгъэр зэщигъэкъогъагъ. Ащ ыпкъ къикІэуи Іармэуы, гугъуемыхьы сыхъугъагъ. Урыс литературэр зэрэсикІасэм пае а факультэтыр къыхэсхыгъ. Сызщеджагъэ факультетыми сыкъытегущыІэмэ сшІойыгъу. ШІэныгъэ куу зыІэкІэлъ кІэлэегъаджэмэ тырагъэджэщтыгъ. Литературэр шІу сэзгъэлъэгъугъэхэри ахэр ары. Си кІэлэегъаджэхэр шъхьафитэу гупщысэн лъэкІыхэу, яшІошІхэр занкІэу къэзыІон зылъэкІырэ кІэлэегъэджагъэх. Факультет мыинэу щытыгъ. Къалэ цІыкІухэми энэргие инышхохэр щызэІукІэхэу мэхъуба, тэ тифакультетыри ащфэдэгорагъ.
-Урыс литературэм щыщэу тхылъэбэ зэбдзэкІыгъ. Андрей Платоновым и «чевенгур» романэу зэбдзэкІыгъэм пае 2010-рэ илъэсым Тыркуем и анахь зэдзэкІакІо дэгъу цІэ лъапІэр къыпфагъэшъошъагъ. Професянальнэ щыІэкІэ псэукІэм уэ узфаерэп ежь зыфаер уегъашІэ. Уэ зэдзэкІын Іофым сыдфэдэу ебгъэжьагъ. ЗэбдзэкІыщтхэр уэра къыхэзыхыщтыгъэр, «анахь зэдзэкІэкІо дэгъу» цІэ лъапІэм сыда къепІолІэн плъэкІыщтыр?
-Мыекъуапэ Урысыбзэ щызэзгъэшІагъэ хэтрэ ныбжьыкІи фаеми фэмыеми зэдзэкІын Іофым хэшъагъэ хъущтыгъ. Зыгорэхэм я докумэнтхэр зэбдзэкІын, нэпэмыкІ къэралмэ къарыкІыжьыгъэ лъэпкъэгъумэ уадэІэпыІэнэу узэрэхъурэм пае зэдзэкІын Іофым уфэгъэзагъэ охъу. Апэу усакІоу Енэмыкъо Мэулытрэ тызэгъусэу Пушкиным иповестыр тыркубзэ тшІыгъагъ. Тыркуем Урыс класикхэм я къыдэгъэкІыным мыхьанэ ин зэрэфашІырэр зысэлъэгъум сэри апэу Урыс класикхэр зэсыдзэкІызэ езгъэжьагъагъ. Мыекъуапэ сыщыпсэузэ апэрэ тхылъыр зэсыдзэкІыгъагъ. КъыкІэлъыкІорэ зэманхэм класикхэм нэпэмыкІэу Урыс литературэм иадэрэ романхэри къыдэзгъэкІы зышІойгъо тхылъ тедзапІэхэм сафэзагъ. ЗэсыдзэкІыщт тхылъыр сэ къыхэсхэуи тхылъ тедзапІэм къыхихэуи хъугъэ. А лъэхъанэм Урысыбзэ зэдзэкІакІо бащэ щыІагъэп. УиІофыр дэгъоу уэгъэцакІэмэ зэбзэкІын пае укъэнэщтыгъэп. Джы зэдзэкІакІохэр нахъыбэ хъугъэми зэбдзэкІын умыгъотынэу щытэп. ЦІэ лъапІэр къызэрэсфагъэшъошъагъэри сигуапэ зэрэхъугъэри къэсІон.
-Тыркуем я 19-рэ лІэшІэгъумрэ я 20-рэ лІэшІэгъум иапэрэ ныкъом щыІагъэ Урыс тхакІохэр нахь щашІэх. Джырэ Урыс тхакІохэм ехьылІагъэу тшІэхэрэр макІэдэд. Джырэ Урыс тхакІомэ ащыщэу зытхилъ зэбдзэкІы пшІойгъо щыІа?
-Джырэ Урыс тхакІомэ ащыщэу Владимир Маканиным ироман зэсыдзэкІыгъ. Щыпкъэр пІощтмэ джырэ Урыс тхакІомэ атхыгъэхэри мымакІэу зэрадзэкІых. Зытхылъхэр зэрадзэкІыгъэмэ ащыщхэу Татяна Толстая, Людмила Улицкая, Людмила Петрушевская, Евгений Водолазкиныр сэ сикІасэхэр арых. Шъори шъуеджэнэу мыхэр къушъосІон слъэкІыщт. Сэри загъорэ «мо тхылъыр зэсдзэкІыгъагъэмэ» сІоу къыхэкІы ау игъо сифэрэп. Сэ зэдзэкІыным есымыгъажьэуи нэпэмыкІгорэм зэридзэкІыгъэу къыхэкІы.
