Зы мыжъосын икъэбар | Адыгэ Макъ\nЗы мыжъосын икъэбар\n1988-рэ илъэсым Джыракъые щыщ кIэлэ ныбжьыкIэ куп къалэу Донецкэ щеджэщтыгъэ. Ахэр зэрэгъэшъэогъухэу, зэгъусэ зэпытхэу, сыд Iоф яIэми зэдагъэцакIэу, IэпыIэгъу зэфэхъухэу щытыгъ. Ахэм ащыщыгъ Нэгэрэкъо Азэматрэ Тулпэрэ Муратрэ.\nАдыгэр бэу дунаим щитэкъухьагъ, ау ихэбзэ дахэкIэ тыдэ щыIэми къахэщы. Пчыхьэ зэIукIэгъу горэм кIалэхэм яныбджэгъу украинцэу къахэхьагъэм гъусэ иIэу къычIэкIыгъ. Ар нэIуасэ къафишIыгъ ыкIи къариIуагъ: «Мы кIалэр сишъэогъоу Сирием къикIыгъ, ыцIэр Мыхьамэт».\nТIэкIурэ щысыгъэхэу адыгабзэкIэ зэчылэгъухэр зэдэгущыIэхэу Мыхьамэт зэхихыгъ. Ылъэгъурэр ыгъэшIагъоу ежьыри зэрэадыгэр а чIыпIэм къащыриIуагъ ыкIи джащ дэжьым кIэлакIэхэр нахь благъэу ныбджэгъу зэфэхъугъэх. Уахътэ тешIи Мыхьамэт Джыракъые къырагъэблэгъагъ. Мо кIэлэ хьакIэу къафэкIуагъэм ихьатыркIэ зэныбджэгъухэр Азэмат дэжь щызэрэугъоигъэх. Азэмат ятэу Рамзин кIэлэ хьакIэр нэIуасэ фашIыгъ. Мыхьамэт икъэбар, ищыIэкIэ-псэукIэ, Сирием адыгэу щыпсэухэрэм зэращыщыр ащ раIуагъ. Рамзинэ ар лъэшэу игуапэ хъугъэ ыкIи хьакIэм зэрифэшъуашэу дахэу къыпэгъокIыгъ. Мо кIэлэ хьакIэу къэкIуагъэм арапыбзэр дэгъоу ешIэти, Рамзинэ рищажьэхи ящагу къыгот къэхалъэм зэшъэогъухэр дищагъэх.\nГупчэ къэхалъэу Джыракъые иIэм, ныбжьышхо зэриIэр мыгъуащэу, ыцакIэхэри гоутыжьыгъэхэу адрэхэм апэIудзыгъэу мыжъосын горэ къэхэлъэ гузэгу шъыпкъэм ит. Ар джы щыIэ сынхэм афэмыдэу нахь цIыкIу, сантиметрэ 90-рэ фэдизкIэ чIым къышъхьащэщы, ишъомбгъуагъэ сантиметрэ 30-м нэсы, иIужъуагъэ сантиметрипшI мэхъу. Ащ арап хьарыфкIэ хэутыгъэу тхыпхъэхэр тетых. Тетхагъэхэм Мыхьамэт къаригъэджэнэу Рамзинэ ыгу хэлъыгъ, ау зэриIоу къычIэкIыгъэп. Арап хьарыфкIэ тхыгъэми, арапыбзэу зэрэщымытыр Мыхьамэт къариIуагъ. Тетхагъэр зэхэфыгъэ мыхъугъэми, щэч хэмылъэу мыжъосыным мэхьанэшхо чылэмкIэ зэриIэр Рамзинэ кIалэхэм къафиIотагъ. Ащ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, Джыракъыехэм ижъыкIэ мыжъосыным осэшхо фашIыщтыгъэ, ащ ишыхьатэу чылэр тыдрэ чIыпIэ мыкощыгъэми къыздыращэкIыщтыгъ, зыдэтIысырэ чIыпIэми ар щагъэуцужьыщтыгъ.\nМыщ ыпэкIи мыжъосыным тетхагъэхэр зэрагъашIэмэ ашIоигъоу ыуж зэритыгъэхэр Джыракъые щыщэу Дэгужъые Исмахьилэ къыIотэжьэу 1990-рэ илъэсым Хъуажъ Нурет къытхыжьыгъэу Адыгэ къэралыгъо университетым, ЛъэпкъшIэныгъэм и Гупчэ иархив хэлъ. Сурэтхэр тырырагъэххи Ленинград зэрэрагъэхьыгъагъэхэр ыкIи Сирием щыщ кIэлитIу мэзитIо ащ изэхэфын зэрэпылъыгъэхэр ащ къыщеIуатэ. Ау икъу фэдизэу ащ тетхагъэр зэхэфыгъэ зэрэмыхъугъэр Исмахьилэ къыIотагъэм къыщыхигъэщыгъ.\nИлъэс 31-рэ тешIэжьыгъэу Рамзинэ къафиIотэгъэ къэбарыр Тулпэрэ Мурат ыгу къэкIыжьыгъ. Ащ ышнахьыкIэу Налбый гъусэ ышIи, джыри зэ сыным тетхагъэхэм язэхэфын зэшитIур ыуж ихьагъ. АпэрапшIэу мыжъосыныр агъэкъэбзагъ, фэсакъхэзэ алъэкIыгъ, ащ ыуж сурэтхэр тырахыгъэх. Джыракъые 1999 — 2004-рэ илъэсхэм ефэндэу дэсыгъэу, джыдэдэм Тыркуем щыпсэоу Шэуджэн Къадыр мыжъосыным исурэтхэр фырагъэхьыгъэх.\nИжъыкIэ адыгэхэмрэ тыркухэмрэ зэпхыныгъэ зэфэшъхьафхэр яIэхэу зэкIэлъыкIохэу щытыгъ. Ащ ыпкъ къикIыкIэ гугъапIэу щыIагъэр зы, осмэныбзэу пэсэрэ зэманым Тыркуем щагъэфедэщтыгъэ тхакIэмкIэ мыжъосыным тетхагъэр хэутыгъэнэу ары. Ау непэрэ тыркубзэр латин хьарыфым тетэу гъэпсыгъэ, ащ пае осмэн тхакIэм хэшIыкI фызиIэ цIыф мы тхыгъэм къеджэн зылъэкIынэу щытыгъэр. Ащ фэдэу Къадыр игъунэгъоу, осмэныбзэм хэшIыкI фызиIэу Хьаттат Фатихь Кещджи сурэтхэр IэкIигъэхьагъэх. Фатихь гъэкIэрэкIагъэу осмэныбзэкIэ тхэнхэм кIэлэцIыкIухэр фегъасэх. Осмэныбзэм хэшIыкI фызиIэ кIэлэегъаджэм исэнэхьат къыушыхьатэу ыцIэрэ ылъэкъуацIэрэ ыпэ «Хьаттат» пыгъэхъуагъэу еджэх. Фатихь мыжъосыным тетхагъэр тыркубзэкIэ къызэридзэкIыгъ. Къэнагъэр адыгабзэкIэ къызэбдзэкIыжьыныр арыти, ар тыркубзэм къырихыжьи ежь Къадыр адыгабзэкIэ къызэридзэкIыжьыгъ ыкIи мы IофымкIэ лъэшэу IэпыIэгъу къытфэхъугъ. Аущтэу мыжъосыным «ыбзэ» къэтIэтагъэ хъугъэ. Илъэс пчъагъэм чылэдэсхэр зыгъэгумэкIыщтыгъэу мыжъосыным тетхагъэхэ тхыпхъэхэм къарыкIырэр зы мэфэ кIоцIым зэхэфыгъэ хъугъэ.\nМары ащ укъызэреджэщтыр:\nАкъыл уиIэмэ умычъый,\nУиакъыл пшъхьэ игъэлъ,\nЕплъ джы сшъхьэ\nНэужым ятIэ сыхъужьыгъ,\n… джыкъо Мыхьамодэ ыкъо\nЕмынэ узым илIыкIыгъ.\nАщ ыпсэ паекIэ\n1233-рэ илъэс (хьиджрэмкIэ) — (1818-рэ илъэс)»\nМыжъосыным тетхагъэр зэдзэкIыгъэ зыхъурэм пстэури нафэ къэхъуным тыщыгугъыгъ, ау зэрэтIоу хъугъэп. Ащ къыпыкIыгъэхэ Iофыгъохэр къежьэ къодыеу щытыгъ. ЛъэкъуацIэу тетхагъэр къызщиублэрэ чIыпIэм хьарыфхэр гоутыгъэу къычIэкIыгъ, «… джыкъо Мыхьамодэ ыкъо Хъусен-бей» еIо. Тхыгъэ зэфэшъхьафхэм зафэдгъази ащ изэхэфын ыуж тызехьэм гупшысэ гъэшIэгъонхэм такъыфэкIуагъ.\nЗэман чыжьэу блэкIыгъэм мыжъосыным тетхэгъэщтыр бгъэнэфэныр ыкIи ар хэуутыжьыным къиныгъо зэфэшъхьафхэр къыпыкIыщтыгъэх. Мы Iофыгъохэм атегъэпсыхьагъэхэу цIыф гъэнэфагъэхэр Тыркуем къыращыхэти Iоф дашIэщтыгъэ е лIыкIохэр тыркуем агъакIохэти, мыжъосыныр ащ къыщарагъэшIыти, нэужым хэкум къащэжьыти щагъэуцужьыщтыгъэ. Ар IэшIэхэу щытыгъэп, Iофым хэшIыкI фызиIагъэр мэкIагъэ, уахътэуи, мылъкоуи текIуадэщтыгъэр бэ, ащ къыхэкIэу мыжъосынхэр арагъэшIынхэу цIыф къызэрыкIохэм яамал къыхьыщтыгъэп. Джыракъые пштэмэ, мыщ фэдэ зэшIокI иIэщтыгъэу, оркъэу е лIэкъолъэшэу, ылъэкъуацIи «джыкъо» кIэух иIэу джы лIакъо дэсыжьэп. Ау тичылэ щыщэу, Джыракъые икъэбар зытхыжьыгъэу Зезэрэхьэ Къасимэ иIэпэрытххэм тызахаплъэм, ащ фэдэ лIэкъо лъэрыхьэу Джыракъые дэсыгъэу зигугъу къыщишIыгъэр ЛIыкIэкIыкъохэр ары. Къасимэ къызэритхыжьырэмкIэ, Джыракъые къушъхьэм зычIэсым ЛIыкIэкIыкъохэр оркъэу дэсыгъэхэу ары. Ахэм ащыщэу ЛIыкIэкIыкъо Мыхьамодэ ыкъо Бислъан къэгущыIэ зыхъукIэ, тIэкIу зэтенэзэ къыIорэр къыкIиIотыкIыжьыщтыгъ. Ащ пае цIэтедзэу Бзаку нахьыбэмэ раIощтыгъэри, зэрашIэщтыгъэри. Хабзэу ижъыкIэ щыIагъэм елъытыгъэу Бзакор зыхэсыгъэ хьаблэм БзэкохьаблэкIэ еджэхэуи къыхэкIыгъ.\nАрапыбзэм игъэпсыкIэ техыгъэу осмэныбзэм мэкъэзэращэхэр арых хьарыф гъэнэфагъэкIэ атхыхэрэр, мэкъэзещэхэр тамыгъэкIэ хьарыфым ышъхьагъ е ычIэгъ чIагъэуцожьых. Ар къызыдэтлъытэкIэ, мыжъосыным хьарыфитIоу гоутыгъэр, лI-ымрэ, кI-ымрэ, ау адыгэ къэIуакIэм тетэу мэкъитIури осмэныбзэм щагъэфедэрэп. Ащ пае «джыкъо» зыфиIорэ пычыгъом хьарыфэу кI-м нахь пэблагъэу дж-р агъэфеди мыжъосыным тыратхагъэу теплъы. Оркъэу а зэманым чылэм дэсыгъэ ЛIыкIэкIыкъо Бзакомрэ Хъусенэу мыжъосыныр зыфагъэуцугъэмрэ, нафэ къызэрэхъугъэмкIэ, тIуми ятэр Мыхьамод. Мыхэр зэлъэкъоцIэ-гъухэу зэрэщытхэри, тетыгъоу яIэри, уахътэу зыщыпсэугъэхэр зэрэзэтефэрэри мыщ къызыдэтлъытэкIэ, лIитIур зэшыгъэхэу къычIэкIы. Мыжъосыным цIэу тетхэгъэ Хъусеным «бей» пычыгъор пыгъэхъожьыгъ. Ащи мэхьанэ гъэнэфагъэ иI. Хьаттат Фатихь Кещджи къызэриIуагъэмкIэ, мыщ дэжьым «бей»-м къыгъэлъагъорэр Хъусеным тетыгъо лъагэ зэриIэр ары, «лъытэныгъэ зыфэтшIэу Хъусен» зыфэпIощтыр ары ащ къикIырэр.\n1233-рэ (1818) илъэсэу мыжъом тетхагъэм зыфэдгъэзэн. Тхыгъэу тетым Хъусен емынэ узым илIыкIыгъэу къеIо. Тарихъым зыфэдгъазэмэ адыгэ шъолъырым охътэ зэфэшъхьафхэм мы узым заулэрэ зыкъыщиIэтыгъ. 1810 — 1812-рэ илъэсхэми емынэм зыкъиIэти, адыгабэ ыгъэлIагъ. Емынэр урыс хэгъэгум имыхьаным фэшI 1810-рэ илъэсым хы шIуцIэ Iушъом щыублагъэу Каспийскэ хым нэсыжьэу урыс пытапIэхэу кордон кIэщыпIэм атетыгъэхэм «карантийнэ щагухэр» ащашIыгъагъэх. ЫшъхьагъкIэ къызэрэщыIуагъэу, мыжъосыным игъэпсын Iофыбэ къыпыкIыщтыгъэ, ащ пае ар хьазыр зыхъугъэ уахътэу къэм зыщытырагъэуцожьыгъэ илъэсыр арэу теплъы тетхагъэр.\nАдыгэ тарихъым пылъ шIэныгъэлэжьэу КIубэ Нарт мырэущтэу хегъэунэфыкIы:\n— ИжъыкIэ адыгэхэм хабзэу ахэлъыгъэмэ ащыщ хъугъэ-шIэгъэ зэфэшъхьафхэм япхыгъэу псэупIэ чIыпIэр зэблахъу зыхъукIэ, нахь уасэ зыфашIыщтыгъэхэ цIыфмэ якъэхэр чIыпIакIэм зыдащэжьыхэти икIэрыкIэу зэрагъэтIылъыжьыщтыгъэхэр.\nМы зигугъу тшIырэ мыжъосыным зыфэдгъазэмэ, тетхагъэм нэмыкI икъэбар зышIэрэ чылэм джы дэсыжьэп. Джыракъые къэхэлъэ гупчэм ар изакъоу къащэжьыгъагъа, хьауми хьадэм икъупшъхьэ-лъашъхьэхэри къыздащэжьыхи икIэрыкIэу щагъэтIылъыжьыгъагъэха? Кубанскэ псыубытыпIэу 1971-рэ илъэсым Краснодар дэжь щашIыгъэм адыгэ чылагъохэу исыгъэхэр къырагъэкощыкIыгъэх. Ахэм якъэхалъэхэри зэрягъусэхэу чIыпIакIэу къаратыгъэм къадагъэкощыгъэх. Ау, нэмыкI лъэныкъокIэ тыкъызеплъырэм, быслъымэн диныр я 19-рэ лIэшIэгъум адыгэхэм икъу фэдизэу къахэхьагъэу ыкIи зэрахьэу щытыгъ. Ащ елъытыгъэу хьадэр къычIэпхыжьыныр диным ыдэрэп. А зэманым ашъхьэ къаухъумэжьышъоу, ашхын тIэкIу агъотымэ гушIохэу, чIыпIэ къинэу адыгэхэр зэо ужым зыхэтыгъэхэр къызыдэтлъытэкIэ, тенэгуе мыжъосыныр изакъоу къащэжьыгъэкIэ. Таущтэу щымытми, Iофтхьабзэ гъэнэфагъэхэр емыгъэкIокIыгъэхэу ар зэрэхъугъэр джыдэдэм зэхэфыгъуай, ау упчIэ зэIухыгъэу мы Iофым къыхэкIыгъэхэм ар зэу ащыщ.\nТхьачIэгъ къычIэкIи мы джы зыдэщыт чIыпIэм Джыракъые щызыгъэпсыгъэхэм ЛIыкIэкIыкъо Бзаком ыкъохэм ащыщэу Исмел ахэтыгъ. Бзаком идауш цIыфыбэм зэлъашIагъэу хъугъэти, къытекIыгъэхэм БзакомыкъокIэ яджэхэу хъугъэ. Джыракъые къоджэ гъэIорышIапIэм ехьылIагъэу хъарзынэщым къыхэтхыжьыгъэ тхыгъэхэми Бзакомыкъо Исмел ыцIэ къахэфэ. Ахэр 1874, 1876, 1877, 1878, 1879-рэ илъэсхэм афэгъэхьыгъ ыкIи мы уахътэм къоджэ тхьаматэу Исмел Джыракъые зэрэщылэжьагъэр къыхэтхыгъэ тхыгъэхэм къащынэфагъ. Ар цIыфыбэм зэлъашIэрэ лIы гъэнэфагъэу зэрэщытыгъэм фэшIкIэ джэгуакIохэми къыдаухьагъэп. КIэмгуе ыкIи абдзахэ лIы цIэрыIохэр къызщипчъырэ орэдэу «Къэрэкъамыл» (Тутэкъо Алый) зыфиIорэм Исмел ыцIэ мырэущтэу халъхьагъ:\nО зилIыкIо зэпымычыхэрэр\nИсмелэ лIыгъэ хэлъэу, илIакъо осэшхо фишIэу щытыгъ. ТызэренэгуерэмкIэ, арын фае ятэшэу Хъусенэ имыжъосын къушъхьэм къизыщыжьыгъэри. ГухэкI нахь мышIэми, къуаджэр зыгъэпсыгъэу, ыцIэ рязыгъэIуагъэу ЛIыкIэкIыкъо лIакъом ыцIэ зезыхьэрэ Джыракъые джы дэсыжьэп. Хъугъэ-шIэгъэ зэфэшъхьафхэм япхыгъэу лъэкъуацIэр зэблэхъугъэ хъугъэ нахь мышIэми, ахэм къатекIыгъэхэр джы къызнэсыгъэм Джыракъые щэпсэух.