«СыкъзэрэкIожьыгъэм сыкIэгушIужьы» - Jıneps Gazetesi\nAna Sayfa Anadilimde Jıneps Adığece / Адыгэбзэ «СыкъзэрэкIожьыгъэм сыкIэгушIужьы»\nХэкум гъэзэжьыгъэным игъогу зэIузыхыгъэхэм ащыщ Дугъ Мтрадж.\nМэлыльфэгъум и 4-м 1991-рэ илъэсым щыублагъэу Мыекъуапэ щэпсэу. Дугъ Мтрадж Хэкум ыгъэзэжьынэу зэрэхъугъэм ыкIи ащ ыужырэ илъэсхэм, ищыIэныгъэ фэгъахьыгъэу гущыIэгъу тыфэхъугъ.\n-Хэкум бгъэзыжьыным игупшысэ сыдэущтэу пшъхьа къихьагъа ыкIи теубытагъэу пIалъэр сыдэущтэу къыхэпхыгъа?\n-Тыркуем къалэу Самсун лицеим сыщеджэщтыгъ, сянэш гурытэу Дугъ Алатин я 70-рэ илъэсхэм Кавказ културэ ыкIи Ямчы-кIакIо зыфиIорэ журналхэм акIэтхагъэу къыфакIощ тыгъэх. Бэрэскэжьые пчыхьарэ Мыекъуапэ Адыгэ Радиом едэIущтыгъ. Сэри сянэшым къыфэкIорэ журналхэм сяджэщтыгъ, Ьыеъкьуапэ радиом сыгу етыгъэу седеIущтыгъ. 1977-рэ илъэсым ыкIэм IофышIэ Анкара сыкIофэкIэ сигупшысэхэр чьэпхьыгъэх. 1992-рэ илъэсым унагъокIэхэкум къэкIожьыгъэу ищыIэныгъэ ичIыгу щизыхыгъэ сигупсэу сянэшыр ары хэкум сыкъэкIожьыным сигупшысэ къыфэзгъэущыгъэр. Тхьам хьадрыхэ гупсэф регъэгъот.\n«Иунагъо иIыгъын ыгъэгупсэфын фэшI, къалэхэу Самсун, Синоп, Амася, Токат ыкIи Чорум якIурэ гъогухэм яшIын лэжьакIоу ащылажьагъ. Тхьамафэм мэфищ плIы унэм къэкIожьыщтыгъэ Тымрэ, икIалэхэм яфэIо фашIэ изгъэкъурэ.ахэр зыми щимгъакIэхэу, щыIэм езэгъым зэригъафэу, иунагъо зыгъэдэхагъэ Нымрэ ятIонэрэ кIалэу мэзаим и4, 1959 -рэ илъэсым сакъфэхъугъ.\n(Сянэ нахь пасэу еджапIэ сигъэкIон фэшI синыбжь аригъэиныгъагъ. Ащ фэшI 1959-, тэрэзыр 1958-рэилъэс).\nСшынахьыжъ Анталем щэпсэу, сшыпхъу нахьыкIэ Анкара иунагъокIэ дэс. Сянэ Самсун щыI, иунэ ис, тадэжь Мыекъуапэ къакIо щэIэ. Тятэ 1982-рэ илъэсым идунае ыхъуожьыгъ.\nСятэкIэ сятэжь Тыркуем ишъхьафит зао. Сарыкамыщ зыфаIоэр заом зэкIом къыгъэзэжьыгъэп. Сянэ ятэ а заом хэлэжьагъ, псаоу къыхэкIыжьыгъагъ, ау сэ къэсшIэжьырэп, илъэсытIум ситыгъ зэлIэм. Синэнэжъи а илъэсхэм ищыIэныгъэ ыухыгъ. 1970-рэ илъэсым нэсэ, Сянэ янэ ары тиунагъо анахьыжьэу щысиIагъэр. Тянэшхэм адэжь щыIэщтыгъ. Ащ къыхэкIэу мафэ къэсми тлъэгъущтыгъэп. Сяти сяни адыгабзэр дэгъудэдэу ашIэщтыгъ, унэм щыгущыIэщтыгъэх. Тэ зэхытамгъэхын горэм тегущыIэнхэ зыхъукIэ адыгабзэм зыратыщтыгъ.\nАсимилациер зыгъэлъэшыгъапэр къуаджэхэр къызанэкIэу къалэхэм кощыхэ зыхъугъэм, я 60-рэ илъэсхэр ары. ЩыIакIэр хьылъагъэ. Ащ фэдэ уахьтэм кIэли 3- ригъэджэн къаIэтынэу щыIэныгъэм фэбэнэрэ сянэрэ сятэрэ адыгабзэ сагъэшIагъэп сIоу сыгу ябгъэныр къезгъэкIурэп.\nИльэс пчьагъэ тешIагъэу, сянэ Мыекъуапэ къэкIуагъэу татэжь щыIэу тIэкIу сыгу зэрэхэкIыэрэ адыыгабзэ зэрэсимгъэшIа гъэр есIокIыгъ. А сикIал! Мыщ фэдизэу ущикIэгъэщт Iоу сшIагъэми, сыдэу хъугъэми озгъэшIэныгъи- зэриIуагъэр сщыгъупшэрэп.»\nАнкара щылажьэрэ Кавказ Културэ Хасэм сыхэтызэ Хэкум гъэзэжьыгъэным фэбанэрэ ныбджэгъухэм ащыщ сыхъугъ. Зэгупшысэгъухэм щэч хэмылъэу хэкум гъэзэжьыгъэн, тинеущэ ащ щыгъэпсыгъэн фаеу, ассимилацием пэуцуным ыкIи хэкIодэжьыным ебэныгъэным хэкIыпIэ закъоу иIэр хэкум кIожьыныр арэу зэдедгъаштэщтыгъ.\nЖурналэу Ямчы и я 7-16-рэ номерхэм хэкум гъэзэжьыгъэным фэгъахьыгъэу тигупшысэхэм тиупчIэхэм джэуап къыритыжьытыгъ. ШышъхьаIум 1979-1980э илъэсхэм къулыкъу схьынэу сыздэ кIыгъэ Анкара къызысэгъэзэжьым Iоныгъэом 12 револуция щыхъугъэу сыкърихьылIэжьыгъ. Хасэхэм яIофшIэн зэтеуцуа гъэх. Ащ дэжьым унагъо зыпымылъ тиныбджэгъухэм яунэхэм, зигъонэмысэу зидунае зыхъожьыгъэ ткъощышIоу Бэрзэдж Фэрид ыIоу зэIуихыгъэ Кубан Кафе тизэIукIапIэщтыгъ, лъэпкъ Iофыгъохэр лъыдгъэкIотэнхэ фэшI.\n1984-рэ илъэсым Хасэм иIофшIэн зыпедзэжьым, 1990-рэ тлъэсым нэсэ Хьаткъо Аслан титхьаматэу хасэм изещэкIо куп сыщылэжьагъ. Iоныгъом и 12 къыздихьыгъэ хасэм яхьылIагъэ унэшъо пкъыехэм оIфхэр къыгъэхьыльагъ, уплъэкIунхэр агъэ льэшыгъ. Кьиным къымгъэцыхэу хасэм ипшъэрылъхэр ыгъэ цакIагъ, пчыхьа зэхахьэхэр зэхищагъ, ылъэ къытеуцожьыгъ. Мэзих хьылъэу къызэринэкIыгъэм хасэм зэхищагъэхэм анахь кIуачэ иIагъэр, 1989-рэ илъэсым чьэпыогъум Хэку ИкIыным и я 125-рэ Илъэс ШIэжь зыфиIорэрэ зэфэсышхор ары. Мыщ рагъэблагъагъэх Хэкум, Иорданем, Сирием, Германем ащып сэурэ Адыгэхэм ялIыкIохэр. Тхьамэфэрэ кIуагъэ зэфэсыр, гъунэ зиIэ унашъо пкъыехэм апхырыкIыгъ, лъагъо хихыгъ, културнэ програмэхэр къыкIэльыкIогъэ зэIукIэхэм яонджэкъ машIо кIэпщагъэ хъугъэ. (ащ ыпкъ къикIыгъ Тыркуем щыщ еджэкIо нэбгырищыр Налчык университетым аштэныр, Тыркуем щылэжьэрэ хасэхэм зыпч зыпчьэгъу зашIыным игупшысэ, Дунэе Черкес Ассацацием (ДАХ) икъэхъун. “125. Yıl 1990-рэ илъэсым тыкъзэсым хэкум къэзгъэзэжьыным сыгукIи сшхьакIи сыфэхьазырыгъ. Бэрзэдж Нихьат итхылъ Изгнания Черкесов зыфиIорэм иапэрэ нэкIубгъо итхагъэ Бреет игущыIэхэм тэ зихэку зэрагъэбгынагъэхэр къеIотэх;\n«Къытапэсыгъэ «кощакIохэр» зыфиIорэ цIэр ныбжьи сштагъэп.\nзичIыгу зыбгынагъэхэр ащ къикIырэр\nары шьае тэ тичIыгу тыбгынагъэп\nтшоигъоу нэпэмыкI хэгъэгу къыхэтхэу,\nхымэ хэгъэгу пIэлъэ хэхыгъэкIэ тыкъщыуцугъэп.\nТыкърагъэкIыгъ егъэзыгъэкIэ, ты хые бзэджашI.\nЗипчьэ къытфыIузыхыгъэр тихэкоп, ар тихэхэсыпIэн фае.\nтлъэкIыщтымкIэ гъунапкъэм пэблагъэу.\nГумзагъэу тежэн фае. Хэкум зыщыдгъэзэжьэщыт мафэм».\nыIоу лъыкIотэрэ усэм къыIуатэхэрэр сэрыкIэ Адыгэхэр арых.\nДжыри ССР щыIагъ, хэкум укъэкIожьы хъунэу нэдэплъыпIэ къэызэльагъом, Атэжъ чIыгум тыкъекIужьыным ипаIлэ къэсыгъ тIуи гъогум тыкътехьажьхэу тыублагъ.\nЯ 80-рэ илъэсхэм Мыекъуапэ ыкIи налчык тиныбджэгъухэм ащыщхэр къэкIожьыгъагъэх. Сэри СССР-м илIыкIоу Анкара щыIэм ситхылъхэр ястыгъагъэх хэкум къэзгъэзэжьын фэшI. ЫпэкIэ къэкIожьыгъэ синыбджэгъухэр къызэрыкIогъэ гъогум фэшъхьаф шIыкIэ сыушэтынэу сыфэягъ.\nАр, Анкара Гражданство къыщсатын, сихэку ар сиIэу сыкъэо- жьыныр арыгъэ. Ау илъэсрэ джэуап къатыжьыгъэп, Мыекъуапэ къэкIожьыгъэу щыпсэухэрэ синыбджэгъухэм 1991-рэ илъэсым егъэблэгъэ тхылъ къысфашIыгъ.\n– Тыркуем ущыIэзэ тэда узщыпсэущтыгъэр, Сыд IофшIап Iа узIутыгъэр?\n-Къалэу Самсун ублапIэ, гурыт еджапIэхэм ауж, къалэу Чорум дэт илъэситIу еджапIэу Машынэ Стройтельный Технткумым зыхязгъэтхагъ. Мы еджапIэр къызкIыхэсхыгъэр лейтенантэу къулыкъур щысхьын,икIэлищ Iэшъхьа закъокIэ езгъаджэрэ сятэ ыщэфыгъэ унам икIыфэ ытыжьынымкIэ IэпэIэгъу сыфэхъун, ихьылъэ тIэкIу тесIэтыкIыныр арыгъэ.\nIоныгъу, 1977-рэ илъэс, армэм джыри сыкIуагъэп, еджапIэм гъэсэныгъэу щызэзгъэогъотыгъэмкIэ Анкара Къэралыгъо Офис Материялнэ База (ГМБ) IофышIэныр щысыублагъ. СиIоф елъытыгъэу къалэхэу Измир, Станбул, Бурса сащыIэнэу бэрэ хъущтыгъэ, тхьамафэ ыжхэр Анкара Темыр Кавказ Хасэм щызгъакIощтыгъэ.\n1980-рэ илъэсым армэм сыкъикIыжьыгъ. Iофэу сызIутыгъэм икIэрыкIэу лъэIу тхылъ ястыгъэр Iоныгъом и 11-м аштагъ. ИтIэнэрэ мафэм пчьэдыжьым IофышIэ сыкIонэу сежьагъэу Тыркуем инациональный орэдхэр орэдыIом къеIох, ащ льыпытэу дзэ пашэу Кенан Эврен иджмакъэкIэ револуция хъугъэ къеIо. Хьишъэм зэрэхэхьагъэуIоныгъом и 12-м мафэр етэгъажьэ.\nIофым сыщылэжьэным ар пэрыохъу фэхъугъэп, зы мафэкIэ ыпэ сишыгъэу хъугъэ. ГМБ сиIофшIапIэ къэралыгъом къыщэ фырэ мотор зыхэт машынэ пстэум автобус, скоро помош зыфэ пIон фэдэхэм язэгъэпэшын, язэгъэкIун, хэушъхьафыкIыгъэ унашъохэм адиштэрэ проектхэм я отдел сыщылэжьагъ.\n1987-эр илъэсым Анкара Сёгютёзю хьаблэм дэт Отокоч зыфиIорэ Iахь зэхэлъ лэжьапIэм сыIухьагъ. Илъэсищ начальник сервисэу сыщылэжьагъ.\nМыекъуапэ сыкъзэкIожьым мэзиплIы урысыбзэм изэгъэшIэн сыпылъыгъ. Апэрэ илъэсыр унэ ныкIошIэу къэтщэфыгъэр идгъэкъужьыным ыхьыгъ. Мэзи 4- урысыбзэ курсым сыкIуагъ.\nА илэсхэм сисэнэхьат сырылэжьэнэу амал щыIагъэп. ТыкъзэкIожьым ятIонэрэ илъэсым тымылажьэу зэрэмыхъущтыр къэнэфагъэ. А лъэхьаным тэщ фэдэу унэе IофшIапIэ зыгъэпсы зышIоигъо ныбджэгъухэм щапIэхэр зэIуахыгъэх, тэри тахэуцуагъ. Мыщ дэжьым тучан цIыкIоу зэIутхыгъагъэмкIэ инэу ишIуагъэ къытигъэкIыгъ Нэгъой Хьасанбый, ащ ишIушIэ тщыгъупщэрэп. Илъэсищым мы щэпIэ цIыкIум тигъэпсэугъ. Сыд фэдэ хьап щыпи щытщэщтыгъ, ау шIухьафтын пкъыгъохэр едгъэбэкIыщтыгъ.\nА илъэсхэм унагъокIэ Мыекъуапэ къэкIожьыгъэ Чэтэо Ибрахьим ишъхьагъусэу дэн бзэным фэIазэу сшыпхъу нахьыжьэу згъашIорэ Шукран, шъхьангъупчьэ пэIупхьэхэм ядын едгъэжьэным ишIуагъэ инэу къытэкIыгъ. Мыр джыри бэмэ ашIэщтыгъэп. Илэс 10-м ехъу тызэдэлэжьагъ.\n1997-2002-рэ илъэсхэм мебель шIыным Iоф дэтшIагъ. 1997- 2005 илъэсхэм шъьангъупчьэ пэIухъо шэкIхэр зыщытщэрэ шапIэм игъусэу шьхапIэ зэIутхыгъ. ШэкIы щапIэм джыри Iоф ешIэ, шъхапIэр фэтэрэу ттыгъэ. Пандемием ыпэкIэ къежьагъэ экономически кризисым Iофхэр къыгъэхьылъагъэх. Мэфэ щынагъо къинхэр щыгъэзыягъэу хъужьыным тычIэхъоп сы. Джы зыгъэпсэфыгъом сыщыс. Сипсауныгъэ гумэкIыгъохэр къыхэхьагъэх нахь мышIэми, тихэтэцIыкIу фэIо фашIэхэм ащызгъакIэрэп. Тикъушъхьахэм сыкIонэу уахьтэ сэгъоты.\n-Уишъхьагъусэ уигъусагъа хэкум узэжьым? А лъэхьаныр ара нэIуасэ шъузэфэзышIыгъэр ыкIи сыд фэдэ Iофыгъоха шъузэрихьылIагъэхэр?\n-Хэкум къэдгъэзэжьынэу гухэлъ зытэшIым джыри унагъо тыхъугъагъэп. Сэ къалэу Анкара, сянэ инысэ хъунэу щытыгъэ сишъхьагъусэ Станбул щыпсэущтыгъ. ЧIыпIэ зэфэшъхьафхэм ащыпсэоу,«Хэкум Гъэзэжьын» гупшысэм знзгъаштэхэу ащ фэшI Iоф ышIэзэ зызхьазырырэ ты цIыф зырызыгъ.\n1990-рэ илъэсым и бэдзэогъу мазэ СССР-м КултурэмкIэ илIыкIоу Тыркуем щылажьэрэр телефонымкIэ къысфытеуагъ Налчык Родинэм зыфиIорэм Эрсин Калкан ыцIэкIэ егъэблэ гъэ тхылъ къызэригъахьыгъэр ыкIи ар синэIуасэмэ къысэуп- чIыгъ. СигущыIэ елъытыгъэу визэ ритыщтэу ыуIагъ. Эрсин Калкан телефонкIэ и паспорт къысфигъахьынэу есIуагъ.\nТрабзон нэсэ сыгъэкIотагъэ.ТынэсыфэкIэ Хэкум Гъэзэжьыным тытегущыIагъ, тигупшысэхэр зэдэдгощыгъэх, тиеплъыкIэхэр зэтефагъэхэу къычIэкIыгъ, нахь благъэу нэIуасэ тызэфэхъугъ.\n1970-1980- рэ илъэсхэм язэблэкIыгъохэм асимилациям пэуцун тымыкIодэжьын фэшI хэкIыпIэ закъоу щыIэр Хэкум гъэзэ жьыгъэным игупсшысэхэм сагъэгупсэфыщтыгъэп. 1990-рэ илъэсым Налчык ыкIи Мыекъуапэ синыбджэгъухэм ащыщхэр къэкIожьыгъагъэх.\nОтокоч Форд Сервис IофшIапIэм сыIутзэ СССР-м илIыкIоу Анкара дэтым иIофышIэхэм Форд машынэ зиIэ нэбгыри 3-4 тисервис къакIощтыгъ. Ахэм яхаз щэн щэфэным фэгъэзагъэ Атаще, адырэр Посолыр арыгъэ.\nНэIуасэ тызэфэхъугъагъ. Ащ ишIуагъэкIэ, 1991-рэ илъэс гъэт- хапэм IофшIапэм сыкъIукIыжьыфэ, Кавказым икIэу Тыркуем кIохэрэм, Тыркуем къикIэу Кавказым къакIохэрэм явизэхэм ягъэпсын IэшIэхы сфэхъущтыгъэ. 1989-рэ илъэсым еджэкIо нэбгырищым Налчык къэралыгъо университетым ягъэштэн, Тыркуем ит къалэу Адыпазары ыкIи къэлэу Сухъум зэныбджэгъу хъунхэм игъэкIотыгъэу сыдэлэ- жьагъ.\n1991-рэ илъэс мэзаем икIэм, Посолствэм бэрэ уокIо аIуи сащагъ, мэфи 3-м саIыгъыгъ. Щынэгъочьэным иIоф дэгъугъэп. Зызгъэхьазырыным сежэнэу уахьтэ сиIэжьыгъэп. Гъэтхапэм 1991-рэ илъэсым IофшIапIэм сыкъIукIыжьыгъ. ПсынкIэу зызэзгъэпэши Хэкум сыкъэкIожьынэу гъогу сыкътехьажьыгъ.\nМэлыльфэгъум иI-м 1991-рэ илъэсым Станбул-Кадыкёй къуахь IукIыпIэу иIэм IукIыгъэ катамараныр, хыуаем къыхэкIэу Станбул ыгъэзэжьыгъ, мэфитIум щытыгъ.\nСыхьат 17-кIэ зиутхыпкIым уалъэзэ хым тетыгъэ катамараныр. Мэлылъфэгъум и 4-м сигъогогъоу МэфэшIукъо Щенгюлрэ сэрырэ ПцIэмэз-Новоросиски тыкъщикIыгъ. Илъэс пчьагъэхэм сынэгу кIэмыкIыгъэ сихэку ичIыгу сыкътеуцожьыгъ. Мыекъуапэ сыздэсыр тхьамафэ хъугъэу, мэфэ къинэу спэкIэ кIыгъэхэр къызэкIэрыожьыгъэх, сымадж сыхъугъ, тхьамафэрэ къысэIэзахи сыхъужьыгъ.\nАщ дэжьым Тыркуемрэ Мыекъуапэрэ азфагу узэлъыIэсыныр къиныгъ. ТелефонкIэ уигупсэхэм уадэгущыIэн хъум почтэм зябгъэтхын, мэфитIу щы уежэн фэягъэ ыкIи чэзыур бэщтыгъэ. Къэралыгъом ихьыбыйыгъом тыкърихьылIэгъагъ, узфаер бгъотыщтыгъэп.