-Адыгэ хэкум ущыпсэугъ, ущеджагъ. Адыгэ литературэм ущыгъуаза, Адыгэ литературэм ехьылІагъэу сыда къэпІон плъэкІыщтыр?
-ГухэкІ нахь мышІэми Адыгабзэр зэрэзэсымгъэшІошъугъэм фэдэу Адыгэ литервтурэми сыщыгъуазэп. Къуекъо Налбый и «щымыІэжьхэм я сэнабжь» романым сызеджэм лъэщэу сигу рихьыгъагъ. Идунай имыхъожьызэ къэлэ орамхэм мы тхакІо бэлахьыр щыплъэгъуныри дэхагъэ.
-Тхылъ пчъагъэхэр зызэбдзэкІы къынэужь уэ птхыгъэ рассказхэр зыдэт «ЧІыхъумбый гъогухэр» къыдэбгъэкІыгъ. Уи тхылъыр еджакІомэ ашІогъэшІогъоныгъ. ЗэдзэкІакІо дэгъоу ашІэрэ Чэтэо Гунай мыщфэдэ сюрприз ышІынэу зыри ежьэщтыгъэп. Тхэным сыдфэдэу ебгъэжьэнэу хъугъэ, рассказыр сыдэщтэу къыхэпхыгъ, джыри рассказхэр къыкІэлъыкІощтха?
-ЗэдзэкІыныр тхъагъо зыхэлъ литературнэ Іофыгъоу щытми къиныдэдэу щыт. Илъэсыбэхэм сигу исыубытагъэу щызэІузгъэкІагъэхэр стхымэ сшІойгъуагъ. Ренэу сытхэу сІозэ зыгорэхэр зэхэсцІэлэщтыгъ. Писмэхэр стхыщтыгъэх. 1994-рэ илъэсым Адыгэ хэкум тыкъызэкощыжьым Тыркуем къэнагъэ сипшъэшъэгъу Нэфынрэ нэкІубгъо пшІы пчъагъэ хъурэ писмэхэр зэфэттхыщтыгъ. Ахэм ащыщгорэм нэкІубгъо 80-рэ хъурэ писмор рекордэу дгъэуцугъагъэ. Писмохэр, мафэм ихъугъэ-шІагъэу стхыщтыгъэхэр, усэу стхыщтыгъэхэр зэраІоу гухэлъ гъэнэфагъэгорэ симыІэми ренэу сытхэщтыгъ. Рассказ стхыным синыбджэгъо горэмэ сытырагъэгушхуи езгъэжъагъэ хъугъэ. Сыгурихьыгъ ыкІи лъызгъэкІотагъ. Джыри стхыщтми скІэрэп. Сигурихьыгъэу сэІоми щыпкъэр пІощтмэ рассказ птхыным уахътэ бэдэдэ ехьы ыкІи бэрэу птыхыщтым утегупщысыхьанэу мэхъу. Ащ пае уахътэ къыхэбгъэкІынри, ор орэу аІофым зыфытебгъэпсыхьаныри псынкІэу щытэп.
-Тхылъым икІышъор тхылъеджакІор зызІэпызыщэрэмэ зыкІэ ащыщ. Тхылъым икышъом тхылъым дэтымкІэ тхылъеджакІор ригъэгупщысэщт. «ЧІыхъумбый гъогухэм» икІышъори гъэшІэгъоны ыкІи тхылъым цІэу фэхъугъэм екІу. Тхылъым и кІышъор Урыс сурэтышІэу Казимир Малевичым «унитфым я пейзаж» зыфиІорэ сурэтым къыхэпхыгъ. Ар сыд уэзгъэшІыгъэр?
-Сурэтыр сэры къыхэзыхыгъэр. Урыс авангардэу Казимир Малевичым исурэтхэр сикІасэх. Ситхылъым «чыжьэ», «унэ», «гъогу» зыфэсІуагъэхэр мы сурэтым къыриІотыкІэу сэшІошІы.
-Дэгъо утхэным, дэгъо зэбдзэкІыным пае дэгъо уеджэн фаеу сэшІошІы. Уэ сыд узаджэрэр, тхэн-зэдзэкІыным пылъыщт ныбжьыкІэмэ сыда япІон плъэкІыщтыр?