\nМыжъосыным изэхэфын едгъэжьагъэу, ащ тыпылъэу, ЛIыкIэкIыкъохэм ялIакъо къырыкIогъэ шъыпкъэм тигъэгумэкIэу щытыгъ. Мафэ горэм Хьакурынэхьаблэ щыпсэоу Эльдарэ Марет гущыIэгъу тыфэхъугъ. Ар ЛIыкIэкIыкъохэм къатекIыгъэхэм зэряпхъорэлъфыри къытфиIотагъ, лIакъом къырыкIогъэ къэбарми тыщигъэгъозагъ. ЯтIонэрэ мафэм тызызэIокIэм, «Зы лIакъо къыхэкIыгъэхэу Зезэрахьэхэмрэ Мэкъэшъхэмрэ язэпхыныгъ» (Перечень поколений одного рода, устанавливающий происхождение и степени родства Мекешевых и Зезараховых) ыIоу 1986-рэ илъэсым Зезэрэхьэ Къасимэ урысыбзэкIэ къыхаригъэутыгъагъэр нэкIубгъуих хъоу къытIэкIигъэхьагъ. А къэбарым ехьылIагъэу ежь Марет зэхихыгъэу къытфиIотагъэхэмрэ Къасимэ къытхыжьыгъэхэмрэ зэгъэкIужьыгъэу ЛIыкIэкIыкъохэм якъэбар къэтэтхы.\nЛIыкIэкIыкъо Титыу къуитIу иIагъ, нахьыжъым Къулмыкъшакъ, нахьыкIэм Осмэн ацIэу. ТыкIэ зыхэу, ныкIэ тIухэу зэшхэр щытыгъэх. Къулмыкъшакъ янэ къуаджэу Рэтэзае, Панэкъохэм ащыщыгъ. Къасимэ къызэритхыжьырэмкIэ, къуаджэу Еджэркъуае нахьыпэм Рэтэзай раIощтыгъэр. Осмэн янэ къуаджэу Лэшэпсынэ Къэндаурмэ япхъугъ. Зэман тешIи Титыу идунай зехъожьым, зэшитIур зы унагъохэу, Осмэн янэ кIэрысхэу псэущтыгъэх. Осмэн лIы псэокIо-лэжьакIоу щытыгъ, медрысэр къыухи ефэндэу, дин фэIо-фашIэхэр зэрихьэхэу щытыгъ. Къулмыкъшакъыр хьаджырэтэу хэтыгъ, лIы плъыр-стырэу, «шыу зекIокIал» зыфаIорэм фэдагъ. Нахьыжъхэм къызэраIотэжьырэмкIэ, ежь ичылэгъу, игъунэгъухэм илIыгъэ зэрашIэрэм нахьи нахь дэгъоу Къэбэртэе хэгъэгум щашIэу, щыцIэрыIоу щытыгъ. Мафэ горэм шы зэтегъэпсыхьагъэ тесэу Къулмыкъшакъ чылэм къыдэхьажьыгъ, улъыхъугъэкIи фэдэш Iагъо-благъом щымыгъотынэу джарэу шыр бэлахьыгъ. Шымрэ Iашэмрэ нахь лъапIэ адыгэм сыдигъуи иIагъэп, унэу зычIэсыр шъой-цыеми, ишрэ иIашэрэ дэгъунхэ фэягъэ. АдыгэлI епэсыгъэ адыгэшэу, зылъэгъурэми иIокIэ-шIыкIэ, изекIуакIэ, итеплъэ ыгу итIысхьэу Къулмыкъшакъ иш щытыгъ. Ащ иунэкъощэу «уай-уай» языгъэIогъэ ЛIыкIэкIыкъо Бзаком ыкъоу Аслъанбый ар джы инэплъэгъу къифагъ, шыр къызIэкIигъахьэмэ шIоигъоу къехъопсагъ. Къулмыкъшакъ зыкъыIуигъакIи, шыр Iихымэ зэрэшIоигъор, зыфаем фэдиз былыми къыритынэу зэрэхьазырыр къыриIуагъэу щытыгъ, ау «пшъхьапхэтыку зэрэмылъэгъурэм фэдэу мы шыр озгъэлъэгъущтэп, ар зэстын дунаим тетэп», къыриIожьыгъагъ.\nМафэ горэм Къулмыкъшакъ дэмысэу Аслъанбый къыдахьи, щагум дэт пщылIхэм шым уанэ къыфытыралъхьанэу къариIуагъ. Зи хамыIухьэу шыр фагъэпси хьакIэщым къыфыIуапхагъ, ащ лъыпытэу Аслъанбый шым ешэси дэкIыгъ. Къулмыкъшакъ тIэкIу тешIагъэу къыдэхьажьыгъ ыкIи иш шэщым зэримытыжьым гу лъитагъ. ПщылIхэм зяупчIым, Аслъанбый фагъэпси зэрэдэшэсыкIыгъэр къыраIуагъ. Ныбжьи зэрэмыгубжыгъэу а чIыпIэм ар щыгубжыгъ. Ежь Аслъанбый иш къыфагъэпсынэу пщылIхэм зареIом, пщылIхэр щынэхи къыфагъэпсыгъэп. Ежьыр шэщым ихьи, шыр къычIищи, уанэр тырилъхьи, шэси дэкIыгъ. Бэ тешIагъа, макIэ тешIагъа, зекIо къикIыжьи Къулмыкъшакъ къызыдэхьажьым, иш шэщым итэу къычIэкIыгъ. Ау икъу фэдизэу шым зэрэпымылъыгъэхэм къыхэкIэу кIуачIэр имыIэжьэу, уцуагъэу, мэхьанэнчъэу шыр хъугъэ. Ыгу зэхэгъэхьагъэу Къулмыкъшакъ къэкIожьи, хьакIэщым къитIысхьажьыгъ, ау зыгъэпсэфыгъо имыфэу Аслъанбый лIыкIо къыфигъэкIуагъ «Садэжь къэрэкIу, сыкъежэшъ» ыIуи. Мыдрэм ар ымыдэу, «Сэ зи Iоф дысиIэп, ежь къысдыриIэмэ садэжь къэрэкIу» ыIуи гущыIэ фаригъэхьыжьыгъ.\nАслъанбый пагэу, лIы хэфытэгъэ ябгэу гъэпсыгъэти, ащ фэдэ джэуапым ежэгъахэп, ащ пае лIыкIохэр джыри зэ къыфигъэкIуагъэх. Ау Къулмыкъшакъ джыри зэ къариIожьыгъ:\n«КъышъосIуагъэба, сэ зи Iоф дысиIэп, ежь зыгорэ къысфыриIэмэ, къэрэкIу! Ау джыри ящэнэрэу мыщ пае садэжь къыIухьэрэр, ТхьашхомкIэ Iуагъэ сэшIы, сIашъхьитIукIэ згъэкIодынэу».\nДжэуапыр Аслъанбый фахьыжьыгъ ыкIи елъэIугъэх ащ нахьыбэ лIыкIо Къулмыкъшакъ дэжь ымыгъэкIожьынхэу. Ар ащ ыгу тефагъэп, къыгъэбыжъотагъ, къыфахьыгъэ къэбарым къызэкIигъэблагъ. Зыкъызэтыригъэпсыхьи, Аслъанбый шыоу къыдэкIыгъ. Ащ паплъэрэ Къулмыкъшакъ янэнэпIосыр шъхьангъупчъэм зеплъым къакIорэ шыур къылъэгъугъэти, ыкъо макъэ ригъэIугъ. Къулмыкъшакъ арыти зажэщтыгъэр, къамэр ыбг кIэрышIагъэу унэм къикIыгъ. Чэум дэжь къэлэпчъэ дэхьагъу дэдэм лIитIур щызэIуупIагъ. ГущыIэгъу зэфэхъунхэу игъо имыфэхэу, Къулмыкъшакъ къамэр къырипхъоти, Аслъанбый ыбгъэ зэхэлъ еуи, а чIыпIэм лIыр щыхигъэфагъ.\nПсаоу зэрэщамыгъэIэщтыр, лъышIэжьыр ышIагъэм къызэрэкIэлъыкIощтыр Къулмыкъшакъ ешIэти, ышIэщтыр ымышIэу бэрэ егупшысагъ. Ышъхьэ зыдихьыжьыщтыр ымышIэу зипхъорэлъфыхэу къуаджэу Рэтэзае (Еджэркъуае) дэсыгъэ Панэкъохэм шъхьаегъэзыпIэкIэ якIолIэжьыгъ, ау къыщышIыгъэр зафеIуатэм, «тадэжь узэрэщыIэр къызашIэкIэ тэри, тилIакъуи къыптеунэхъощт» аIуи, унагъом лIыжъэу исыр зипхъорэлъфыхэу Мэкъэшъхэм адэжь ПIатIэкъуае (Мамхыгъ) агъэкIуагъ. (Къуаджэу Мамхыгъэ къушъхьэм къычIэкIи къызэтIысыжьыкIэм ПIатIэкъуаекIэ еджэщтыгъэх). ЯлIакъокIэ лIыгъэ ахэлъэу, цIыфышIухэу, шэнышIохэу Мэкъэшъхэр щытыгъэх. Ахэм анахьыжъэу яIэм зэфэс ышIи, ялIакъо щыщхэ шыухэр ыугъоигъэх. Хъугъэ-шIагъэм щыгъуазэ ышIыхи, шIокI имыIэу Къулмыкъшакъ ышъхьэ къагъэгъунэнэу къатыригъэпытыхьагъ. ШIукIэ дэзекIохэу, уасэ фашIэу, пIурым фэшъуашэу дахэу дэзекIонхэу унэшъо пытэ лIыжъым къафишIыгъ. А унашъом тетхэу Мэкъэшъхэм адэжь кIалэр къэнагъ, къамышIэжьыным фэшI зырамыгъэупсэу кIалэр зэхагъэкIыхьагъ ыкIи унэгъо фэIо-фашIэхэр ышIэхэу илъэс тIокIрэ исыгъ.\nА илъэсхэм Къулмыкъшакъ иджэгъогъухэр лъыхъухэу, амыгъотэу ыуж итыгъэх. Ежь дэмысми ышнахьыкIэ Осмэн макIэп къинэу рагъэлъэгъугъэр. Дащымэ, «пшынахьыжъ зыдэщыIэр къытаIу», аIомэ, рагъэзэу бэрэ къыхэкIыгъ. Ау ышнахьыжъ зыдэщыIэр Осмэн ышIэу щытыгъэп. Ащ янэ ыкъо гуцафэ къыфашIын зэрэрагъэзыщтым енэгуети, Къулмыкъшакъ зыдэщыIэр римыIоу шIуиушъэфыщтыгъ.\nМэкъэшъхэм адэжь щыIэзэ къэбэртэе лIакъоу Нэурызэхэм япхъу Къулмыкъшакъ къырагъэщагъ, сабыйхэри яIэхэ хъугъэ. Уахътэри блэкIи, щыIакIэм зызэблихъугъ, Панэкъохэм апкъ къикIыкIэ ышнахьыжъ зыдэщыIэр Осмэным ышIагъ. Ащ Мэкъэшъхэм адэжь шыуитф лIыкIоу егъакIо, лъэшэу зэрафэразэхэр ыкIи Iизын къаратмэ Къулмыкъшакъ ибын игъусэу ядэжь къащэжьынэу зэрэхьазырхэр араIо. Ау Мэкъэшъхэм а Iофыр аущтэу сыдми адагъэп, «Зэрэтфэшъуашэу игъэкIотыгъэу къэтщэжьыщт, ау тIэкIурэ шъукъытэжэщт», аIуи, лIыкIохэр къагъэкIожьыгъэх.\nХьазыр зэхъухэм, хабзэу щыIэм елъытыгъэу шыуипшI ягъусэу Къулмыкъшакъ иунагъо Мэкъэшъхэм къащэжьыгъ, щыкIагъэ имыIэу зэрэпсэуным тегъэпсыхьагъэу мылъкуи, былыми бэу къыратыгъэх. Къызхащэжьыгъэ унагъоми исхэм зэкIэми шъошэ зырызи къафашIыгъ. Къеблэгъэжьыгъэхэм яфэшъуашэу Осмэн ишъэогъухэр игъусэхэу апэгъокIыгъ, хьакIэхэр агъэлъэпIагъэх, пIурщэжьым чэщ-мэфищэ щызэхэсыгъэх. ЯплIэнэрэ мафэм тын лъапIэхэр афашIыхи, шыуитф ягъусэу хьакIэхэр агъэкIотэжьыгъэх. «ШIу зышIэрэм шIу фыщылъ» зэраIоу, шыонэзэтелъищ, щэбзищ, шъуашэхэр ыкIи унагъом нахьыжъэу исхэ гуащэмрэ лIыжъымрэ апае аслъан къупшъхьэхэм ахэшIыкIыгъэу Iэпшъэхъухэр Осмэн афаригъэхьыгъэх.\nАщ ыуж динлэжьэу, нахьыжъэу Джыракъые дэсхэр Осмэн зэхиугъуаехи, лъышIэжь Iофым кIэух фашIыным егупшысагъэх. ЛIыжъхэр зэхэгущыIэхи зэшхэм лъышIэжьым ифэмэ-бжьымэ къанэмысыжьыным фэшI тIуми алъэкъуацIэ зэблахъунэу тыраубытагъ.\nЛIы тегъэпсыхьагъэу, шы IыгъынымкIэ Iазэу, шэсмэ зекIолIхэм япащэу къырищэкIхэу ЛIыкIэкIыкъо Зезэрахьэр щытыгъ. Ар Осмэнрэ Къулмыкъшакърэ ятэжъыгъ. Ащ лIыгъэу хэлъыгъэмрэ изекIуакIэрэ фэшъуашэу фалъэгъуи, Осмэн Зезэрахьэр лъэкъуацIэу лIыжъэу зэфэсыгъэхэм къыфагъэшъошагъ.\nАслъанбый зэриукIыгъэм пае ыкIи ащ ыпашъхьэ Къулмыкъшакъ ышъхьэ ыщэфыжьыгъэу ежь шъхьафит щыIакIэ иIэу зэрэпсэущтыгъэм къыхэкIэу ЛIыкIэкIыкъо лъэкъуацIэр ыхьы мыхъунэу Къулмыкъшакъ лIыжъхэм фалъэгъугъ. «Къупшъхьэр ЛIыкIэкIыкъохэм яеми, лымрэ шъомрэ Мэкъэшъхэм яй, ащ пае Мэкъэшъ лъэкъуацIэр ерэхь» аIуи, ащ тыраубытагъ. Ащ ыуж лъышIэжь зэнэкъокъур азыфагу къыдэмыфэжьынэу лъэныкъуитIур зэрагъэшIужьи, хасэм къекIолIагъэхэ динлэжь лIыжъхэм мы Iофым кIэух щыфашIыгъ. Мыр зыхъугъэр 1862-рэ илъэсыр ары, арэу щыт нахь мышIэми, зы лIакъом къыхэкIыгъэ лъэпкъитIоу Зезэрахьэхэмрэ Мэ-къэшъхэмрэ алъапсэ непэ къызнэсым зыщагъэгъупшэрэп.\nНепэ къызнэсыгъэм ЛIыкIэкIыкъо Бзакомыкъохэр зыдэщысыгъэ чIыпIэу Джыракъые иIэм Бзэкохьабл раIо. ЛIыкIэкIыкъо лъэпкъым къыхэкIыгъэу Исмел илIакъо ыпшъэкIэ къызэрэщытIуагъэу, Бзакомыкъо лъэкъуацIэкIэ кIуагъэ. ЛъышIэжь азыфагу къимынэжьынэу Къулмыкъшакърэ Осмэнрэ зэзгъэшIужьыгъэхэри Исмел, ау гухэкI нахь мышIэми, ежь Исмел къытекIыгъэхэр тизэман къэсыгъэхэп. Аужырэу а лIакъом щыщэу къэнэжьыгъагъэр Бзакомыкъо Гъэунэ ыкъоу Забыт. Ащ илъэс 33-рэ ыныбжьэу 1921-рэ илъэсым Джыракъые дэсыгъэу хъарзынэщым къыхэтхыжьыгъ. Сымаджэу зэрэщытыгъэм фэшIкIэ быни, унагъуи имыIэу игъашIэ къыхьыгъэу тхыгъэм къыщеIо.\nАдыгэ къуаджэ пэпчъ пIоми хъунэу мыщ фэдэ ныбжь зиIэ мыжъосынхэр адэтых, ау ахэм гу алъызытэу, Iофы зезгъэшIэу изэхэфын ыуж ихьэрэр макIэ. Непэ Джыракъые мыжъосыныр «къэгущыIи», чылэм итарихъ тыщигъэгъозагъ. Шъыпкъэ, мыщ тхыгъэ зэфэшъхьафхэри щыдгъэфедагъэх, ау пстэуми ушъ0хьагъу афэхъугъэр мыжъосыныр ары, ащ зичылэ зыгъэлъапIэхэрэмкIэ мыухыжьын осэшхо иI.


Препарат Л-аспарагин: инструкция по применению, цена, описание.\nЛ-аспарагин: инструкция по применению, цена, описание.\nПорядок отпуска препарата Л-аспарагин\nЛ-цистин: инструкция по применению, цена, описание.\nЛ-треонин: инструкция по применению, цена, описание.\nЛ-пролин: инструкция по применению, цена, описание.\nЛ-лейцин: инструкция по применению, цена, описание.