\nЯ 70-рэ илъэсхэм ащ фэдэ зэхъокIыныгъэ Тыркуеми щыхъугъагъ, ар зэрэтекIыгъэм фэдэу мыри зэрэтекIыщтытыр тышIэщтыгъ. КъакIо-кIожьхэрэм типисмохэр къахьыщтыгъ, ядгъахьыжьыщтыгъ.\n“Тызызагуатхэм сыхьати 2- тешIагъэу СССР-р зэхэтэкъугъ»\nЗигугъ къэсшIыгъэхэм сахэтэу, бэдзэогъум и 27-рэм 1991- илъэсым тиджэгу Мыекъуапэ щытшIынэу тызэзэгъыгъ. Ау нысэм янэ ятэхэр апэрапшIэу «хэкум къызэрэкIожьыщтым» егъэуцолIэгъэнхэ фаеу тапэ илъыгъ. Мыщ дэжьым инэу зишIуагъэ къытэкIэыгъэ МэщфэшIу Нэдждэт шьакIафэ фэтэшIы. Бэдзэогъум и 19-20-м Станбул Багларбашы Хасэм ыкIи Самсун щашIыгъ тиджэгу, ащ ыуж, а мазэм и 21-рэм тызэгуатхэн пае сянэ инысэрэ сэрырэ Батум тыщзэIукIагъ. Титхылъхэм щыкIагъэхэр яIэу къычIэкIыгъ. ШышъхьаIум и 12-м тызэгуатхэщтэу къагъэнэфагъ.\nАдыгим, Адыгэ Хасэм тиджэгу зэрищагъ бэдзэогъум и 27-рэм. ШышъхьаIум и 12-м икIэрыкIэу Батум Посолсвэм тыкIугъ. Тызыгуатхагъэм сыхьати 2- тешIагъэу СССР-р зэхэтэкъугъ. Тыркуем щыщэу апэу Батум щызагуатхагъэр тэрыгъэ. Тыркуем ит адыгэ къуаджэу машукие къыщыхъугъэ Адыгэу Батум пасолэу щыIагъэ Окан Атакан тызэгуитхагъ.Ар тыркуем Измит къалэ апэрэ бзылъфыгъэ къэлэ тхьаматэу мерэу Лейла Атакан ышнахьыжьыгъ. Тхьам хьадрыхэ гупсэу тIуми къарет.\n-СССР-р зэрэзэхэкIыжьыгъэр шъуинэрылъэгъугъ. Ащ дэжьым къиныгъоу -псынкIагъоу, шъумыкIожь ыпэу сыда шъузэжьагъэу ыкIи шъузэмы жьагъэхэр шъузэрихьылIа гъэхэр, зэпэщэкыхэр шъугу къихьахэу къыхэкIыгъа?\n-1991-рэ илъэсым, Мэлылъфэгъум и 4-м Мыекъуапэ сыкъзэкIо- жьым СССР-р щыIагъ. Ау Престройка-зэхъокIыныгъэм ижьот хэтыгъ ащ дакIоу гумэкIыгъо ин хэтыгъ къэралыгъор, зи бгъотыжьыщ тыгъэп, гъомылапхьэхэм ащэгъэжьагъэу цIыфмэ ящыкIагъэр талонкIэ ащэфэщтыгъ, тэри ащ тыкъхиубытагъ. Тыркуем я 70-рэ илъэсхэм ащ фэдэу къинхэр тыушэтыгъагъэх. Мыщи ахэр шъхьащыкIыщт тIощтыгъ.\nТыкъэкIожьыгъакIэу Адыгэ Овтоном Хэкур Краснодар Крайм къыхэкIыжьыгъ, Республикэ статус иIэ хъугъэ.\nРепатриантхэм яхьылIагъэ унашъор Югославиещтыгъэ хэкум хахьэщтыгъэ Косово, Урысыем икъэралыгъо унашъокIэ тилъэпкъэгъухэр къыращыжьхи, Адыгеим къызащэжьхэр ары. Ащ лъыпытэу къуаджэу Мэфэхьаблэ зэрагъэпсыгъэр,чылэм къэкIожыгъэхэм зэкIэхэми чIыгу Iахьхэр заращыратрэм, унэ зэрашIашIырэм урыгушхонэу щыт, ыкIи ар къызэрыкIоп.\nЩымыIэхэр, талонхэр,чэзыухэр зыфэпIон фэдэхэр шIэхэу текIыгъэх. 1993- рэ илъэс ужым зыпкъ иуцожьыгъ щыIакIэр.\nИлъэситIукIэ тэри тиунэ ныкъошIы тыухыгъэ.\n1992-рэ илъэсым тучан цIыкIоу зэIутхыгъэм тищыIэныгъэ къегъэпсынкIэ. 1993-рэ илъэсым Абхьазым заор къыщежьэ. Мыекъуапэ къэкIуагъэ Абхьаз унагъор тиунэ изыIахь чIэтэ гъэIыстэ. Мэзих къытхэсыгъэх. Зэгупсэхэ тыхъугъ. Унагъом япшъэцIыкIоу Алиса сипшъэшъэ Псынэф илъэгъугъ ыкIи пыдз зэдешъуагъэх. Унагъо гуахьымрэ тэрырэ зэблагъэм тыфэд. ТызэкIэлъэкIо.\nХэкум сыкъэмыкIожь ыпэкIэ Москва радиом седеIущтыгъэ. Ащ икъэтынхэм, къэралыгъом ицIыф пстэуми IофшIапIэ зэряIэр, унэ зимыIэм унэ зэрэритрэр, мэзапкIэу къалэжьы рэм гупсэфэу зэрэрыпсэухэрэр, псауныгъэр, гъэсэныгъэр пкIэ хэмылъэу къэралыгъом зэригъэпсырэр къыIощтыгъ. Гукъау нахь мышIэм тыкъзэкIожьым бэ темышIэу а пстэур блэкIы- гъэм зэрэхэкIощэжьыгъэр тынэгу чIэкIыгъ. Капитализм зыфаIорэ жьалымым жьыбгъэм фэдэу зиушъомгъугъ. НэжъIужьхэм Совет хабзэм гупсэфэу зэрэщигъаIэщтыгъэхэр ащыгъупшэрэп. Ахэр арых системыкIэм нахь иягъэ зэригъэ кIыгъэхэр, къин хидзагъэхэр.\nЯ 1980-рэ ильэсхэм Анкара иныбжьыкIэхэу Хэкум Гьэзэжьыным фаджэщтыгьэхэу Ёзен Осман, Таймаз Юсуф, Ёндер Илхьан, Баджэ Джэуат. Ильэс пьчьагьэ нэуж Мыекьуапэ тыщзэIукIагь.\nЯ 90-рэ илъэсхэм урамхэм нэжъIужь щакIохэр бэу ащып лъэгъущтыгъэх. Шъхьазэкъо рыпсэухэм, зыгорэхэр ащэхэзэ яхьалыгъу къалэжьыжьыщтыгъ. Ахэр итIани тхылъ еджэхэу плъэгъущтыгъэх ащэхэрэм апэсхэу.\nИхэку ыгъотыжьын щэхъу зышъхь имылъхэу тэ Хэкум Гъэзэ- жьыгъэным кIэдэухэрэм, сыд фэдэ къини тщэIэным тыфэхьа- зырэу тыкъэкIожьыгъагъ; хэт сыд ыуIуагъэкIи, сыд фэдэ чIыпIэ тиуцуагъэкIи тызэкIэмыкIонэу, тилъапсэхэр тихэку щыддзыжьын тыбзэ, тикултурэ зыухъумэн, лъызгъэкIотэнхэр лIэужхэр щыдгъэ-бэгъонхэр арыгъэ типлъапIэр.\n-Гражданство къыуатыным бэрэ оежагъа? Ащ егъэпшагъэм непэ гражданство къыдэпхыныр нахь хьыльа?\n-Сэ джыри анкара сыщыIэу 1990-рэ илъэсым СССР-м ипосолство гражданство пае тхылъхэр ястыгъагъэх. Мыекъуапэ прописка сфэзышIынэу сызгъэгугъагъэм Iэпэдэлэл ышIэу гужъо зэхъум, сэ сапэ къишыгъэу Мыекъуапэ къэкIожьыгъэ синыбджэгъухэм мэзищ пIалъэкIэ къысфарагъахьыгъэ визэмкIэ сыкъэкIожьыгъ.\nСисын фитыныгъэ сиIэнэу тхылъхэр ястыгъагъ, ау Тыркуем ущыIэзэ гражданство пае Посолсвом тхылъхэр яптыгъагъэщ, хъущтэп аIуагъ.\nЦIыф лъэрыхьхэр хэлажьэхи сивизэ илъэскIэ лъэагъэкIотагъ, илъэс нэуж сисын фитныгъэ зэрытхагъэ тхыльыр къысатыгъ. 1993-рэ илъэсым Гражданство сиIэ хъугъэ. А пIалъэм щыIагъэ унашъомкIэ, сыкъызщыхъугъэ Самсун къэлэ заксыр кIэтхагъэу бзэджэшIагъэ, пшъэдэкIыжь зэрэстемыльымкIэ тхыль ыкIи Тятэжъ пIашъэ Кавказым зэрэщыщыгъэр къэзыушыхьатрэ архивнэ материял къэтхьын иыщыкIэгъагъ. Б. Елтциным илъэхьан аштэгъэ унашъор илъэсищ фэдиз лэжьагъэ. Мыр зыгъэфедагъэр мэкIэдэд ыкIи IэкIыбым щыIэхэр икъоу гугъ елIыгъэхэп. Джы зэхъокIыныгъэхэм апкъ къикIэу лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ Гражданство араты. Ау мыхэм анахь шъхьаIэр урысыбзэр пшIэныр ары зэрэсшIэмэрэмкIэ. Ащ илъэс зытIущ ищыкIагъ. Апшъэрэ еджапIэр мыщ щызыухыгъэхэм нахь псынкIэу араты.\n«Хэкум сыкъзэкIожьым илъэс 32-рэ сыныбжьыгъ»\n-Иугупшысэ ииугъуазэу пшIоигъор бгъэцэкIагъэ, Уатэжъхэм ячIыгу бгъэзэжьыгъэ. УзфыкIэгъожьыгъэ е сыдэу дэгъоу къызэдэхъугъ зыфэпIуагъэхэр сIом, е хымашъо зытепщтэжьэу къыхэкIыгъа, хэкурысхэм яеплъыкIэ сыд фэдагъа?\n-Хэкум сыкъзэкIожьым илъэс 32-рэ сыныбжьыгъ. СикIалэхэм афэдэу сэри мыщ сыкъщыхъунэу, университет щысыухынэу сыфэягъ. Хьау, зэ нэмыIэми, зымый сыркIэгъожьэу къыхэкIы гъэп ыкIи къыхэкIыщтэп…цIыфыр ихэку зэрэщыпсэурэм фыкIэгъожьын лъэкIына?\nТыркуем тыкIоу къыхэкIы.Тхьамафэ е мэфипшIы зытешIэкIэ Мыекъуапэ тыкъфезэщы. ТхьамэфитIу нэуж пчыхьапIэ лъэгъу сфэхъу, сыгъэгупсэфыжьрэп.\nАпэрэ мазэхэм къытфэхымэу, гурыIогъуаехэу, къиныгъохэм тарихьылIагъ ау, уахьтэ тешIэ къэсми икIыпIэ къафэдгъотыгъ, цIфыр сыдыми ясэжьыба. ЦIыфышIу цIыф Iуш гъэсагъэхэу лъэпкъшIэжь яIэу бэ тызIукIагъэр. Ахэм ащыщхэр джыри тищыIэныгъэхэ къыддыхэтых, тиныбджэгъушIух.\nЗишIуагъэ къытэзгъэкIыгъэр, къыддеIагъэр,тигумэкIыгъохэр къытфагъэпсынкIагъэр макIэп.\nЛъэпкъыр итэкъуахьыгъэ зэхъум тызэпэIапчьэу тыпсэугъ, къинэу алъэгъугъэм, чIыпIэ хьылъэхэу зэрыуцуагъэхэм пхырыкIыгъэх ткъошхэр, тихэку, тилъэпкъыцIэ аухъумагъэщ, ахэм шхьакIафэрэ, шIушIэрэ япэсыгъ.\nСипшъашъэ Псынэф 1993-рэ илъэсым, сикIэлэ Осэпс 1997-рэ илъэсым къэхъугъэх. ТIуми яныдэлъфыбзэ дэгъоу ашIэ, рэтхэх, рэгущыIэх. Мыекъуапэ къызэрэщыхъугъэхэм зэрэщып сэухэрэм щэгушIукIых, рэгушхэх. Сипшъашъэ ипшъэшъэ цIыкIу Гуис илъэс 4, икIэлэцIыкIу ГъучIыпс илъэси 2-ум итых. Ахэри янэрэ янэшымрэ афэдэу адыгабзэ урысыбзэ, тIэкIу тешIэмэ тыркубзэр, инджылыбзэр зэрагъэшIэныщ, бзэ пчьагъэ ашIэу хъущтых. Илъэс 30-кIэ узызэплъэкIжькIэ, Хэкум тыкъзэрэщыхъугъэм тырэгушхо, зыIорэ кIалэхэр уиIэным нахь гушхуагъэ хэбгъотэнэу сыд щыIэн.\nСыкъзэрэкIожьыгъэр сэдэу синасыпэу зыфэсэлъэгъужьы.\nТыжь Илкай ЫцIэкIэ ХьакIэщыр\n-Тыжь Илкай ЫцIэ Зыхьырэ ХьакIэщым, Хэку Къэзэжьыным Игъогухэр зыфиIорэ проетктым шъузэрэдэлажьыгъэм пае тхьашъоегъэпсэу шIуасIо сшIоигъу. ХьакIэщым укътегыщыIэм…\n-ХьакIэщым ыцIэ кIэкIэу сыкътегыщыIэн апэу: Илкай хэкум тIо щэ фэдиз къэкIуагъ, кIожьыгъэ. 2009-рэ илъэсым иныбджэгъу нэбгыри 8- игъусэу къэкIагъ. Щежь щыпсэун фитныгъэ къезытыщт тхылъыр дихынэу арыгъэ. Ащ дэжьым нэIуасэ тызэфэхъугъ.\nТшынахьыкIэ дышъэ прописька ищыкIагъэ зэхъум тиунэ дэттхагъ. Гъэтхапэм и 13-м машынэ зэутэкIым хэкIуадэфэкIэ тэры ирибысымыгъэр.\nХэкум щыпсэушъун фэшI Тыркуем щылажьэщтыгъ, щыугъуа- ещтыгъ. Аужырэу къызэкIом иныбджэгъухэмрэ ежьырырэ зыпсэунэу унэ ыщэфынэу арыгъэ. Машынэ къызеутэкIыщт чэщыми. мэфэ псэум Мыекъуапэ унэу щащэхэрэм яплъыгъ.\nИдунае зехъуожь мафэм ятэрэ янэрэ тызэхэгущыIэжьи, Илкай Мыекъуапэ щыдгъэтIылъыжьынэу зэдэтштагъэ. ИтIэнэрэ мафэм Илкай иажырэ гъогу агъэкIотэжьынэу Абхьазым, Тыркуем.Налчык, Краснодар цIыф бэдэдэ иныбджэгъоу шIу зылъгъущтыгъэхэр къэкIуагъэх. Пчьыхьашъхьэм Тыжь Илкай ыцIэкIэ хьакIэщ гъэпсыгъэным тегущыIагъэх.\nХьакIэщым ишIын илъэситф тыпылъыгъ. Кьиныбэ къыпыкIыгъ, пэрыохъубэмэ такъагъэуцугъ, ау тыухыгъ. ХьакIэщым унэ 14, пшъэрахьапIэ, зэхахьэхэр зIукIэхэр щашIынэу зал хэт. Библиотэк бай щыдгъэпсыгъ.\nТыжь Илкай ыцIэкIэ ХьакIэщыр Хэкум гъэзэжьыгъэным игупшысэ ыгъэцэкIагъ.\nЗыгу къэкIыгъэхэм,къхэлэжьа гъэхэм,тыгу къыдэзыщэягъэхэр зэкIэхэри тхьаегъэпсэух. ХьакIэщыр ишIыгъом къуахьльатэ кризисым, ащ ыуж пандемием къыздахьыгъэ зэгъокIыгъом къымыуфэхэу, мыпшъыжьэу, емызэщхэу зигупшысэ рыгъо зэрэ купым яIэпэIэгъукIэ къэуцугъ. Хэт къакIоми Хэкум ифабэ щызахашIэщт, ыIапэ афищэищт, иIэпэIэгъу афэхъущт Тыжь Илкай ЫцIэ Зыхьырэ ХьакIэщыр. Ар зыгъэIорышIэрэ Лъэмыдж Хасэр къышъуажэ.\nУасэхэр, щыхьаIэхэрэм ягухэлъхэм, къызфэкIуагъэхэм, зэрисыщтхэм елъытыгъэу зэхьокIы. Апэрэ пшъэрылъэу иIэр Атэжъ чIыгум къэзэгъэзэжьыхэрэм яфэIо фашIэхэр ыгъэцэкIэныр ары.\nАдыгэ чIыгужъым къэзгъэзэжьынэу къакIохэрэм: Хэкум хэгъозэн,гупсэфыгъо щагъотын, -ятхылъхэм ягъэпсын, урысыбзэ зэригъэшIэнэу курс щикIуныр ХьакIэщым изещакIоу Лъэмыдж Хасэм зэригъэфэщт. анахь осэ макIэмкIэ шьуихьакIэщт. ЕджакIохэм апае уасэхэм къащагъэкIэщт.\nХэкум зитхылъхэр щыIэхэу къакIоу кIожьхэрэм апае уасэхэр: гурытымкIэ афэльытэщт.\nЗекIоу къакIохэрэ хьакIэхэм: хабзэу агъэуцугъэм тетыщт.\nЗэкIэхэми пкIэ хэмылъэу щыдгъэхьакIэнхэм тыфай тыгукIэ ау. пкIэ хэмылъэу хьакIэщыр тIыгъынэу зэрэмыхъурэм тигупшысэхэр зэтыреIажэх. ЗекIо къакIохэрэм ящыIапкIэ тыкIемыIэрэр, ЕджакIо къакIохэрэм, къэзгъэзэжьыхэрэм фэгъэкIотэныгъэу афэтшIырэр, ятхыльыпIэхэм язегъэкIон апэIухьахэрэм апай… ХьакIэщым щыхьакIэщтхэм ашIэ ашIоигъохэр Тыжь Илкай Хэку Къэзэжьыным Игъогухэр зыфиIорэ фэсбук нэкIубгъом рагъотэщт.\n«Бзэ зимыIэ лъэпкъыр щымыIэ палъ»\n-Урысые Федерацием, ныдэлъфыбзэм изэгъэшIэн, фаем къыхихынэу статюс зэрэритыгъэм фэгъахьыгъэу иугупшысэхэм сакъчIэупчIэм…\n-Диаспэрэм тэ асимилация политикэ къыддызэрахьагъ. Мыщ Октябырски Револуция-Совет хабзэм тилъэпкъэгъухэм ябзэ тхэн еджэнхэмкIэ амал аритыгъ. ТиныдэльфыбзэкIэ гъэзэт, тхылъ, журналхэр къыдагъэкIыгъэх, жэрыIо творчествор хьазынэщхэм тхыгъэу арагъэкIун къагъэнэжьын афзэшIокIыгъ Фаем хьазнэщхэм ахэр ащагъоты. НыдэльфыбзэкIэ еджапIэм ащеджэнхэр хабзэм къыделъытагъ, тиатрэм пае сценариехэр зэхагъэуцуагъэх, орэдхэр атхыгъэх, аусыгъэх, професянэлнэ сценехэм къащаIуагъэх. Мыхэр зэкIэхэри къазфагъэкIуатэм, «Адыгэ Овтоном» статюс тихэку яIагъэр.\nРеспубликэ зэхъум ахэм нахь лъагэу заIэтыным тыщыгугъугъ. Ау, Совет хабзэм къытитыгъэ фитныгъэхэм инахьыбэр мэкIэ макIэзэ зэкIэкIуагъ. Лъэпкъым ипкъэухэу зыкIуачIэ къеIы- хыгъэхэм икIэрыкIэу къагъэзэжьын, зыпкъ иуцожьыным тыщэгугъу, тыгу дгъэкIодырэп.\nАдыгабзэр зэрагъэшIэн фаеу еджапIэхэм ачIэлъыгъ, аужырэ уахьтэм фаем къыхихын ыджынэу зэрашIыгъэ шIыкIэм, унагъохэр, егъэджакIохэр ныдэлфыбзэм фэбанэхэу ышIыгъэх.\nФаем къыхихын еджэнэу зэхъум ар къыхэзыхырэ еджакIохэм япчьагъэ зэхапшIэу зыкъыIэтыгъ. Ащ фэдэу, тихэку ипащэ Адыгабзэр кIэлэцIыкIухэм ашIэн фаеу зэригъэуцугъэм инэу ишIуагъэ къакIо. Ащ IэпэIэгъу зэрэритырэм нахь игъэкIотыгъэу зэрагъэшэIэу, еджапIэм кIэлэцIыкIухэр нахьыбэрэ адыгабзэм рыгыщыIэхэу, унагъом адыгабзэкIэ ны тыхэм кIэлэцIыкIухэр зэряупчIыхэрэр бэрэ зэхэтэхы.