-Щыпкъэр пІощтмэ тхылъэу къыдэкІырэ пэпчъ зэзгъэгъотэу игъом блэсымгъэкІэу сяджэу сІон слъэкІыщтэп. ЗэдзэкІын Іофым бэрэ сызэрэпылъыгъэм сиеджэн Іофыр зэшигъэкъуагъ пІоми хъущт. Джырэ уахътэм кІэсынэгъагъэхэр кІэсыугъоежьыным сыпылъ. Непэрэ мафэхэм тхакІоу Шуле Гюрбуз ироманэу «къаймэтым и пенсионэр» зыфиІорэм седжэ. ТыркубзэкІэ къыдэкІырэ романхэм рассказхэм салъэплъэ. ТхакІоу Айхан Гечгин и романэу «аужьырэ лъэбэкъу» зыфиІорэм седжагъ, сигурихьыгъ. Мы тхакІом итхыгъэ пстэуми мы джырэблагъэм седжэ сшІойыгъу. Чеховым ытхыгъэхэри кІэсэджыкІыжьых. ЕвропэмкІэ Грас Палей и рассказхэр, новел къызыратыгъэ Анние Эрнаукс итхыгъэхэр, канада тхакІоу Алисе Мунро сигурихьыхэрэмэ ащыщых. Урыс е нэпэмыкІ класикхэри кІэсэджыкІыжьых. Психиатрымрэ псиканализымрэ сшІогъэшІэгъоных. Фреудымрэ ащ къынэужьымрэ цІыкІу цІыкІоу зэзгъэшІэным сыпылъ.
ТхакІо зэдзэкІакІо хъу зышІойгъомэ ясІон слъэкІыщтыр бэрэ тхэнхэу бэрэу зэрадзэкІынхэу ары. Бэрэу еджэныри зи зышагъэгъупщэ мыхъущтыр ары.
Чэтэо Гунай
Урыс тхакІохэу Тургенев, Гогол, Чехов, Пушкин, Марина Цветаева, Светлана Алексеевич ыкІи нэпэмыкІхэм ятхылъхэр тыркубзэкІэ зэзыдзэкІыгъэ Чэтэо Гунай иІэпэІэсэныгъэмкІэ ыщытхъу аригъэІуагъ. Анахьэу Андрей Платоновым и романхэу зэридзэкІыгъэхэр тхылъеджакІомэ ашІогъэшІэгъоны зэрэхъугъэм фэшІ «Чевенгур» зыцІэ романым пае 2010-рэ илъэсым «Тыркуем изэдзэкІакІо дэгъу» цІэ лъапІэр къыфагъэшъошъагъ.
Мыгъэ ежь ытхыгъэу тхылъ тедзапІэу «Илетишим» къыдигъэкІыгъэ ирассказхэр зыдэт тхылъэу «ЧІыхъумбый гъогухэр» тхылъеджакІомэ ашІогъэшІогъоныгъ. Тхылъым гъэзет журнал зэфэшъхьафхэм, дигиталь платформэхэм къыщытегущыІагъэх. РассказипшІ хъурэ тхылъым ехьылІагъэу анахь комментарие гъэшІэгъоныри Т 24-рэм ижурналистэу Бжэдугъ Мурат къышІыгъ. «ТхэкІуакІэмрэ рассказ тхыным кІэу къыхэхъухьагъэмрэ» шъхьэ зыфишІыгъэ тхыгъэм Бжэдугъ Мурат мыщфэдэ къеІо: «Чэтэо Гунай гъэшІэгъоны зышІырэр ытхырэм илъапсэ ежь къызэрэхэкІырэр, Гоголым иджыбэ къикІыгъэ зэрэпщымыхъурэр ары»- еІо.
Чэтэо Гунай иусэхэр, ирассказхэр, изэдзэкІыгъэхэр мыщфэдэ блогым щыжъугъотын шъулъэкІыщт:
http://gunaycetao.bІogspot.com/


Тыгъуасэ, бэдзэогъум и 26-м, АР-м мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ тызэрэщигъэгъозагъэмкIэ, бжыхьэсэ лэжьыгъэ гектар 107171-у Адыгеим ичIыгулэжьхэм халъхьагъэм щыщэу Iуахыжьынэу къафэнэгъагъэр 6256-р ары ныIэп. ГурытымкIэ лъытагъэу, коц гектарым центнер 47,3-рэ къырахы.
Хьэр гектар 12564-р Iуахыжьыгъах, гурытымкIэ лъытагъэу, зы гектарым центнер 47,3-рэ къырахызэ тонн 58271-рэ аугъоижьыгъ.
Коцымрэ рапсымрэ мы уахътэм зыуж итхэр. ПстэумкIи коц гектар 94380-у халъхьэгъагъэм щыщэу 88237-р аIожьыгъах. ГурытымкIэ лъытагъэу, центнер 47,3-рэ зы гектарым къеты, тонн 417700-рэ къаугъоижьыгъ.