УсакIом илэжьыгъ — Адыгэ макъ\nЛIыхэсэ Мухьдинэ къоджэ лэжьакIу, къоджэ усакIу. ИгъашIэ, иIофшIэн, ищыIэкIэ-псэукIэ къызщыхъугъэ ыкIи ублэпIэ еджапIэр къызщиухыгъэ, джы къызнэсыгъэми зыщыпсэурэ икъоджэ гупсэу Хьалъэкъуае епхыгъэх.\nПкIыхьалъыкъуае дэт гурыт еджапIэр къыухыгъ. Ащ ыуж, кIэлэегъэджэ сэнэхьатыр зызэрегъэгъотым, а еджапIэм илъэс 20 фэдизрэ Iоф щишIагъ, ипэщагъ. Зыщыщ Теуцожь районым инэмыкI чIыпIэхэм ащылажьэуи къыхэкIыгъ. Пстэумэ анахь IофшIэгъэ иныр, анахь мэхьанэ зиIэр адыгэ литературэмрэ искусствэмрэ ахилъхьагъэр ары. Поэтэу, драматургэу, композиторэу ащ игъашIэ къехьы. А лъэныкъохэмкIэ гъэхъагъэу иIэхэми осэшхо къафашIыгъ: «Отличник народного образования», «Лауреат Всесоюзной литературной премии Ленинского комсомола», «Лауреат Государственной премии Адыгеи в области литературы и искусства» зыфиIорэ щытхъуцIэхэр къыфагъэшъошагъэх. НэмыкI шIухьафтынэу къырапэсыгъэри макIэп. Ахэр къыгъэшъыпкъэжьхэу, ыгукIэ афэщагъэу, афэгумэкIэу непи литературэм, искусствэм, культурэм афэлажьэ.\nЗыригъэжьагъэри лIэшIэгъуныкъом къехъужьыгъ. Джыри гурыт еджапIэм чIэсыгъ иапэрэ пьесэ цIыкIоу «Файзэт иорэдхэр» зыфиIорэр адыгэ радиомкIэ къызатым. Илъэс 40-р тешIэжьыгъ иапэрэ тхылъэу «Гугъэм илъагъу» зыфиIорэр къызыдэкIыгъэми. Ахэм усэхэр, орэдхэр, драматическэ произведениехэр, поэмэхэр зыдэтхэ тхылъ зэфэшъхьафыбэ къакIэлъыкIожьыгъ. Произведение зэхэугъоягъэхэр зыдэт тхылъышхо — тхылъ Iужъухэу «Усэхэмрэ орэдхэмрэ» (2003), «ЛIэшIэгъумэ ашъохэр» (2005), «Псэм ылъапсэхэр» (2019), урысыбзэкIэ «На сквозняке веков» (2010), «Избранные произведения» (2016) зыфиIохэрэри къыдэкIыгъэх. А пстэумэ зэфэхьысыжь инхэр пшIынхэм, лъапсэмрэ шъхьапэмрэ узэдяплъыным уфакъудыи.\nАпэрэ усэу ытхыгъэхэмкIэ ЛIыхэсэ Мухьдинэ зэрыкIощт лъагъор къэшIэгъоягъ. Дунаим, уахътэм, цIыфым язэфыщытыкIэ анахь гурыIогъуаехэм, къэубытыгъуаехэм нахь зыфащагъэу, «авангардизм» зыфиIорэм нахь зыфикъудыеу, гупшысэ куур тамыгъэ горэхэмкIэ нахь агъэунэфэу тхэхэри усакIохэм ахэтыгъэх. Ащ фэдэ художественнэ зэфэхьысыжьым илъэныкъо горэхэри ащ зыхимыщагъэхэу щытэп. Ау ащ ипоэтическэ гупшысэ тыкъэзыуцухьэрэ дунаим, ащ ицIыф шэнхэм, зэфыщытыкIэхэм япхыгъагъ. ЛIэшIэгъухэр, илъэсхэр, мафэхэр, такъикъхэр шъо зэфэшъхьафхэмкIэ тигъэлъэгъунхэм пылъыгъ, тизэхашIи тигупшыси ащкIэ къеушъэ. Гухэлъ шъхьаIэу къыдэхъу шIоигъоу зыкIэхъопсырэр усэ заулэхэм занкIэу къащеIо. Ащ фэд, гущыIэм пае, «ХэкIырэм фэдиз хэмыхъожьмэ» зыфиIорэр:\nСыщыIэзэ гур сымытышъумэ,\nСигъашIэ хъунба пкIэнчъы.\nЛIыхэсэ Мухьдинэ иапэрэ тхылъ цIыкIоу «Гум илъагъу» зыфиIорэм къыщыкIэдзагъэу усэ зэфэшъхьафхэр — «Опсэу, сичыл», «Сикъоджэ цIыкIу», «Адыгэ къуадж», нэмыкIхэр къыхиутыгъэх. Илъэсхэм, уахътэм ялъытыгъэу гупшысэм зехъожьыми, иусэ-гупшысэмэ янахьыбэр къуаджэм епхыгъ — къуаджэр, лэжьакIор, губгъор, ахэм язэфыщытыкI, нэмыкIхэм. Зэхэфыгъуаеу губгъом шIоигъор, мэкъумэщышIэмрэ губгъомрэ зэсэжьынхэ, зэрэшIэнхэ, зэгурыIонхэ фаеу елъытэ усакIом. («Узэсэн фае»). Ащ изакъоп, къуаджэр зэхэпшIэным, ирэхьат къыбгурыIоным пае гу шъхьаф ищыкIагъ, сыда пIомэ мыщ\nЛэжьыгъэр зэхехы, — щетхы усэ шъхьафэу «Гу шъхьаф ищыкIагъ» зыфиIорэм. Джары къуаджэм ибжыхьи, игъатхи, иогъуи, иошIуи, итыгъи, иощхи усакIом игупшысэ ренэу зыкIыхэлъхэр. Бжыхьэ ощхым зыгу риутыгъэ мэкъумэщышIэу мэфэ ошIум кIэхъопсырэм ыгу къигущыIыкIэу щиIощт «Уимэфэ ошIу» зыфиIорэ усэм:\nЩыIэп нахь Iазэ.\nНэмыкI усэу дунаим имыхъо-мышIэ оелэ мафэм фэгъэхьыгъэм «Ощх шIуцIэхэр» ыIуи еджагъ:\nКъещхых ощх шIуцIэхэр\nМэзыри лъапцI… — Джащ фэдэ гумэкIхэр «Огъу маф» зыфиIорэми хэлъ.\nОщхым иобраз лъэныкъуабэу, шъо зэфэшъхьафыбэу ЛIыхасэм иусэмэ ахэт, шIокIыпIэ имыIэуи ар шIуцIэ зэпытэп. Тыгъэр къепсы пэтзэ, ощх тIэкIуи къещхэу къыхэкIы. Ащ идэхагъи загъорэ къеубыты тхакIом. Ащ фэд «Тыгъэ ощх» зыфиIорэр:\nАу дунаир, чIыгур, мэкъумэщышIэр, лэжьыгъэр зэрэзэпхыгъэхэм къапкъырыкIырэ философскэ гупшысэр мы ыпшъэкIэ зигугъу къэтшIыгъэхэм анахь чыжьаIоу макIо, лъапсэхэри нахь куоу хэхьэх. Щысэу къэбгъэлъэгъон плъэкIыщтыр макIэп. Анахьэу ар нэрылъэгъу къыпфэзышIыщтхэм ащыщ тхылъэу «Жъогъо Iапчъэр» къызэриублэрэ усэу «Силэжьыгъац» зыфиIорэр. Ипэублэ шъыпкъэм Ф. М. Достоевскэм игущыIэхэр тыгу къегъэкIыжьых: «Лэжьыгъацэр мыкIодмэ, мышъумэ, чIым къыхэкIыщтэп». Гурышэ лъагъоу усакIом хихырэм а гущыIэхэм татыращэ. Лэжьыгъацэм ежь ыпсэ етышъ, ежь фэдэу цишъа, шъэ заула тетэу гъэжъуашъхьэ, натрыфышъхьэ, коцышъхьэ ычIыпIэ къырегъэуцо. Лэжьыгъэцэ цIыкIури уеплъымэ, зи кIоцIымылъыхэ фэд. Ау сыд фэдиз кIуачIа ащ иIэр! Мин, миллион пчъагъэу, нахьыбэу зэхахъомэ, хьаджыгъэу, хьалыгъоу, пIастэу цIыфым игъомыл. Сыд фэдизрэ лэжьыгъэцэ заулэм цIыфыр гъэблэ хьадэгъу чIыпIэ рищыжьэу къыхэкIыгъ. Ежьыри чылапхъэу чIым хэлъ зыхъукIэ сыд фэдизрэ кIодыпIэ чIыпIэ ифэра! Зэ фабэр фимыкъоу, зэ ощхыр имакIэу, е тIури къебэкIымэ игъонэмыс чIыгум хашIыхьэу. КъыхэкIыгъахэми ащ нахь къин макIа ылъэгъурэр?\nСэшIэ, къин укъэкIыныр!\nТыгъэр къыоплъымэ щтагъоу\nХьылъэ тичIы утетыныр.\nА цIыф дэдэу ежь ыпсэ хилъхьэзэ лэжьыгъэр къэзыгъэкIыгъэм ифэмыфыгъэкIэ, ишъхьахынагъэкIэ а чылапхъэм ылъапсэ чIыгум хэкIодэжьэуи, е игъом Iуамыхыжьымэ а чIыгу дэдэм хэтэкъожьмэ, къыкIэлъыкIорэ илъэсым къашIокIыжьэуи, техьэхэмэ раупкIыжьэуи къыхэкIы. ЦIыф насып тхьапш ащ ебгъэпшэн плъэкIыщтыр. А къин пстэур къызэпичызэ, сыд фэдиз кIуачIа, амала, тыгъа, фаба, шынэгъакIа, пытагъа, шъэбагъа а лэжьыгъацэм зыхищэрэр къыкIэлъыкIорэ илъэсым чылэпхъацэ хъужьынышъ, ежь ыпсэ хилъхьэзэ, фэдэ пчъагъэкIэ цIыфым къетэжьыным пае.\nДжа пстэур гукIэ, шъхьэкIэ зэхыуигъашIэзэ усакIом исатырхэр кIещых. КъыгурэIо улэжьыгъэцэныр, учылэпхъэныр, чIыгум укъыхэкIыгъэми жьыбгъэм уIэкIэкIыныр, тыгъэм зыдэбгъэзэныр зэрэмыпсынкIэхэр. Чылапхъэр хилъхьэзэ гъэсэпэтхыдэр кIэлъеIо: «ШIомыкIэу чIыгур тшIошIыгъэми, / УчIэмыкI ыбгъэгу хьалэл». УсакIом игупшысэ зыдакIорэр къэшIэгъуаеп: шIум, дэхагъэм, гукIэгъум афэлэжьэрэ, ежь фэдэм инасып, ихъяр, идахэ, икъин дэзыIэтырэ, цIыфыгъэм, лIыгъэм, зэфагъэм апае зыпсэ зыгъэIылъыным фэхьазыр цIыфыр лъэпкъымкIэ лэжьыгъац, чылапхъ:\nСэ сидэхагъи а губгъом,\nШъухаслъхьэ къэси сыжъудалIэ,\nЛэжьыгъацэм игугъу ышIы зыхъукIэ усакIор джыри нахь чыжьэу маплъэ, нахь куоу чIэIабэ. Лъэпкъ культурэм идунэе фестиваль ылъэгъоу, «Тятэжъмэ яорэдхэр» зэхихы зыхъукIэ, ащ игупшыси гугъэ ин хэлъ: «Чылапхъэ тиI! Чылапхъэ щыIэмэ, / Къэхъун ари езыутыжьын». А гущыIэхэр къызыхэтхыгъэ усэу «Чылапхъэ хъужьыщт орэдхэр» зыфиIорэм икIэух сатыриплIымэ гупшысэ шъхьаIэр къагъэпытэжьы:\nЛъэпкъым псэм щыщэу\nЛъым хэлъэу къэнэжьых,\nА лъэпкъ гумэкIыр шъхьафэу, кIэгъэтхъыгъэу усэ макIэп зыпхырыщыгъэр. Ахэр зы чIыпIэ иубытэгъуаехэу, Iофыгъуабэмэ алъыIэсхэу, лъэхъэнэ чыжьи охътэ благъи къызэлъаубытэу гъэпсыгъэх. Адыгэгур къызэрэтеорэр щагъдыим ичъэ макъи щызэхэпхыщт, лъапсэхэр къызыщежьэхэрэм алъэIэсыжьых, адыгэ гущыIэм, адыгабзэм, адыгэ шхыным, адыгэ пщынэм, нэмыкIыбэхэм ядунай ухащэжьы. Адыгэ шхыным иIэшIугъэ къэпшIэным пае, адыгэ Iани, адыгэ шхакIи ищыкIагъэхэу, гъомлапхъэу лъэпкъым ылъ хэхьагъэм ащ ихабзи ыбзи къыгъэнэжьыгъэхэу усакIом елъытэ («Адыгэ шхыныр»).\nАщ къыгурэIо лъэпкъым итыгъуаси инепи гушIогъо закIэу зэрэзэхэмылъыр. «Адыгэгур» зыфиIорэ усэм гъэшIэ гъогоу лъэпкъым къыкIугъэм, зэгорэм ар лъэшэу зэрэщытыгъэм щырыплъэжьыгъ, гушхоныгъэ зыхэлъ зэфэхьысыжь ышIыгъ:\nАу ащ пыдзагъэу непэ зыгъэгумэкIырэ упчIэ инхэр зэкIэ къегъэущых:\nАу а гъогум\nЛIыхэсэ Мухьдинэ иусэхэр мэкъумэщышIэм чIыгур зэрилэжьырэм фэдэу елэжьых. Ахэм Iоф зэрадишIэрэм фэгъэхьыгъэ гурышэ зэфэхьысыжьхэу тхылъмэ ахэгощагъэр бэдэд. Ахэр зэпхьылIэжьхэмэ, поэмэ псауи икъун. Марыба чыжьащэ умыкIоуи иаужырэ тхылъ угъоигъэу «Псалъэм ылъапсэхэр» зыфиIорэм дэт усэ заулэхэм ацIэ къепIоми икъун: «Сигубгъу», «ЛэжьакIор», «IэшIагъэр», «ГумэкI-гупшысэхэр», нэмыкIыбэхэри.\nУсакIом зэриIорэмкIэ, усэ хъугъахэм гъатхэм ымэ IэшIуи, гъэмафэм ифаби, кIымафэм ичъыIи, бжыхьэм идэхэгъуи зэкIэ зыхищагъ. Загъорэ тыгъэ нэбзыйхэри къыхэжъыукIых. Джаущтэу тIэкIу-тIэкIузэ дунэе псаур усэм къыхахьэу регъажьэ. ИI ащ фэди «Зэрэдунаеу усэм хэсэщэ» ыIоу.\nДжащ фэдэзэ, поэмэ кIэкI псау пIоми хъунэу произведение шъхьаф «Усэр» еIошъ етхы. Ыпэрэ усэ бгъузэ кIэкIхэм ахэкIышъ, иуси иадыгабзи ащ пытэу щызэпхыгъэхэу егъэпсы:\nСигъашIи макIэп —\nЖэкIэфы хъужьыгъэ гупшысэр.\nНым фэдэ къабзэу\nАдыгабзэм фэгъэхьыгъэ усэхэу «Ихахъо сыдэгуIэ», «Къагъоты сыгу зыдэщыIэр» зыфиIохэрэр, фэшъхьафхэр\nУсакIомкIэ гущыIэр зэпыгъэщэгъуаеп, макъэр зыпкъ ригъэуцон, чэщ реным егупшысэмэ, гуми сурэт горэ ышIын. Ау «Сиусэ» зыфиIорэм къызэрэщиIоу, макIэ къызэрэхэкIырэр пчэдыжьым къэущыжьмэ иусэ «псэ тIэкIу къысэтба, псэ!» ыIоу къемыдэожьэу. Арышъ, лэжьакIор пкIахэмэ шIуанэр чIимыдзыжьэу зыгорэм зэрэриусэижьырэм фэд ежьыри:\nА пстэуми язакъоп. Гупшысэу, хъугъэ-шIагъэу иусэхэм ахищэрэр бэ. Иапэрэ тхылъ цIыкIоу зыцIэ къетIуагъэми уащыIукIэщт общественнэ, гражданскэ, патриотическэ макъэхэр къызхэIукIыхэрэм. Ахэр усакIом ихэгъэгу, ихэку, икъуаджэ афэгъэхьыгъэх, адыгагъэм, цIыфыгъэм, ным идахэ уахэзыщэхэрэри ахэтых. Мары, гущыIэм пае, ным иIэшIугъэ зылъыIэскIэ «Сыкъыпфэсакъы» зыфиIорэм къыщиIорэр:\nФилософие гупшысэ къинхэу, куухэу непэрэ щыIэкIэ зэпыщытым хэлъхэм якъызэIухын Мухьдинэ псынкIэ къыфэхъурэп. Сыда пIомэ а дунаир тIоу, щэу, нахьыбэу гощыгъэ, ахэр зэпыщытхэуи къыхэкIы. Ар усакIом итхыгъэхэм бэрэ ащызэхэошIэ. ЦIыфымрэ чIыгумрэ зэдиштэхэу къызщыхэкIырэм усакIом бэрэ кIегъэтхъы ахэм зэрямызакъор, тыгъэри, мазэри, жъуагъохэри ахэм къызэряшIэкIыгъэхэр, а пстэур хэмытэу цIыфыри, чIыгури щыIэнхэ зэрамылъэкIыщтыр, гъуни нэзи зимыIэ дунаимрэ уахътэмрэ ахэр зэращызэпхыгъэхэр. Джары ахэм алъапсэхэр чIыгум зэрэхахьэхэрэр, аущтэу щымытыми зэрэкIодыщтхэр усэ зэфэшъхьафхэм зыщыщакIигъэтхъырэр. Ащ рипхызэ, гъэшIэгъонэу къызэIуехы цIыфым, лъэпкъым алъапсэхэр чIыгум зэрепхыгъэхэм дакIоу гъэшIэ гъогоу къыкIугъэм, илъэс минхэм зэригъэуIугъэ зэфэхьысыжь кIэн инхэм, шэн-хэбзэ хэхыгъэхэр зэрахэлъхэр, ахэр щыбгъэзыенхэ зэрэумылъэкIыщтыр. Ар къызэрэбгъэшъыпкъэжьын плъэкIыщт усабэхэр иаужырэ тхылъ угъоигъэ инитIоу «ЛIэшIэгъумэ ашъохэр» (2005), «Псэм ылъапсэхэр» (2019) зыфиIохэрэм адэбгъотэщтых. Ащ фэд «ЛIэшIэгъумэ яжьызэпео» усэри. Ащ мырэущтэу къыщеIо:\nПсэ цIыкIур егъэчэрэзы.\nМафэ къэс зэпымыоу къысэджэ:\n— СыолъэIу, сымышI сымаджэ.\nАры шъхьае, джащ фэд дунаир, зэфэмышIу-зэшIоIугъэу тетыр бэ. Емрэ шIумрэ узахищэкIэ, ахэр зэрэзэбэнхэрэр нэрылъэгъу къыпфешIы. АхэмкIэ ушъагъэ «ЛIэшIэгъумэ ашъохэр» зыфиIорэ тхылъыри. Ау угу къэзыгъэшIун\nЦIыфым тыгъэр ыгощырэп.\nУсэ заулэкIэ улъыкIуатэмэ, «Силажьэр» зыфиIорэм мыщ фэдэ гупшысэ-\nхэм уащыIукIэщт: «Нахьыбэ згъотмэ, Симылъкуи хахъомэ, ГумэкIми хахъо. ЦIыфыгур нахь лъэшэу кIэсэшIэ, ЦIыфыгум хэмыхъоу ГъашIэм хэхъона? Силажьэр чIыгум къыздешIэ». Ащ пыдзагъэу усакIом къызэIуехы баиныгъэмрэ цIыфыгумрэ зэрэзэпхыгъэхэр. Нахьыбэ бгъоты къэси цIыфыгум иIофшIэни нахь хэхъо, ащ къыхэкIэу ищыIэныгъи егъэкIэкIы. «ГъуаткIор» усэ кIэкI, ау а пстэур гъэшIэгъонэу тхакIом къыщызэIуехы. УпчIи къегъэуцу: тэлъэгъуа псы гъуаткIом фэдэу гур зэригъукIырэр?\nУсакIор къэуцу имыIэу ащ фэдэ упчIэмэ алъэхъу. Ар «Тэгугъэ», «ЦIыфым пае унэ», «ЩыI лъагъо», «Дунаир зэхапшIэмэ», «Шъыпкъагъэм игъогухэр», «Гум къыщежьэрэ нэпсхэр» зыфиIорэ усэхэм, нэмыкIыбэхэми уяджэмэ, нэрылъэгъу къыпфэхъу. Ахэм къащытэджырэ упчIэхэм яджэуапхэр ахэбгъотэщтых нэмыкI усэхэми. Мыщ дэжьым зигугъу къыщыпшIын плъэкIыщтыр макIэп: «Рэгъуазэ», «Зыфаер ыгъотмэ», «Нахьыбэ егъашIэ», «Огум инэплъэгъу», «ЦIыфэу шIулъэгъу зымышIэрэр». Аужырэр къыдэплъытэжьмэ, гучъыIэхэри, густырхэри, шIум е ем фэшъхьаф зымылъэгъухэрэри ахэтых.\nГустырымрэ гучъыIэмрэ уатегущыIэныр Iоф кIыхьэ-лыхь. ХэбгъэунэфыкIымэ хъущтыр гучъыIэр, Мухьдинэ зэриIоу, пцIым, жъалымагъэм нахь псынкIэу зэряпкIырэр ары. НэмыкI лъэныкъо гъэшIэгъони къыхегъэщы усакIом: «ШIулъэгъуныгъ» зыфаIорэр зымышIэрэ цIыфыгухэри щыIэх. Ар къызщыриIотыкIырэ усэми ебгъукIогъуай:\nДжыри усэ мыхъугъэ гупшысэр,\nСыфэсакъзэ, аркъэнэу сэщыхьэ.\nГъэтхэ огум жъуагъохэм ащэхьэ.\nКъысэхъуапсэ, ау къыфэIошъурэп.\nГоо IофкIэ кIэнэкIалъи сишIын.\nАу шIулъэгъум цIыфым къыритырэр\nЗэхишIэшъурэп. Сыдэу зишIын?\nГупшысэ куу хэлъ нэмыкI усэу «Шъыпкъэм илъагъо» зыфиIорэм. ЫIэшъхьитIукIэ ылэжьырэм ифедэу Тхьэм къыритыжьырэм итхъагъо мэбагъо, зэрэцIыфыри зыдешIэжьы. Джары гушхоу къызкIиIорэр:\nЧIыгу хьалэлыр сэлэжьы.\nА гупшысэр лъигъэкIуатэзэ, гумрэ псэмрэ язэфыщытыкIэ, ахэр нэм ымылъэгъурэ Iудэнэ псыгъожъыекIэ зэрэзэпхыгъэхэм лъэIэсы. Гур, гукIэгъур, цIыфыгъэр, хьилагъэр, ахэм къяшIэкIыгъэ гупшысэ къэубытыгъуаехэр апхырыщыгъэхэу, цIыфымрэ дунаимрэ язэфыщытыкIэхэм лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ уаригъэгупшысэжьэу усэ зэрыблэхэр Мухьдинэ ытхыгъэх. УсакIо джыри къэхъугъэпщтын ныбжьыкIэ шIулъэгъум, гум рихьыгъэ пшъашъэм кIалэр зэрэфыщытым, «шIулъэгъуныгъ» зыфаIорэм зэрэпсаоу алъымыIэсыгъэ. ЛIыхэсэ М. ахэм ахэкIыжьыгъэп, шIулъэгъу дахэм фэгъэхьыгъэу ытхыгъэри макIэп. Ащыщхэр гущыIэкIэ уалъыIэсыным нахьи, гукIэ, псэкIэ зэхэпшIэнхэм нахь уфекъудыи.\nДунаим усакIо къытехъуагъэпщтын ным, нэнэжъым, шыпхъум, шIу ылъэгъугъэ пшъашъэм ядахэ ымыIуагъэу. ЛIыхэсэ Мухьдини ахэм ахэкIыжьыгъэп. Бзылъфыгъэм фэгъэхьыгъэу зы усэ нэмыIэми дэмытэу тхылъ гори къыдигъэкIыгъэп. Ащ фэдэ усэу ытхыгъэхэм янахьыбэр философие гупшысэмэ зэлъаIыгъ. Рэзэныгъэ ин ахэлъэу гъэпсыгъэх усэхэу «Сыкъыпфэсакъы», «Сыдэу дэгъу, тян», «ГукIэгъу» («ЛIэшIэгъумэ ашъохэр»), «Нышъор», «Ным игунахь», «Ным игукIэгъу», «Ныкъылъфыгъэр», «Бзылъфыгъэр» («Псэм ылъапсэхэр») зыфиIохэрэр. Мыхэр ным фэкIорэ гукIэгъу гущыIэ фабэхэмкIэ тхыгъэх. Лирическэ героир ренэу щагум дэтэу, унэм исэу ылъэгъунэу, ымакъэ зэхихы зэпытынэу фай.\nДжыри нахь «дахэу, нахь шъабэу къэIух «Сабый къэхъуфэ», «Ныкъылъфыгъэр», «Сабыим пае» зыфиIохэрэр, нэмыкIхэри. «Сянэжъэу Дадыу» зыфиIорэр, поэмэ псау пIоми хъунэу, ежь янэжъ шъыпкъэм фэгъэхьыгъ. Ащ ишIушIагъэ, игъомлэпхъэ IэшIу зылъымыIэсыгъэ Хьалъэкъуае дэсыгъэп. Ащ ыIэ зынэсырэ сабыир насыпышIо хъущтэу алъытэщтыгъэ. Ау щыIакIэр ренэу ащ фэдэ зэкIагъэп. «Нымэ ягъогу» зыфиIорэ усэм ахэмэ щыIэкIэ хьылъэу къызэпачыгъэм утырещэ. Унэпс къэмыкIоу уеджэн плъэкIырэп нэмыкI усэу «Сшыпхъу нахьыкI» зыфиIорэм. Ар дунаим зэрехыжьыгъэм егупшысэ зыхъукIэ, икIэлэцIыкIоу ибэу къэнагъэр зилъэгъукIэ ежь усакIоми ыгу къызэхахьэ.\nАщ фэдэ бзылъфыгъэ ныбжьыкIэмэ яшIулъэгъу зи къимыкIэу щыIакIэр зэраIэкIэкIырэр къащыреIотыкIы «Зыми имые бзылъфыгъэр», «СыбдэгущыIэ» зыфиIорэ усэхэм. НэмыкI усэу «УкIытэу ритэкъухьагъэр» зыфиIорэм пшъэшъэ ныбжьыкIэу иукIыти, идэхагъи, иIэдэби зымыгъэфедэшъугъэхэм усакIор зэряплъырэр къыщеIо. Ащи блэкIышъ, зидэхагъэ зыщэзэ, аркъ, тутын ешъозэ зищыIакIэ къэзыхьырэ пшъашъэхэми алъэIэсы.\nНэмыкI лъэныкъокIэ узэкIаубытэ бзылъфыгъэм фэгъэхьыгъэу ЛIыхэсэ М. ытхыгъэ усэхэм, орэдхэм ащыщхэм. Анахьэу непэрэ щыIакIэм пшъэшъэ ныбжьыкIэхэр зэрехъулIэхэрэм зылъыIэскIэ, гур зыгъэцIыкIурэ сурэтхэр уапашъхьэ къеуцох. Ащ фэд, гущыIэм пае, «Неущ» зыфиIорэ усэр.