\n“Бзэ зимыIэ лъэпкъы щымыIэ паль» мы гущыIэхэр зыщыдгъэгъупшэ хъущтэп ыкIи тиныдэльфыбзэ илъэпIагъэ апарапшIэу зэхэзышIыкIын фаер тэры. ТикIалэхэм тиныдэльфыбзэ ядгъэшIэн пае зэкIэхэми тапхырыкIн фае.\nТиныдэльфыбзэ зышIэщтыгъэу нахьыжъ, нахьыкIэу зидунае зыхъожьыгъэхэу къытхэмытыжьхэр лъэшэу сыгу къеох.\nТехнологием,цIыфым игуIэшIуаIэ адырэ цIыфым зэрэхигъэу цорэм фэдэу, ныдэльфыбзэри зымышIэхэрэм ахагъэуцон алъэкIыщтыгъэми сыдэу дэгъугъа сэIо.\n– Хэкум зыгъэзэжьынэу фаем сыд япIо пшIоигъуа?\n-Джы къэбар лъыгъэIэс амалхэр щыIэх. Ятэжъхэм ячIыгу къэзгъэзэжьынэу фаехэм ашIэ ашIоигъохэр тхыгъэу агъотыщт. ЫпэкIэ къэкIожьыгъэми закъфагъазэм ашIэ шIоигъэор зэкIэ зэхахыщт.\nГукъау нахь мышIэми, къэкIожьыгъагъэхэм ащыщэу Тыркуем зыгъэзэжьыгъэхэр щыIэх. Къиным упэуцунэу кIуачIэ зыхэбгъотэжьын, шIощьхъуныгъэ уиIэн фае.\nХэкум къэзгъэзэжьырэ цIыфым, къызфэкIожьыгъэр ышъхьа нахьи нахь шIоIофын, къычIэхъуахьыщтхэр асимилациям ишIункIы химыгъощахьыным еусэныр, игупшысакIэкIэ ащ фэкIоныр ипшъэрылъ.\nМыщ лъэубэкъукIэ щыбдзыныр тыгъэнэфыпсэу къагъоу зыми къетэщтэп. Зэмыжагъэ кинхэр къыфкъокIыщтых. IэпэIэсэныгъэ зыхэльхэм нахь пхырыкIыгъошIу афэхъущт.\nIофшIэным къымгъэщынэу, зэригъэшIэным дэмышъхьахэу теубытагъэ зыхэлъхэр шIэхэу алъэ туцощтых. Диаспорэм инэущэ пхырыплъыхэрэм, ялъфыгъэхэр хэмыкIодэжьынхэ фэшI зымафэ ыпэу япшъэрыль агъэцэкIэн фае.\nИуахьтэм, зыщыпсэущтхэр къыхахым нахышIу.\nЫпэ игъэшыгъэн фаехэр къэтлъытэхэм:\nКIэлэцIыкIур ихэку къыщыплъэныр, къэхугъэхэр щеджэнхэр апэрэ чIыпIэм итых. Мыщ къыкIэлъэкIо, зыныбжь икъугъэхэр хэкум хэгъозэныр къызэряхьылъэкIырэр.\nГьомылапхьэ, мэкъу мэщ, былымхъун, щэн щэфэн ыкIи унэгъо хьызмэтхэм, бизнэс цIыкIум Iахьщэ бэдэдэ имыщыкIагъэу зэхэтхэу лэжьапIэ зэдагъэпсын алъэкIыщт.\nКъэзгъэзэжьынэу зыгу хэлъхэр апэу къэкIон, зыщаплъахьын, нахь къякIущтыр къыхахын фае.\nУахьтэ къыхахэу курсхэм кIохэм Адыгабзэ- урысыбз зэрагъэшIэм инэу ишIуагъэ якIыщт.\n-Жьынэпсым еджэхэрм зафэбгъазэм сыд япIощт…\n-Тэ зы мафэ ыпэу. ТипIо дгъэIыстыныщ теупчIыжьынэу щыт. ХэкIыпIэхэм тяусэным игъо къэсыгъ. Уахьтэу тешIэрэм тшIуз дихьырэр гъунэнчь, тыхэкIодэжьыным ыуж тиуцуагъэу тылъыкIоныр хэгъэкIи, тылъэчьэ. Ар къэдгъэуцун фэшI хэкIыпIэхэм тяусэн, ахэр зэрэдгъэцIэкIэщтым тыпылъын фае. Нэбгэ пэпчьы тызэупчIыжьын фае; диаспорэм тыщыкIоды- жьыныр ара хьауми тятэжъхэм ячIыгу зыщытыужьыжьыныр ара. КъыткIэхъуахьхэрэм апашъхьэ пшъэдэкIыжьэу щытиIэр дгъэцэкIэн фае.\nШъори шъошIэ, шышъхьаIум и 1-р «ЗичIыгужъ Зыгъотыжьы гъэхэм Ямаф» хагъэунэфыкIы. Тыркуем къикIыжьыгъэм япчьа гъэ джырэ нэсэ мин икъурэп.\nАпэрапшIэу ахэм япчьагъэ хэхьоным тыдэлэжьэн фае. Гухьэльэу, пшъэрылъэу зыфэдгъэу цужьыщтыр зэкIэ тилъэпкъэгъухэм хэкум къещэлIэжьыныр ары. Мыщ щэч хэмылъэу игъэкIотыгъэу тыпылъын, тыдэлэ жьэнэу зэрэщытыр тыщыгъупшэнэу щытэп.\nТэдэ тыщыIэми, диаспорар е хэкур арыми, тикIалэхэм ялъэкъуацIэхэр, зыщыщ лъэпкъыр, яныдэльфыбзэ,якултурэ зыщзэрагъэшIэщтхэ чIыпIэхэр амалхэр зытедгъэпсахьыныр типшъэрылъ.\nАсимилацием икIуачIэ сэмэркъэоп.Тилъэпкъ лъэкъуацIэхэр щагъэзиехи тыркубзэкIэ ежьхэр зыфаер атхыгъ. Ахэр джы зэблэтхъунхэу тыфае зыхъукIэ суд Iофыр къыхахьэ.\nКIэлэцIыкIоу къхъухэрэм адыгацIэ афэтыусынхэ фае. ТиныбжьыкIэхэм ялъэпкъэгъухэм унагъо адэшIэныр агурыгъэIон, шъхьагъусэ къыхахын хъумэ зыщыщ лъэпкъым къыхихынэу афэгъэпытэгъэн фае.\nНэбгырэ пэпчь Хэкум къакIон ижь зыIуищэн, илъапсэхэр зыдэщыIэ Атэжъ чIыгум гу щифэн, икъошхэм нэIуасэ зафишIын фае. Мыщ пае Мирач Дугъ ыIоу Фесбукым ит синэкIубгъо сыкъщагъотыщт. ВатсапымкIэ (+7 918-421-15-50) къэгущыIэнхэ алъэкIыщт.\nГъэзэтэу Жьынэпс иIофышIэхэм, тилъэпкъэгъухэм, Хэкум икIэу сэлам ясэхыжьы.\nАдыгабзэм езгъэкIугъэр: МэфшIукъо Щенгюл\nÖnceki İçerikЫлъэсыкlэм пае шъутфэгушъlэ\nSonraki İçerikХIадкIылазтын щарда хIылшуштI (Сэрия 4)\nХьэфIыцIэ Мухьэмэд: Лъэпкъым IэщIэкIар зы сщIыжынырщ сызыщIэхъуэпсыр (Сэрия 1)\n‘Кавказыр чIыпIэ джэнэт тызыщыпсэурэр’


Адыгэ Республикэм щыпсэухэу, ихьакIэхэу лъытэныгъэ зыфэтшIыхэрэр! | Адыгэ Макъ\nАдыгэ Республикэм щыпсэухэу, ихьакIэхэу лъытэныгъэ зыфэтшIыхэрэр!\nЯ XIX-рэ лIэшIэгъум щыIэгъэ Кавказ заом хэкIодагъэхэм афэгъэхьыгъэ шъыгъо-шIэжь мафэр 2019-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм и 21-м Адыгеим щыхагъэунэфыкIыщт.\nМыекъуапэ культурэмкIэ икъэлэ парк дэжь сыхьатыр 18.00-м къыщырагъэжьэнышъ, ЗыкIыныгъэмрэ ЗэгурыIоныгъэмрэ япчэгу нэс цIыфхэр жъугъэу зэхэтхэу урамым къырыкIощтых.\nЯ XIX-рэ лIэшIэгъум щыIэгъэ Кавказ заом хэкIодагъэхэр агу къызыщагъэкIыжьырэ шъыгъо-шIэжь мафэм фэгъэхьыгъэ митинг-реквиемыр ЗыкIыны-гъэмрэ ЗэгурыIоныгъэмрэ япчэгу сыхьатыр 18.30-м щырагъэжьэщт.\nIофтхьабзэм шъухэлэжьэнэу шъукъетэгъэблагъэ.


«Мафэр зыгъэнэфырэр тыгъэ, цIыфыр зыгъэфабэрэр гугъэ» – джащ фэдэу игугъэ нэфэу, фабэу емыджэнджэшэу усакIом игъогу къыхехы.\nАнахь гумэкIышхоу, гумэкI хьылъэу цIыфлъэпкъым иIэр, иIагъэр чIышъхьашъом ищыIэныгъэ щырэхьатыныр, огуи чIыгуи мамырыныр, гупшысэм ыкIуачIэ щэбзащэм дэмыкIодыныр ары – къыIощт джащыгъум усакIом иорэд зафэ, ешIушIэзэ цIыфыпсэм, дэхагъэм иIэмыр зыхэлъыр зэкIэ фихьыщт ащ.\nХэтрэ усакIуи мэкъэ шъхьаф хэхыгъэкIэ тхэныр регъажьэ. ТыкъызтегущыIэщт усакIом ымакъэ хэхыгъэ шъыпкъэу, дунэе мэхьанэ образым зэрэкIилъхьэрэр нэрылъэгъоу иапэрэ тхылъ къыдэкIы. Ащ зэреджагъэр «ЧIыгур сыгу къыщекIокIы». Къуекъо Налбый ары зыфатIорэр – я XX-рэ лIэшIэгъум ия 70 – 80-рэ илъэсхэм тиадыгэ литературэ къыхэхьагъ.\nИтхылъэу къыдэкIыгъэхэм ацIэ къепIо къодыеми ымакъэ зэратекIырэр къэлъагъо: «Нэпкъ фабэхэр», «Чэрэз чъыгхэр», «Огур зыIэтыгъэр», «Ошъо чапэм нэсы сIапэ», «Псым ыхьырэ Iуашъхь», «Гум истафэхэр», «Къушъхьэ ябг». АдыгабзэкIэ тхылъ тIокI фэдиз, урысыбзэкIэ тхылъ зыхыбл: «Танец надежды», «Светлый круг», «Звезда близка», «Продрогшая вишня», «Домик для детей», повестэу «Черная гора», романэу «Вино мертвых».\nНалбый прозэкIи тхагъэ, драматургием пылъыгъ, пьесэхэу «Шъэожъыемрэ ЦэIунэжърэ», «Пщы-оркъ зау», «Псым ыхьырэ Iуашъхьэр», «Тятэжъмэ яорэдхэр», «Саусэрыкъо имашIу», «СышъолъэIу, сыжъугъэтIылъыжь», «Рыу, сибэщ» зыфиIохэрэр Лъэпкъ театрэм ыгъэуцугъэх. Апэрэ художественнэ фильмэу «Гугъэм имэзах» зыцIэу адыгабзэкIэ тырахыгъэм исценарие ытхыгъ.\nНалбый адыгабзэм рилъхьагъэх пьесэхэу «Укрощение строптивой», «Хозяйка трактира», «Тартюф», «Ревизор», «Иванов» зыцIэхэу Шекспир, Гольдони, Мольер, Гоголым, Чеховым атхыгъэхэр.\nКъуекъо Налбый иусэхэмрэ истатьяхэмрэ гъэзетхэу, журналхэу «Дружба народов», «Студенческий меридиан», «Советская молодежь» зыфиIохэрэм къарыхьагъэх, иусэхэм ащыщхэр орэдышъом ралъхьагъэх, ащыщхэри грузиныбзэкIэ, болгарыбзэкIэ, чехыбзэкIэ, тыркубзэкIэ зэрадзэкIыгъэх.\nКъуекъо Налбый Адыгэ Республикэм искусствэхэмкIэ изаслуженнэ IофышIэшхуагъ, Адыгэ Республикэм и Къаралыгъо премие илауреатыгъ (2002). 1974-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Урысые Федерацием итхакIохэм я Союз хэтыгъ.\nАдыгэ поэтхэм лъэужыкIэу хахыгъэ философскэ поэзием Къуекъо Налбый пащэ фэхъущтыми ашIэщтыгъэп я 80-рэ илъэсхэм тхэным пыщэгъэ ныбжьыкIэхэр ащ «езэрэгъэкIухэу» заублэм. Ащ лъыпытэу а къэзэрэугъоирэ купым иегъэджакIоу, игъэсакIоу Налбый хъугъэ, хэти ыIорэм емыпхыгъэу, ежь ишIошъ ар зэрыгъуазэщтыгъэр, ежь зэрэзыфимыгъэгъужьырэм фэдэу ар тхэрэ пстэуми афэпхъэшагъ. Поэзием игъэкIотыгъэу щызэлъашIэрэ усакIохэм – псаухэми щымыIэжьхэми – яхьылIагъэу мыгумэкIыхэу мырэущтэу къыIон ылъэкIыщтыгъэ: «Ащ итхылъхэм усэ шъыпкъэу пшIы горэ къахэпхын плъэкIыщт ныIэп». НэшIошIыгъэкIэ, литературнэ екIолIакIэкIэ ар лъытэгъоягъэ, сыда пIомэ джащ фэдэ гущыIэх пIоми хъущт ежь ытхыгъэхэми къариIуалIэщтыгъэхэр. АщкIэ – поэзиер хэгъэушъхьафыкIыгъэ дунай, ар нафэу щытыгъ. Ау сыд фэдэ дуная? Ежьыр шъыпкъэмкIи ар гъэунэфыгъэу щытыгъэп. Къэугупшысыгъэу ара? Ары. Гупшысэ псынкIэу ара? Ары. ЕгъэлыекIыгъэу ара? Ары адэ. ЧIыгум идуная е шъхьашIокIа? Iо хэмылъэу ары. Ау зытет шъыпкъэмкIэ, а зыцIэ къетIогъэ шIэныгъэхэм ащыщ горэми щигъэзыен ымылъэкIынэу щытыгъэп иусэхэр къыхаутыхэу зэрэрагъэжьагъэм лъыпытэу усэ зэхэлъхьаным ичIыпIэ нэкIхэр къешIэкIыгъэ хъугъагъэ. Хэта ащ зэкIэми анахь ыгу рихьырэр, хэта адырэхэм атхыгъэхэм ащыщэу ыгу нахь пэблагъэр? Зыгорэхэр нахь гъэнэфагъэу къыдгурыIоным иамал къеты критикэу Вадим Дементьевым фитхыгъагъэм: «Я XIX-рэ лIэшIэгъумкIэ Лермонтовыр адырэхэм нахь къахэсэхы. ПIопэн хъумэ, сэ гу зылъыстагъэр фэшъхьаф урыс поэтхэм, ары пакIошъ, Пушкинри зэрахэтэу, Лермонтовыр адыгэхэм нахь апэблагъ. Блок «Сыгу екIугъэу» бэрэ сыхэтыгъ, джы ар нахь тэрэзэу къызгурыIоу шIу сэлъэгъу. Маяковскэр зэкIэмэ апшъэ сшIэу сикIэсагъ илъэс пшIыкIутф фэдизэ, сэшIэ сыщэIэфэ ар шIу зэрэслъэгъущтыр. Чэзыу-чэзыоу сыгу рихьыщтыгъэх Есениныр, Ахматовар, Цветаевар. Ахэр зэрэсигъусэхэу къэнэжьых. Поэт гъэшIэгъон Ю. Кузнецовыр…»\nГу лъышъутагъэмэ, бэ ыгу рихьырэр, ау ахэм ащыщ гори егъэшIэрэу псэкIэ ыштагъэп – «агокIыжьыщтыгъ» – Пушкинми, Блоки, Маяковскэми, нэмыкIхэми, ау ащ къахигъэщырэр: «Урыс поэзием, сэ сиеплъыкIэкIэ, итхыгъэ анахьышIухэм ицIыфыпсэ илыуз, зыкIэхъопсыхэрэр, ыгу изытет сыдигъуи зэфагъэ хэлъэу къащигъэлъагъощтыгъ».\nУсакIом анахь мэхьанэшхо зэритырэ лъагъор къэдгъотыгъэу къытщэхъу – ар ицIыфы ыпс ары. ШъыпкъэмкIэ, тэ тышэхъугъэу къычIэкIынкIи пшIэщтэп – ар лъэгъо къодыеу щымытэу, гъогу шъуамбгъоу щытынкIи мэхъу; ар пчыкIэу нэгъэупIэпIэгъум уашъом къыхэхъупскIи, икIыхьэкIэ тхыгъэ афишIи, гъашIэу кIосэжьыгъэр арынкIи хъун; ар тыгъэу, чэрэз чъыг хатэу ежьэжьыгъэр арына? Хэтэуи, сыдэуи хъун ылъэкIыщт, ау гъэнэфагъэу ар лъагъоу, гъогоу, уашъом ридзыгъэ лэгъупкъопсым ишъолъырэу, нэмыкI пкъыгъо гъэнэфагъэ горэу щытэп. Ауми, усакIом ицIыф ыпсэ мыкIосэжьын мэшIотхъуабзэу — лэжьакIоу, гъэпсакIоу, орэдыIоу, къэшъуакIоу, нэшхъэеу ары къызэрэзышIуигъэшIырэр. Зэфэхьысыжь пшIымэ, Къуекъом итхыгъэхэм уахэгупшысыхьэзэ къэпIон плъэкIыщт – ипоэзие чIынэлъэ гъэнэфагъ, планетэ шъхьаф, ежь къыхихыгъэ шъохэмкIэ, макъэхэмкIэ, мэхэмкIэ мэпсэу. Налбый гуфаплъэу дунаим хэплъэнэу тыриубытагъ – псэм, чIыгум, дунаим, цIыфым, чъыгым, къэгъагъэм, къэкIырэ пстэум, хьэцIэ-пIацIэхэм е псэушъхьэхэм яадырабгъоу умылъэгъурэр штагъэу. Дунаир ежь цIыфыр арымэ, псэупIэ шъхьаIэу алъытэзэ, зэкIэ дунаим тетхэр цIыфым ыкIоцIы щэпсэухэмэ? ЦIыфым ынэ къыпэшIофэгъэ хьэцIэ-пIэцIэ цIыкIур къыубытмэ шIоигъу, ау хьэцIэ-пIацIэр цIыфэу къычIэкIымэ? ДжэгукIэ гора ар? ДжэгукIэм ар пэчыжь. Философскэ гупшысэ ин зыпкъырылъ мэхьэнэ купкIэу, уахътэмрэ чIыпIэмрэ зынэмысыгъэхэ шIэныгъэу, илъэс мин пчъагъэхэм цIыфым иакъыл зэщызымыгъэкъогъэ гуфаплъ.\nДунаим иухэсыгъэ хабзэхэм бэ ащызэхъокIыгъэ хъугъэр: шIокI имыIэу усакIом зэригъашIэмэ шIоигъу жъуагъом «Iоф зэришIэрэ» шIыкIэр, ипшъэрылъ зыфэдэр, сыда пIомэ ар дахэ нахь мышIэми, чъыIэ, ар нэкIэ олъэгъуми – чыжьэ, зыгорэкIэ ар мышъыпкъэнкIи мэхъуба, сыда пIомэ гурыIогъуай – ынэгуа е ыкIыба къызэрэтэплъырэр? Игъогу дэхымэ хэта ар зэтезыIэжэщтыр? Ащ фэшI, еIо усакIом, бзыухэм пэсэрэ орэдхэр ары къаIон фаер, чIыгум икуупIэкIэ чъыг лъапсэхэр ыгъэшъокIын, къэгъагъэхэм зэлъаштэгъэ чэрэз чъыгым ынэ уцышъохэу мин пчъагъэ хъухэрэр «чIимынэнхэм», чIыгур зэгозэу ымыдырыным пае жьыбгъэм ар къыухъумэн фае.\nЩыIэныгъэм идэхагъэ агъэкIодын зэралъэкIыщтым, джа «Зыгорэу» зыпашъхьэ цIыфыр щыамалынчъэм игурышэ-гупшысэ гумэкIыгъо усакIор зэлъиубытыгъэ. Джащ къыхэкIэу чэрэз чъыгхэм хатэр къабгынэшъ, зыдакIохэрэм хэти щымыгъуазэу дэкIых, сыдэу зафишIыгъэкIи, ялъэIугъэкIи, ахэм къаригъэгъэзэжьын ылъэкIыгъэп:\nЗы тхьапи къаIэпымызэу,\nКъамыIэтэу гъогупэ сапэ,\nЧэрэз чъыгхэр сиIэгу дэкIыгъэх.