Анахьыбэу къызщырахырэр Кощхьэблэ ыкIи Красногвардейскэ районхэр ары. Ахэм япчъагъэхэр мы уахътэм зэфэдизых, гурытымкIэ центнер 54-рэ якоц хьасэхэм къаты.
МакIэу къафэнагъ ыкIи анахьыбэ къизыхыхэрэм ащыщых Шэуджэн районым ичIыгулэжьхэр. Гектар 14370-рэ ахэм коцым рагъэубытыгъагъ, тыгъуасэ аIожьыгъэр 14050-рэ хъущтыгъ, гурытымкIэ лъытагъэу, центнер 51-рэ зы гектарым къырахы.
Ащ ыуж макIэу ит Джэджэ районыр. Мыщ ичIыгулэжьхэм коцым анахьыбэу рагъэубытыгъагъ, пстэумкIи гектар 22974-рэ яIагъ. Ащ щыщэу тыгъуасэ къафэнэгъагъэр гектар 200 икъущтыгъэп, зым центнер 49,2-рэ къырахы.
Чылапхъэ ашIыщт рапс гектар 8357-у республикэм щырапхъыгъагъэм щыщэу 7753-р Iуахыжьыгъ, гурытымкIэ лъытагъэу, центнер 20 гектарым къырахы.
ЧIыгулэжьхэм бжыхьасэхэм адакIоу гъатхэм халъхьэгъэ лэжьыгъэр Iуихыжьынэу езыгъэжьагъэхэри ахэтых. ГущыIэм пае, Кощхьэблэ ыкIи Красногвардейскэ районхэм гъэтхэсэ хьэр ащыIуахыжьы. Мы район дэдэхэм ыкIи Джэджэ, Мыекъопэ районхэм зэнтхъым иIожьын ащырагъэжьагъ.
ХЪУТ Нэфсэт.


КъэбарлъыгъэIэс агентствэу ТАСС-м хэушъхьафыкIыгъэ проект ыгъэхьазырыгъ – «Владимир Путиным фэгъэзэгъэ упчIэ 20».
Упрезидентыныр сыд фэда? Къина унашъохэр пштэнхэр? Правительствэр зэрэIукIыщтыр хэта зышIэщтыгъэр?
Ежь фэдэ къабзэу, зыщищыкIагъэм ипшъэрылъхэр ыгъэцакIэхэу цIыф щыIа? Мыхэм ыкIи нэмыкI упчIэхэм яджэуапхэр къэралыгъом ипащэ къытыщтых.
Мэзаем и 20-м зэдэгущыIэгъум шъуедэIун шъулъэкIыщт. ТАСС-м иэлектрон нэкIубгъохэм ар арыжъугъотэщт.
Сурэтыр: gazeta.ru


Лъэпкъ проектэу «Псауныгъэр къэухъумэгъэныр» зыфиIорэм ишъолъыр программэу «Гу-лъынтфэ узхэм апэшIуекIогъэныр» зыцIэм къыдыхэлъытэгъэ Iофтхьабзэхэу Адыгэ республикэ клиническэ сымэджэщым хэт гупчэм изэтегъэпсыхьан епхыгъэхэр аухыгъэх.
2022-рэ илъэсым Iэмэ-псымищ кIэу ащ чIагъэуцуагъ. Ахэм сомэ миллион 77,4-рэ апэIухьагъ. ЗэкIэмкIи «Гу-лъынтфэ узхэм апэшIуекIогъэныр» зыфиIорэ программэм къыдыхэлъытагъэу мы илъэсым сомэ миллион 83,5-рэ аосэ орудование ащэфыгъ.
Мыекъопэ къэлэ клиническэ сымэджэщым зепхьан плъэкIыщт УЗИ аппарат, Адыгэкъалэ дэт сымэджэщэу К. М. Батмэным ыцIэ зыхьырэм тхьабылхэм жьы къазэрэрагъэщэрэ ыкIи жьыкъэщэныр зэрауплъэкIурэр зыхэт ИВЛ-аппарат къафащэжьынхэу щыт.
— Лъэпкъ проектым къыдыхэлъытэгъэ Iофтхьабзэхэм ягъэцэкIэн лъэшэу тылъэплъэ. Ахэр щыIэныгъэм щыпхырыщыгъэ зэрэхъущтым мэхьанэ ин иI, — еIо псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ министрэм иапэрэ гуадзэу Максим Коробко.