\nНепэ тызхэт щыIэкIэ Iужъум къыздихьырэ мыхъо-мышIабэр ыгукIи ыпсэкIи къин къызэрэщыхъухэрэр зэхыуигъашIэу Мухьдинэ иусэхэм ахэтыр макIэп. Шъыпкъэ, ащыщхэр публицистикэм, гущыIэ лъэшхэм дахьыхых, ау уигупшысэрэ уизэхашIэрэ зезыщэрэ лъэныкъуабэхэм уащырехьылIэ. Ежь усакIори ахэм къапкъырыкIызэ, гупшысэрэ сатырэхэм, философие ин зыхэлъ лирикэм нахь зыфекъудыи. Ахэм къапкъырыкIыгъэх «ЛIэшIэгъумэ яжьызэпео» зыфиIорэм хэт гущыIэхэр:\nГур егъэпшъы, сымаджэ ешIы.\nАщ епхыгъэ гурышэ нахь теубыта-\nгъэу «ЧIыгум сыфэгумэкIы» зыфиIорэ-\nЧIыгур нахьыжъы мэхъу,\nТыгъэми ыкIуачIэ къыкIечы.\nЧIыгур нахьыжъы зышIырэр\nЦIыф цIыкIум иутын.\nМы гущыIэхэми нэрылъэгъу къыпфашIы цIыфым изекIуакIэ, ыгу, игукIэгъу Мухьдинэ бэрэ зэралъыIэсырэр. Ахэм афэгъэхьыгъэ усэхэр къыхэуушъхьафыкIыхэмэ, усакIом ежь иIэрылъхьэ, ежь ие шъыпкъэ гупшысэхэмкIэ, къэIуакIэхэмкIэ, сурэт къэгъэлъэгъуакIэхэмкIэ зэфэхьысыжь шъхьаф пшIын плъэкIыщт. Анахьэу бэрэ къызфигъэзэжьырэр гур ары. Ицыхьэ телъэу кIегъэтхъы: «ХъяркIэ цIыфыр гумэкIмэ, // ГумэкIым цIыфыгум хегъахъо», е нэмыкIэуи къеIо: «ШIошъхъуныгъэм // ЦIыфыгур еIэты».\nДжарыба цIыфыгум уфэсакъын фаеу зыкIилъытэрэр, ау тэ ащ етшIэнэу зи къэдгъанэрэп:\nТэухы, тэукIы, тэуIэ…\nАуми гукIэгъур къенэжьы.\nЕтIани лъэу кIэтым ышъо\nЛIыхэсэ Мухьдинэ «КIэлэцIыкIумэ апае тхыгъэхэр» ыIуи «Псэм ылъапсэхэр» зыфиIорэ тхылъ угъоигъэшхоу 2019-рэ илъэсым къыдигъэкIыгъэм усэ заулэ къыщыхиутыгъ. Бэ хъурэп, ау уяджэнэу узыфежьэкIэ узэкIаубытэ. ЛъэныкъуитIури зэфэдэу кIэлэцIыкIумэ афэгъэхьыгъэри, ахэм апае ытхыгъэхэри ащкIэ зэфэдэх. Нахь узыIэпызыщэрэр кIэлэцIыкIу гупшысэ, зекIокIэ-шIыкIэ лъэныкъохэр къизыIотыкIыхэу «Сянэ кIэлэегъадж», «Сырынэ», «Бзыухэр», «Анахь дэгъур къахэсэхы» зыфиIохэрэр, нэмыкIхэри арых. Герой шъхьаIэмэ ащы-\nщэу Мосэ фэгъэхьыгъэхэри мыщ хахьэх. УзIэпызыщэрэмэ ащыщых усэкIэ тхыгъэ пшысэхэу «Къамзэгур», «ЛIыжъымрэ чъыгымрэ», «Щыгъу унэм икъэбар», «Цокъэ плъыжьхэр» зыфиIохэрэр. «Б… икъэбар» ыIоу ауж дэдэ итыр поэмэ псау пIоми хъущт.\nДжахэм афэдэх ЛIыхэсэ Мухьдинэ иусэхэр. Непэ тэ тызтегущыIагъэр усэ закъохэр арых ныIэп. Джыри тапэ илъых усакIом ипоэмэхэр, иорэдхэр, идраматургическэ тхыгъэхэр. Ахэми охътабэ темышIэу талъыIэсыщт.\nПредыдущая КIуачIэм къулаир игъус\nСледущая «Айщэт» еплъынхэ алъэкIыщт


Прокуратурэм иIофышIэхэм ямэфэкIкIэ афэгушIуагъ — Адыгэ макъ\nПрокуратурэм иIофышIэхэм ямэфэкIкIэ афэгушIуагъ\nРедактор 13.01.2021 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nУрысые Федерацием ипрокуратурэ иIофышIэ и Мафэ фэгъэхьыгъэ зэIукIэу тыгъуасэ щыIагъэм Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат хэлэжьагъ. Республикэм ипрокурорэу Игорь Шевченкэм Iофтхьабзэр зэрищагъ.\nЗэIукIэм хэлэжьагъэх Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет – Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, Адыгэ Республикэм и Апшъэрэ хьыкум и Тхьаматэу Шумэн Байзэт, прокуратурэ къулыкъухэм яIофышIэхэмрэ яветеранхэмрэ.\nУрысые Федерацием и Генеральнэ прокурорэу Игорь Красновым Iофтхьабзэм хэлажьэхэрэм видео амалкIэ закъыфигъэзагъ, Адыгэ Республикэм ипрокуратурэ иIофышIэхэм псауныгъэ пытэ яIэнэу, яIофшIэн гъэхъагъэхэр тапэкIи щашIынэу къафэлъэIуагъ.\nНэужым Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат къэзэрэугъоигъэхэм закъыфигъэзагъ. Ащ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, илъэс 300 фэдиз хъугъэ прокуратурэр къэралыгъом икIэгъэкъон пытэу зыщытыр, хабзэр къызэрэдалъытэрэм, цIыфхэм яфитыныгъэхэмрэ яшъхьафитыныгъэрэ къызэраухъумэрэм гъунэ залъифырэр.\n«Прокуратурэм щылажьэхэрэр яIофшIэн зэрегугъухэрэм бэкIэ елъытыгъ общественнэ зыпкъитыныгъэр зыфэдэщтыр, тиреспубликэ социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэ егъэшIыгъэнымкIэ, инвестициехэр нахьыбэу къыхалъхьанхэмкIэ ахэм бэ ашIэрэр. Прокуратурэм иIофышIэхэр хьалэлэу хэгъэгум зэрэфэлажьэхэрэмкIэ, язэфагъэкIэ, пшъэдэкIыжь зэрахьырэр икъоу къазэрагурыIорэмкIэ сыдигъуи къахэщыщтыгъэх», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nДжащ фэдэу республикэм и ЛIышъхьэ прокуратурэм иветеранхэми зэрафэразэр къыхигъэщыгъ. Нахьыжъхэм рахьыжьэгъэ Iофыр прокуратурэм щылэжьэрэ ныбжьыкIэхэм зэрэлъагъэкIуатэрэр, гъэрекIо лъэныкъо пстэумкIи ахэм гъэхъагъэхэр зэрашIыгъэр КъумпIыл Мурат хигъэунэфыкIыгъ.\n«Хэгъэгум и Президентэу Владимир Путиным мызэу, мытIоу хигъэунэфыкIыгъ прокуратурэм иIофышIэхэм IэпэIэсэныгъэу, цIыфыгъэу, теубытэныгъэу ахэлъым хэгъэгум рэхьатныгъэ илъыщт-имылъыщтым, хабзэхэр къызэрэдалъытэщтхэм, цIыфым ифитыныгъэхэмрэ ишъхьафитыныгъэрэ къызэраухъумэщтхэм бэкIэ зэрялъытыгъэр. Тэ пшъэрылъ шъхьаIэу зэкIэми зэдытиIэр республикэм исхэм ящыIэкIэ-псэукIэ зыкъегъэIэтыгъэныр ары», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nРеспубликэм ипащэ зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, пандемием илъэхъани лъэпкъ проектхэм япхырыщын республикэм щылъагъэкIотагъ. Лъэныкъо заулэхэмкIэ гъэхъагъэхэр зэрашIыгъэр федеральнэ гупчэм хигъэунэфыкIыгъ. Мыщ фэдэ лъэхъэнэ мыпсынкIэм Адыгеим ипрокуратурэ республикэм ихэбзэ къулыкъухэм ящыкIэгъэ IэпыIэгъур аригъэгъотыгъ.\nАдыгэ Республикэм ипрокурорэу Игорь Шевченкэм зэдэлэжьэныгъэ дэгъу къызэрэдыряIагъэмкIэ республикэм ипащэхэм тхьашъуегъэпсэу ариIуагъ. Республикэм ипрокурор ямэфэкIкIэ иIофшIэгъухэм афэгушIуагъ, шIоу щыIэр зэкIэ къадэхъунэу, япшъэрылъхэр еIолIэнчъэу агъэцэкIэнэу афэлъэIуагъ.\nАдыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет – Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэри, Адыгэ Республикэм и Апшъэрэ хьыкум и Тхьаматэу Шумэн Байзэти къэзэрэугъоигъэхэм къафэгушIуагъэх.\nПрокуратурэм иIофышIэ анахь хъупхъэхэм Адыгэ Республикэм икъэралыгъо тынхэр афагъэшъошагъэх. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ и УказкIэ медалэу «Адыгеим и Щытхъузехь» зыфиIорэр Адыгэ Республикэм ипрокурор игуадзэу КIыкI Исмахьилэ, щытхъуцIэу «Адыгэ Республикэм изаслуженнэ юрист» зыфиIорэр Адыгеим ипрокурорэу Игорь Шевченкэм, Адыгэ Республикэм ипрокурор игуадзэу Алексей Козачек, Адыгэ Республикэм ипрокурор иIэпыIэгъу шъхьаIэу Уджыхъу Юрэ афагъэшъошагъэх. Республикэм и ЛIышъхьэ иунашъокIэ Адыгеим ипрокуратурэ иIофышIи 3-мэ рэзэныгъэ тхылъ аратыгъ. Прокуратурэм иIофышIэ заулэмэ ведомствэ тынхэмрэ Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет – Хасэм идипломхэмрэ афагъэшъошагъэх.\nIофтхьабзэр зыщаухыщтым дэжь Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат дэгъоу зэрэлажьэхэрэм фэшI Адыгэ Республикэм ипрокуратурэ иIофышIэхэм джыри зэ тхьашъуегъэпсэу ариIуагъ, щыIэкIэ-псэукIэ дэгъу яIэнэу, яIофшIэн гъэхъэгъакIэхэр щашIынэу афэлъэIуагъ.\nПредыдущая КIэлэцIыкIу ибэхэр зыщаIыгъхэм щыIагъ


Препарат Баклофен: инструкция по применению, цена, описание.\nЛиорезал: инструкция по применению, цена, описание.\nФеназепам: инструкция по применению, цена, описание.\nБимарал: инструкция по применению, цена, описание.\nРезерпин: инструкция по применению, цена, описание.


Адыгэ Хэку Таймс: Азарбайджанрэ Армениемрэ язао нэбгрэ 30 фэдиз хэкIодагъ\nАзарбайджанрэ Армениемрэ язао нэбгрэ 30 фэдиз хэкIодагъ\nИнформацие агенствэу Кавказ Узылым къызэритхырэмкIэ, непэ, мэлылъфэгъум и 2-м, Азарбайджан идзэмрэ Армением иджэмрэ Нагорнэ-Кэрабахъ зыфиIорэм щызэзэуагъэх. Ащ Азарбайджаным идзэ щыщ зэолI нэбрэ 12 хэкIодагъ Армением идзэ щыщ нэбгрэ 18 хэкIодагъ. Пшъы заулэ бгъуитIумкIи уIагъэх.\nАзарбайджанрэ Армениемрэ Нагорнэ-Кэрабахъ илъэс 20 нахьыбэ хъугъэу зэтрахы. 1994 илъэсым зэмызэонхэу бгъуитIури зэгурыIогъагъэх. Арэ къакIорэ Нагорнэ-Кэрабахъ хэгъэгу шъхьэфит фэдэу мэпсэу ау дунаемкIэ ар ащтагъэп.


Депутаты заслушали информацию о реализации в республике национальных проектовЛъэпкъ проектхэр республикэм зэрэщагъэцакIэхэрэм депутатхэр едэIугъэх\nЛъэпкъ проектхэр республикэм зэрэщагъэцакIэхэрэм депутатхэр едэIугъэх\n29 июля 2020 года 16:21\nБэдзэогъум и 29-м Къэралыгъо Совет – Хасэм изэхэсыгъо депутатхэм повесткэм ианахь Iофыгъо шъхьаIэхэм ащыщ зэхафыгъ. «Правительственнэ сыхьатым» къыхиубытэу ахэр едэIугъэх АР-м иминистрэхэм я Кабинет къыгъэхьазырыгъэ къэбарэу УФ-м и Президент и Указэу «О национальных целях и стратегических задачах развития Российской Федерации на период до 2024-го года» зыфиIорэм иIахьэу лъэпкъ проектхэр Адыгеим зэрэщагъэцакIэхэрэм фэгъэхьыгъэм.\nДепутатхэр информацием щызыгъэгъозагъэхэр АР-м и Премьер-министрэу Александр Наролиныр ары. Финанс пчъагъэхэм ямызакъоу, лъэпкъ проектхэм ягъэцэкIэн епхыгъэ Iофтхьабзэу рахъухьагъэхэми ар игъэкIотыгъэу къатегущыIагъ.\nАР-м иминистрэхэм я Кабинет илIыкIо мы лъэныкъомкIэ анахь шъхьаIэхэм къащыуцузэ, къыхигъэщыгъ Адыгэ Республикэм лъэпкъ проект 11 ыкIи региональнэ проект 50 зэрэщагъэцакIэхэрэр. Региональнэ проектхэм 2020-рэ илъэсым сомэ млрд. 4,2-рэ апэIухьащт, ащ щыщэу: федеральнэ бюджетым – млрд. 3,6-рэ, республикэ бюджетым – млн. 558-рэ, чIыпIэ бюджетхэм – млн. 37-рэ, мыбюджет къэкIуапIэхэм ыкIи фондхэм ямылъкоу млн. 44-рэ къатIупщыгъ. Бэдзэогъум и 17-м, 2020-рэ илъэсым ехъулIэу млрд. 3,7-рэ зытефэрэ зэзэгъыныгъэхэр зэдашIыгъэх, ар зэкIэ мылъкоу региональнэ проектхэм атефэнэу щытым ипроцент 87,5-рэ, агъэцэкIагъэр сомэ млрд. 2-м ыуас е мылъкоу къатIупщынэу щытым ипроцент 48,1-рэ.\nИкIыгъэ илъэсым итыгъэгъэзэ мазэ АР-м иминистрэхэм я Кабинет 2030-рэ илъэсым нэс социальнэ-экономическэ хэхъоныгъэхэмкIэ Стратегиер ыштагъ. Апэрэ чэзыум, 2019 – 2024-рэ илъэсхэм стратегическэ ориентирэу агъэнэфагъэхэр лъэпкъ проектхэр ары.\nЛъэпкъ проектэу «Псауныгъэм» 2020-рэ илъэсым пэIухьанэу щытыр сомэ млн. 829-рэ. Проектым пшъэрылъ шъхьаIэу иIэр лIэхэрэм япчъагъэ къыщыгъэкIэгъэныр ыкIи медицинэ организациехэм кадрэхэмкIэ щыкIагъэ ямыIэныр. Бэдзэогъум и 17-м, 2020-рэ илъэсым ехъулIэу сомэ млн. 717-рэ аосэ зэзэгъыныгъэхэр ашIыгъэх, агъэцэкIагъэр млн. 438-рэ е процент 52,8-рэ. А проектыр агъэцакIэзэ, Адыгэ республикэ клиническэ онкологическэ диспансерым, Адыгэ республикэ ыкIи Мыекъопэ къэлэ сымэджэщхэм оборудованиякIэ ачIагъэуцо, Адыгэ республикэ кIэлэцIыкIу сымэджэщым хэхьэрэ диагностическэ гупчэми, кIэлэцIыкIу поликлиническэ отделениеми ящыкIэгъэ оборудованиер арагъэгъоты (техникэ единицэ 32-рэ), нэмыкIхэри.\nРеспубликэ проектэу «Апэрэ медико-санитарнэ IэпыIэгъум исистемэ хэхъоныгъэ егъэшIыгъэныр» зыфиIорэм къызэрэдилъытэу, ФАП 23-рэ ашIы, ахэм сомэ млн. 124-рэ апэIухьащт (сомэ млн. 70-рэ зытефэрэ зэзэгъыныгъэхэр зэдашIыгъах). Ахэм ягъэпсын тыгъэгъазэм и 30-м нэс аухынэу ары. ШышъхьэIу-Iоныгъо мазэхэм оборудованиеу ахэм ачIагъэуцощтхэм ищэфынкIэ аукционхэр зэхащэщтых.\nЛъэпкъ проектэу «Гъэсэныгъ» зыфиIорэм пшъэрылъ шъхьаIэу иIэр урысые гъэсэныгъэр пстэуми янэкъокъун ылъэкIыным фэщэгъэныр, лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ пIуныгъэ, гъэсэныгъэ дэгъу ыкIи социальнэ пшъэдэкIыжь зиIэ ныбжьыкIэхэр пIугъэнхэр ары. А проектым игъэцэкIэн пае сомэ млн. 866-рэ агъэнэфагъ. Бэдзэогъум и 17-м, 2020-рэ илъэсым ехъулIэу сомэ млн. 708-рэ аосэ зэзэгъыныгъэхэр ашIыгъэх, агъэфедагъэхэр сомэ млн. 312-рэ.\nМы проектым къыдыхэлъытагъэу 2020-рэ илъэсым аухынэу щыт нэбгырэ 1100-мэ ателъытэгъэ еджапIэу Мыекъуапэ щашIырэр, станицэу Ханскэм дэтыщт еджапIэу чIыпIэ 250-рэ зиIэр, къоджэ еджэпIи 9-мэ гъэцэкIэжьын IофшIэнхэр ащэкIох. Гъэсэныгъэ организацие 90-мэ цифровой гъэсэныгъэм исистемэ епхыгъэ оборудование ачIагъэуцуагъ. Джащ фэдэу мобильнэ технопаркэу «Кванториумыр», цифровой ыкIи гуманитарнэ профильхэм ягупчэу «Точка роста» зыфиIорэр къоджэ еджэпIэ 15-мэ, гъэсэныгъэ тедзэ кIэлэцIыкIухэм зыщагъотыщт чIыпIэ 4485-рэ агъэпсыгъ, ипсауныгъэкIэ щыкIагъэ зиIэ кIэлэцIыкIухэм гъэсэныгъэ ягъэгъотыгъэным дэлажьэх (мы псэуалъэхэм ачIэтыщт оборудованиер къафащэфы).\nЛъэпкъ проектэу «Демографием» епхыгъэ Iофыгъохэм язэшIохын пае сомэ миллиардрэ миллион 237-рэ къыхагъэкIыгъ. Бэдзэогъум и 17-м, 2020-рэ илъэсым ехъулIэу зэзэгъыныгъэу зэдашIыгъэхэр сомэ миллиардрэ миллион 215-рэ ауас, агъэфедэгъахэр млн. 345-рэ е процент 27,9-рэ.\nМы лъэхъаным Мыекъуапэ зы кIэлэцIыкIу IыгъыпIэ щаухы, къоджэ псэупIэхэм кIэлэцIыкIу IыгъыпIи 3 ащашIы, мыл площадкэ зиIэ спорт комплексым ишIын Мыекъуапэ щаухыгъ, джыри спорт комплекси 4 ашIы, региональнэ проектэу «Сабый къызыфэхъурэ унагъохэм IэпыIэгъу афэхъугъэныр» зыфиIорэм къыхиубытэу чIыпIэ къин ифэгъэ унэгъо 3407-мэ IэпыIэгъу афэхъугъэх.\nЛъэпкъ проектэу «Культурэм» къыфатIупщыгъэр млн. 106-рэ. Бэдзэогъум и 17, 2020-рэ илъэсым ехъулIэу проценти 100-у зэзэгъыныгъэхэр адашIыгъэх, сомэ млн. 74-м аосэ IофшIэнхэр агъэцэкIагъэх.\nМы лъэхъаным къоджэ псэупIэхэм культурэм иунэу адэти 5-м гъэкIэжьын IофшIэнхэр ащэкIох, модельнэ стандартым тетэу тхылъеджэпIи 2 зэтырагъэпсыхьэ, Фэдз культурэм и Унэу чIыпIэ 300-м телъытагъэу дашIыхьэрэр аухы. Гъэсэныгъэм иучреждениеу культурэм епхыгъэхэм ящыкIэгъэ музыкальнэ инструментхэр, оборудованиер, еджэн материалхэр арагъэгъотых.\n«Щынэгъончъэ ыкIи шэпхъэшIухэм адиштэрэ гъогухэр» зыфиIорэ лъэпкъ проектым игъэцэкIэн пэIуагъэхьанэу сомэ млн. 637-рэ агъэнэфагъ. Бэдзэогъум и 17-м, 2020-рэ илъэсым ехъулIэу млн. 491-рэ зыосэ зэзэгъыныгъэхэр зэдашIыгъэх, агъэфедэгъахэр млн. 440-рэ е процент 69-рэ.\n2020-рэ илъэсым автомобиль гъогухэм яобъект 49-мэ гъэцэкIэжьын ыкIи гъэкIэжьын IофшIэнхэр ащэкIох (объект 43-мэ ахэр ащаухыгъэх). Илъэсым икIэухым нэс камерэ 52-у гъогурыкIоным ишапхъэхэр зыукъохэрэр зыгъэунэфыщтхэр агъэуцущтых. 2021-рэ илъэсым автомобиль гъогухэм яобъект 54-мэ гъэцэкIэжьын ыкIи гъэкIэжьын IофшIэнхэр ащыкIощтых: «Адыгеяавтодорым» - объект 38-рэ, километрэ 53,11-рэ; МО-у «Къалэу Мыекъуапэ» - объект 14, километри 10,9-рэ; МО-у «Яблоновскэ къэлэ псэупIэм» - объекти 2, километри 2,2-рэ.\nПсэупIэхэм яшIын хэгъэхъогъэныр, цIыфхэр щыпсэунхэмкIэ щынагъоу щыт псэупIэхэр нахь мэкIэнхэр – джары «ПсэупIэхэр ыкIи къэлэ щыIакIэр» зыфиIорэм ипшъэрылъ шъхьаIэхэр. Ащ игъэцэкIэн пае мы илъэсым сомэ млн. 176-рэ зыосэ зэзэгъыныгъэхэр зэдашIыгъ, агъэцэкIагъэр сомэ млн. 136-рэ зытефэгъэ IофшIэн. Мы илъэсым общественнэ чIыпIэ 14-рэ щагу 34-рэ зэтырагъэпсыхьанхэу щыт (щагу 28-мэ ыкIи общественнэ чIыпIи 5-мэ IофшIэнхэр ащаухыгъэх). Адыгэкъалэ (Всероссийскэ зэнэкъокъоу «Къэлэ цIыкIухэр» зыфиIорэм ащытекIуагъ) дэт мемориальнэ комплексэу «ТекIоныгъэм» изэтегъэпсыхьан Iоф дашIэ. Илъэсым икIэухым нэс узыщыпсэункIэ щынагъоу щыт кв. м. 740-мэ цIыфхэр аращыжьыщтых. Мы IофшIэнхэм апае сомэ млн. 29-рэ агъэнэфагъ.\nПредпринимательствэ цIыкIумрэ гурытымрэ ыкIи унэе предринимательскэ инициативэхэм IэпыIэгъу афэхъугъэныр лъэпкъ проектхэм ащыщ. Ащ игъэцэкIэн сомэ млн. 267-рэ пэIуагъэхьащт, бэдзэогъум и 17-м, 2020-рэ илъэсым ехъулIэу агъэфедагъэр сомэ млн. 240-рэ е процент 90,2-рэ.\nДжащ фэдэу Александр Наролиным игъэкIотыгъэу къыIотагъ экологием, цифровой экономикэм, международнэ кооперацием ыкIи экспортым, цIыфхэм IофшIэн ягъэгъотыгъэным афэгъэхьыгъэ лъэпкъ проектхэм япхыгъэ IофшIэнэу зэшIуахыхэрэр.