\nУсакIомкIэ чэрэз чъыгхэр (чъыгыр) къэбзагъэм, хьалэлныгъэм, ныбджэгъуныгъэм, шIулъэгъум, гугъапIэм, щыIэныгъэм, гъашIэм ятамыгъэх; ахэр щагум зэрэдэкIыгъэхэм къыушыхьатырэр – ныбджэгъуныгъэрэ шIулъэгъуныгъэрэ имыIэжьэу къызэрэнэрэр, нэфынэмрэ фабэмрэ зэрэбзэхыхэрэр; «ДэкIых сищагу ахэр, губгъом сыкъыранэрэм фэдэу, дэкIых ыкIи дунаим зи темытыжьым фэдэу къысщэхъу».\nДунаим ыухэсыгъэ хабзэхэр зэрэзэбгырызхэрэм гумэкIыгъорэ упчIэрэ щэхъу къапкъырыкIырэп.\nУхэсыгъэ хабзэхэр зэукъохэм, пэубли кIэухи имыIэжьэу поэтыр къэнагъ, зэкIэми яупчIы, ау хэти джэуап къыритырэп, сыда пIомэ джэуапыр къэзытын фаер ежьыр, сыда ежь ыпшъэ ифэн ылъэкIыщтыр, гъэретынчъ, кIочIадж, гугъэпIэ закъоу къэнэжьырэр ежь-ежьырэу чэрэз чъыгхэм «адэжь» къыгъэзэжьмэ ары ныIэп. Ау сыдэущтэу? Сыд амалкIэ?\nЗэкIэмэ апае пшъэдэкIыжь зыхьырэр ЦIыфыр ары! Къуекъом ишIошIыкIэ, анахь зэщыкъоныгъэшхокIэ лъытэгъэн фаехэр цIыфым ыпсэрэ ыпкъышъолрэ къяхъулIэхэрэр ары. Мы охътэ благъэхэм дунаим зы лъэпкъ горэ текIодыкIымэ, ар апэрэ чэзыоу цIыф лъэпкъыр ары. Сыда усакIом зэкIэ къэзыуцухьэрэм псэ къызкIапигъакIэрэр – чъыгхэми, къушъхьэми, псыхъохэми, жъуагъохэми, уашъоми, псэушъхьэхэми, бзыухэми, нэмыкIхэми? Сыда пIомэ зэкIэ псэ зыпытхэри зыпымытхэри зыпылъхэр цIыфым ишIэжь, иакъыл, щыIэныгъэм ылъапсэ зыгъэпытэрэ гъэретыр рагъэгъотыжьынхэр, ащ ышъхьэ зэщыкъуагъэ зэкIэ лъэпсэкIодэу римыгъэкIодыкIыныр ары. Арэущтэу зэрэхъугъэм къыхэкIэу цIыфыр къэгъэнэжьыгъэным фэгъэхьыгъэ бэнэныгъэр лъэшэу зэпэкъудыигъэу, дунаир ыпэкIэ зэрэлъыкIуатэрэм IэпыIэгъушхоу щыхъугъ.\n«СыфэкIо цIыфым» — джары Н. Къуекъор зэреджагъэр ежь итхыгъэхэм ащыщ горэм, ащ поэмэ шъуашэ иI. Сыдэущтэу цIыфыр къэгъотыгъэн фая? Сыда шIэгъэн фаер дунаим къызытехъом зэрэщытыгъэм фэдэу ЦIыфыр хъужьыным пае? «СыфэкIо цIыфым», – еIо усакIом. ЗэрэхъурэмкIэ, ЦIыфыр зы чIыпIэ горэм щыI, ащ ыдэжь кIорэр зыфакIорэр ежьыри цIыфы хъумэ шIоигъошъ ары. Космосыр ахэкIырэп игупшысэхэм. «Тыдэ сыпщэщт?» – «Сыгу уисщэщт», – ретыжьы джэуап «къыдэгущыIэу къызышIуигъэшIырэм». А «Зыгорэр» бзыункIи, чэрэз чъыгынкIи, ары пакIошъ, ежь Мефистофель шъыпкъэр арынкIи хъун. Ау арынкIэ енэгуягъор зэкIэ зэрэпсаоу дунаир – гъощагъэр, IэшIой-лъэшIоир, гъэблалIэр, чъыIалIэр, Iыгъын-къыдекIокI зищыкIагъэр ары.\n…Гу мыгъор сшIыгъэ дунэе пылъапIэ,\nАу сэщтэ: пыта шъуIо дунаем ыпшъапIэ?\nАуми, лъэкIышхо зиIэр, акъылышIор, цIыф шъыпкъэр къызэрагъотыщтымкIэ гугъапIэ щыI. Ау ошъуапщэхэм акъогъоп, къушъхьэхэм акIыбэп, мэз цунэп ар къызыщагъотыщтыр – ежь чIышъхьашъоу зыщыпсэурэм цIыфхэм ахэтэу ЦIыф шъыпкъэ хъужьыщт.\nЩэшIэ Казбек зэритхырэмкIэ: «ЦIыфыр дунаим ищыкIагъ иакъыл изэхэщэкIо кIочIэ зыкI щыIэныгъэм щыпхыригъэкIыным пае. Ау дунаим къызэрэтехъуагъэм лъыпытэу ЦIыфым ежь тхыпхъэу щырищыгъэм ар дунаим кIэричыгъ…»\nСыдэущтэу бгъэпсыщта дунаим изэдегъэштэн? А «дунэе тарихъ» зэхэфыгъуаем цIыфым бэ щызэшIуихын фаеу ипшъэрылъыр.\n«Сэ сыцIыф, – еIо усакIом, – гъогоу о къыокIухэрэм сатетэу уадэжь сыкъэкIо, сыкъакIощтыгъ гъогу сафэхъунэу – зыгорэкIэ о уадэжь сыкъэсын сымылъэкIымэ, о, ЦIыфыр, укъагъотын алъэкIыным пае, о зэкIэ псэ зыпытхэми, зыпымытхэми акъыл къябгъэгъотынышъ, аджалым щыуухъумэнхэм пае». Ау чэщ шхъуахьышIэр цIыфым лъежьагъ:\nЧэщым сишIыщт жъогъо нэфы,\nАу жъуагъохэр факIоха цIыфым?\nЦIыфым факIорэм гу алъитагъ Чэщым игухэлъ хъоршэрхэм, ахэр щигъэзыягъэх. Джаущтэу охътэ кIыхьэм къыкIоцI къинышхо тырилъагъозэ, «а Зэгорэу» ЦIыфым факIощтыгъэм къэзыуцухьэрэ дунаим – псэ зыпытым ыкIи зыпымытым цIыф нэшанэхэр ахелъхьэ, аужыпкъэм, зыкъегъотыжьышъ, ЦIыфэу мэхъу.\nКъуекъом ытхыгъэ пэпчъ зыщылъыхъурэр цIыфыр, шъыпкъагъэу, зэфагъэу цIыфым ишIэжь куоу щыгъэбылъыгъэхэр ары, ахэм якIурэ гъогоу цIыфыр зытетыр къин, щынагъо, ушэтыпIэ Iаджыми ащыIокIэ.\nКъуекъо Налбый ипоэзие адыгэ литературэм, зэкIэ адыгэ лъэпкъ художественнэ псалъэм ианахь гъэхъэгъэ инхэм зэу ащыщ. Джырэ лъэхъаным илирикэ инэпкъ шъуамбгъохэм ар алъыIэсыгъ, дунэе ямышIыкIэ ыгъэпсыгъ. Дунаир иплъэгъукIынымкIэ, цIыф лъэпкъым иIофыгъошхохэр зэшIохыгъэнымкIэ Къуекъом къыхихыгъэ гъогупэм зэмыхъокIэу хахъощтыгъэ. Дунаеу тызыщыпсэурэмрэ зэпырыгъэзэгъэ дунаимрэ зэхэхьажьыхэшъ, загъори зэщыщы мэхъужьых, пхъашэу зэнэкъокъухэуи къыхэкIы.\nАщ ыпкъ къикIыкIэ, чIыпIэ имыкощыкIырэ хьап-щыпхэри мыгущыIэрэ пкъыгъохэри иусэхэм къахафэхэрэп, ащ илIыхъужъ зыдэщыIэн ылъэкIыщт чIыпIэр къэпшIэн плъэкIыщтэп – ар шIу зэрэлъэгъурэ нэбгыритIумэ яунэнкIи мэхъу, джащ фэдэуи ошъогум псэупIэ щишIыгъэнкIи пшIэхэнэп. ЦIыфыми чъыгыми, псыми, къушъхьэми, зэкIэ узыфаер алъэгъун, шхэнхэ, гущыIэнхэ, шIу алъэгъун, хьазаб ащэчын алъэкIыщт.\nДжары Къуекъо Налбый илъыхъонхэми, изэпыщытыныгъэ-зэмызэгъыныгъэхэу зэшIопхын умылъэкIыщтхэми анахь мэхьанэ зиIэр. «Гум истафэхэр» зыфиIорэ тхылъым зэкIэ ахэр зы чIыпIэ, зы дунай щызэфэхьысыжьыгъэх – цIыфыр ащ щыщыIэгъуай, жьы къыщыщэгъуай, сыда пIомэ а дунаим хэкIэу, ныбжьыкъоу, хьэдэджадэу щызэтырихьагъэр бэ, сыда пIомэ цIыфыр ЦIыфы щыхъугъэп – фэшъхьаф шъыпкъ зэрэхъугъэр – ар тIоу, щэу, пшIэу гощыгъэ хъугъэ, шъхьишъэ шIотэу, зэфэдэкъабзэу нэпипшI пчъагъэ иIэу, нэпэ мин пчъагъэ иIэу, етIани ащ фэдизым акъыл зиIэ горэ ахэмытэу… тхыпхъэхэр, цIыф пкъышъолым щыщ пкъынэ-лынэхэр зэщыкIукIыгъэхэу, нэмыкIэу къэпIон хъумэ, «зэщыкIукIыгъэр» бэрэ искусствэм щагъэфедэ. Иблыс горэм е мэлаIич хьалэлым тхыгъэхэр къыпкъырыкIыгъэхэмэ къэшIэгъуае. Сыдэу хъугъэми, пкъыгъохэр фэшъхьафы зыщыхъухэрэр сурэтышIым ынэрэ ыIэрэ азыфагу язакъоп – а охътэ дэдэм нэмыкI шъэфыгъуи Iофым къыхэхъухьэ – ар сурэтышIым ыпсэрэ ыпкъышъолрэ сурэт ышIырэ пкъыгъохэм ачIыпIэ иуцонхэм, ахэм ащыщ зишIынышъ, пкъыгъохэу зыми ымыуасэхэм атешIыхьагъэхэу фэшъхьаф щыIакIэм итеплъэ зытыриштэным зэрэпылъыр ары.\nТынэкIэ тлъэгъурэ дунаир арэп дунаир, ар фэшъхьафэу щыI – джары Къуекъор зэрыгъуазэрэр. Ащ илIыхъужъ зыдэщыIэр нахь хьылъэу зэхэлъ, сэмэркъэу шIыкIэкIэ тхьамыкIагъор нахьыбэу къыхэфэ.\nНалбый Къуекъор зыпылъыр – цIыф зэхашIэмрэ псэмрэ яшъэфыпIэ куухэм алъынэсынэу ары, тызэсэжьыгъэ пкъыгъохэм ямышIыкIагъэ горэхэр захилъагъокIэ, амал зэриIэкIэ ахэр нахь егъэиных, ащ дакIоу псэ къапегъакIэ, цIыф нэшанэхэр ахелъхьэх, иIофшIэн шъхьаIэ къыхегъэлажьэх, ащ ыпкъы къикIыкIэ ифитыныгъэхэр пкъыгъохэмэ къагоуцох, ежь имэхьэнэ купкIы ышъо шъыпкъэхэмэ гу алъыптэу иолъэгъукIых.\nКъуекъом илIыхъужъ «хэкIпэпкIэ» дунаим щыщ, ащ инэшанэхэри ежьыми хэлъых:\nАщ лъыпытэу дунаир тIоу, щэу гощыгъэ хъугъэ: усакIом ежь зелъэгъужьы, зилъэгъужьырэп ыкIи, нэмыкIэу къэпIон хъумэ, ащ зыкъеплъыхьажьы, ышIошъ мэхъу ежь зызэрилъэгъужьырэр, ау зыгорэм ынэхэмкIэ ары. ЗэрэхъурэмкIэ зы охътэ дэдэм лIыхъужъыр нэпитIоу дунаитIумэ ащыщыI. Джыри икъоу ащ зэхишIэрэп нитIумэ язэу нахь чанэу, нахь IупкIэу, нахь тэрэзэу зылъэгъурэр: мыщ щыриIэр – ынитIуа, хьауми адырэ нэу – ыгу фэшъхьаф дунай лъагэхэм ащыриIэр ара? Аущтэу тIоу, щэу гощыгъэ хъуныр – сыдигъуи пстэуми къахэфэ. Нэхэм ащыщэу (чIылъэм е ошъогум щыIэхэм язэу) нахь чанэу, цыхьэшIэгъоу зылъэгъурэр джырэкIэ лIыхъужъым ышIэрэп, ау фэшъхьаф къыгурыIуагъ: ащ «ыпсэ – ыпкъышъол» зэкIэ дунаир зэрэпсаоу зэхешIэ, сыда пIомэ ащ такъикъ пэпчъы мы дунаир ежь зыхешIыкIы, ежьыр ары зыхэшIыкIыгъэри; хьау, еIо усакIом, «ар сэ схэшIыкIыгъэ закъоп, ар сэ стешIыкIыгъ». НэмыкIэу къэпIон хъумэ, аужыпкъэм къызэрэчIэкIырэмкIэ, ЦIыфыри Дунаири зы пкъыгъоу щыт: «Ащ сыщыщ Iахь, Iахьынчъэ сишIымэ, сэщ фэдиз къабзэ ежьыри хэзыщт». «Сэщ фэдэу ар ежьыри фэпагъэ, а жьы дэдэр ары зыIуищэрэри, анахь къогъупэ чыжьэу цIэ зыфамышIыгъэми сэ сыщэпсэу, сыда пIомэ а зыщыщ амышIэрэ чIыпIэри ежь фэдэшъ ары зыхэшIыкIыгъэр, пIопэн хъумэ, нэкIэ тызэрэмылъэгъурэми, тпсэхэмкIэ, тихъопсакIэ ибыбыкIэкIэ тызэрэлъэгъу».\nАдэ зыгорэкIэ сэрырэ (цIыфыр) арырэ (дунаир) дэгоу, бзакIоу тыхъумэ? Мыщ дэжьым поэтым ыкъо сюжетым къыхещэ. Адэ тэ тыдэгу-бзакомэ, сишъао ищхы мэкъэ жъынч хэта зыфэгъэзэгъэщтыр? Хэта ар зэхэзыхыщтыр? КъэкIощт уахътэм дунаим зэрэтемытыжьыщтым игумэкIыгъо, зэкIэри кIодыжьын зэрилъэкIыщтым игурышэ-гупшысэхэм пхъашэу къахахьэ. Къуекъом ытхыхэрэм къахафэхэрэр зэфагъэ зыхэлъ щыIэкIэ шъэфыр – анахьэу «псэ зыпымыт природэр» ары; чэщым уишъхьаныгъупчъэ къыIухьэхэу къытеохэмэ, уиакъыл зыгорэ къыщышIыгъэу къызышIомыгъэшI; ащкIэ мары тхакIом ыIорэр: «чъыгхэми къакIухьэ, загъэпсэфы хъумэ ары ныIэп тэ ахэр зы чIыпIэ щытыхэу зытлъэгъухэрэр; мары непэ ахэр сищагу дэкIыгъэх». Сыда чъыгхэм – дунаим къыгъэкIыгъэхэу, ащ ыкIуачIэ ишъэф, иухъумакIохэм, яакъыл, язэфэшIуныгъэ агу римыхьыгъэр? Ахэр (чъыгхэр) – акъылышIох, ащыщ горэ ебэджымэ (раупкIымэ) ашъхьэ пызыгъэу ахэр ащ ыпашъхьэ итыщтых лъэпсэдэчъ цIыкIухэр къэлъэгъофэ. КIэшIыкIыжьыгъэ, икIэрыкIэу гъэпсыжьыгъэ дунаир ыкIуачIэ изэу щыт, мэпсэу. УсакIор гурышэ-гупшысэм иIудэнэкIэ бгъузэкIэ рекIокIы – зыфэбанэрэр ежь ышъхьэ дунаим къызэрэщигъэнэжьыщтыр ары; адэ цIыфыр?\nТызыфит закъор –\nГупшысэхэу шъхьацышъор къэзыгъэтэджыхэрэм гугъэкIод мэхьанэ ахэолъагъо: «тыгъуасэ (тыгъуасэ зыфиIорэм илъэса, лIэшIэгъуха къарыкIырэр?) хэкIы зэтетэкъуагъэм сIэхъомбэ шIойхэр къахэпIыикIыхэу слъэгъугъэ». Ащ пыдзагъэу рэхьатэу мэгупшысэ: «СтхьакIыгъагъэх IофшIэгъу ужым, ау хэкIы щалъэм исыдзэгъагъэхэу къэсшIэжьырэп». Ащ къыкIэлъэкIо гур зыфызырэ упчIэр: «Хэта сычIэзыухъумагъэр?» Джэуапым угу къыдищэенэу щытэп: сэрын фае, зэреIожьы лIыхъужъым, хэкIыр зэIишIэжьызэ: къиныри, гугъапIэри, узылъыIэсын умылъэкIыщт жъуагъохэу ошъогум итхэри, улъыижьыгъэ къухьэлъатэхэри, – зэкIэ ахэр цIыфыр, ащ дагъоу хэлъыхэр ары. ЕтIани упчIэ къэуцу: зыдэкIон фэегъэ хьэдагъэу тхьапш блигъэкIыгъэн? НэмыкIэу къэпIон хъумэ, Тхьэм къызегъэхъум къыфишIыгъэ пшъэрылъ тхьапш блигъэкIыгъэн? «ТиIэзэгъур – тигугъу, тигукъау, тигугъэхэр хэкIы мэхъужьых».\n«Слъакъохэр дэгъэзыягъэхэу сыкъыхэкIыгъэмэ чIыгум нахьышIугъэкIэ енэгуягъо, – гухэкIы щыхъоу еIо ащ, ежь къэхъу зэхъум янэ къинэу ригъэлъэгъугъэм пае ыгу егъужьызэ, – ошъогури нахь зэхэсшIэныгъи».\nСабыир мэлаIичым фэдэу къабзэу, цIыфышхоу, гъэпсакIоу къэхъу. ХьампIырашъоми, бзыужъыеми апэгушIуатэ, ахэри ежь фэдэхэшъ ары. Ау бэ хэкIы хъужьыгъэхэр – ары пакIошъ Христос зэрэраIулIыгъэ гъучIыIунэхэри. А цIэрыIошхор зыпэшIуекIощтыгъэ цIыф нэшанэхэм ежьыр шъыпкъэр якIодылIэжьыгъ. Ау хьэмпIырашъуи, бзыуи, цIыф лъэши «хэкIы хъущтыхэп». Сыда пIомэ ахэмэ быбынхэ алъэкIыщтыгъэ.\nУсакIом цIыфышъхьэ елъэгъу, пкъым пымытэу, шъхьэ закъор ары, пкъыхэр ошъуапщэ хъухи, блэсыкIыгъэх, шъхьэхэр арымэ, ахэр быракъи хъугъэхэу ошъуапщэхэм ягъусэхэу жьым щэбыбатэх. УсакIор ошъуапщэ хъумэ шIоигъу, ау ар блэсыкIыгъ, сыда джы ышIэщтыр? ГущыIэхэм унэ ахерэшIыкIыри, щэрэпсэуа? Ары шъхьакIэм, ащ исэу ымакъэ быухэми, чъыгхэми зэхахыгъэп, ары пакIошъ, ощхыри ыдэжьы къихьанкIэ фэягъэп, «чэт пIыкIагъэу ощх лъакъор чэу нэзым щыIэсагъ». НэмыкIэу уеплъымэ, цIыфым IэпыIэгъу къызыфишIыни, къэкIощт уахъти, зычIэсын уни иIэхэп. Хэта ащыгъум зышIэрэр неущы къэхъущтыр, сыда мы зэкIэмэ ямэхьанэ зыфэдэр?\nДунаим анахь щылъэш къушъхьэ лъагэм ынэхэм зэкIэри, цIыфым фэшъхьафхэр акIэолъагъо. Сыдым пае шъуIуа…? ЗэгорэкIэ ар щымыIэкIэ ара? Е Къушъхьэм инэплъэгъу къыримыдзэнкIэ ара? Къушъхьэм ыпашъхьэ аущтэу зэрэщагъэцIыкIугъэм пае, цIыфым гукъэошхо щэхъу, Дон Кихот изекIуакIэ фэдэу къушъхьэм енэкъокъужьэу регъажьэ:\nУнэшъу, о, къушъхьэр, есIуагъ сэ мыжъом,\nУнэшъу, унитIу сыкъарымыщрэмэ.