Лъэс зекIонымкIэ Урысыем изэнэкъокъу чъэпыогъум и 15-м рагъэжьагъ. Ащ кIэщакIо фэхъугъ общественнэ организациеу «Лига здоровья нации» зыфиIорэр. Хабзэ зэрэхъугъэу, мы Iофтхьабзэм хэлажьэ ыкIи текIоныгъэм фэбанэ республикэм икомандэу «Мыекъуапэ 01-р».
ЗэхэщакIохэм къызэраIуагъэмкIэ, зэнэкъокъум командэ 2700-м ехъу хэлажьэ, ахэм нэбгырэ мин 65-м шIокIэу ахэт. Адыгеим илIыкIохэм лъэныкъоу «Муниципальнэ командэхэр» зыфиIорэм зыщаушэты. ТекIоныгъэр къыдэзыхын зылъэкIыщт командэхэм япчъагъэ 491-рэ мэхъу. Ахэм зэу ащыщ Мыекъуапэ къэзыгъэлъагъорэр. Республикэм икъэлэ шъхьаIэ илIыкIохэр ятIонэрэу Урысыем ичемпионат хэлажьэх, блэкIыгъэ илъэсым тикомандэ яплIэнэрэ чIыпIэр къыдихыгъ. Хэукъоныгъэу ышIыгъэхэм ядэгъэзыжьын ар дэлэжьагъ ыкIи 2023-рэ илъэсым икIымафэрэ игъэмафэрэ зэхащэгъэ зэнэкъокъухэм ащатекIуагъ.
Джы мы илъэсымкIэ анахь мэхьанэшхо зиIэ Iофтхьабзэм тиреспубликэ илIыкIохэм зыщаушэтыщт, ар шIэкIогъум и 15-м нэс кIощт. Мыекъуапэ щыпсэурэ нэбгырэ 27-рэ тикомандэ хэт. Ахэм зэкIэми лъэс зекIоныр агу рехьы, нэбгырэ пэпчъ зы мафэм лъэбэкъу мин 25-м нахь мымакIэу къекIу, ар зэкIэмкIи километрэ 18 мэхъу.


Урысыем социальнэ страхованиемкIэ и Фонд Адыгэ РеспубликэмкIэ и Къутамэ и Координационнэ совет бэмышIэу зэхэсыгъо иIагъ.
Зэхэсыгъом имызакъоу, мы мафэм шъолъыр Къутамэм щыкIуагъ сэкъатныгъэ зиIэхэм агъэфедэрэ протезнэ-ортопедическэ пкъыгъохэмрэ техническэ амалэу ахэм арагъэгъотыхэрэмрэ якъэгъэлъэгъон. Сэкъатныгъэ зиIэхэм яреспубликэ общественнэ организациехэр IэпыIэгъу хъугъэх къэгъэлъэгъоным изэхэщэнкIэ.
«Фондым ишъолъыр Къутамэ сэкъатныгъэ зиIэхэм аригъэгъотырэ протезнэ-ортопедическэ пкъыгъохэмрэ техническэ амалхэу реабилитацием илъэхъан агъэфедэхэрэмрэ язытет нахьышIу шIыгъэныр» зыфиIорэр ары Iофыгъо шъхьаIэу зэхэсыгъом хэлажьэхэрэр зытегущыIагъэхэр. Ащ фэгъэхьыгъэ IофшIэнэу шъолъыр Къутамэм зэшIуихыгъэр къыIотагъ ыкIи медиапрезентацие къышIыгъ социальнэ программэхэмкIэ отделым ипащэу ПIатIэкъо Тимур.
Зэхэсыгъом хэлэжьагъ Адыгэ республикэ клиническэ сымэджэщым исурдологическэ отделение ипащэу, предпринимателэу, «Лор центр «Аурис» зыфиIорэм изэхэщакIоу Азэмэтэ Саидэ. Дэеу зэхэзыхыхэрэм Iоф зэрадашIэрэм, амалэу арагъэгъотыхэрэм ар къатегущыIагъ.
Урысыем социальнэ страхованиемкIэ и Фонд ипроектэу «Информирование страхователей» зыфиIорэм игъэцэкIэн республикэм зэрэщыкIорэм зэхэсыгъом хэлажьэхэрэр щигъэгъозагъэх шъолъыр Къутамэм ипащэ игуадзэу Татьяна Непочатовам.
Зэхэсыгъом изэфэхьысыжьхэм къапкъырыкIыхэзэ, къихьащт илъэсым иапэрэ илъэсныкъо шъолъыр Къутамэм Iоф зэришIэщт планыр аухэсыгъ.
УФ-м социальнэ
страхованиемкIэ и Фонд АР-мкIэ и Къутам