Home » Adyghe » 04 John / ИУАН » 08\nposted by derDaniel on Fri, 06/11/2010 - 13:00\nБзылъфыгъэу зинэ зышІэ пэтэу аубытыгъэр\nИсус Елеон зыцІэ Іуашъхьэм* кІуагъэ. 2Нэф къызэшъым, Тхьэм иунэшхо чІэхьажьыгъ, цІыфхэри зэкІэ ежьым ыдэжь къэкІуагъэх. Исус тІыси, Тхьэм игущыІэхэр аригъашІэхэу ыублагъ. 3Ащ дэжьым зы бзылъфыгъэ горэу зинэ зышІэ пэтэу къаубытыгъэр Тэурат егъэджэкІо пащэхэми* фарисейхэми Исус къыфащи, утыгум къырагъэуцуи, 4къыраІуагъ:\n–Дин гъэсакІу, мы бзылъфыгъэр, зинэ ышІэ пэтэу, къаубытыгъ. 5Мыщ фэдэхэм мыжъохэмкІэ тяозэ, тыукІынхэу Тэурат хабзэм зэритым фэдэу, пегъымбар Мусэ унашъо къытфишІыгъ*. О сыда епІуалІэрэр?\n6Арэущтэу зыкІаІуагъэр Исус Іоф хагъэфэнышъ, зэрагъэмысэн горэ къагъотыныр ары.\nАу Исус зиуфи, ІапэкІэ чІыгум зыгорэ тыритхагъ. 7Зэпамыгъэоу къеупчІыхэ зэхъум, Исус зыкъиузэнкІыжьи ариІуагъ:\n–Шъуащыщэу псэкІод зимыІэр апэу бзылъфыгъэм мыжъокІэ ерэу.\n8Ар зареІом, зиуфэжьи, чІыгум тыритхэу ыублэжьыгъ.\n8:1 Елеон зыцІэ Іуашъхьэр – Зейтун Іуашъхьэр ары. Ерусалим игъунэгъубзэу, итыгъэ къыкъокІыпІэ лъэныкъомкІэ Кедрон къуладжэм иадрабгъу щыт.\n8:3 Тэурат егъэджэкІо пащэхэр – Тэурат хабзэм итхэмрэ джуртхэм адрэ тхылъ лъапІэхэу яІэхэм арытхэмрэ цІыфхэм агурызыгъаІоу щытыгъэ пащэхэр ары.\n8:5 пегъымбар Мусэ унашъо къытфишІыгъ – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 22:22.\n9Ар зызэхахым, агухэмкІэ загъэмысэжьэу, анахьыжъхэр апэ итхэу, зым ыуж адрэр итэу, аужырэм нэс зэкІэ ІукІыжьыгъэх. Исус изакъоу къэнагъ, бзылъфыгъэри утыгум къинагъ. 10Исус зыкъиузэнкІыжьи, бзылъфыгъэм нэмыкІ зи ылъэгъужьыгъэпти, ащ риІуагъ:\n–О бзылъфыгъ, узыгъэмысэщтыгъэхэр тыдэ щыІэха? Узыгъэмысэнэу цІыф зи къэнагъэп, ара?\n11–Хьау, Зиусхьан,– къыІуагъ бзылъфыгъэм, –цІыф зи къэнагъэп.\n–Сэри узгъэмысэрэп,– къыІуагъ Исус. –КІожь, джы щегъэжьагъэу псэкІод умышІэжь.\nИсусэу мы дунаем инэфынэр\n12Исус джыри цІыфмэ адэгущыІи къыІуагъ:\n–Дунаем инэфынэр сэры. Сэ сауж къырыкІорэр шІункІыгъэм хэтэу зекІощтэп, щыІэныгъэм инэфынэ ыгъотыщт нахь.\n13–О ор-орэу шыхьат узфэхъужьы,– къыраІуагъ фарисейхэм. –Арышъ, уишыхьатныгъэ хъунэу щытэп.\n14–Сэ шыхьат сызфэхъужьми, сишыхьатныгъэ хъунэу щыт,– ариІожьыгъ Исус ахэмэ, –сыда пІомэ сэ сызщыщри сыздакІорэри сэшІэ. Ау шъо сызщыщри сыздакІорэри шъушІэрэп. 15Мы дунаем ицІыфхэм Іофхэм хьыкум зэратрашІыхьэрэм фэдэу хьыкум шъошІы. Сэ зыми хьыкум тесшІыхьэрэп. 16Ау зыгорэм хьыкум тесшІыхьэ хъумэ, ащыгъум хьыкумэу тесшІыхьарэр шъыпкъэу щыт, сыда пІомэ, сэ зизакъоп, Ты лъапІэу сыкъэзыгъэкІуагъэри сигъус. 17НэбгыритІумэ къаушыхьатырэр шыхьатныгъэ хъунэу зэрэщытыр шъо шъуи Тэурат хабзэ ит*. 18Сэр-сэ- рэу шыхьат сызфэхъужьы. Ты лъапІэу сыкъэзыгъэкІуагъэри шыхьат къысфэхъу.\n19 Арыти къеупчІыгъэх:\n–Тыдэ щыІа уятэ?\n–Сэри Сяти шъо тышъушІэрэп,– пэгъокІ ытыжьыгъ Исус. –Сэ сышъушІэщтыгъэмэ, Сяти шъушІэщтыгъэ.\n20Исус Тхьэм иунэшхо чІэтэу, цІыфхэм Тхьэм тын фа-\n8:17 шъо шъуи Тэурат хабзэ ит – еплъ Пегъымбар Мусэ ятфэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 19:15.\nшІэу ахъщэр зыдалъхьэрэ пхъуантэхэм адэжь щытэу, цІыфхэм Тхьэм игущыІэхэр аригъашІэхэ зэхъум, а гущыІэхэр къыІуагъэх. Зыми ар ыубытэу фежьагъэп, сыда пІомэ ежьыр зыщаубытыщтым игъо къэсыгъэгопти ары.\nСэ сыздакІорэм шъо шъукъэкІон шъулъэкІыщтэп\n21Исус джыри ахэмэ ариІуагъ:\n–Сэ сышъухэкІыжьыщт, шъори шъукъыслъыхъужьыщт, ау шъуипсэкІодхэр шъутелъхэу шъулІэжьыщт. Сэ сыздакІорэм шъо шъукъэкІон шъулъэкІыщтэп.\n22–Ежь-ежьырэу зиукІыжьыщта?– аІуагъ джуртхэм. –Ара, «Сэ сыздакІорэм шъо шъукъэкІон шъулъэкІыщтэп», зыкІиІорэр?\n23–Шъо ыхэ шъущыщ, ау сэ ыпшъэ сыщыщ,– ариІуагъ Исус. –Шъо мы дунаем шъущыщ, сэ мы дунаем сыщыщэп. 24«ШъуипсэкІодхэр шъутелъхэу шъулІэжьыщт», шъосІуагъэ. Шъыпкъэ, сэ хэтми сызщыщыр къызышъуасІокІэ, шъушІошъ мыхъумэ, шъуипсэкІодхэр шъутелъхэу шъулІэжьыщт.\n25–О хэта узщыщыр адэ?– къыраІуагъ ахэмэ.\n–Апэм щегъэжьагъэу сэ хэтми сызщыщыр къызэрэшъосІуагъэм фэдэу сыщыт,– ариІожьыгъ Исус. 26–Шъо къышъохьылІагъэу сэ сІонэу ыкІи шъузэрызгъэмысэнэу Іаджи сиІ, ау сэ сыкъэзыгъэкІуагъэр шъыпкъэ, ащ къыІохэу зэхэсхыгъэхэр дунаем ицІыфмэ ясэІох.\n27Исус Ты лъапІэм ехьылІагъэу къызэрадэгущыІэрэр къагурыІуагъэп. 28Арыти, Исус ариІуагъ:\n–ЦІыф Лъэпкъым Ыкъо зышъуІэтыкІэ,* сэ хэтми сызщыщри сэр-сэрэуи зи сымыгъэцакІэу, Сятэ гущыІэхэу сигъэшІагъэхэр къызэрэсІохэрэр къэшъушІэщт. 29СыкъэзыгъэкІуагъэр сэ сигъусэ, сизакъоу сыкъигъэнагъэп, сыда пІомэ ежьым игъоу ылъытэрэ Іофхэр сэ сыдигъуи сэгъэцакІэхэшъ ары.\n30Исус а гущыІэхэр къыІохэзэ, цІыфыбэмэ ежьымкІэ шІошъхъуныгъэ яІэ хъугъэ.\n8:28 ЦІыф Лъэпкъым Ыкъо зышъуІэтыкІэ – еплъ 3:14; 1:51.\nШъыпкъагъэм шъхьафит шъуишІыжьыщт\n31Исус джуртхэу шІошъхъуныгъэ къыфызиІэ хъугъэхэм ариІуагъ:\n–Сэ сигущыІэхэр шъугухэм арылъхэмэ, шъыпкъэу сигъогу рыкІохэрэм шъуащыщ. 32Джащыгъум шъыпкъагъэр къэшъушІэщт, шъыпкъагъэми шъхьафит шъуишІыжьыщт.\n33–Тэ Ибрахьимэ къытехъукІыгъэ цІыфхэм тащыщ, егъашІэми зыми тырипщылІыгъэп,– къыраІожьыгъ ахэмэ. –«Шъхьафит шъухъужьыщт» зыфапІорэм сыда къибгъэкІырэр?\n34–Шъыпкъэ дэдэр шъосэІо,– ариІуагъ Исус. –Хэти псэкІод зышІэрэр псэкІодшІэным пщылІы фэхъужьы. 35Ау пщылІыр унэм къинэжьы зэпытыщтэп. Ятэ ыкъу ары унэм къинэжьы зэпытыщтыр. 36Арышъ, Къо лъапІэм шъхьафит шъуишІыжьмэ, шъхьафит шъыпкъэ шъухъужьыщт. 37Ибрахьимэ къытехъукІыгъэ цІыфхэм шъузэращыщыр сэшІэ, ау сигущыІэхэр шъугухэм арылъхэрэпышъ, сышъуукІынэу сауж шъуит. 38Сэ Сятэ дэжь щыслъэгъугъэхэр ары къасІохэрэр, шъори шъуятэ ыдэжь щыжъулъэгъугъэ Іофхэр ары жъугъэцакІэхэрэр.\nШъуятэ шэйтаныр ары\n39–Тэ тятэр Ибрахьимэ ары,– аІуи, джуртхэм Исус къыраІуагъ.\n–Ибрахьимэ шъурибынхэу щытыгъэмэ, Ибрахьимэ иІофхэр жъугъэцэкІэщтгъэх,– ариІожьыгъ Исус. 40–Ау джы сышъуукІынэу сауж шъуит, Тхьэм къыІорэ шъыпкъагъэр зэхэсхыгъэу къышъосІуагъэ пэтми, сышъуукІынэу сауж шъуит. Ибрахьимэ ащ фэдэ Іофхэр ышІэщтыгъэхэп. 41Шъо шъуятэ Іофхэу ыгъэцакІэхэрэр шъори шъогъэцакІэх.\n–ЗинэкІэ тэ тыкъэхъугъэп,– къыраІуагъ Исус. –Ты закъоу тиІэр Тхьэр ары.\n42–Тхьэр шъуятэу щытыгъэмэ, сэ шІу сышъулъэгъу- щтыгъ,– ариІуагъ Исус, –сыда пІомэ сэ Тхьэм сыщыщэу мыщ дэжьым сыкъэкІуагъ. Сэр-сэрэу сыкъэкІуагъэп, ежьым сыкъигъэкІуагъэ нахь. 43Сэ къасІохэрэр сыд пае\nкъыжъугурымыІохэра? Сэ къасІохэрэм шъуядэІун шъулъэкІырэпышъ ары къызкІыжъугурымыІорэр. 44Шъуятэ шэйтаныр ары. Шъуятэ зыфаер ары шъо жъугъэцэкІэнэу шъузыфаер. Апэм щегъэжьагъэу ар цІыф укІакІоу щыт, шъыпкъагъэми тетэп, сыда пІомэ шъыпкъагъэ зи хэлъыпышъ ары. Ащ пцІы зиусыкІэ, ыгу илъыр къеІо, сыда пІомэ ар пцІыусышъ, пцІыри къызхэкІырэр ежьырышъ ары. 45Ау сэ шъыпкъагъэр къызэрэсІорэм пае, къасІохэрэр шъушІошъ хъурэп. 46Сэ псэкІод сшІагъэу шъуащыщ горэм къыушыхьатын ылъэкІына? Шъыпкъагъэр къэсэІо пэтми, сыд пае къасІохэрэр шъушІошъ мыхъура? 47Тхьэм ибынхэр ежьым игущыІэхэм ядэІух, ау шъо Тхьэм игущыІэхэм шъузкІямыдэІурэр Тхьэм ибынхэу шъущытэпышъ ары.\nИбрахьимэ къэхъуным ыпэкІэ сэ сыщыІ\n48–Самарие цІыфхэм* уащыщ, джынапцІи о пхэс тэІо. Тэ къатІорэр шъыпкъэба?– аІуи, джуртхэмэ Исус къыраІожьыгъ.\n49–ДжынапцІэ сэ схэсэп,– ариІожьыгъ Исус. –Сэ Сятэ лъытэныгъэ фэсэшІы, ау шъо шъукъысэхъоны. 50Сэ сищытхъу ыуж ситэп, ау сищытхъу ыуж итэу, цІыфхэм хьыкум атезышІыхьэрэр щыІ. 51Шъыпкъэ дэдэр шъосэІо, сэ сигущыІэхэр зыгъэцакІэрэм егъашІэми лІэныгъэр ылъэгъущтэп.\n52Исус ар зеІом, джуртхэмэ къыраІожьыгъ:\n–ДжынапцІэр о зэрэпхэсыр джы тшІагъэ. Ибрахьимэ лІагъэ, пегъымбархэри лІагъэх, ау о «Сэ сигущыІэхэр зыгъэцакІэрэр егъашІэми лІэжьыщтэп», оІо. 53Тятэжъышхо Ибрахьимэ нахьи унахь ина о? Ар лІагъэ, пегъымбархэри лІагъэх. О ухэтэу зыплъытэжьыра?\n54–Сэ сыкъызщытхъужьмэ, сищытхъу зи уасэ иІэп,– пэгъокІ ытыжьыгъ Исус. –Ау сэ сищытхъу зышІырэр Сятэу шъо шъуи Тхьэу зыфашъуІорэр ары. 55Ар шъо шъушІэрэп, ау сэ ар сэшІэ. Ар сымышІэу сІуагъэмэ, сэри шъощ фэдэу пцІыусэу сыхъущтыгъ. Ау ар сэшІэ, игущы-\n8:48 Самарие цІыфхэр – еплъ 4:4.\nІэхэри сэгъэцакІэх. 56Шъуятэжъышхо Ибрахьимэ симафэ зэрилъэгъущтымкІэ гушІощтыгъэ. Ар ылъэгъугъ ыкІи гушІуагъэ.\n57–Илъэс шъэныкъо умыныбжьэу, ау щытми Ибрахьимэ плъэгъугъэу оІо,– аІуи, джуртхэм Исус къыраІуагъ.\n58–Шъыпкъэ дэдэр шъосэІо,– ариІуагъ Исус ахэмэ. –Ибрахьимэ къэхъуным ыпэкІэ, сэ сыщыІ.\n59Исус ар зареІом, аукІыным пае еонхэу мыжъохэр къаштагъэх. Ау Исус амылъэгъоу къахэкІыжьи, Тхьэм иунэшхо къычІэкІыжьыгъ.