\nМы дунэе зэхэфыгъуаем цIыфым игузэхашIэрэ игупшысэрэ къахихыгъэм сыд имэхьаныр? Къушъхьэм фигъэпытагъ ащ зэхикъутэны сапэ зэришIыщтыр. Акъылыгъэ хэлъа ащ фэдэ зекIуакIэм? КIуачIэкIэ ыгъэщынэнэу зытырешIыхьа? Ары, зытырешIыхьэ! Тыдэ къырихыра цIыфым ащ фэдэ кIуачIэ, ышIэрэба къушъхьэр зэхикъутэмэ ежьыри зэрэкIодырэр? ЗэрэхъурэмкIэ, ар, – Акъылэп, ар – ХэкIы, зыгорэм Иныбжьыкъу. Арышъ, цIыфым игъашIэ, иакъыл зи арыхэп. Дунаим, гъашIэм ягъэпшагъэу ар къыгурыIозэ, цIыфым ежь иблэкIыгъэ мыжъокIэ хэо, ау мыжъом ЦIыфыри зыдехьы. Къэнэжьырэр ныбжьыкъу. Ащ ыпкъы къикIыкIэ дунаим чэщ къыщыхъугъ, «ау «нэфынэу гъэмафэм зыдихьыжьыгъэм укIэхьажьыщтэп – чъыгыхэри пкIэнчъэу лъежьагъэх, жьыбгъэри пкIэнчъэу лъэбанэ». Сыд ышIэн ылъэкIыщт?.. Дунаир цIыфым къангъэбылъы дешIэ, ежь цIыфыри къангъэбылъы къыдешIэжьы. ЦIыфыр зыукIыжьыщт ЦIыф – Акъылыр къагъэхъугъ, зэблихъугъэх зэкIэ тызэсэгъэ шапхъэхэр, зэщигъэкIукIыгъэ мэхьанэ купкIхэр, зэщигъэкъуагъэх пкъыгъохэмэ язэпхыкIэ, зэтыригъэзыгъэ къэIокIэ-шIыкIэхэр – зэкIэ аущтэу зыкIишIыгъэр «пкъыгъо-кIэгъэкIыгъэ дэхагъэу» ыкIышъо зэхэлъэу къыпхырыщырэ дэхэгъэ фэшъхьафыр адырабгъукIэ ылъэгъуным пае, ау ар зыщилъэгъун фаер псэкIэ гъэпсыгъэ дунаеу, ХэкIыр арымырэу, Гушхуагъэм илэжьыгъэу – кIочIэ ин дэдэ къэзытырэр ары. Сыда дунаим зэхъокIныгъэу щыхъун ылъэкIыщтыр?\n«Гум истафэхэр» зыфиIорэ поэмэм анахь шъхьаIэу цIыфыр зыгъэкIодынэу хэлъым ыцIэ къыщыреIо – Ер ары, ащ зэкIэри иIэх, ау ем уфэсакъын зэрэфаем урегъэгупшысэ.\nКъуекъо Налбый иусэхэр къыгурыIогъуаехэу, зэхэфыгъуаехэу зэрэщытыр тикритикхэм бэрэ хагъэунэфыкIыгъ. Шъыпкъэ, апэрэ еджэгъум къыбгурымыIоныбэ къыхэкIы, ау я XX-рэ лIэшIэгъум икIэух ианахь усэкIо ямышIыкIэу, хэти хэбгъэкIокIэн умылъэкIынэу тилитературэр къыхэуцуагъ. ЦIыфым саугъэт шъыпкъэ тыришIыкIынышъ, зэрэ ЦIыфыр гуригъэIоным икъэлэмыпэ фегъэIорышIэ, Къуекъом шIур ем зэрэтекIощтыр иусэ пэпчъы къыхэлыдыкIы, ямышIыкIэ къэIуакIэм иусэ сатырхэр фаджэх.\nШъхьэ мин пчъагъэхэр, нэгу мин пчъагъэхэр блэзэрэхых, етIанэ ащ фэдиз акъыл зиIэ, шIу афэзышIэн гори ахэтэп, тхьэхэр акъылынчъэ шIыгъэнхэм иеплъыкIэ текIо: илъэпкъ зыщагъэгъупшэгъэ цIыфхэр, хэкIыитэкъупIэ ашIыгъэ дунаеу атомыр зыхэгъэбылъхьагъэр текIо. Ащ къыкIэлъэкIо зэфэхьысыжьыри: сыда имэхьанэр ЦIыфым гъогоу къыкIугъэм, сыда ащ зэрищыкIагъэхэр акъылымрэ шIэныгъэмрэ ежьыр шъыпкъэм ахэр иIэпыIэгъухэу зэхэкъутэн кIуачIэ зыфишIыгъэмэ? Сыда усакIор дунаим зэрищыкIагъэр? Уиумэхъэу орэд къэзыIощтыгъэ бзыухэу зэгорэм ащ ошъогум ритIупщыхьагъэхэм ачIыпIэкIэ къэзыгъэзэжьи, ежь ышъхьэ набгъо щызышIыгъэр Къолэжъыр арымэ – ашIэба зэкIэми ар зыфэдэ къолэбзыур: пстэуми анахь бэгъашI, пстэуми анахь акъылынчъ, псэхалIэ хъугъэр игъомыл, зэкIэри ыгъэкIодыни, ыгъэшъун, хэкIы ышIын ылъэкIыщт…\nЗэкIэ дунаим тетхэр ЦIыфым ипыйхэу хъугъэх, сыда пIомэ, ЦIыфыр зэкIэми япый хъугъэ; дунаеу блэкIыгъахэри, дунаеу джы щыIэри, дунаеу къэкIощтыри зэпэгъэуцугъэхэу зэпыщытых. Иныбджэгъухэу, усакIом ыгу пэблагъэ чъыгхэм, ошъогум щыхьэрзэрэ бзыухэм апкъы щыщэу къэнагъэхэр ныбжьыкъухэр ары ныIэп. А щыуанышхоу машIор къызэрыустхъукIырэ дунаикIэм, ныбжьыкъухэм ятеатрэ зэпымыожьэу зэкIэри зы пчэгоу къызыщечэрэгъокIырэм зэхищагъэх псэ зыпытыри зыпымытри, акъылыгъэ зыхэлъыри зыхэмылъыри, нэфынэри шIункIыри, ери шIури – зэкIэ а зэхэшIэ лъэшхэр къызыщыбыжъутэрэм текIоныгъэр къыщыдэзыхыгъэр ЦIыфыр арэп, ЦIыфым иIэпыIэгъоу Ер ары нахь.\n«ЧIыгум хэткIухьэх, ос хъотым губгъошхор зэлъеупIыцIэ. Чэщныкъо кIасэу чIыгум ыгу чыжьэ нэфынэ Iэзэгъум къыхэнэфыкIы». Адэ ащ фэдэ гъэсэпэтхыдэхэм сыд япIолIэн плъэкIыщт? Ежь зыфигъэпсыжьыгъэ дунаим ыкIоцI зэхэцутхъагъэ. ЗэхэгукIагъэ, ынэгу умышIэжьынэу аукъощыгъ. Къуекъом дунэе зэхэкъутагъэр зыкIищыкIагъэр цIыфым анахьышIоу хэлъыр зэкIэ зэкIодылIэрэ дунаир ригъэлъэгъуным пае. ЧIыгум ишапхъэхэм къащимыубытырэ чIыпIэхэм ар бэрэ ащытэлъэгъу – мары ащ илIыхъужъ Тыгъэм (Тыгъэ шъыпкъэм кIоцIыт), Жъуагъохэм, ошъуапщэхэм, Тхьэм, Жьыбгъэ шъхьафитым агот, ахэмэ зафигъадэзэ, шъхьафитэу адэпсалъэ, джащыгъум къыгурэIо мы дунэе нэпIэхъыр ушъхьагъум, жьыбгъэу къепщэрэм игурым макъэ зыкIи зэратемыкIырэр ыкIи ащ зигъэкIодыжьын зэрилъэкIыщтыр, – сыда пIомэ, ЦIыфым мафэ къэс, такъикъ пэпчъ зэпымыоу зегъэкIодыжьышъ ары – джары Н. Къуекъом ишъыпкъагъэу машIор къызыпихырэр, зэкIэ тезыгъэжъыкIэу яжьэ зышIырэр, нэмыкIэу къэпIон хъумэ, щыIэныгъэм ишъыпкъапIэу тызажэщтыгъэр къызыщылъагъорэр. Аущтэу Къуекъом дунаир зэпырыгъэзагъэу къымыгъэлъэгъуагъэмэ, ащ къыхэпIыикIырэ гъучIыIунэхэмрэ панэхэмрэ пимылъыкIыгъэпагъэхэмэ, ащ жьыбгъэхэмрэ имэшIобзыйхэмрэ шъхьафит ымышIыгъагъэхэмэ, – тыкъэзыуцухьэрэ, мафэ къэс тызыщыпсэурэ дунаим хэлъыр тлъэгъун тлъэкIыныеп.\n«ЗэщыгъэкIукIыныр» я XX-рэ лIэшIэгъум цIыфым ищыIэныгъэ егъэ Iаеу теты хъугъагъэ шъхьае ахэр къыхэгъэщыгъэнхэмкIэ ыкIи тырагъэкIодыкIынхэмкIэ кIочIэ лъэш зыIэкIэлъ амалышIоу къычIэкIыгъ. ЦIыфым ишIэныгъэ, жъалымагъэу чIышъхьашъом щызекIорэр къыбгурыIоным икъэгъэлъэгъон яIахьышIу хашIыхьагъ – ацIэ къепIомэ икъущт сурэтышIэшхоу Пабло Пикассо, архитекторэу ыкIи монументалистэу Давид Сикейрос, усакIохэу Пабло Неруда, Гарсия Лорка, Вл. Маяковскэм, А. Блок, В. Хлебниковым, Расул Гамзатовым, Къайсын Кулиевым, Иосиф Бродскэм, Юрий Кузнецовым. Ахэмэ бэкIэ апэблагъ адыгэ усакIоу Къуекъо Налбый.\nКъуекъо НалбыйкIэ поэзием анахь мэхьэнэшхо щызиIэр ямышIыкIэу, зэпырыгъэзагъэу гъэпсыгъэ фэдэми, анахь образ шъыпкъэу лъапсэ зимыIэу къыпшIошIырэр ары. Ау ар апэрэ еплъыкIэ-гурыIуакI ныIэп, сыда пIомэ, уфаеу улъыхъомэ, усакIом исатырхэм традиционнэ зэхэлъхьэкIэ нэшанэу бэдэдэ къыхэбгъотэн плъэкIыщтыр:\nШъушIагъэп, цIыфхэр, сикIэхIэны\nЗысыушхумэ – сфэкIэкуащэу,\nТрадиционнэ шъыпкъэгъэ зэхэлъхьакIэм ихэбзэ ухэсыгъэ пстэумэ атегъэпсыкIыгъэу усэр тхыгъэ: мыщ хэолъагъох – джырэ гумэкIыри, зизэшIохыгъэ Iофыгъори, цIыфым фэмыгумэкIыныр, цIыф зэфыщытыкIэр ухэсыгъэныр, тетыгъом ихэбзэнчъагъэ шъхьэихыгъэ – нэиутэу тегущыIэгъэныр. ТхьамкIэ шыкур, идеологическэ бэщышхор агъэстыжьыгъэм фэд. Агъэстыжьыгъэн шъуIуа? Пхъуантэм далъхьэгъэгонкIи пшIэщтэп зэгорэм къаштэжьын гухэлъ фыряIэу.\nКъуекъом бэрэ «пыухьэщтыгъэх», ащ пае къымыгъанэу ежь зэрэшIоигъом, шъыпкъагъэр къызэрэгъэлъэгъогъэн фэе шIыкIэу ежь тэрэзыкIэ ылъытэрэм тетэу тхэщтыгъэ.\nСыда зымыуасэр ащ иповесть-поэмэу «Къушъхьэ шIуцIэм» изакъоми? Ащ хэлъ гурышэ гупшысэр ыгу щыпхыритIупщыгъ, машIор къызыпыустхъукIырэ мыжъом хэфытыкIыгъ.\nКъуекъо Налбый, Iо хэмылъэу, псалъэм игъэпсын лъэшэу фэIэпэIас. Ащ гущыIэм Iоф зэрэдишIэрэ шIыкIэр зытегъэпсыкIыгъэр сурэтышIэм къэлэмыр зэригъэфедэрэ шIыкIэм фэд, ямышIыкIэу, къин тыримылъагъо фэдэу сурэтыр къэхъу. ГущыIэм имэхьэнэ купкI къэбгъотынышъ, ар къызыфэбгъэIорышIэныр Iофыгъо псынкIэп.\nАрэу зэрэщытызэ Къуекъо Налбый иIофшIакIэ къызэрыкIо шъыпкъэу, гурыIогъошIоу къыпщэхъу. Ыгу ихъыкIырэр сыд фэдизэу лыузэ е къины къыщэхъуми, ар усакIом къызыхигъэщырэп. Ар дэгущыIэ ЦIыфым, ежьыр шъыпкъэм зыдэгущыIэжьы. Тыгъэм, уцхэм, чъыгыхэм, къушъхьэхэм – зэкIэ къэзыуцухьэхэрэм адэгущыIэ. Ари джащ фэдэу псынкIагъоп, сыда пIомэ, ахэмэ ащыщы пэпчъ ижабзэ фэшъхьафэу гъэпсыгъэ, адырэхэм ахэбгъэкIокIэн умылъэкIынэу, ымэкъэ-зэхаблэ ежь иунэе нэшанэхэр иIэхэу щыт. Ренэу зэпсэлъэрэ пкъыгъо е цIыф горэ усакIом игъус. «Зэдэпсэлъэным» зэрэфэIэпэIасэр усакIом шэпхъэ лъагэм лъигъэIэсыгъ. Ащ иIэпэIэсэныгъэ «игъэхьазырыпIэ» икъукIэ щымыгъуазэм къышIошIын ылъэкIыщт усакIом ижабзэ зэфэдэу, зэтефэу, зэшъогъоу. Ащ иусэ зэхэлъхьан – зэгъэпэшыгъэныкIэ анахь мэхьэнэшхо зиIэр – мэкъэ гъэпсыкIэр ары, ащ мэхьэнэ гъэнэфагъэ къытэу, зэхэугуфыкIыгъэу, ежь иунаеу пкъышъол, гурышэ-гупшысэ, макъэ иIэу щыт. Мыщ дэжьым усэм уеджэнэу зебгъажьэкIэ къэпшIэн плъэкIынэу щытэп пэублэ ужым «зэрэзекIощт шIыкIэр», ащ лъыпытэу фэшъхьаф шъыпкъэу зызэрихъокIын, етIанэ тIогъогогъу-щэгъогогъоу зиушъобгъун, етIанэ фэшъхьаф чIыпIэ горэм «къыщычIэун» ылъэкIыщт, – джаущтэу усэм икIэухы нэс зызэблихъункIи пшIэщтэп. Къуекъом ытхыгъэхэмэ усэзэхэлъхьэкIэ шапхъэу щыIэр, зэкI пIоми хъунэу, къахэбгъотэнхэ плъэкIыщт. Загъорэ ахэр зэкIэ зы усэми къыхафэуи мэхъу. ШъорышIыгъэ гори ащ хэлъэп, дунаим имэкъэмэ ухэсыгъэхэр ыушэтыхэ шIоигъошъ ары. Арышъ, ахэр зэрэшъыпкъэм щэч хэлъэп.\nАщ дакIоу адыгэхэмэ яжэрыIо зэхэлъхьакIэ хэлъ шIуагъэр, шэн-унаер, гурышхэ-гупшысэр, усэ мэкъэ шIыкIэр инэплъэгъу ригъэкIыгъэп. Къуекъом ытхыгъэхэм зэкIэмэ лъэпкъ гупшысэр, лъэпкъ насыпыр якупкI. ХыкIэ ашIы, къэлакIэ ашIы, сыхьатмафэ тежьэщт, тикIалэхэр къалэм дэсыщтых, дэгъоу еджэщтых аIоу зэIукIэ жъугъэхэм «ыпэкIэ плъэхэрэр» куохэу, гъэзетхэм нэкубгъо псаухэр хыкIэм фатхыхэу, радиор, телевидениер мафэ къэс хым тегущыIэхэу зыщэтым Къуекъом ытхыгъ пьесэу «Хым ыхьырэ Iуашъхь» зыфиIорэр. Адыгэр кощызэ, кощыным ипхъахь – итэкъу ышIыгъ, зыдэщымыIэ чIыпIэ дунаишхом иIэп, зыдэщымыIэхэр къызыщыхъугъэхэр ары (ащ къинагъэр мэкIэдэд). А гупшысэ шъолъырым илъэу адыгэм идраматическэ насыпы Къуекъор егупшысэ. Iуашъхьэр, чIыгу зэпэIулъ иныкIаер псым фахьына, ар ымышIэу ашIэрэп, тхакIом символическэ образым драмэшхо кIелъхьэ: лъэпкъым къыфэнэжьыгъэ чIыгу такъыр цIыкIур тенджыз гъунэнчъэм хихьагъэу ехьы. Лъэпкъым иаужырэ мафэхэр ары драматургыр зытегущыIэрэр. Ар аужырэу зэрэщытыр зэкIэма ашIа? – ашIэрэп, ашIэнэу чIыпIэ итхэми.\nДрамэр зэгъэпсылIэгъэ гупшысэр жъымрэ ныбжькIэхэмрэ къуаджэм игъэкощыжын зэрегупшысэрэ лъэныкъохэр зэрэзэблэкIыхэрэр ары. Джэбагъ унагъом ышъхь, зауи бани къызэлыжьыгъэр, бэ нэмыкIырэ чIыгуби лъэпкъыби ылъэгъугъ. Ау лъэпкъыхэри чIыгухэри ыумысыхэрэп, пхъэтэпэмыхь ышIыхэрэп, ау щытыми ежь къызыхэкIыгъэ лъэпкъымрэ къызыщыхъугъэ чIыгумрэ (къуаджэмрэ) зэригъэпшэнхэ щыIэп. Къэлэ унэм защэжьми Халыгъу гъэжъэ хьакурэ лэжьыгъэр щиIыгъынэу конырэ щишIыгъэх.\nЯтэ зэрэпсэурэр къом (Исхьакъы) ыштэрэп, чэщи мафи мыуцоу ар зыпылъыр къэлакIэр зэригъэпсыным, хабзэм фэгъахьыгъэ Iофхэр ышIэныр ары. Бгышъхьэ горэм уц шIагъо зэкIэри ыгъэхъужьэу къытекIэщтыгъэ, ар чIимыгъэбылъхьаным Джэбагъ пылъ, ар чIимыгъэбылъхьэмэ, лъэпкъыр лIэшIэгъубэмэ псаоу ащызыгъэIэгъэ уцыр ымыгъэкIодымэ мыхъунэу Исхьакъы унашъо къыфашIыгъ. А Iофыгъо хьылъэхэр – къуаджэм, цIыфхэм ягъэкощын – бэрэ литературэм къыщаIэтэу къыхэкIыгъ – драмэ шъыпкъэм нэсы. В. Распутиным иповесэу «Прощание с Матерой» зыфиIорэр, ащ ифэмэ-бжьымэхэр С. Пэнэшъум ироманэу «Псы къаргъом ычIэгъ» зыфиIорэми хэолъагъо. Къуекъом а Iофыгъом философскэ гупшысэ ин кIилъхьэзэ тегущыIагъ. Ащ пыт пшIошIыщт «Тятэжъмэ яорэдхэр» зыфиIорэр: адыгэ орэдыжъхэмрэ къэбарыжъхэмрэ ыгъэфеди Къуекъом ар сценэм къыщагъэлъэгъон алъэкIынэу зэкIужьэу зэхигъэуцуагъэ: пьесэм ихэбзэ инхэр къыдимылъытэхэрэми, лъэпкъым пэкIэкIыгъэ тарихъ хьылъэр ащ хэолъагъо. ЖэрыIо къэугъоигъэу щыIэхэм ежь ыусыгъэхэри ахигъахъозэх, Къуекъом а композицие хъарзынэр ытхыгъ. Тиартистхэмэ бэрэ къагъэлъэгъуагъ.\nКъуекъом пьесэу ытхыгъэхэм ижабзэкIи игъэпсыкIэкIи къахэщы «СышъолъэIу, сыжъугъэтIылъыжь» зыцIэ пьесэр. Къуекъом нахьыпэкIи сэмэркъэу зыхэлъ сценическэ тхыгъэхэр иIэх – Хьэракъырэ Хьэкъарэрэ якъэбархэр, ШъэоцIыкIу къехъулIагъэхэр – лъэпкъ шэнхэмрэ лъэпкъ гупшысэкIэ хьэламэтрэ ахэмэ ахэлъ. «СышъолъэIу, сыжъугъэтIылъыжь» зыцIэ пьесэми сэмэркъэу (гухэкIым ыкIыIу) ин хэлъ: лIыр лIагъэ, ау зыгъэтIылъыжьын къуаджэм къыдэкIырэп – зыр шакIо щыI, зыр нэмыкI хэгъэгу кIуагъэ, адрэр бзэджашIэ щыI, бэхэр ешъогъэ – утэшъуагъэхэу гъогубгъумэ аIулъых, мэхъуанэх, карт ешIэх. ЛIагъэр къэхъужьыгъэу а зэпстэумэ хьыкум атырешIыхьэ. ТхакIом Iофыгъо инхэр егъэуцух, ахэр художественнэ амалышIур зыдиIыгъын ылъэкIызэ зэшIуехых.