Адыгэ Хэку Таймс: Адыгэ нэбгрэ 244-м Финландым зыфагъэзагъ Адыгэ лъэпкъ гъэкIодыр ыщтэнэу\nАдыгэ нэбгрэ 244-м Финландым зыфагъэзагъ Адыгэ лъэпкъ гъэкIодыр ыщтэнэу\nТыгъэгъазэм и 6-м, 2015 илъэсым, Адыгэ нэбгрэ 244-м джэпсалъэ Финланд хэгъэгум фагъэхьыгъ. Ащ Финландым ипащэхэм зыфагъазэ, Урыс империем я 19-рэ лъэшIэгъум Адыгэхэм лъэпкъ-гъэкIодэу къаришIэлIагъэр ащтэнэу.\nФинландыр я 7 хэгъэгу мэхъу мыщ фэдэ джэпсалъэ зыфрагъэхьыгъэр. Ащ ипэу Украинэ, Полщэ, Литвэ, Истоние, Молдовэ ыкIи Романие афагъэхьыгъэх.\nУрыс Адыгэ заор заухыгъэр илъэс 151 хъугъэ. Ащ къыкIоцI дунаемкIэ зы хэгъэгу закъу неIэп Адыгэ лъэпкъ гъэкIодыр зищтагъэр. Ар Курдж хэгъэгур ары. ЖьоныгъуакIэм и 20-м, 2011 илъэсым, Курдж парламентым хэт депутатхэм зи ахэмызэу, пстэуми зэдрагъащтэу Адыгэ лъэпкъ гъэкIодыр ащтагъ.\nДжэпсалъэм зэфэшъхьэф бзэхэмкIэ уеджэн плъэкIыщт мыхэмкIэ: Тыркубзэ, Инджлизбзэ, Арапыбзэ.


Тыгъуас. Неп. Неущ. — Адыгэ макъ\nМэкъу-мэщымкIэ, социальнэ лъэныкъомкIэ, экономикэмкIэ, гъогушIынымкIэ, туризмэмкIэ, спортымкIэ, культурэмкIэ, наукэмкIэ гъэхъагъэу иIэхэм Адыгеир непэ арыгушхон ылъэкIыщт. Зыпкъ итэу хэхъоныгъэ ышIынымкIэ амалхэр зэкIэ республикэм иIэх. Общественнэ-политикэ зыпкъитыныгъэм икъэухъумэн анахьэу анаIэ зытырагъэтырэ лъэныкъохэм ащыщ. Адыгэ Республикэр зызэхащагъэр илъэс 30 зэрэхъурэр мыгъэ, автономием ия 100-рэ илъэс къэкIорэгъым хэдгъэунэфыкIыщтых. Ахэр мэхьанэшхо зиIэ мэфэкIых, Урысые Федерацием ишъолъырхэу зэфэдэ фитыныгъэхэр зиIэхэм тихэку ахэуцоным ыпэкIэ гъогу кIыхьэ, гъогу къин къыкIугъ.\nРеспубликэр ылъэ зэрэтеуцуагъэр сынэгу кIэкIыгъ. Обществэм ищыIэныгъэ къыхэхъухьэхэрэм сыдигъуи сагъэгумэкIыщтыгъ. ТхакIом икъэлэмыпэ тхыгъэ гъэшIэгъонхэр къыпыкIы шIоигъомэ, общественнэ, политикэ щыIэныгъэм дэгъоу щыгъозэн фае. Сэ СССР-м и Апшъэрэ Совет сыхэтыгъ, Адыгэ Республикэм игъэпсын сиIахь хэсшIыхьагъ. Гъогоу къэткIугъэм сыфыдыреплъэкIыжьызэ, зэхъокIыныгъэу фэхъугъэхэм непэ уасэ къястын слъэкIыщт.\nИлъэси 100 фэдизкIэ тызэкIэIэбэжьыщт. 1922-рэ илъэсым бэдзэогъум и 27-м ВЦИК-м и Президиум иунашъоу къыдэкIыгъэм мырэущтэу итыгъ: «Кубано-Черноморскэ хэкум и Краснодар, и Мыекъопэ отделхэм адыгэхэр зэрыс чIыпIэр къахэгъэкIыжьыгъэнэу ыкIи Черкесскэ (Адыгэ) автоном хэку зэхэщэгъэнэу…» Джащ тетэу Адыгэ автоном хэкур щыIэ хъугъэ. Ар зэрэзэхащагъэр лъэпкъ-къэралыгъо, советскэ гъэпсынымкIэ совет хабзэм илъэбэкъушхоу щытыгъ. ТарихъымкIэ апэрэу адыгэ лъэпкъым политикэ фитыныгъэхэр, къэралыгъо гъэпсыкIэ иIэхэ хъугъэ. Шэуджэн Мосэ, Хьахъурэтэ Шыхьанчэрые, ГъукIэкъул Даут, Дмитрий Швец, Казимир Голодович, Мишурие Казбек, Петр Заема ыкIи нэмыкIхэм Адыгеим къэралыгъо гъэпсыкIэ иIэ хъунымкIэ бэ ашIагъэр.\n1922-рэ илъэсым итыгъэгъазэ автоном хэкум и Советхэм яа I-рэ зэфэс къуаджэу Хьакурынэхьаблэ щыкIуагъ. Политическэ, административнэ, экономическэ культурнэ гъэпсыным епхыгъэ Iофыгъошхохэм мыщ щатегущыIагъэх. Хэку гъэцэкIэкIо комитетэу Хьахъурэтэ Шыхьанчэрые зипащэр мыщ щыхадзыгъагъ.\nХэгъэгу зэошхор къемыжьэзэ, пэщабэ хэкум щызэблахъугъ. ИIофшIакIэкIэ а пстэуми нахь къахэщыгъэр Хьахъурэтэ Шыхьанчэрые Умар ыкъор ары. Ар IофшIэкIошхоу щытыгъ, цIыфхэм ягумэкIыгъохэр зэрэзэшIуахырэм ренэу гъунэ лъифыщтыгъ, илъэпкъ къыхэкIыгъэхэм лъытэныгъэшхо афишIыщтыгъ. Ежь цIыфхэми ар шIу къалъэгъужьыщтыгъ.\nАвтономием ифэмэ-бжьымэшIу хэкум исоциальнэ, иэкономическэ, икультурнэ, идуховнэ хэхъоныгъэ тыраригъэхьагъ. ПIэлъэ кIэкIым къыкIоцI Адыгеим исхэм тхакIэр аIэ къырагъэхьагъ, гурыт еджапIэхэр, культурнэ-просветительскэ учреждениехэр къызэIуахыгъэх, лъэпкъ печатыр, литературэр, искусствэр щыIэхэ хъугъэ. Хъызмэтымрэ культурэмрэ яотраслэ пстэуми IэпэIэсэныгъэшхо зыхэлъ специалистхэр ащылажьэхэ хъугъэ. Илъэс къэс экономикэм нахь зыкъыIэтыщтыгъ, ащ дакIоу хэкум иамалхэми ахахъощтыгъ.\nЩыIэкIакIэм игъэпсынэу Хьахъурэтэ Шыхьанчэрые ригъэжьагъэр ащ ыуж къикIыгъэ Цуамыкъо Аслъанчэрыий, Къадэ Хъалиди, Цундэкъо Ибрахьими, НэпшIэкъуй Сахьиди, Бэрзэдж Нухьи, Хъут Малычи, ЛIыхэсэ Мухьдини гъэхъагъэ хэлъэу лъагъэкIотагъ. Ахэм Iоф зашIэгъэ илъэсхэм гъомылэпхъэшI промышленностым, промышленность хьылъэмрэ псынкIэмрэ яотраслакIэхэр зэхащагъэх, мэкъумэщ предприятиехэр агъэкIэжьыгъэх. Ахэм адакIоу зыщыпсэухэрэ, административнэ унэхэр, народнэ гъэсэныгъэмкIэ, культурэмкIэ, медицинэмкIэ псэуалъэхэр, цIыфхэм ясоциальнэ, якоммунальнэ фэIо-фашIэхэр зыгъэцэкIэрэ псэуалъэхэр агъэпсыщтыгъэх. А лъэхъаным шIэныгъэхэмкIэ доктор ыкIи кандидат 100 пчъагъэмэ ядиссертациехэр пхырагъэкIыгъэх. ТитхакIохэр, орэдыIохэр, композиторхэр, сурэтышIхэр, театрэмрэ эстрадэмрэ яартистхэр зэрэхэгъэгоу щызэлъашIэхэ хъугъэ. Джащыгъур ары тхакIохэм, композиторхэм, сурэтышIхэм, театральнэ IофышIэхэм ыкIи нэмыкIхэм ясоюзхэр зызэхащагъэхэр.\nЖурналхэр, гъэзетхэр, учебникхэр, тхылъхэр къыдагъэкIыхэ хъугъэ. Республикэ драматическэ театрэмрэ филармониемрэ къызэIуахыгъэх. Дунэе класс зиIэ мастерхэр, Урысыем, Европэм, дунаим, Олимпийскэ джэгунхэм ячемпионхэр Адыгеим иIэхэ хъугъэ. Республикэ телевидениеу адыгабзэкIи, урысыбзэкIи зикъэтынхэр зэхэзыщэрэр къызэIуахыгъ.\nШъхьафитныгъэм екIурэ гъогур\nАдыгеир сыдигъуи субъект шъхьаф хъу шIоигъуагъ. 1981-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 3-м РСФСР-м и Законэу «Адыгэ автоном хэкум ехьылIагъ» зыфиIорэр аштэгъагъэми, ащ итхэр агъэцакIэщтыгъэхэп. Краснодар краим зэрэхахьэщтыгъэм елъытыгъэу ыпшъэкIэ щыIэхэм къаIорэр хэкум ышIэн фаеу хъущтыгъэ, ежь зыми фитыгъэп. Краимрэ автоном хэкумрэ фитыныгъэу яIэхэр зэфэдизыгъэхэп. Хэкум пшъэрылъхэр ыгъэцэкIэнхэ фэягъэ, фитыныгъэ гори иIагъэп. Гупчэ, край ведомствэхэр къатеIункIэщтыгъэх. Зыми емыпхыгъэу, иIофхэр ежь-ежьырэу зэрифэжьынхэм а лъэхъаным Адыгеир фэхьазырыгъ. Политикэ, экономикэ, культурнэ щыIэныгъэмкIэ ащ опыт шIукIаий, кадрэхэри иIагъэх. Хэхъоныгъэ ышIынымкIэ, щыIэкIэ нахьышIум игъэпсынкIэ краир пэрыохъу къыфэхъущтыгъ.\nОбщественнэ движениеу «Адыгэ Хасэр», общественнэполитическэ партие, движение заулэмэ ахэтхэр, интеллигенцием илIыкIохэр 1989-рэ илъэсым Адыгэ автоном хэкум истатус къэIэтыгъэным, Краснодар краим ар къыхэщыжьыгъэным кIэдэухэу фежьагъэх. Урысыер бэдзэр зэфыщытыкIэхэм зэратехьэрэмкIэ РСФСР-м политикэмкIэ ипащэхэм джащыгъум макъэ къагъэIугъагъ. Ау экономикэ субъект шъхьафэу ущымытэу, хэкум къыщыдэкIырэ продукцием игъэзекIон пIэ имылъэу сыдэущтэу шэпхъакIэхэм уатехьэщтгъагъа? 1989-рэ илъэсым ишышъхьэIу гъэзетэу «Советскэ Россием» а Iофыгъор къыщысIэтыгъагъ. Ащ къихьэгъэ систатьяу «Не стесняйтесь доброты» зыфиIорэм къыщисIотыкIыгъ лъэпкъ пэпчъ лъэпкъ субъект зэхищэнэу фитыныгъэ зэриIэр. Статьяр къызыхаут нуж хэгъэгум иавтоном хэку зэфэшъхьафхэм: Къэрэщэе-Щэрджэс автоном хэкум, Горнэ Алтайскэ автоном хэкум, Хакасскэ автоном хэкум арысхэм ащыщхэр къысфытеуагъэх, а Iофыгъор къызэрэсIэтыгъэмкIэ къысфэрэзагъэх. Игъоу слъэгъугъэм СССР-м и Апшъэрэ Совет идепутатхэми къыдырагъэштагъ, ау краим къыхэкIыжьынымкIэ тихэку джыри бэ ыпэ илъыгъэр.\nРеспубликэ статус иIэу\nАдыгэ хэкум инароднэ депутатхэм я Совет изимычэзыу сессиеу 1990-рэ илъэсым ибжыхьэ щыIагъэм унашъо щаштагъ «Адыгэ автоном хэкум икъэралыгъо-правовой статус къэIэтыгъэнэу, РСФСР-м исубъектэу ар лъытэгъэнэу, къытефэрэ полномочиехэр къыфэгъэзэгъэнхэу, РСФСР-м хэхьэрэ Адыгэ Автоном Советскэ Социалистическэ Республикэ щыIэ зэрэхъугъэмкIэ цIыфхэм макъэ ягъэIугъэнэу».\n1991-рэ илъэсым имэкъуогъу Советскэ Социалистическэ Адыгэ Республикэм икъэралыгъо суверенитет ехьылIэгъэ Декларациер аштагъ. Мы илъэсым бэдзэогъум и 3-м Законэу «Адыгэ автоном хэкур РСФСР-м хэхьэрэ Советскэ Социалистическэ Адыгэ Республикэ зэрэхъужьырэм ехьылIагъ» зыфиIорэр аштагъ. Илъэсныкъо тешIагъэу, республикэм иапэрэ Президент хадзыгъ. А IэнатIэр зыфагъэшъошагъэр общественнэ-политическэ IофышIэшхоу Джарымэ Аслъан ары. Республикэр ылъэ зыщытеуцогъэ апэрэ илъэсхэм Адыгеим икъэралыгъо тамыгъэхэр — гербыр, гимныр, быракъыр аухэсыгъэх. Республикэ статус тиIэ зэрэхъугъэм литературэми ишIуагъэ къекIыгъ, журнали 4-мэ: «Жъогъобыным», «Зэкъошныгъэм», «Литературнэ Адыгеим», «Родничок Адыгеи» зыфиIорэм якъыдэгъэкIын псынкIэу зэпыуцуагъ.\nЯ 90-рэ илъэсхэр хэгъэгумкIи, Адыгэ РеспубликэмкIи къызэрыкIуагъэхэп. ЭкономикэмкIэ зэсэгъэ шапхъэхэр хэгъэгум щыщагъэзыещтыгъэх, шэпхъакIэхэм атехьэхэу рагъэжьэгъагъ. Производствэр лъэшэу къезыгъэIыхыгъэ, инфляциер, бюджетыр имыкъуныр ыкIи нэмыкI Iофыгъуабэхэр къыздэзыхьыгъэ кризисым къыкIэкIуагъэхэр дэгъэзыжьыгъэнхэ фэягъэ. Адыгеим и Президенти, и Правительстви республикэм иэкономикэ зыпкъ игъэуцожьыгъэным, мэхьанэшхо зиIэ отраслэхэм IэпыIэгъу афэхъугъэным, предпринимательствэ цIыкIумрэ гурытымрэ хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэным кIуачIэу яIэр рахьылIэщтыгъ. 1998-рэ илъэсым нэс производствэр къеIыхыгъ. Ау а лъэхъаным Адыгеим редуктор заводыр, машзаводыр, «Картонтарэр», пивэшI заводыр, щэ заводхэу «Адыгейскэр», «Гиагинскэр» ыкIи нэмыкIхэр къызэтыригъэнэжьынхэ ылъэкIыгъ. НепэкIи ахэр ары республикэм ипредприятие пэрытхэу бюджетыр анахьэу къизыгъэкъухэрэр. Аыгеим 1999-рэ илъэсым промышленнэ производствэмкIэ Урысыем ятIонэрэ чIыпIэр, Темыр Кавказым ишъолъырхэм апэрэ чIыпIэр ащиубытыщтыгъ.\nАдыгеим лъэпкъ орэдымрэ къашъомрэкIэ и Къэралыгъо ансамблэу «Ислъамыер» 1991-рэ илъэсым зэрэзэхащагъэр республикэм культурэмкIэ ихъугъэ-шIэгъэшхоу хъугъэ. 1993-рэ илъэсым творческэ коллективищ — Къэралыгъо симфоническэ оркестрэр, урыс мэкъэмэ Iэмэ-псымэхэмкIэ Къэралыгъо ансамблэу «Русскэ удалыр», Камернэ музыкальнэ театрэр зэхащагъэх. Урысыем и Правительствэ иунашъокIэ Адыгеим икраеведческэ музей истатус зыкъиIэтыгъ, Лъэпкъ музей ар хъугъэ. Адыгэ къэралыгъо кIэлэегъэджэ институтыр къэралыгъо университет ашIыжьыгъ, Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ институтыр къызэIуахыгъ. Мыекъуапэ мэщытышхо щашIыгъ.\nРеспубликэм икъэралыгъо лъэпсэкъежьапIэхэм ягъэпсын а лъэхъаным аухыгъагъ, парламентым икомитетхэр, хэбзэ къулыкъухэмрэ хэбзэ къутамэхэмрэ зэхащэгъагъэх, федеральнэ лъэгапIэм ахэр юридическэу щыкIагъэпытыхьажьыгъагъэх.\n2002-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу 2007-рэ илъэсым нэс Адыгеим ипэщагъэр хъызмэт зэфэшъхьафхэм язехьанкIэ опытышхо зиIэгъэ меценатэу Шъэумэн Хьазрэт ары. А илъэсхэм хъызмэтшIапIэу «Радуга» зыфиIорэр Адыгеим къитэджагъ, хэтэрыкIхэр республикэм щызылэжьыхэрэмкIэ анахь хъызмэтшIэпIэшхохэм ар непи зэу ащыщ. Джащ фэдэу щэ заводэу «Тамбовскэр», мэкъумэщышIэфермер, унэе IэпыIэгъу хъызмэтшIапIэхэр зэхащагъэх. Инвестициехэр республикэм нахьыбэу къыхалъхьанхэм лъэшэу анаIэ тырагъэтыщтыгъ.\nМыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым иректорэу ТхьакIущынэ Аслъан 2007-рэ илъэсым Адыгеим и Президентэу хадзыгъ. ЭкономикэмкIэ Iофхэр нахьышIу хъоу фежьагъэх. Адыгеим хэхъоныгъэ зэришIыщт программэу пIэлъэ кIыхьэм телъытагъэр къыхахыгъ.\nА лъэхъаным компаниеу IKEA Тэхъутэмыкъое районым сатыу комплексэу «МЕГА» зыфиIорэр щигъэпсыгъ. ГипсышI заводэу «ВОЛМА-Майкоп» зыфиIорэр Мыекъуапэ къыщызэIуахыгъ, Адыгеим псэолъэшIынымкIэ иотраслэ анахьэу хэхъоныгъэ езыгъэшIыгъэхэм ар зэу ащыщ.\nМэкъу-мэщыми гъэхъагъэхэр щашIынхэ алъэкIыгъ. Лэжьыгъэ бэгъуагъэ апэу Адыгеим къызыщахьыжьыгъэр 2008-рэ илъэсыр ары. Джащыгъум фышъхьэ лэжьыгъэу, джэнч лъэпкъ зэфэшъхьафхэу тонн мин 520-м ехъу къаугъоижьыгъагъ, 2015-рэ илъэсым лэжьыгъэ тонн мин 677,5-рэ къахьыжьыгъ.\nПсауныгъэм икъэухъумэн фэгъэзэгъэ лъэныкъоми зиушъомбгъугъ. А лъэхъаным кIэлэцIыкIу диагностическэ гупчэр, фельдшер-мамыку IэзэпIэ 27-рэ агъэпсыгъэх, къуаджэу Улапэ амбулаторие къыдэтэджагъ, Адыгэкъэлэ район сымэджэщым диализнэ отделение къыщызэIуахыгъ. Программэу «Земскэ доктор» зыфиIорэр пхыращы хъугъэ.