\nНэмыкI пьесэхэри – тарихъым фэгъэхьыгъэу («Пщы – оркъ зау»), сабыйхэми афэгъахьыгъэу («Шъэожъыемрэ ЦIэIунэжъымрэ») Къуекъом ытхыгъэх.\nГъэхъэгъэ инхэр Къуекъо Налбый прозэм щишIыгъэх – рассказхэр, повестхэр, романхэр ытхыгъэх. Нахьыпэу ытхыгъэмэ ащыщ повестэу «Шымэ ялыеу Бэчкъан» зыфиIорэр. Псэушъхьэмэ яхьылIагъэу макIэп дунэе литературэм щатхыгъэр – аужырэ анахь дэгъухэм ащыщых «Плаха», «Пегий пес, бегущий краем моря», «Буранный полустанок», «Прощай, Гульсары» зыфиIоу Чингиз Айтматовым ытхыгъэхэр.\nАщ фэдэ щысэу къэбгъэлъэгъон плъэкIыщтыр макIэп – урыс литературэми макIэп щатхыгъэр. Ащ фэдэ щысэхэр фэшъхьаф лъэпкъ литературэхэм зэрахэтым паеп Къуекъор ащ зыкIыпыхьагъэр: шыр адыгэм ищыIэныгъэ егъашIэм хэт, – иIофшIэгъу, иныбджэгъу, иупчIэжьэгъу, икъэухъумакIу, шыр адыгэмэ анахь агьэлъапIэрэ псэушъхьэу яI (КIэрэщэ Тембот ытхыгъэхэм ар къаушыхьаты. ЩыIэх адыгэ литературэм ыгъэунэфыгьэ фэшъхьаф щысэхэри – Еутых Аскэр, Кощбэе Пщымаф, Нэхэе Руслъан). Къуекъо Налбыи Бэчкъан (шым ары ыцIэр) лъэпкъым итамыгъэу, итарихъэу, инасыпэу елъытэ. Ащ фэдэ шэу дунаем къытенэжьыгъэр зырыз гор ныIэп, а зызакъор арынкIи хъун, ар кIодымэ лъэпкъыр кIодыгъэм фэдэу елъытэ тхакIом. Бэчкъан къехьулIэрэр, зыхахьэрэр, зыхэкIырэр, ныбджэгъу е джэгъогъу фэхъухэрэр зэкIэ упкIэпкIыгъэу къызэIуехы тхакIом. Н. Къуекъор шым тесэу, е готэу цIыф ылъэгъугьэп, тыдэ къырихырэ мыщ фэдиз шIэныгьэ-гулъытэныгъэу шы щыIэныгъэм къыхихырэр. Ар озгъэIони щыI. Ау щытми, игъашIэ шыбгым исэу къыхьыгъ пшIуигъэшIэу шым ищыIэныгъэ лъапсэ къыкIэрыкIмэ цIыф щыIэныгъэм ишъолъыр игъэкIотыгъэу ар илъэу къегъэлъагьо.\nБэчкъан – лъэпкъым итамыгь. Бэчкъан – лъэпкъ шъуашэхэу цIыфыр зэрыпсэухэрэм яшапхъ, якъэгъэлъэгъуапI. Бэчкъан къыгъэшIагъэр бэп шъхьаем, ылъэгъугъэр, зэхишIагъэр макIэп, гу зылъитагьэр загъорэ цIыфым иакъыл зынэсрэм шIокIы уигъаIоу чаны, игъэкIотыгъ. ИщыIэныгъэкIэ анахь зао къиным тефагъ. Инасыпти лIыжъ хъазынэу Шъалихьэ гъусэгъу къыфэхъугъ. Шъалихьэ шыр ыгъэшIуагъ, къыухъумагь, мэхъаджэхэу Хъызырэрэ Хьаджмосэрэ аIэкIигъэхьагъэп: заом игъом Шъалихьэ Лэкурэ игъусэу Бэчкъан мэзым щаIыгъыгъ, ар мэхъэджэжъхэм ашхын агу хэлъыгъ, Хъызыррэ Хьаджмосэрэ ар къадэхъугъэп, «зызгъэпартизанэу» мэзым къащыIукIaгъэхэми Шъалихьэ Бэчкъан аритыгъэп. Зэ къэбарыжъым иамалхэр ыгъэфедэмэ, зэ ахэр щыIэныгьэ шъыпкъэм рищэчыхэзэ, Къуекъом цIыф шэн куухэр къыгъэлъэгъонхэ ылъэкIыгъ.\nКритикэр повестым шъхьашъорыкIокIэ ебгъукIуагъ, къыгурымыIогъэнри хэт, ау анахьэу къызэрыкIоу зэрэщымытым теубытагъэ икъу хэлъэу тыригъэгущыIагъэп. Критикэ игъэкIотыгъэр повестым ифэшъошагъ, «къылэжьыгъэу» щытыгъ – лъэныкъуабэкIэ ар, тилитературэ зэрэпсаоу пштэмэ, прозакIэу, эпосыкIэу щытыгъ.\nАуми Къуекъо Налбый бэшIагъэу лъэпкъ эпосым «енэкъокъуныр» ригъэжьагъ – апэрэ усэхэм, поэмэхэм ащыублагъэу эпосым (лъэпкъ жэрыIо усэныр ары зыфасIорэр мыщ дэжь) инэшанэхэм лъэшэу гуфаплъэу алъыплъэу ыублэгъагъ: усэр усэ къодый пIоми, етIани лъэпкъ гупшысэ иным уфищэу, лъэпкъ тарихъ кIыхьэм инэшанэхэр къыгъэущыжьхэу зыгорэхэр ахэлъыгъэх. ЖэрыIо усэным ахэр техыгъэу пIон плъэкIыщтэп, гупшысэ дэгъу кIэлъэу къэпIон хъумэ, енэкъокъух. Поэмабэхэм ар ащигъэунэфыгъ. Прозэм ыуж ихьаныр ыгу къызэкIым (ошIэ-дэмышIэу ар хъугъэп, поэзием хабзэу щилэжьыгъэхэу, щигъэпытэгъагъэхэм ар къатыгъ. «Черная гора» ытхыгьэ къодыеу, критикэри тхылъеджэхэри икъоу «хэмыплъагъэхэу» (ащ ехьылIагъэу нэужым дэхэкIае къатхыгъ), «Вино мертвых» ыцIэу роман къыхиутыгъ. ТIури «роман» пIонэуи щытэп, повестых пIоми хъурэп, а жанрэ хабзэхэм мыхэр арэкIыхэ фэдэу къытщэхъу.\nAy щытэу тIоми «Черная гора» («Iошъхьэ шIуцI», повестыр урысыбзэкIэ къыхиутыгъ, ары урыс къэIуакIэр нахь зыкIэдгъэфедэрэр) зыцIэ романыр урыс-кавказ заом ехьылIагъ. КIэлакIэу Нэшъуар хым икIыжьынхэу ежьэгъэ адыгэхэм ягъусэ фэдэу ары щыIэныгъэ шъыпкъэм зэрэщытлъэгъурэр; ау ар псыми рэкIо, жьыбгъэми дэбыбы, ымышIэшъурэ щымыIэми, лъэпкъэу зичIыгу къэзыбгынэрэр къыгъэущышъурэп, ылъэгъу пэтзэ, лъэпкъыр мэкIоды.\nШIыкIэ дэгъоу ар тхакIом къыхихыгъ – кIэлакIэу щыIэныгъэ лъапэм теуцорэ къодыем елъэгъу илъэпкъ къехъулIэрэр – а гъогу кIыхьэм адыгэхэр щаукIых, щыпалъэх, щагъэстых, бзылъфыгъэ зэпкъаджэмэ акIоцIылъ сабыйхэр пчыпыджынкIэ «жэкIагъохэм» къырадзы; адыгэмэ ямылъку ашIуаштэ, ячIыгу ашIуаубыты. КIалэм ылъэгъурэр зэкIэ шIуцIэ – мэз шIуцIэхэр, пщэгъо шIуцIэхэр, чэщ шIункIыхэр, къулэджэ шIункIым пшъэшъэжъыеу зэрыджэгухи дадзэжьыгъэр – къиныр къин къодыеу Н. Къуекъом, «Ма, шъуеплъ» ыIоу къыгъэлъагъорэп, къиныр лъэпкъ гупшысэшхом пхырыщыгъ; уигъэщынэн закъоп ащ мэхьанэу иIэр, уигъэщынэзэ, уигъэгупшысэнэу ары.\nКIалэу зылъыплъэхэрэр ятэу Нарыч, нахьыжъэу Мэзагъу, нэмыкIхэр, ауми джэуап зимыIэ упчIабэ ыпашъхьэ къэуцу. Джэуапыр авторым игупшысэхэм ахэлъ. Iошъхьэ шIуцIэр ренэу уапашъхьэ ит – чэщырэ нэфын, мафэрэ мэзахэ, мэзекIо, шъотехьэ-текIэу зехъожьы, ау зэрэшIуцIэр къыхэщы сыдэу зишIыгъэми. ЕтIани зы лъэныкъо хэлъ: зылъэгъурэм щыгъупшэжьрэп, зылъэгъурэм Къушъхьэ шIуцIэр щыщы мэхъу. Мыщ гупшысэ ин репхы тхакIом: Еp кIочIэшху, уиумэхъынэу щыт, уфэмыяхэзэ къыпхэхьэ, узIэкIеубытэ, ежь фэдэу угупшысэным, упсэуным уенэцIэу уешIы. Ар къэубытыгъуай, къэгъэуцугъуай, уфэмысакъмэ, узIэкIиубытэщт. ШIур нахь кIочIэ макIэп шъхьаем, шlyp бэмэ апкъырылъы шъхьаем, зэкIэмэ ащыщы хъурэп, ШIум фэмыщагъэр Ем фэщагъэу мэхъу – ар щэч зыхэмылъ гупшыс. Iошъхьэ шIуцIэр Ем итамыгъэ ин, итамыгъэ лъэш, кIочIэшхоу хэлъым узэрещалIэ «жэкIагъохэм» ар янэ къыдилъфыгъэм фэд, алъы щыщ, ягугшысэ пчэгу ит, къин цIыфым къыфахьымэ, матхъэх, адыгэ пшъэшъэжъые цIынэм зэрэкупэу рыджэгухи, укIыкIаеу аукIи, чIадзыжьыгъ.\nМыстыгъэу, ышъхьэ пчэгъум пимылъагъэу, хымэ хэгъэгум (Тыркуем) имыкIыжьыгъэу зи къэнэнба, elo тхакIом, елъэгъу, имыкIыжьыным фэшI кIалэ горэм чъыгым зыраригъэпхыгъ, ау щытми къухьэу хым зэпырыкIхэрэмэ алъэплъэ, афэразэп, зэрикIыжьхэрэм фэшI ыгукIэ афэгуитIу, ауми акIэлъэплъэ: лъэпкъым къыпэкIэкIыгъэ тхьамыкIагъом гъунэ зэримыIэр ащкIэ Къуекъом егъэунэфы. Трагедием дунэе драматургием ылъэпсэ инхэр цыпэ-цыпэу къычIегъэщых, ахэмэ Къуекъор зэращыщым джэнджэш фэпшIыжьрэп.\nКъиным уигъэгупшысэн фае, къиныр птамэ телъмэ уицIыцIыпэни ылъэкIыщт. Зыукъэбзыжьын зыфаIорэр къиным къыпкъырэкIы, зыукъэбзыжьыныр мэхьанэу зэпхыгъэр зыуужьыжьыныр ары, къинэу птелъыгъэр пщымыгъупшэрэми, ащ аужырэ кIуачIэу уиIэр ебгъэшхыжьмэ, уаужы къэкIхэрэр сыдэущтэу щыIэщтых? Ар Iоф цIыкIу пIонэу щытэп: Нэшъуар къегъэзэжьы, ащкIэ Мэзагъом ишIогъэшхо къэкIо, къегъэзэжьы ылъэпкъ амал зэриIэкIэ ыпкъ ригъэуцожьынэу, ичIыгу ылэжьынэу, щыIакIэр икIэрыкIэу щыгъэпсыгъэн гухэлъ иIэу. Нэфынэм къегъэзэжьы икIэрыкIэу щыIэныгъэм фэлэжьэнэу.\n«Вино мертвых» («Хьадэхэм ясан») къыубытрэ лъэхъанэр гъунапкъэ зиIэ уахътэу щытэп – адыгэмэ ятарихъ зэрэпсаоу: нартмэ апэкIэ къыщыублагъэу, тилъэхъанэ, ащ къынэуж лъэхъанэхэр, дин зыщытимыIагъэр, диным тыпылъы зыхъугъэр, динхэр зэблэтхъухэу зыщытыгъэр, хэгъэгу нэшанэ иIэным зыщыкIэбэнэу заублагьэр (Рэдэд иуахът), ащ къыкIэлъыкIогъэ мамлюкхэм ятетыгъу, Щэрджэс шъолъырыр зы фэдэ хьазырэу зыхъугъэр, зэо-банэу лъэпкъым пыщылъыгъэхэр, кавказ тарихъ заор, ащ къынэуж къытэрыкIуагъэр зэкI, непэ къэсыжьэу, неущрэ мафэми ипхъэджашъо тыридзэу.\nАдыгэ жэрыIо эпосыр ыгъэфедэзэ, Н. Къуекъом роман пIоми хъунэу, поэмэми тефэу, ау зытефэрэ шъыпкъэр лъэпкъ эпосыр арэу ытхыгъ. КIо роман аIуагъэшъ, тэри арэущтэу тIон – арэу пIоми, роман нэшанэ бэу иIэу къычIэбгъэщын плъэкIыщт. «Вино мертвых» – песня, прекрасная песня о тех, которые жили красиво, честно, «сильно», благородно, но которые так же\nчестно, красиво и благородно ушли и уходят по сей день из жизни». ТхакIоу зигугьу къэтшIырэм ыIорэм шъыпкъэ хэлъ – орэд, еIo «Вино мертвых», ау орэд къызэрыкIоп, орэд чэфэп, къэшъо орэдэп, лъэпкъым итарихъ хьылъэ къызэIузыхырэ орэд.\nМифологиер инэу романым щыгъэфедагъ – ар эпосым щыщ героибэ къыхэзыщэрэр, ацIэхэр зэпырыгъэзагъэу авторым къытыхэзэ (Шэбатныкъу – Къунтабэш, нэмыкIхэри). ЛIыгъэрэ зэфагъэмрэ афэзаохэзэ къахьыгъэх романым игеройхэр, ШIур къаухъумэу, щыIэныгъэр къаухъумэу. Ахэр Шэбатныкъу, нартхэр, Рэдэд, Чэтэо зэшхэр, нэмыкIхэр, апэгъэуцугъэх зэон Iоф зымышIэхэу, лъыгъэчъэным хэмыкIрэ Хьаткъоесхэм – заом фэшъхьаф Iоф ямыIэм фэд. Пащэм (Предводитель зыфиIуагъэр ары урысыбзэкIэ) иобраз хъазынэ дэд, ащ гупшысэу ыкIи гурышэу зэрихьэрэр бэ: лъэпкъым ипащ, ежь ыIорэм-ышIэрэм мэхьанэшхо яI.\nРоманым нэшэнэ шъхьаIэу иIэм фэгъэхьыгъэу гущыIэ заул: ащ фэдэ (Къуекъом ироман) композицие бгъэуцуныр псынкIэу щытэп. Iофыгъо зэфэшъхьаф ар зэпхыгъэр: апэрэр – романым философскэ гупшысэр («гупшысэрэ сюжетыр») ылъапс, цIыфыр, ар зыфэдэр, цIыфыр къэхъугъэмэ, ащыгъупшэжьынэу къэхъурэп, цIыфлъэпкъыр къэхъугъэмэ, кIоды хъущтэп; Емрэ ШIумрэ акIуачIэ ренэу ауплъэкIу зэпытыщт, нэмыкIхэр; ятIонэрэр – охътабэ романым къеубыты, ар зы сюжет пшIыныр псынкIэ пIонэу щытэп (новеллэ 17-эу зэтыриутыгъэми), Къуекъом зы къэIотэн, къэгъэлъэгъон шъолъырым ар рищэн ылъэкIыгъ; ящэнэрэр – прозэ иным зэрепхыгъэу цIыф шэнхэр (мифологие лъэныкъор къахахьэми) къыгъэлъэгъон – IэкIоцI амалышхо фэхъугъ; яплIэнэрэр – зы бзэкIэ тхыгъэми романыр, уеплъыпэмэ, хэолъагъо бзэм, стилым алъэныкъокIэ новеллэ пэпчъ ежь шъуашэ зэриIэр. НэмыкI нэшанэу иIэр макIэп – ау ахэмэ гущыIэ фэшъхьаф ящыкIагъ.\nКъуекъо Налбый жанрэ зэфэшъхьафхэмкIэ тхэн амал иIагь – поэзиери, поэзиери, драматургиери ыIэ къихьэщтыгъэх зэфэдэу, зы художественнэ кIочIэ ин ахэлъэу. Ау кIэгъэтхъыгъэн фае зы лъэныкъо: жанрэ пэпчъ хабзэу хэлъхэр икъу фэдизэу зэрэIэкIэлъыгъэм имызакъоу – ар гъэнэфэгъэ шъыпкъэу олъэгъу, – жанрэ зэфэшъхьафхэмкIэ тхыгъэ произведениехэм зэпэблагъэ-зэщыщ лъэныкъоу зыдаIыгъыгъэр бэ. ЗыфасIорэр: усэ ытхыгъэп прозэм ифилософие ин хэмылъэу, цIыф драмэм инэшэнэ шъхьаIэхэр къыхэмыщэу; прозэ ытхыгъэп поэзиеми, драмэми жанрэ нэшэнэ шъхьаIэу зыдаIыгъхэр къыщымылъэгъуагъэу; джащ фэд, идрамэхэм усэн философие иныр ащыушэтыгь, прозэ-эпическэ шъошэ игъэкIотыгъэхэр къыщагъэунэфы. Талант иным, талант хэхыгъэм ахэр ишыхьатых.\nАуми жанрэм ихэбзэ гъэнэфэгъэ-хэхыгъэхэр пштагъэми, ащ илъэгэпIэ инхэм анэмысыгъэ ытхыгъэ фэдэу къысщыхъурэп – усэныр, прозэр, драматургиер зафашъхьафых, нэрымылъэгъу IэкIоцI хабзэхэмкIэ зэгопхынхэ умылъэкIынэу зэщыщых. Сыда Къуекъо Налбый итхакIэр пloy упчIэ бгъэуцумэ, апэрэу джа лъэныкъор хэбгъэунэфыкIын фаеу къысшIошIы.


Адыгэ Республикэм щыпсэухэу ыкIи ихьакIэхэу лъытэныгъэ зыфэтшIыхэрэр! | Адыгэ Макъ\nАдыгэ Республикэм щыпсэухэу ыкIи ихьакIэхэу лъытэныгъэ зыфэтшIыхэрэр!\nАвтор: Редакция\t/ 17.05.2017\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nЯ ХIХ-рэ лIэшIэгъум щыIэгъэ Кавказ заом хэкIодагъэхэм афэгъэхьыгъэ шъыгъо-шIэжь Мафэр 2017-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм и 21-м Адыгеим щыхагъэунэфыкIыщт.\nМыекъуапэ культурэмкIэ икъэлэ парк дэжь сыхьатыр 17.00-м къыщырагъэжьэнышъ, цIыфхэр жъугъэу зэхэтхэу ЗыкIыныгъэмрэ ЗэгурыIоныгъэмрэ ясаугъэт дэжь къынэсыщтых.\nЯ ХIХ-рэ лIэшIэгъум щыIэгъэ Кавказ заом хэкIодагъэхэр агу къызыщагъэкIыжьырэ шъыгъо-шIэжь Мафэм фэгъэхьыгъэ митинг-реквиемыр Адыгэ Республикэм и Къэралыгъо филармоние сыхьатыр 18.00-м щырагъэжьэщт.\nIофтхьабзэм шъухэлэжьэнэу шъукъе-тэгъэблагъэ.


Адыгэ Хэку Таймс: Тыркуе: Республикэ лъэпкъ партием итхьэматэ Анкъара Адыгэ хасэм къэкIуагъ\nТыркуе: Республикэ лъэпкъ партием итхьэматэ Анкъара Адыгэ хасэм къэкIуагъ\nЖъабгъумкIэ: ятIуанэрэр Киричдароглу Кимал, яплIанэрэр Хьагъундыкъо Ящар-Асланкая\nШэкIогъум и 9-м, Тыркуем щыIэ Республикэ лъэпкъ парти зыфаIорэм итхьэматэ Киричдароглу Кимал Анкъара дэт Адыгэ хасэм къэкIуагъ. Киричдароглу ригъусагъэх партием АнкъарэкIэ къотэмэу щыIэм итхьэматэ ыкIи партием IэнатIэ шъхьаIхэр щызыхьыхэрэр. Джащ фэдэу къыщатхыгъ Кавказ Зэгохьэныгъэм исайты.\nХьакIэм пэгъокIыгъ ыкIи къыригъэблэгъагъ Кавказ Зэгохьэныгъэм итхьэматэу Хьагъундыкъо Ящар-Асланкая. Республикэ лъэпкъ партием ипащэхэм Анкъарэ Адыг хасэм иунэ ыкIи ащ къыпэIулъ чIыгухэр къаплъэхьыгъэх ытIанэ партием ипащэхэмрэ хасэм хэтхэмрэ зэдэгущыIагъэх.\nНепэ, Республикэ лъэпкъ партиер ТыркуемкIэ иинагъэкIэ ятIонэрэ чIыпIэр еубыты, блэкIыгъэ тхьэмафэхэм Тыркуем хэдзынхэр щыкIуагъэх. Ащ мы партием 24% макъэ къыхьыгъ. Партиеу анахьыбэ къэзыхьыгъэр Тыркуем ипрезидент Ардуган Раджаб зыхэт пратиер ары. Ащ 41% макъэ къыхьыгъ.\nИнтернет агенствэу Аджанс-Кавказ зыфиIорэм къызэритырэмкIэ хэдзынхэмкIэ Тыркуем щыпсэурэ Адыгэхэм я 60% нахьыбэм ямакъэхэр Ардуган ипарти ратыгъ. Мыдрэ Республикэ лъэпкъ партием 20% ратыгъ.


ПсэолъэшI IофшIэнхэр зэрэкIохэрэм зыщигъэгъозагъ — Адыгэ макъ\nПсэолъэшI IофшIэнхэр зэрэкIохэрэм зыщигъэгъозагъ\nРедактор 23.03.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР, СПОРТЫР\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат мыл ордэунэжъым ишIын зынэсыгъэм тыгъуасэ зыщигъэгъозагъ. Ар спорткомплексэу «Ошъутенэм» пэмычыжьэу щытыщт. Фигурнэ катанием ыкIи хоккеим защыфагъэсэным комплексыр тегъэпсыхьэгъэщт. Мы спорт лъэпкъхэмкIэ зэнэкъокъухэр щызэхащэщтых, джащ фэдэу шIоигъоныгъэ зиIэ пстэуми зыщагъэсэн амал яIэщт.\nФедеральнэ проектэу «Спорт — норма жизни» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу псэуалъэм ишIын рагъэжьагъ. Ащ сомэ 262061800-рэ халъхьащт. Мэлылъфэгъу мазэм нэс IофшIэнхэр аухынхэу ыкIи комплексыр къызэIуахынэу агъэнафэ.\nАР-м физическэ культурэмкIэ ыкIи спортымкIэ и Комитетрэ пшъэдэкIыжь гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Форвард» зыфиIорэмрэ мыл ордэунэжъ Мыекъуапэ зэрэщашIыщтым фэгъэхьыгъэ зэзэгъыныгъэм зэдыкIэтхагъэх.\nКъатитIоу зэтетыщт псэуалъэм квадратнэ метрэ 3660-рэ илъыщт, нэбгырэ 300-м ехъу чIэфэщт, плIэу зэтеутыгъэщт. Аужырэ шапхъэхэм адиштэрэ псэуалъэр сэкъатныгъэ зиIэхэ цIыфхэм афытегъэпсыхьэгъэщт, шхапIэ, нэмыкIхэри къыдыхэлъытагъэх.\nСпорткомплексэу «Ошъутенэм» ежь имылъкукIэ ышIыгъэхэ спорт псэуалъэхэр КъумпIыл Мурат зэригъэлъэгъугъэх. ЯинагъэкIэ зэфэшъхьафхэу футбол джэгупIищ ашIыгъ. Теннис ешIапIи ашIынэу агъэнафэ. Гухэлъэу яIэхэмкIэ республикэм и ЛIышъхьэ къыдэгощагъэх. КъумпIыл Мурат къызэриIуагъэмкIэ, гъэмэфэ футболи, гандболи, нэмыкIхэри мы чIыпIэм къекIущтхэп. Пшахъо губгъом итэкъогъэщт, ар жьым зэрилъэсэн, цIыфхэмкIэ гумэкIыгъон ылъэкIыщт. Мыщ дэжьым республикэм и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, Мыекъуапэ имэр дэгущыIэнхэшъ, гъэмэфэ спорт лъэпкъхэм къякIущт чIыпIэ къыхахыщт.\nМы мэфэ дэдэм КъумпIыл Мурат Мыекъопэ къэлэ клиническэ сымэджэщым псэо-лъэшI IофшIэнхэу щыкIохэрэр зэригъэлъэгъугъэх. IэзэпIэ-диагностическэ корпусэу мыщ щашIырэм екIолIагъ. Къэралыгъом ыкIи республикэм ябюджетхэм Федеральнэ проектэу «Спорт — норма жизни» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу псэуалъэм ишIын рагъэжьагъ. Ащ сомэ 262061800-рэ халъхьащт. Мэлылъфэгъу мазэм нэс IофшIэнхэр аухынхэу ыкIи комплексыр къызэIуахынэу агъэнафэ.\nМы мэфэ дэдэм КъумпIыл Мурат Мыекъопэ къэлэ клиническэ сымэджэщым псэолъэшI IофшIэнхэу щыкIохэрэр зэригъэлъэгъугъэх. IэзэпIэ-диагностическэ корпусэу мыщ щашIырэм екIолIагъ. Къэралыгъом ыкIи республикэм ябюджетхэм\nПредыдущая ШIэжьым итамыгъэу щыт\nСледущая Глава Адыгеи проинспектировал ход строительства двух объектов здравоохранения


Адыгэ Хэку Таймс: Хэкум къэзыгъэзэжьыгъэ нэбгри 100 хэкум къырифынхэ фэдэу Къэбэртае-Бэлкъарым ихьыкумэт мэзекIо\nХэкум къэзыгъэзэжьыгъэ нэбгри 100 хэкум къырифынхэ фэдэу Къэбэртае-Бэлкъарым ихьыкумэт мэзекIо\nАдыгэ Iофым пылъ Адыгэ кIалэхэм интернетымкIэ къыщызэратхырэмкIэ Сирие заом къинмыгъуаекIэ къыхэкIыжьыхи хэкум (Къэбэртае-Бэлкъар республикэ) къэзыгъэзэжьыгъэ нэбгрэ 20-м Урысие-Федерацием щыпсэунэхэу визэу аIыгъэхэр лъагъэкIотэнэу тхьылъ лъэIоу чIалъхьагъэхэр Къэбэртае-Бэлкъарым ихьыкумэт къаблэ ышIыгъэхэп. Джащ фэдэу джыри къэзыгъэзэжьыгъэ нэбгрэ 80 фэдиз тхылъ лъэIоу чIалъхьагъэхэм джыри джэуап къаратыжьыгъэп. Мы нэбрэ 80 явизэхэр лъамыгъэкIотэнэу джауап къаратыжьыныр ит, къаIо Адыгэ Iофым пылъ кIалэхэм.\nМы къэзыгъэзэжьыгъэ нэбгришъэр Налчик дэт гъэпсэфыпIэу (санатори) Элъбрус зыфиIорэм чIэсыгъэх. Мазэ ипэкIэ ахэр Элъбрусым къычIагъэкIыжьыгъэх. Зы куп нэмыкI гъэпсэфыпIэгорэм чIагъэтIысхьагъ, зы купым унэхэр къаубытыгъ, зы купым якъощхэ зычIэс унэхэм ахэтIысхьагъэх.\nДжащ фэдэу заом къыхэкIыжьыгъэ Адыгэхэр хэкум щыпсэунхэу чIыпIэ Къэбэртае-Бэлъкъарым ихьыкумэт къафигъотырэп. Ар хэхыжьи визэхэр афригъэкIуатэхэрэп. Мы Iофыр мыщ фэдэу кIощтмэ къэзыгъэзэжьыгъэ нэбгри 100-р хэкум икIыжьын фаеу хъущт. АдыгэхэмкIэ напэ тиIэмэ мыщ фэдэу Урысием ихьыкумэт ыкIи республикэхэм яхьыкумэтхэр къэзыгъэзэжьыгъэхэм къызэрадезакIохэрэр афэтыдэнэу щытэп ыкIи тапэуцожьынэу щыт.


Шъолъырхэм язэIукIэпIэшIу Шъолъырхэм язэIукIэпIэшIу » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Новости » Политика » Шъолъырхэм язэIукIэпIэшIу Шъолъырхэм язэIукIэпIэшIу\nШъолъырхэм язэIукIэпIэшIу Шъолъырхэм язэIукIэпIэшIу\nУрысыем и Мафэ фэгъэхьыгъэу шахматхэмкIэ Мыекъуапэ зэнэкъокъу щыкIуагъ. ХагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэм якъыдэхын ешIэкIо 20 хэлэжьагъ. Урысыем и Мафэ фэгъэхьыгъэу шахматхэмкIэ Мыекъуапэ зэнэкъокъу щыкIуагъ. ХагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэм якъыдэхын ешIэкIо 20 хэлэжьагъ.\nАдыгэ Республикэм шахматхэмкIэ и Федерацие зэнэкъокъум кIэщакIо фэхъугъ. Блиц-зэIукIэгъухэм текIоныгъэр къащыдэзыхыщтыр къэшIэгъуаеу щытыгъ. Зы зэIукIэгъур такъикъи 5-кIэ аухынэу щыт, ау кощыгъо пэпчъ ешIакIом нэгъэупIэпIэгъуи 3 къыфыхагъахъо.\nШахмат ешIэрэр псынкIэу гупшысэн, хэкIыпIэшIухэр къыгъотынхэ фае. Москва, Краснодар краим, Адыгеим, Ставрополь краим ащыщхэр мэфэкIым фэгъэхьыгъэ зэнэкъокъум щызэIукIагъэх.\nМыекъуапэ щыпсэурэ Григорий Барановым очкоуи 8 къыхьи, апэрэ чIыпIэр фагъэшъошагъ. Александр Кадилинри Мыекъуапэ щыщ. Очкоуи 7,5-рэ ащ ригъэкъуи, ятIонэрэ чIыпIэр къыдихыгъ. Къалэу Ессентуки къикIыгъэ Станислав Пашановым очкоуи 7 къыхьыгъ, ящэнэрэ хъугъэ.\nРеспубликэм шахматхэмкIэ и Федерацие иIофшIэн чанэу хэлэжьэрэ Андрей Мони-\nсовыр хагъэунэфыкIырэ чIыпIэхэр къыдэзыхыгъэхэм афэгушIуагъ, шIухьафтынхэр аритыжьыгъэх.\nФизкультурникым и Мафэ, Адыгэ Республикэм имэфэкI, нэмыкIхэм афэгъэхьыгъэ зэнэкъокъухэр шахматхэмкIэ Мыекъуапэ щыкIощтых. Республикэм шахматхэмкIэ и Федерацие ипащэу Юрий Мешалкиным тизэдэгущыIэгъу къыщыхигъэщыгъ шахмат ешIапIэр зэрэзэтегъэпсыхьагъэр, нэбгырэ пчъагъэхэм языгъэпсэфыгъо уахътэ гъэшIэгъонэу зэрэщагъакIорэр. ЗэIукIэгъухэм урысхэр, адыгэхэр, ермэлхэр, къэндзалхэр, фэшъхьаф лъэпкъхэм ялIыкIохэр ахэлажьэх, нэIуасэ ащызэфэхъух.


Купить продукты питания в Адыгейске: 479 предложений, продажа, цены, магазины\nПродукты питания в большом ассортименте в Адыгейске\nМы многое приобретаем через интернет: одежду, обувь, косметику, подарки. Настали времена, когда можно купить продукты питания в Адыгейске тоже с помощью интернета не выходя из дома.\nЕсли ваша деятельность – торговля продуктами питания в Адыгейске, и вы хотите найти поставщика, то регистрируйтесь на сайте miltor.ru в качестве организации и добавляйте свои товары в форму объявления.\nВ разделе «Продукты питания» вы также сможете купить продукты питания оптом в Адыгейске.\nТеперь купить продукты питания в Адыгейске проще и быстрее!\n"Доставка обедов в Адыгейске


Библием изэдзэкІынкІэ Институтыр Москва 2005\nЛъытэныгъэ зыфэтшІырэ тхылъеджэр!\nБиблием щыщ апэрэ тхылъэу «УблапІэ» зыфиІорэр уапашъхьэ илъ. Библиер Іахьыгъо инитІоу гощыгъэ: Ижъырэ Зэзэгъыныгъэр, КъэбарышІур (Инджыл); тхылъ 60-м къехъоу зэхэт, лІэшІэгъубэмэ къакІоцІ ахэр цІыф зэфэшъхьафмэ атхыгъэх. Дунаир къэгъэшІыгъэу зыхъугъэм къыщегъэжьагъэу зэманыкІэм иапэрэ лІэшІэгъухэм къанэсыжьэу къызэлъаубытрэ хъугъэ-шІагъэмэ ахэр къатегущыІэх.\nИжъырэ Зэзэгъыныгъэм къыхиубытэхэрэр: Тауратыр, ащ Мосэ итхылъитфыкІэ мымакІэу еджэх, тхьэлІыкІомэ ятхылъхэр, гъэсэпэ-тхыдэхэр, тарихъхэр, усэхэр зыдэт тхылъхэр.\n«УблапІэр» Тауратым иапэрэ Іахьыгъу. Ар зытхыгъэм ыцІэ къыриІорэп, ау адрэ тхылъитфымэ афэдэу, ар Мосэ ытхыгъэу алъытэ. АдыгабзэкІэ апэрэ тхылъым ыцІэр «УблапІэ», имэхьанэкІэ «Генезис» (къэхъукІэр) зыфиІорэм пэблагъ, ижъырэ урымыбзэкІэ зэрадзэкІы зыхъукІэ, ар агъэфедэщтыгъэ, тхылъым къыІуатэрэр тефэ хьазырэу ащ къетыжьы.\n«УблапІэр» шъхьэ 50-у зэхэт, къызтегущыІэхэрэм ялъытыгъэу ахэр Іахьыгъо шъхьаІитІоу бгощынхэ плъэкІыщт. Апэрэ шъхьэ 11-мэ Тхьэм мэфихым къыкІоцІ Ежь ИгущыІэкІэ дунаир къызэригъэшІыгъэр къаІуатэ: уашъор, чІыгур, къэкІыхэрэр, псэушъхьэхэр, чІыгум иапэрэ цІыфхэу Адамрэ Хьаомрэ. Дунаим тет цІыф лъэпкъ пстэури къызтекІыгъэхэм, Тхьэм иунашъо амыгъэцакІэу, Іэдэм чъыгхатэу ежьхэр зыщыпсэущтыгъэхэм дэт чъыгэу шІумрэ емрэ зэхэозгъэшІыкІырэм къыпыкІагъэр ашхыгъ, ащ къыхэкІэуи дунаир гунахьшІэным хащагъ. Ащ къыкІэлъэкІох Къаин, Хэбэл, Нухьэ яхьылІэгъэ къэбархэр, псэкІодшІэным зэлъикІугъэ дунаир ыгъэпщынэнэу Тхьэм псыкъиушхор ащ къызэрэтырищагъэр. Ащ къыхэкІэу псэ зыпыт пстэури, Тхьэм ИунашъокІэ Нухьэ псыпхъонтэрым рищагъэхэм анэмыкІхэр, кІодыгъэ. Бабилэн плъэпІэ лъагэм икъэбар къызтегущыІэрэр цІыфыр ышъо зэрикІыгъэм пае Тхьэм ар зэригъэпщынагъэр ары.\n«УблапІэм» иятІонэрэ Іахьэ, я 12-50-рэ шъхьэхэр, Ибрахьимэ пэублэ зыфэхъугъэ джурт лъэпкъыр къызтекІыгъэхэр ары къызтегущыІэрэр. Ихьадэгъу егъотыфэ ар Тхьэм фэшъыпкъагъ. Ащ зэрэфэІорышІэрэм ишыхьатэу шІу ылъэгъурэ ыкъо закъоу Исхьакъ Тхьэм къурмэн фишІыным фэхьазырыгъ. Ащ пае Тхьэм гущыІэ пытэ ышІыгъагъ: «Сэ шъыпкъэ дэдэмкІэ СынэшІу къыпщысфэщт. Сэ о птекІыщт цІыфхэр згъэбэгъощтых, япчъагъэкІэ ошъогу жъуагъомэ афэдизэу, хыІушъо пшахъомэ афэдизэу; о птекІыщтхэм апашъхьэ пыймэ якъэлапчъэхэр щебэджыщтых. ЧІыгум тет цІыф пстэуми о уибынхэм яхьатыркІэ СынэшІу ащысфэщт о укъызэрэсэдэІугъэм пае» (УблапІэ 22:17-18).\nИбрахьимэ ехьылІэгъэ къэбарым ащ ыкъоу арабхэр къызтекІыгъэ Исмахьилэ къырыкІуагъэр къегъэлъагъо. Ащ къыкІэлъыкІоу «УблапІэм» Исхьакъ, ащ ишъузэу Рыбкъэ, икІалэу Якъубэ ятарихъ къеІуатэ. Исхьакъ джурт лъэпкъым илІэуж пшІыкІутІумэ ыкъохэмкІэ пэублэ афишІыгъ. Ахэмэ псэупІэ афэхъугъэр къэнаІан чІыгур ары. Ащ щыщыгъэх джырэ Палестинэмрэ Израильрэ.\n«УблапІэм» иаужырэ шъхьэхэр Якъубэ ыкъо анахьыкІу Юсыф фэгъэхьыгъэх. Юсыф кІэлэ Іэтахъоу ышхэм ар Мысырым гъэрэу исынэу аращэ. Ау ищыІэныгъэкІэ зэрихьылІэгъэ къиныгъо пстэуми апэшІуекІозэ, ар лъэгэпІэ инмэ анэсы, Мысырым игъэІорышІакІо мэхъу.\nАпэу къэгъэшІыгъэ дунаимрэ цІыфымрэ ятарихъ (я 1-11-рэ шъхьэхэр).\nДунаир къэгъэшІыгъэ зэрэхъугъэр (я 1-2-рэ шъхьэхэр).\nІэдэм чъыгхатэмрэ Іэдэм чъыгхатэм къызэрэдафыгъэхэмрэ (я 3-4-рэ шъхьэхэр).\nЦІыфхэр япсэупІэкІэ чІыгум щыгощыгъэ зэрэхъугъэхэр (я 6-10-рэ шъхьэр).\nБабилэн плъэпІэ лъагэр. Щэм къыщегъэжьагъэу Ибрам нэс (я 11-рэ шъхьэр).\nИсраил илІэужхэр (я 12-36-рэ шъхьэхэр).\nИбрам къеджэхи, нэшІу зэрэщафагъэр (я 12-18-рэ шъхьэхэр).\nСэдомрэ Іаморэрэ якІодыкІ (я 19-рэ шъхьэр).\nИсхьакъ икъэхъукІэрэ Ибрахьимэ зэраушэтыгъэмрэ (я 21-22-рэ шъхьэхэр).\nСарэ зэрэлІагъэр (я 23-рэ шъхьэр).\nЯкъубэ нэшІущыфэныгъэмкІэ щыпэлъфыныгъэр зэрэзэригъэгъотыгъэр (я 27-рэ шъхьэр).\nЯкъубэ Лабан дэжь щыІ; Якъубэ ишъузхэмрэ ыкъохэмрэ (я 28-31-рэ шъхьэхэр).\nІэсау къытекІыгъэхэр (я 36-рэ шъхьэр).\nЮсыф шІэгъо дэдэу зызэриІэтыгъэр (я 37-41-рэ шъхьэхэр).\nМысыр хэгъэгум Якъубэ къыщытекІыгъэхэр (я 46-50-рэ шъхьэхэр).\nИжъырэ джутыбзэмкІэ атхыгъэ Іэпэрытхым (масорет Іэпэрытхым) техыгъэу тхылъыр адыгабзэкІэ зэдзэкІыгъэ. Тэ зэтыдзэкІыгъэр чІыпІэ зырызхэмкІэ Урыс синодым зэраригъэдзэкІыгъэ Библием текІы.\nБиблием хэт термин зырызхэу адыгабзэкІэ къэпІон умылъэкІыщтхэр къэозгъэшІэрэ тамыгъэхэмкІэ хэгъэунэфыкІыгъэхэу къарыкІырэр къэІотэжьыгъ.\nИжъырэ джуртыцІэхэр адыгабзэм имэкъэ къэІокІэ шапхъэмэ атетэу тхыгъэх.\nБиблием изэдзэкІынкІэ Институтыр «УблапІэр» тхылъеджэмэ агу рихьынэу мэгугъэ, анахьэу ар зыфэгъэхьыгъэу къатІорэр Тхылъ ЛъапІэмрэ Тхьэм иІэмыркІэ къэгъэшІыгъэ дунаим итарихърэ ашІогъэшІэгъонэу зэзгъашІэхэрэр ары.\nБиблием изэдзэкІынкІэ Институтым зэдзэкІакІохэм, редакторхэм, апэрэ мафэхэм къащегъэжьагъэу зэкІэ тхылъым Іоф дэзышІагъэхэм, ащ икъыдэгъэкІын хэлэжьагъэхэм зэрафэразэр ареІо. Адыгэ тхылъеджэм ащ нэІуасэ фэхъунэу амал иІэ зэрэхъугъэр лъэшэу тигуапэ.