\nГъэсэныгъэм ылъэныкъуи зэхъокIыныгъэшIухэр фэхъугъэх. АкъУ-м икорпусэу къати 9-у зэтетыр (квадрат метрэ мини 7 зэлъызыубытырэр), бизнес-инкубаторыр къызэIуахыгъэх. МкъТУ-м медицинэ институтыр къыщызэIуахыгъ. КIэлэцIыкIу IыгъыпIи 4 Мыекъуапэ, Адыгэкъалэ, Кощхьэблэ, Теуцожь, Шэуджэн районхэм ащагъэпсыгъэх. Адыгеим ис сабыйхэу илъэси 3-м къыщегъэжьагъэу илъэси 7-м нэс зыныбжьхэр кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм аштэнхэмкIэ непэ чэзыу щыIэжьэп. Дэеу зылъэгъурэ ыкIи зэхэзыхырэ кIэлэцIыкIухэм атегъэпсыхьэгъэ еджэпIэ-интернат Мыекъуапэ къыщызэIуахыгъ, Адыгэкъали, Хьалъэкъуаий, Красногвардейскэми гурыт еджэпIакIэхэр къадэтэджагъэх. Гурыт еджапIэм икорпусэу спортзал зыхэтыр Хьатикъуае къыщызэIуахыгъ. ГъэсэныгъэмкIэ урысые организацие анахь дэгъухэм яспискэу хьисап гъэсэныгъэ языгъэгъотырэ Московскэ гупчэм зэхигъэуцорэм Адыгеим игурыт еджапIэхэр мызэу, мытIоу хэфагъэх.\nКъокIыпIэм щыпсэурэ лъэпкъхэм искусствэхэмкIэ я Къэралыгъо музей и Темыр-Кавказ къутамэ иунакIэ 2010-рэ илъэсым Мыекъуапэ щагъэпсыгъ. НепэкIэ ар Урысыем и Къыблэ икультурнэ-просветительскэ гупчэшхохэм зэу ащыщ.\nГъэхъэгъэшхохэр езыгъэшIыщт спорт инфраструктурэ дэгъу республикэм иIэ хъугъэ. ЦIыфхэм япсауныгъэ зыщагъэпытэрэ физкультурэ комплекс 2013-рэ илъэсым икIэух Мыекъуапэ къыщызэIуахыгъ. Илъэсищ зытешIэм, ащ ехьыщыр комплексэу «Ошъутенэри» щыIэ хъугъэ. Илъэс заулэ зытешIэм, ащ фэдэ комплексхэр респубикэм ирайонхэми къадэтэджагъэх. АКъУ-м спортымкIэ и Унэшхоу Кобл Якъубэ ыцIэ зыхьырэр агъэпсыгъ, республикэ стадионэу «Зэкъошныгъэм» игъэкIэжьын аухыгъ.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу ТхьакIущынэ Аслъан иполномочиехэм япIалъэ зекIым, Адыгеим ипащэу агъэнэфагъэр гъэцэкIэкIо, лIыкIо хэбзэ къулыкъухэм Iоф ащышIэгъэнымкIэ опытышхо зиIэгъэ КъумпIыл Мурат Къэралбый ыкъор ары. Ащ икандидатурэ зэкIэми къыдырагъэштагъ. Адыгеим ипэщагъэхэу Джарымэ Аслъани, Шъэумэн Хьазрэти, ТхьакIущынэ Аслъани ягъэхъагъэхэм осэшхо афэсшIызэ, республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурати тишъолъыр хэхъоныгъэ ышIынымкIэ джыдэдэм ыпшъэ бэ зэрэдафэрэр къасIо сшIоигъуагъ. Ар япащэу Iофышхо зэшIуахы. Адыгеим итеплъэ зэрихъокIыгъ. Джырэ шапхъэхэм адиштэрэ, амалыбэ зиIэ республикэ ар хъугъэ.\nРеспубликэр ылъэ зыщытеуцощтыгъэ апэрэ илъэсхэм политикэ Iофыгъохэм анахьэу анаIэ атырагъэтыщтыгъэмэ, ыужкIэ апэ рагъэшъыгъэр экономикэмрэ социальнэ зыпкъитыныгъэмрэ япхыгъэ Iофыгъохэр ары. Адыгеим ипащэхэм мы лъэныкъомкIэ бэ зэшIуахыгъэр. Ахэм рагъэжьэгъэ Iофыр КъумпIыл Мурат гъэхъагъэ хэлъэу лъегъэкIуатэ.\nНыбжьыкIэ сэнаущхэм Адыгеим IэпыIэгъу непэ щарагъэгъоты, кадрэ резервым изэгъэуIункIэ социальнэ амалхэр щызэрахьэх. Шъхьэихыгъэу цIыфхэм адэгущыIэх. Республикэм исхэр зыгъэгумэкIырэ Iофыгъохэм яхьылIэгъэ къэбархэр приемнэхэмкIэ, линие плъырхэмкIэ, СМИ-хэмкIэ, социальнэ хъытыухэмкIэ, цIыф зэхахьэхэмкIэ, общественникхэм адыряIэ зэIукIэгъухэмкIэ къаIэкIахьэх. Ащ фэдэ екIолIакIэм ишIуагъэкIэ Iофыгъуабэмэ язэшIохынкIэ нахь къекIурэ амалхэр къагъотых.\nАдыгеим игъэцэкIэкIо хабзэ экономикэмрэ социальнэ лъэныкъомрэ хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэным епхыгъэ Iофыгъохэр игъорыгъозэ зэшIуехых. Социальнэ фэныкъоныгъэхэр икъоу республикэ бюджетым къызэрэщыдалъытэхэрэм, ащ ифедэхэм зэрахахъорэм яшIуагъэкIэ хэгъэгум и Президентэу Владимир Путиным шъолъырхэм пшъэрылъэу къафишIыгъэхэр нахь шIуагъэ къытэу агъэцэкIэнхэ алъэкIы.\nРеспубликэр кIэщакIо зыфэхъурэ Iофтхьабзэхэм Урысые Федерацием и Къэралыгъо Думэ къадырегъаштэ. «Единэ Россием» Адыгеим щыпхырищырэ партийнэ проект 15-мэ анахьэу къахэгъэщыгъэмэ хъущт проектхэу «Къэлэ щыIакI», «КIэлэцIыкIу спорт», «ЧIыгу гупсэм икультур» зыфиIохэрэр. Ахэм адиштэу общественнэ чIыпIэхэмрэ щагухэмрэ зэтырагъэпсыхьэх, къуаджэхэм адэт гурыт еджапIэхэм апае спортзалхэр агъэпсых е агъэкIэжьых, культурэмкIэ унэхэр техникэкIи, мылкукIи нахь зэтырагъэпсыхьэх.\nЛъэпкъ проектэу «Гъэсэныгъ» зыфиIорэм диштэу IэпэIэсэныгъэ зыхэлъ специалистхэм якъэгъэхьазырынкIэ ищыкIэгъэ амалхэр зэрахьэх. КIэлэцIыкIу IыгъыпIакIэхэр, гурыт еджэпIакIэхэр къызэIуахых. Унэхэр агъэкIэжьых. НаукэмкIэ амалэу яIэхэм, ушэтынхэм зарагъэушъомбгъу.\nПсауныгъэм икъэухъумэн фэгъэзэгъэ лъэныкъом хэхъоныгъэ егъэшIыгъэнымкIэ Адыгеим бэ щашIэрэр. Технологие пэрытхэр агъэфедэхэзэ IэпыIэгъу зэратырэ сымаджэхэм япчъагъэ хэхъо зэпыт. Республикэм имедицинэ учреждение заулэмэ: республикэ, кIэлэцIыкIу клиникэ сымэджэщхэм, республикэ перинатальнэ гупчэм, онкологическэ диспансерым, Хь. М. Шъэумэным ыцIэкIэ щыт медицинэ гупчэм, Адыгэкъалэ дэт район сымэджэщым непэ технологие пэрытхэр ащагъэфедэх.\nПредыдущая Шъхьэихыгъэу зэдэлэжьэщтых\nСледущая ЗекIоным ихэгъэхъон пылъых


Адыгэ Хэку Таймс: Адыгэмэ лъэпкъ гъэкIод къазришIэлIагъэ пачъэхьым Шъачэ саугъэт фагъэуцугъ\nАдыгэмэ лъэпкъ гъэкIод къазришIэлIагъэ пачъэхьым Шъачэ саугъэт фагъэуцугъ\nАдыгэмэ лъэпкъ гъэкIод къазришIэлIагъэ пачъэхьэу Александр я 2-м исаугъэт Шъачэ щагъэуцугъ. Ар непэ, шэкIогъум и 21-м, Шъачэ имэфэкI мафэ тефэу мэфэкI-зэхахьэкIэ къызэIуахыщт. Джащ фэдэу къэбар жъугъэ купхэм къатхы.\nМы саугъэтыр зэрашIырэм фэгъэхьыгъэу Адыгэ зэхэт купхэм къэбар яIагъэп. Ар зашIагъэр тыгъуас неIэп ыкIи ащ ехъулIэу мы саугъэтыр зэрагъэуцурэм зэрэдырамыгъащтэрэр занкIэу къаIуагъ. Германием ит Адыгэ институтым мы саугъэтыр зэрагъэуцурэм зэрэдырамыгъащтэрэр ыкIи Александэр я 2-м исаугъэт Шъачэ щыбгъэуцуныр Гетлэр исаугъэт Израил щыбгъэуцуным фэд къыщаIуагъ институтым джэпсалъэу къишIыгъэм. Джащ фэдэу хасэу "Адыгэ Хэкужь - Черкесия" зыфиIорэм мы саугъэтыр зэрагъэуцурэм зэрэдырамыгъащтэрэр джэпсалъэу къишIыгъэм къыщаIуагъ.\nКъэбар жъугъэ купэу "Кавказ Узыл" зыфиIорэм къигъэгущыIагъэ Адыгэхэм мы саугъэтым игъэуцун зэрэдырамыгъащтэрэр къаIуагъ. Ащ къыщыгущыIагъэхэр Мыекъопэ къэлэ хасэ игъэцэкIакIо-куп хэтэу Хьэпае Арамбый, Краснодар хасэ итхьэматэу СэхъутIэ Аскэр, Хы-Iушъо Адыгэхэм я хэсашъхьэ итхьэматэу Чачухъ Маджид.\nАлександр я-2-р 1818 къэхъугъ. 1855 илъэсым Урысием ипачъэхь хъугъэ. Мы пачъэхьыр ары Урыс империем адыгэ лъэпкъ гъэкIод програмэу иIагъэр зигъэцэкIагъэр. (1763 илъэсым щегъэжьагъэу 1864 нэс). 1881 илъэсым Александр я-2-м бомбэ тадзи аукIыгъ.


Лъэпкъ к1эным иугъоек1ошхуагъ. - Статьи на адыгском. - Каталог статей - Неофициальный сайт аула Ассоколай.\nГлавная » Статьи » Статьи на адыгском.\nЛъэпкъ к1эным иугъоек1ошхуагъ.\nПШЫСЭ1УАТЭУ ЫК1И ПШЫСЭУГЪОЕУ БЭРЭТЭРЭ ИСХЬАКЪ.\nКъуаджэу Аскъэлае къыщыхъугъэ ык1и адыгэ искусствэм ш1уагъэ къытэу бэрэ фэлэжьэгъэ Бэрэтэрэ Исхьакъы адыгэ 1оры1уатэмэ, адыгэ шэн-зэхэтык1эмэ яхьыл1агъэу къы1отэжьыгъэу, нэмык1мэ къа1отэжьзэ ытхыгъэу Адыгэ республикэ институтэу гуманитар ушэтынхэм апылъым ибиблиотекэ (иархивы) хэлъыр бэдэд.\nБэрэтэрэ Исхьакъ къызэрыхъухьагъэр адыгэ унэгъо къызэрык1у, ay а унагъом ямыш1ык1агъэ горэ хэлъыгъ. Исхьакъы ышынахьыжъэу Исмахьилэ ыжэ бзэгу дэлъми амыш1эу, гущы1эныр имык1асэу, мыгущы1эрыеу щытыгъ. Ау иш1эжьк1э фэдэр гъотыгъуаеу 1упк1агъэ. Адыгэ 1оры1уатэхэр къы1отэжьынхэ зыхъук1э ары ащ ыбзэ зыкъызит1атэщтыгъэр. Адыгэ 1оры1уатэхэр аугъоижьыхэу зырагъэжьэгъэ апэрэ лъэхъаным ащ къы1отэжьзэ атхыгъэу институтым ибиблиотекэ ч1элъыр бэ дэд. А унагъом ис бзылъфыгъэмэ ахэтыгъэх къэк1ырэ уцыхэр дэгъоу зыш1эхэрэр ык1и ахэмк1э 1азэхэрэр. Ахэмэ сад тегъэпсыхьагъэ зэря1агъэмк1и адырэ унагъомэ къахэщыщтыгъэх.\nТэ непэ тызытегущы1эрэ Бэрэтэрэ Исхьакъ адыгэ ансамблэм ипащэу е ипэщэ гуадзэу илъэсыбэрэ 1оф ыш1агъ, СССР-м ич1ып1абэмэ адыгэ къашъохэр ащарагъэлъэгъугъэх, орэдхэр ащызэхарэгъэхыгъ.\nИсхьакъ адыгэ ансамблэм, адыгэ искусствэм фэгумэк1эу зэрэщытыгъэр къэзыгъэлъэгъорэ къэбар ц1ык1у горэ тыгу къэдгъэк1ыжьын. А къэбарыр къысфэзы1отэжьыгъэри Исхьакъ ары.\nАдыгэхэр Урысыем зыгохьагъэхэр илъэс 400 зэрэхъугъэр игъэк1отыгъэу хагъэунэфык1ыгъагъ, адыгэ ансамблэр гъусэхэри и1эу Москва ащэгъагъ, концерт къыщитынэу. Ц1ыфыхэр арыми, ахэмэ концерт-спекталэхэм ащагъэфедэщтхэр арыми мэш1оку псау (вагон пчъагъэ пытэу) аубыти, Москва к1огъагъэх. Мэш1окум пк1эу лъатыгъэр сомэ мин 53-рэ фэдиз хъущтыгъэ, концертыр къати къызагъэзэжьым къызэрык1ожьыщт мэш1окум лъатыгъэр мини 3 гор ны1эп. Арыти, къе1отэжьы Исхьакъы, тык1о зэхъум ахъщэу ттыгъэр а минищым нахь мыбагъэмэ, сомэ мин 50-р ансамблэм ышъхьэпэнэу къыфэнэжьыгъагъэмэ щыгъынрэ нэмык1рэ ращэфынхэеба зыфэп1он гущы1э а лъэхъаным партием ихэку комитеты иапэрэ секретарыщтыгъэу, делегациеми ипащэу Цундэкъо Ибрахьимэ ыпашъхьэ мызэу-мыт1оу щи1уагъ. Арыти, Ибрахьимэ, ригъэзэщыгъэу къыч1эк1ын, мырэущтэу къыри1ожьыгъагъ:\n- Арэу земыгъэгъэгумэк1 ащ, Исхьакъ. Ахъщэр к1одыгъэп. Культурэмк1э Министерствэм иджыбэ ик1и гъогухэмк1э Министерствэм иджыбэ ихьагъ ны1эп.\nБэрэтэрэ Исхьакъы къытхыжьыгъэу тиинституты ч1элъхэм зы нэшэнэ гъэнэфагъэ ахэлъ. Ар ытхырэр нахь ыгъэк1эрэк1энэу, нахь зы1эпищэнхэу зэрэхъуным зэрэпылъыгъэр ары. Арышъ, ежь Исхьакъы къытхыжьыгъэ 1оры1уатэр нэмык1 горэм къытхыжьыгъагъэу урихьыл1эми, ахэр зэрэзэтемыфэщтхэр гъэнэфагъэ, ар варианты фэдэ мэхъу. Ащи мэхьанэ и1.\nПшысэ1отэ 1азэмэ, гущы1эм пае, Аскъэлае дэдэм щыщэу Бэрэтэрэ Шэрэл1ыкъо фэдэхэм, къатегущы1эхэ зыхъук1э, ахэмэ а зы пшысэр тхьэмэфэ псаум къа1уатэ зэрикъущтыгъэр хагъэунэфык1ы. Исхьакъы къытхыжьыгъэхэр тхыдэ (повесть) псау икъунхэу, тхылъып1э тэешхохэу зэтелъых. Исхьакъы къыугъоижьыгъэхэу «Хъуаджэм икъэбарк1э» зэджагъэхэр тхылъ псау икъоу къыдагъэк1ыгъ. Джащ фэдэу тхыдэ инхэу, е жанрэ гъэнэфагъэмэ ахахьэхэу къытхыжьыгъэхэри зэгъэфагъэу къыдэгъэк1ыжьыгъагъэхэмэ дэгъугъэ.\nБэрэтэрэ Исхьакъ идунае зехъожьым, и1ахьыл-ич1ыгогъухэм ямызакъоу игъунэгъубэхэри (урыси, адыги, нэмык1и) 1оф къыдэзыш1агъэхэри зэхэтхэу идахэ а1уагъ, дахэу агъэк1отэжьыгъ. Ари Исхьакъ дунаим хьаолыеу зэрэтемытыгъэм, лъэуж нэф къызэригъэнагъэм ишыхьат.\nБЭРЭТЭРЭ ИСХЬАКЪ - ЛЪЭПКЪ 1ОРЫ1УАТЭМ ИК1ЭНЗЕХЬ.\nЛъэпкъым идышъэк1энк1э яджэх адыгэм игъэш1э гъогу щызэ1уигъэк1эгъэ гушъхьэлэжьыгъэ ямыш1ык1эу жэры1о 1оры1уатэхэм. Лъэпкъ дунэететык1эр, дунэелъэгъук1эр, дунэегуры1уак1эр къырагъэлъэгъук1ы жэры1о 1оры1уатэхэм. Нахьыпэрэ щы1ак1эр тегъэпсыхьэгъагъ жэры1о усэхэр мык1одыжьэу щы1энхэм. Хьак1эщыр адыгэ щы1ак1эм ыпчэгугъ, игушъхьэлэжьыгъэ икъэхъуп1эу, ищы1ап1эу, илъык1отап1эу щытыгъ. Лъэхъэнэ гъэнэфагъэм дунэееплъык1эу ц1ыфхэм я1агъэр, ш1ош1 зэфэшъхьафэу ахэлъыгъэхэр, ящы1ак1э щыхъугъэ-щыш1агъэхэр, гугъэ-гупшысэу зыда1ыгъыгъэхэр, къадэхъумэ аш1оигъоу зык1энэц1ыщтыгъэхэр, зыфэбанэщтыгъэхэр, гумэк1 -гухэк1эу къяхъул1эщгыгъэхэр зэк1э зэхэугъоягъэу а жэры1о 1оры1уатэхэм ахэлъ, ахэр тизэхаш1и, тиш1эныгъи къахэлажьэх. Лъэпкъ жэры1о творчествэр икъоу умыш1эу лъэпкъым итарихъ птхын плъэк1ыщтэп, лъэпкъым ихудожественнэ псэлъэ гъэпсык1эхэр къыбгуры1ощтэп...\nЛъэпкъым осэшхо фиш1ыщтыгъэ жабзэм, псалъэм. Ык1уач1и, илъэк1и, игъаш1и зэхипйэщтыгъэ. Пхъэм хэш1ык1ыгьэ 1эш1агъэр пак1опышъ, мыжъом хэш1ык1ыгъэхэри охътабэ амыкъудыеу зэрэк1одыжьыхэрэм гу лъатагъ ц1ыфхэм, ахэмэ ягъэпшагъэмэ гущы1эр зэрэнахь бэгъаш1эр агъэунэфыгъ:\n«Мыжъосыныр мэк1одыжъы, мык1одыжъырэр орэдыжъ», - а1уагъ ц1ыфхэм.\nАры, мыжъосыныбэхэр къутэжьыгъэх, тэкъожьыгъэх, шъхъэшъхъэжъыгъэх. Илъэс минхэм мык1одыжьыгъэхэу орэдыжъыбэхэр къытэнэсыжьыгъэх. «Бэхэр» тэ1о нахь «зэк1» т1орэп, арышъ, ч1энагъэхэр ащи фэхъугъэх мымак1эу. Лъэпкъым игушъхьэлэжьыгъэ игъаш1э охътэнчъэу, бэгъаш1эу зыпйыхэрэр губзыгъэхэу, гупк1эхэу, бзаш1охэу щытхэр ары. Ахэмэ яш1уагъэк1э зы л1эужым къы1эк1эк1ырэр къык1элъык1орэ л1эужым 1эк1эхьажьызэ, ч1энэгъэ зырызхэр фэхъоу къыхэк1ыгъэми, зэрэпсаоу зыпштэк1э, зэпычып1э имы1эу лъэпкъ 1оры1уатэм игъаш1э лъэк1уатэ. А ц1ыф губзыгъэхэу тилъэпкъ 1оры1уатэ ыпсэ хэзымыгъэк1ыгъэхэм зэу ащыщ Бэрэтэрэ Исхьакъ: Исхьакъ - л1ы губзыгъэу, гупк1эу, бзаш1оу щытыгъ. Ау ащи къыщыуцугъэп Исхьакъ игъэхъагъэхэр. Лъэпкъ гушъхьэлэжьыгъэр къэухъумэгъэным и1этэшъхьэ1ул1эжьыр - ар тхылъып1эм ебгъэк1уныр ары. Исхьакъ пшъы зымыш1эрэ угъоек1уагъ, тхылъып1эм ригъэк1ухи, егъаш1эм мык1одыжьыныхэу 1оры1отэ пчъагъэ къыгъэнэжьыгъ. Ащк1э Исхьакъы и1офыш1агъэ уасэ фэш1ыгъуай. Сэ мы институтам 1977-рэ илъэсым щегъэжьагъэу литературам иотделы (ащыгъум джырэ фольклорым иотдели, нартмэ язэгъэш1эн иотдели хэтыгъэх) 1оф щысэш1эшъ, ти1офыш1эм имы1ахьылыягъэу Исхьакъи къытхэтыгъ, научнэ 1офыш1эу институтым ч1эмытхэгъагъэми, тщыщ шъыпкъэу къыддэлажьэщтыгъ.\nОрэды1о-къэбар1отэ 1азэхэр ыпйэхэу, ахэр зыдэс къуаджэхэм к1оу, аш1эхэрэр къаригъэ1уатэу, къытхыжьэу, гъэпсэф имы1эу 1оф ыш1эщтыгъ. 1оры1отэ зэмыл1эужыгъуабэхэу (орэдхэр, пщыналъэхэр, таурыхъыжъхэр, тхыдэжъхэр) къытхыжьыгъэхэр тиинституты мазэ къэс къыримытэу къыхэк1ыгъэп. Итхыгъэхэр е1ол1ап1э ямы1эу Исхьакъы ыгъэпсыщтыгъэх: къэбзэлъабзэу хэутыжьыгъэхэу, 1эпк1э-лъапк1эу, зэрэш1ыгъэн фаем тетэу ш1ыгъэу къыхьыщтыгъэ нахь, аукъодыягъэп. Зыгорэ еп1ожьынэу щытыгъэп: къэзы1отагъэм ыц1и, ылъэкъуац1и, ыныбжьи, еджагъэми-емыджагъэми, къуаджэу зыщыщи, уахътэу зыщитхыгъи зэк1эупк1агъэу ыгъэпсыщтыгъ къытхыжьыхэрэр.\nЛъэпкъ жэры1о 1оры1уатэхэм яугъоин 1офш1эн Исхьакъы пасэу ригъэжьагъ. Педтехникумым щеджэщтыгъ ар ащыгъум. Гъэмэфэ гъэпсэфыгъом илъэхъанэ 1оры1уатэхэр къаугъоинэу пшъэрьшъ афаш1ыгъагъ. Джар иегъэжьак1эу ригъажьи, тыдэ зыщэ1и, сыд 1оф зеш1и, зэпыу имы1эу лъэпкъ жэры1о 1оры1уатэхэр къыугъоиным 1оф диш1агъ ыпсэ пэтыфэ. Исхьакъы къыугъоигъэ 1оры1отэ зэмыл1эужыгъуабэхэм тиинституты иархивы ч1ып1эшхо щаубыты.\nЛъэпкъ 1оры1уатэм ык1уач1и, идэхагъи ятэ ихьак1эщы щызэхиш1агъэх Исхьакъы. Илъэпкъ ш1эжьи, илъэпкъ зэхаш1и зэгъэзэфагъэ щыхъугъэх 1оры1уатэхэм яджэныкъо маш1о. Зэлъаш1эрэ усэк1ошхоу Цыгъо Теуцожь, губзыгъэхэу, бзаш1охэу Къат Щэтан, ежь ятэу Гъэблэжъыкъу, а лъэхъаным илъэси 130-рэ зыгъэпйэгъэ Щыгъущэхьадж, ахэм анэмык1 къэбар1отэ ш1эгъуабэхэр Исхьакъы къылъэгъужьыгъэх, къа1отэжьыгъэхэр къытхыжьыгъэх. Ахэм ахэлъых лъэпкъым игъэш1э гъсту щызэ1уигъэк1эгъэ акъылыр, ахэм ащызэгъэу1угъ лъэпкъым игурышэ-гупшысэхэр, лъэпкъ художественнэ гупшысак1эр, псэлъак1эр. А 1оры1уатэхэр, егъэлыек1ыгъэ хэмылъэу, лъэпкъым идышъэк1эн шъыпкъэу щытых, лъэпкъ культурэм илэжьыгъэ хъазнэщы щызэгъэу1угъэ хъугъэх, ныбжьырэ гъаш1э я1энэу Исхьакъ ыш1ыгъэх...\nИсхьакъы къы1отэжьыгъэ ык1и къъгтхыжьыгъэ пшысэхэм, таурыхъхэм, тхыдэжъхэм, усэхэм, пщыналъэхэм ащыщхэр 1оры1отэ тхылъхэм къадэхъагьэх. Хъуаджэм икъэбархэр бэу къыугъоигъэх, ащ щыщхэр зыдэт тхылъи къыдигъэк1ыгъ. Исхьакъы и1офш1агъэ тыкъытегущы1э зыхъук1э, лъэлкъым идышъэк1эн - ихудожесгвеннэ псалъэ къызэриухъумагъэр ш1уш1эгъэшхоу зэрэфэтлъэгъурэм имызакъоу адыгэ фольклористикэм ихэхъоныгъи ащ и1ахь зэрэхэлъыр зыщыдгъэгъупшэ хъущтэп. Исхьакъы къыугъоижьыгъэ 1оры1уатэхэр я1эубытъп1эу тифольклорист ш1эныгъэлэжьхэм зэфэхьысыжьхэр аш1ых. Арышъ, щэч хэмылъэу, Исхьакъы угъоижьын 1офш1агъэу ыш1агъэр лъэпкъ 1оры1уатэхэм яхьыл1эгъэ гупшысэ зэфэхьысыжьхэр ш1ыгъэнымк1э гушъхьэ гъомылэ мэхъух.\nИсхьакъ зытхэмытыжьым охътэ гъэнэфагъэ теш1агъэми, тинепэрэ мафэхэми гъэзетхэм, журналхэм («Зэкъошныгъэм», «Жъогъобыным», «Самгъурым») къахауты гъэсэпэтхыдэ к1оч1э ин зыхэлъхэу угъоек1ошхом къытхыжьыгъэхэм ащыщхэр.\nИсхьакъы поэтическэ талант хэлъыгъ, литературнэ творчествэм фэщэгъагъ, Ар къэзыушыхьатыхэрэр къытхыжьыгъэхэм мымак1эу ахэолъагъо. Къызэра1отагъэм тет шъыпкъэу къытхыжьыгъэхэр ахэтых. Ау ахэтых инэу ежь ы1э зыхилъхьагъэхэри. 1оры1отэ усэм икъэхъун зы нэбгырэ е нэбгырэ заулэ къежьап1э и1эми, лъэпкъыр зэрэпсаоу хэлажьэ 1оры1уатэр жэ дэхьэ-дэк1эу къек1ок1ызэ. Адэ, ежь Исхьакъи лъэпкъым зэу щыщыба 1оры1уатэм ежь и1ахьи хилъхьан ы1омэ?! Темэу къы1этыхэрэмк1и, идейнэ джэмакъэу ахэ1ук1ырэмк1э, художесгвеннэ къэгъэлъэгъок1э амалэу щыгъэфедагъэмк1и, жэбзэ-псэлъэ зэхэлъык1эмк1и зэгъэфэныгъэшхо ахэлъэу яинагъэк1э повестым, романым анэсхэу Исхьакъ къытхыжьыгъэхэм ахэтых.\nАщ фэд, гущы1эм пае, «Дыдыкъуш» зыфи1орэ пшысэу къек1ок1 сюжет зылъэгу илъыр 1эпэрытх тхылъищы мэхъу. Ащ фэд, Мафэкъо Урысбыи ехьыл1агъэу тхылъ псау хъоу къытхыжьыгъ.\nИсхьакъ гущы1эгъу гъэш1эгъонэу щытыгъ. Ыш1эрэр бэу, ижабзэ дахэу, 1упк1эу, уедэ1у зэпытыгъэк1и уемызэщэу, л1ы губзыгъэ, л1ы 1уш, л1ы бзэш1уагъ. 1офш1эп1э кабинетым тисэу тызэрэгъэгущы1эзэ, къы1уатэрэм хэгъэщагъэу, адырэ къы1охэрэри гъэш1эгъоныгъэхэми, ахэмэ къахэш1этык1эу, къахэлыдык1эу, гъэсэпэтхыдэ к1эк1хэр, гущы1э щэрыохэр Исхьакъы къы1уатэхэрэм къахафэщтыгъэх. Ащ фэдэ къызыхэк1ырэм, сиедэ1уны дыхэтэу, а гъэсэпэтхыдэр, гущы1э щэрыор тхылъып1эм лъэтемытэу еэгъэк1ущтыгъэ. Къэбгъэуцумэ, къы1уатэрэм зэпычып1э фэхъущт, зэпыш1эжьыгъуае хъущт, нэмык1 лъагъо хихынк1и къэнэщтэп. Нэфэшъхьафырэ уахътэ ахэр къы1ожьынха-къымы1ожьынха?! Нэужык1э уеупч1ыгъэ шъыпкъэк1и, пхъэ куахьым мастэ хэзыдзагъэм фэд, къыгъотыжьына-къымыгъотыжьына?! Ащ фэд, Анцокъо Хьаджэбэч къытегущы1эзэ (а лъэхъаным Хьаджэбэчы игугъу аш1ыщтыгъэп, нэужыр ары ащ и1офш1агъэхэм ащыгъуазэ тызыхъугъэр), гущы1э щэрыохэу Хьаджэбэчы ытхыгъэхэу гущы1эжъ хъугъэ заулэ Исхьакъы къы1ожьи стхыгъагъэ. Хьаджэбэч гъэхъэгъабэу и1эмэ зэу ащыщ ар усэк1о 1эпэ1асэу зэрэщытыгъэр. Хьаджэбэчы и1эпэ1эсэныгъэ къытегущы1эзэ, Исхьакъы ышъхьэ къьйэти, ынэхэм нэфыр къак1ихэу, ы1упэ щхыпцД шъабэр телъэу, 1угуш1ук1ызэ къы1уагъ: «Ош1а, Абу, Хьаджэбэчы и1эпэ1эсэныгъэк1э ц1ыфмэ а1уагъэр? Ц1ыфмэ укъаш1эщт ухэтми узыфэдэр. Хьаджэбэчы ехьыл1агъэу «Гъэжъуанэ орэдыр еусы, Хьаджэбэчы сэуатэр хелъхьажьы», - ц1ыфмэ а1уагъ.\nГъэжъуанэр орэды1о бэлахьэу тичылэ дэсыгъ. Гъук1эл1ымэ ащыщ. Орэдыбэ ыусыгъ. «Мэзагъо иорэд» зыфи1орэ орэд ц1эрыlop Гъэжъуан зыусыгъэр. Ау а усэк1о ц1эры1ом нахьи Хьаджэбэч нахь агъэлъэшэу ыц1э ра1уагъ. «Сэуат» ы1омэ сыд къик1ырэр? Ош1а? - Сэ джэуапэу естыжьыщтым къемыжэу ежь къы1ожьыгъ: - Сэуатэр - бгырыпхым тыжьын мыжъоупц1эу пыш1агъэхэм хъырахъышъэ ш1ыгъэу атегъэлъэдэгъэ ш1уц1эр ары. Орэд сатырхэр ыгъэк1эрэк1эн Хьаджэбэчы ьшъэк1эу зэрэщытыгъэр ары ар зык1а1уагъэр...»\nА гущы1э хадзэу Исхьакъ къы1уагъэм Хьаджэбэчы и1офш1агъэхэм талъыхъуни зэдгъэш1эным игъогу тытыригъэуцуагъ... Ащ фэд, орэды1окъэбар1уатэхэм къатегущы1эзэ, Щыгъущэхьаджэ ыц1э къыри1уагъ. «Дэгъоу сэ къэсэпйэжьы а л1ыжъыр,- ы1уагъ Исхьакъы. Илъэси 130-рэ ыгъэш1агъэу 1933-рэ илъэсым идунай ыхъожьыгъ. Ащ ы1ощтыгъэр ош1а? «Мафэкъо Урысбый тыгъосэрэ к1элэц1ык1у ны1а сэ къысэлъытыгъэмэ!» Мафэкъо Урысбый ил1эхъупхъагъэхэу ыш1эхэрэр къы1отэжьыгъэу къэстхыжьыгъэх. Ащ къыси1огъэгъэ гущы1э щэрыохэр нибжьи сщыгъупшэжьыщтхэп. «Мо зэ къеплъи,- ы1уагъ Щыгъущэхьаджэ ыжэ зэтырихи, - къеплъ, къеплъ, олъэгъуба сцэхэр къызэрэхэк1ыхэрэр?» -щхьшцДызэ къы1уагъ л1ыжъым. Сэри згъэш1эгъуагъэ - цэжъит1у, гъожьышэ-ч1ыпц1ашъом ик1ыхи, ш1уц1э хъужьынхэу фежьагъэу ыцэпэш1онит1у дэт, адырэ ч1ып1эхэм фыжьыбзэхэу цак1эхэр къахэк1ык1ыгъэх, къыхэк1ык1ы пэтхэри ахэтых. «Джары дунаир зэрэк1орэр, сик1ал, къэш1эгъуай». Къы1уагъэхэр зэфихьысыжьызэ, зэк1оу, зэгъэфагъэу Щыгъущэхьаджэ къыпчъыгъ: «Сыл1ыжъ» с1онти, сцэхэр къэк1ых, «Сык1ал» с1онти, сынэхэм алъэгъужъырэп».\nАщ фэдэу, жъыхэм къа1уагъэу сыгу имык1эу бэхэр илъых» - игъаш1э псэ къыхэзылъхьэрэ ипйэжь Исхьакъы зэрилъап1эр ынэгу къык1эщыгъ.\n- Адэ, Исхьакъ, къэптхыжьыгъэхэм мыхэр ахэтыхэп, - сыгу къеоу къэс1уагъ.\n- Ары, ахэтыхэп, игъо сыфифэрэп. Джау гущы1эхэтэу, огъу-огъоу къыдэоежьых, - джэуапэу къытыжьыгъ.\n- Къэтхыжьыгъэныхэ фае ахэр, Исхьакъ.\n- Игъо тифэмэ, Тхьам ы1уагъэр хъун, - мак1эу, шъабэу къэщхыпц1ыгъ Исхьакъ.\nИсхьакъы къы1отэрэ къэбарыр 1упк1эу ыгъэчъыщтыгъ: къызытегущы1эрэ 1офыгъори нафэу щытыгъ, хъугъэ-ш1агъэр иплъэгъук1эу 1упк1агъ, гупшысэу пкъырьшъыр лъэшыгъэ, ц1ыфыгъэ-дэхагъэм, гук1эгъум уфащэу, лъэныкъо пстэуми зэдаштэу гъэпсыгъагъэх...\nХэти ежь ык1уач1э къыхьыщтым фэдизк1э илъэпкъы фэлажьэмэ. - Ар ш1уш1эгъэшху. Исхьакъы иш1уш1агъэхэм ыц1э япхыгъэу ц1ыфхэм къахэнагъ.\nТхылъэу "ЛЪЭПКЪ КIЭНЫМ ИУГЪОЕКIОШХУАГЪ" (зэхэзыгъэуцуагъэр Цуекъо Нэфсэт) къыхэхыгъэ пычыгъох.\nКатегория: Статьи на адыгском. | Добавил: Анцокъо (22.10.2010)\nПросмотров: 1327 | Рейтинг: 2.0/1


Препарат Палочки-аппликаторы: инструкция по применению, цена, описание.\nПалочки-аппликаторы: инструкция по применению, цена, описание.\nантисептические для кожных покровов 3,6мл : цена временно не известна\nдля обработки акне 3,6мл : цена временно не известна\nдля обработки слизистой рта 3,6мл : цена временно не известна\nдля снятия/коррекции лака для ногтей 3,6мл : цена временно не известна\nйодные 3,6мл : цена временно не известна\nПорядок отпуска препарата Палочки-аппликаторы\nГубка для тела: инструкция по применению, цена, описание.\nПюр Зон: инструкция по применению, цена, описание.\nРегулянс: инструкция по применению, цена, описание.\nВитаскин: инструкция по применению, цена, описание.\nСанасан: инструкция по применению, цена, описание.


Республикэм иныбжьыкIэ анахь чанхэр Республикэм иныбжьыкIэ анахь чанхэр » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Новости » Политика » Республикэм иныбжьыкIэ анахь чанхэр Республикэм иныбжьыкIэ анахь чанхэр\nРеспубликэм иныбжьыкIэ анахь чанхэр Республикэм иныбжьыкIэ анахь чанхэр\nНыбжьыкIэ парламентэу АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм щызэхащагъэм ия VI-рэ зэIугъэкIэгъу иапэрэ зэхэсыгъо тыгъуасэ, ныбжьыкIэхэм я Мафэ, зэхищэгъагъ. АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, Парламентым и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, депутатхэр ащ хэлэжьагъэх. НыбжьыкIэ парламентэу АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм щызэхащагъэм ия VI-рэ зэIугъэкIэгъу иапэрэ зэхэсыгъо тыгъуасэ, ныбжьыкIэхэм я Мафэ, зэхищэгъагъ. АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, Парламентым и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, депутатхэр ащ хэлэжьагъэх.\nНыбжьыкIэ парламентэу АР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм щызэхащагъэм ия VI-рэ зэIугъэкIэгъу иапэрэ зэхэсыгъо тыгъуасэ, ныбжьыкIэхэм я Мафэ, зэхищэгъагъ. АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, Парламентым и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, депутатхэр ащ хэлэжьагъэх.\nАР-м и ЛIышъхьэ ныбжьыкIэхэм ямэфэкI мафэкIи парламентым зэрэхэхьагъэхэм пайи къафэгушIуагъ. Республикэм ищыIакIэ ыгъэгумэкIэу, хэхъоныгъэхэр ышIынхэм анахь чанэу зиIахь хэзышIыхьэхэрэр къызэрэхахыгъэхэр къыхигъэщыгъ.\n— Сыд фэдэрэ Iофэу республикэм щетхьыжьэрэм нахьыбэ къыхэлажьэ къэси, шIуагъэу къытырэри нахьыбэ хъущт,— къыIуагъ республикэм ипащэ. — Арышъ, чаныгъэ шъухэлъэу зэкIэми шъуиIахь ахэшъулъхьан фае. Ар шъуипшъэрылъ шъхьаIэхэм ащыщ хъугъэ. Тиреспубликэ тырыгушхон, хэхъоныгъэ инхэр ышIынхэм, цIыфхэу исхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу хъуным тызэдыфэлэжьэн фае. АщкIэ шъори гугъэпIэ инхэр къышъотэпхых.\nАР-м и Къэралыгъо Совет — Хасэм идепутатхэм ацIэкIэ ныбжьыкIэхэм къафэгушIуагъ Владимир Нарожнэри. ШIуагъэ къытэу НыбжьыкIэ парламентым иIофшIэн зэхэщагъэ хъунэу ар къэлъэIуагъ. Нахьыжьхэр, Парламентым идепутатхэр, яопыткIэ адэгощэнхэм, ныбжьыкIэхэр кIэщакIо зыфэхъухэрэм япхырыщынкIэ IэпыIэгъу афэхъунхэм зэрафэхьазырхэр ащ къыхигъэщыгъ.\nНэужым НыбжьыкIэ парламентым хагъэхьагъэхэм ар къэзыушыхьатырэ тхылъхэр аратыжьыгъэх, тхьаматэр, ащ игуадзэ, комитетхэм япащэхэр хадзыгъэх.\nНыбжьыкIэ парламентым ия V-рэ зэIугъэкIэгъу ипэщагъ Къэралыгъо Советым — Хасэм Тэхъутэмыкъое районымкIэ идепутатэу, гъэсэныгъэмкIэ, наукэмкIэ, ныбжьыкIэхэм яIофхэмкIэ, спортымкIэ ыкIи общественнэ организациехэм адыряIэ зэпхыныгъэхэмкIэ комитетым хэтэу Джэстэ Вячеслав. Ащ икандидатурэ джыри республикэ Парламентым къыгъэлъэгъожьыгъ.\nАмакъэхэр атынхэм ыпэкIэ, ар НыбжьыкIэ парламентым ия V-рэ зэIугъэкIэгъу Iофэу ышIагъэм, кIэщакIо зыфэхъугъэхэм, пхыращыгъэхэм ащигъэгъозагъэх. Нэужым шъхьэихыгъэ шIыкIэм тетэу амакъэхэр атыхи, зэдырагъаштэу ар хадзыжьыгъ.\nДжащ фэдэу тхьаматэм игуадзэ, НыбжьыкIэ парламентым икомитетхэм япащэхэр хадзыгъэх.\nСурэтхэр В. Шепталенкэм тырихыгъэх.