\nБиблием изэдзэкІынкІэ Институтыр\nУблапІэ, МысырикІыжь, Рут, Апэрэ Самуел, ЯтІонэрэ Самуел, Апэрэ тхылъыр, ЯтІонэрэ тхылъыр, Эстэр, Ушъый гъэсэпэтхыдэхэр, ТхьэлІыкІоу Юныс, Пегъымбарэу Даниел\nGenesis Exodus Ruth 1 Samuel 2 Samuel 1 Kings 2 Kings Esther Proverbs Daniel Jonah 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50\nТхьэм дунаир къызэригъэшІыгъэр\n1 УблапІэм Тхьэм уашъомрэ чІыгумрэ къыгъэшІыгъэх.\n2 ЧІыгум гъэпсыкІэ иІагъэп ыкІи нэкІыгъэ, шІункІыр чІэ зимыІэм шъхьэщытыгъ; Тхьэм Ыпсэ псымэ акІыІу щыхьарзэщтыгъэ.\n3 Тхьэм ыІуагъ: «Нэфынэр къэрэхъу». Нэфынэр къэхъугъ.4 Нэфынэр зэрэдэгъур Тхьэм ылъэгъугъ; Тхьэм нэфынэр шІункІым къыгуигъэкІыгъ.5 Нэфынэм «мафэкІэ» Тхьэр еджагъ, шІункІым «чэщкІэ» еджагъ. Пчыхьэ къэхъугъ, пчэдыжь къэхъугъ – апэрэ маф.\n6 Тхьэм ыІуагъ: «Псым ыгузэгу, псыр тІоу ыгощэу, ошъо гъэІагъэ щэрэІ».7 Тхьэм ошъо гъэІагъэ ыгъэпси, псэу ошъо гъэІагъэм ычІэгъ чІэтыр псэу ошъо гъэІагъэм ыкІыІу щыІэм гуищыгъ. Аущтэуи хъугъэ.8 Тхьэр ошъо гъэІагъэм «уашъокІэ» еджагъ. Пчыхьэ къэхъугъ, пчэдыжь къэхъугъ – ятІонэрэ маф.\n9 Тхьэм ыІуагъ: «Уашъом ычІэгъ псэу чІэтыр зэкІэ зы чІыпІэ орэхъуи, гъушъапІэр къэрэлъагъу». Аущтэуи хъугъэ.10 ГъушъапІэм Тхьэр «чІыгукІэ» еджагъ, псэу зэхэлъэдагъэмэ «хыкІэ» яджагъ. Ар зэрэдэгъур Тхьэм ылъэгъугъ.11 Тхьэм ыІуагъ:\n«КъэкІыхэрэр чІыгум къерэгъэкІых: кІэ зиІэ уцхэри чъыг лъэпкъ зэфэшъхьафхэу кІэ зиІэ пхъэшъхьэ-мышъхьэ къызпыкІэхэри». Аущтэуи хъугъэ.12 ЧІым къэкІыхэрэр къыгъэкІыгъэх: кІэ зиІэ уц лъэпкъ зэфэшъхьафхэри кІэ зиІэу, пхъэшъхьэ-мышъхьэ къызпыкІэрэ чъыг лъэпкъ зэфэшъхьафхэри. Ар зэрэдэгъур Тхьэм ылъэгъугъ.13 Пчыхьэ къэхъугъ, пчэдыжь къэхъугъ – ящэнэрэ маф.\n14 Тхьэм ыІуагъ: «Мафэмрэ чэщымрэ зэфэшъхьаф ашІынхэу, ошъо гъэІагъэм нэфынэхэр къыщэрэхъух, пІалъэхэр къагъэлъэгъонхэу, мафэхэр, илъэсхэр къагъэнэфэнхэу тамыгъэ орэхъух.15 ЧІыгур къагъэнэфыным пае ошъо гъэІагъэм а нэфынэхэр къыщэрэнэфых». Аущтэуи хъугъэ.16 Тхьэм нэфынэ инитІу къыгъэшІыгъ: нахь иныр – мафэр зэригъэзекІонэу, нахь цІыкІур – чэщыр зэригъэзекІонэу; жъуагъохэри къыгъэшІыгъэх.17 Ахэр Тхьэм ошъо гъэІагъэм зыкІытыригъэуцуагъэхэр чІыгур къагъэнэфынэу,18 мафэмрэ чэщымрэ зэрагъэзекІонхэу ыкІи нэфынэр шІункІым гуащызэ ашІынэу ары. Ар зэрэдэгъур Тхьэм ылъэгъугъ.19 Пчыхьэ къэхъугъ, пчэдыжь къэхъугъ – яплІэнэрэ маф.\n20 Тхьэм ыІуагъ: «Псэ зыпытхэр псым хиз орэхъу. ЧІым ышъхьагъ ошъо гъэІагъэм бзыухэр щэрэбыбых».21 Тхьэм къыгъэшІыгъэх хым хэс шъэджашъэхэр, нэмыкІ псэушъхьэ лъэпкъ зэфэшъхьафхэу псым бэдэдэ хъухэу щызекІохэри тамэ зиІэ бзыу лъэпкъ зэфэшъхьафхэри. Ар зэрэдэгъур Тхьэм ылъэгъугъ.22 Тхьэм ынэшІу ахэмэ ащифи, ыІуагъ: «Зыжъугъэбагъу, зыхэжъугъахъу, хыпсыхэм ахизы шъухъу. Бзыухэри чІым щэрэбагъох».23 Пчыхьэ къэхъугъ, пчэдыжь къэхъугъ – ятфэнэрэ маф.\n24 Тхьэм ыІуагъ: «Псэ зыпыт лъэпкъ зэфэшъхьафхэр чІым къерэгъэхъух: былымхэр, цохъорэ-пшырэ псэушъхьэхэр, хьакІэ-къокІэ зэфэшъхьафхэр». Аущтэуи хъугъэ.25 Тхьэм къыгъэхъугъэх хьакІэ-къуакІэхэр, былым зэфэшъхьафхэр, чІыгум щыцохъорэ-щыпшырэ псэушъхьэ зэмылІэужыгъохэр. Тхьэм ылъэгъугъ ар зэрэдэгъур.\n26 Тхьэм ыІуагъ: «КъэдгъэшІын цІыфыр, Тэ титеплъэу, Тэ тяхьщырыр, хыхэм ахэс пцэжъыехэм, ошъогу бзыухэм, былымхэм, зэкІэ чІыгуми чІыгум зэкІэ щыцохъорэ-щыпшырэ псэушъхьэхэми тетыгъо афыриІэнэу».\n27 Джаущтэу Ежь итеплъэу цІыфыр\nТхьэм ар къыгъэшІыгъ,\nЕжь итеплъэу къыгъэшІыгъ ар,\nкъыгъэшІыгъ хъулъфыгъи Ащ,\n28 Тхьэм ынэшІу ахэмэ ащифи, ариІуагъ: «Зыжъугъэбагъу, зыхэжъугъахъу, чІыгум тиз зышъушІи, ар шъуІэ къижъугъахь, тетыгъо афышъуиІ хым хэс пцэжъыехэм, ошъогу бзыухэм, сыд фэдэрэ псэушъхьэу чІыгум тет пстэуми».29 Тхьэм ыІуагъ: «Мары къышъостыгъ шъушхынэу кІэ зиІэ уцэу зэкІэ чІыгум тетыр, сыд фэдэрэ чъыги кІэ хэлъэу къызпыкІэрэр.30 ХьакІэ-къуакІи, бзыуи, чІыгум щыцохъорэ-щыпшырэ сыд фэдэрэ псэушъхьи – псэ зыпытэу чІыгум тет пстэуми – Сэ ашхынэу уц шхъуантІэр ястыгъ». Аущтэуи хъугъэ.31 Тхьэм зэкІэ къыгъэхъугъэхэр къыплъыхьагъэх – зэкІэри дэгъу дэдагъ. Пчыхьэ къэхъугъ, пчэдыжь къэхъугъ – яхэнэрэ маф.


Соль адыгейская: что приготовить – 602 рецепта\nСоль адыгейская в блюдах: что приготовить – 602 рецепта\nСоль адыгейская в рецептах. Что приготовить из продукта соль адыгейская? Ингредиент часто добавляется в Вторые блюда, Блюда из фарша, Блюда из курицы и другие. С ингредиентом соль адыгейская можно приготовить 602 пошаговых рецепта с фото. Соль адыгейская часто используется в составе рецептов таких национальных кухонь, как Русская, Европейская, Авторская, Французская и других. Пользователи 661 раз добавили рецепты с продуктом соль адыгейская в избранное.


Адыгеим и ЛIышъхьэ зэнэкъокъум хэлажьэхэрэм шIуфэс арихыгъ | Адыгэ Макъ\nАдыгеим и ЛIышъхьэ зэнэкъокъум хэлажьэхэрэм шIуфэс арихыгъ\nАвтор: Редакция\t/ 19.09.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nХэбзэухъумэкIо къулыкъухэм яIофышIэхэм атлетикэ псынкIэмкIэ язэнэкъокъу Адыгеим щыкIуагъ. Урысыем ишъолъыри 8-мэ къарыкIыгъэ спортсменхэр ащ хэлэжьагъэх. Чемпионатым хэлажьэхэрэм апашъхьэ къыщыгущыIэзэ, Адыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат спортсменхэм текIоныгъэшхохэр ашIынэу, зэнэкъокъум еплъыхэрэм ар агу къинэжьынэу афэлъэIуагъ.\n«Урысые, дунэе мэхьанэ зиIэ зэнэкъокъухэр тадэжь нахьыбэрэ щызэхащэхэ зэрэхъугъэр тигуап. Непэрэ чемпионатми ар дэгъоу къыгъэлъэгъуагъ. Зэнэкъокъур зэрэзэхащэрэмкIэ хэгъэгум щыпсэухэрэм япсауныгъэ гъэпытэгъэным, цIыфхэм щыIэкIэ-псэукIэ тэрэз ягъэгъотыгъэным яIахь хашIыхьэ. Сэнэхьатэу е ныбжьэу яIэм емылъытыгъэу Адыгеим спортым зэрэщыпылъхэм ар ишыхьат», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nДжащ фэдэу республикэм и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, спортымкIэ хэбзэ дэгъухэр Адыгеим илъых, дунэе зэнэкъокъухэм текIоныгъэшхо къащыдэзыхыгъэ спортсмен цIэрыIохэр щэпсэух. ЦIыфхэр жъугъэу зыхэлэжьэхэрэ спортми Адыгеим зызэрэщырагъэушъомбгъурэр ащ къыIуагъ. Тишъолъыр щыпсэухэрэм азыныкъо нахьыбэр физическэ культурэм пылъ. Республикэм иIэшъхьэтетхэм афэлъэкIыщтыр зэкIэ ашIэ спортым нахьыбэ хэщэгъэнымкIэ.\nУрысыем щынэгъончъэнымкIэ и Федеральнэ къулыкъу Адыгэ РеспубликэмкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэу Сергей Каштановым, Урысыем спортымкIэ имастерэу, Олимпийскэ джэгунхэу Шъачэ щыкIуагъэхэм ахэлэжьагъэу Алексей Пушкаревым зэнэкъокъухэм ахэлэжьагъэхэм шIуфэс къарахыгъ.\nВ Майкопском районе выявлен вирус африканской чумы свиней\nСпециалистами Южного межрегионального управления Россельхознадзора в рамках Государственных работ отобраны пробы патологического материала от пяти трупов диких кабанов, обнаруженных на территории 46 квартала ГБУ РА «Адыгейское ГООХ Элота» в Майкопском районе Республики Адыгея, по результатам исследования ФГБУ «Краснодарская МВЛ» методом\n06.12.2019 / Комментарии к записи В Майкопском районе выявлен вирус африканской чумы свиней отключены\nВ Адыгее до 6 га увеличили площадь произрастания реликтового самшита\nВ Адыгее особое внимание уделяется развитию экологического туризма, эколого-просветительским проектам, в том числе и в рамках созданного волонтерского движения «Сохраним корни». Добровольцы принимают активное участие в сохранении самшита колхидского. Работа проводится комплексно на основе соглашения органов власти региона с АНО\n06.12.2019 / Комментарии к записи В Адыгее до 6 га увеличили площадь произрастания реликтового самшита отключены\nВ Адыгее увеличивают сеть автозаправок природным газом\nВ конце ноября в Москве состоялось межведомственное совещание по вопросам стимулирования использования газомоторного топлива на автомобильном транспорте, которое прошло в рамках X Международного конгресса ROAD TRAFFIC RUSSIA – 2019.\n06.12.2019 / Комментарии к записи В Адыгее увеличивают сеть автозаправок природным газом отключены\nВ Адыгее начала действовать программа содействия добровольному переселению соотечественников\nВ Республике Адыгея утверждена и реализуется Государственная программа Республики Адыгея «Оказание содействия добровольному переселению в Республику Адыгея соотечественников, проживающих за рубежом» на 2019 -2021 годы.\n06.12.2019 / Комментарии к записи В Адыгее начала действовать программа содействия добровольному переселению соотечественников отключены\nУрысые Федерацием и Правительствэ ыгъэшъошэрэ тынэу «Урысыем ыпс» зыфиIорэр къэзылэжьыгъэхэм ар зыщаратыжьыгъэ пчыхьэзэхахьэ П. Чайковскэм ыцIэ зыхьырэ концерт къэгъэлъэгъуапIэу Москва дэтым щыкIуагъ. Адыгэ къашъом икупэу «Синдикэм» ихудожественнэ пащэу Едыдж Викторие тын лъапIэр къызэратыгъэхэм ащыщ.\n06.12.2019 / Комментарии к записи Урысыем ыпс отключены\nТыгъэгъазэм и 2-м къыщегъэжьагъэу и 12-м нэс фэгъэкIотэныгъэ зиIэ кIэтхэгъу уахътэр кIощт. Гъэзетэу «Адыгэ макъэр» 2020-рэ илъэсым иапэрэ илъэсныкъом къыпIукIэным фэшI сомэ 823-рэ чапыч 74-кIэ къиптхыкIын плъэкIыщт. Зы мазэм къыпIукIэным фэшI соми 137-рэ чапыч 29-кIэ укIэтхэн амал щыI. МэзищымкIэ ыосэщтыр\n06.12.2019 / Комментарии к записи Ныбджэгъу лъапIэхэр! отключены\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат Федеральнэ казначействэм и ГъэIорышIапIэу АР-м щыIэм ипащэу КIэныбэ Руслъан IофшIэгъу зэIукIэгъу дыриIагъ.\n06.12.2019 / Комментарии к записи Зэфэхьысыжьхэр, пшъэрылъхэр отключены\nДин зэфыщытыкIэхэр гъэпытэгъэнхэр\nЛъэпкъ ыкIи дин зэгурыIоныгъэр республикэм щыгъэпытэгъэным, мыщ епхыгъэ организациехэм пIуныгъэ IофшIэнэу зэхащэрэм шIуагъэ къытыным щатегущыIагъэх дин объединениехэм зэпхыныгъэ адыряIэнымкIэ Советэу Адыгеим и ЛIышъхьэ дэжь щызэхащагъэм изэхэсыгъо.\n06.12.2019 / Комментарии к записи Дин зэфыщытыкIэхэр гъэпытэгъэнхэр отключены\nАдыгэ Республикэм и Къэралыгъо Совет – Хасэм ия 44-рэ зэхэсыгъо 2019-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 9-м щыIэщт.\n06.12.2019 / Комментарии к записи Депутатхэм апай отключены\nШIушIэным пылъхэм, зыгукIэ хьалэл цIыфхэм ацIэ дахэкIэ раIоу хабзэ. Бэмэ зэралъытэрэмкIэ, шIушIэныр зигъогогъу цIыфыр насыпышIоу ары, ащ фэдэм игъашIэ дахэу зэхэлъ, егъэшIэрэ щытхъур къылэжьыгъ. «ШIу зышIэрэм шIу фыщылъ» еIо адыгэ гущыIэжъым.\n06.12.2019 / Комментарии к записи ЯзекIуакIэкIэ щысэтехыпIэх отключены


Уахътэм къыгъэуцурэ пшъэрылъхэм язэшIохын Уахътэм къыгъэуцурэ пшъэрылъхэм язэшIохын » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Новости » Экономика » Уахътэм къыгъэуцурэ пшъэрылъхэм язэшIохын Уахътэм къыгъэуцурэ пшъэрылъхэм язэшIохын\n00:31, 22 январь 2019\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцэкIэрэ КъумпIыл Муратрэ Iахьзэхэлъ хъызмэтшIапIэу «Агрокомплекс» зыфиIоу Н. И. Ткачевым ыцIэкIэ щытым игенеральнэ пащэу Евгений Хворостинымрэ зэдыряIэгъэ зэIукIэгъум анахьэу анаIэ зыщытырагъэтыгъэ Iофыгъохэм ащыщых тыкъэзыуцухьэрэ дунаим икъэухъумэнрэ бизнесымкIэ социальнэ пшъэдэкIыжь хьыгъэнымрэ. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцэкIэрэ КъумпIыл Муратрэ Iахьзэхэлъ хъызмэтшIапIэу «Агрокомплекс» зыфиIоу Н. И. Ткачевым ыцIэкIэ щытым игенеральнэ пащэу Евгений Хворостинымрэ зэдыряIэгъэ зэIукIэгъум анахьэу анаIэ зыщытырагъэтыгъэ Iофыгъохэм ащыщых тыкъэзыуцухьэрэ дунаим икъэухъумэнрэ бизнесымкIэ социальнэ пшъэдэкIыжь хьыгъэнымрэ.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцэкIэрэ КъумпIыл Муратрэ Iахьзэхэлъ хъызмэтшIапIэу «Агрокомплекс» зыфиIоу Н. И. Ткачевым ыцIэкIэ щытым игенеральнэ пащэу Евгений Хворостинымрэ зэдыряIэгъэ зэIукIэгъум анахьэу анаIэ зыщытырагъэтыгъэ Iофыгъохэм ащыщых тыкъэзыуцухьэрэ дунаим икъэухъумэнрэ бизнесымкIэ социальнэ пшъэдэкIыжь хьыгъэнымрэ.\nЗэIукIэм джащ фэдэу хэлэжьагъэх Адыгэ Республикэм ивице-премьерэу Сапый Вячеслав, Адыгэ Республикэм мэкъу-мэщымкIэ иминистрэу Юрий Петровыр, къалэу Мыекъуапэ имэрэу Александр Наролиныр.\nЕвгений Хворостиным къызэриIотагъэмкIэ, компаниеу «Агрокомплекс» зыфиIорэм 2016-рэ илъэсым республикэм и Теуцожь район ит къо IыгъыпIэу «Киево-Жураки» зыфиIорэр къыщэфыгъагъ. Илъэсым ыкIэм нэс а комплексыр зыIэ илъ хъугъэм мылъку-зэхэщэн Iофыгъохэр ары зэшIуихыщтыгъэхэр. Джы ащ илъэсым къыкIоцI къо мини 120-рэ фэдиз ыхъузэ ышIыщт.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцакIэрэм къызэрэкIигъэтхъыгъэмкIэ, республикэм ипащэхэр инвесторым щэгугъых цIыф псэупIэхэу ащ къыпэблагъэхэм ягумэкIыгъохэм ыкIи яфэныкъоныгъэхэм ынаIэ атыригъэтынэу. Пстэуми апэу ар тыкъэзыуцухьэрэ дунаим, ащ изытет зыфэдэм япхыгъэ Iофыгъохэр зэшIохыгъэнхэр ары. Евгений Хворостиным къызэриIуагъэмкIэ, Роспотребнадзорымрэ Россельхознадзорымрэ игъо къыфалъэгъугъэхэр нахьыбэмкIэ ыгъэцэкIэгъахэх. Ащ нэмыкIэу ебз IыгъыпIэхэм язэтегъэпсыхьанкIэ IофшIэныр предприятием ыублэгъах. Мы илъэсым шышъхьэIум ехъулIэу мэIаеу а лъэныкъомкIэ къикIырэм иIофыгъо зэшIуахынэу мэгугъэх.\n«ЭкологиемкIэ Iофхэм язытет тэрэзыным, производствэм икультурэ джыри нахь зыкъегъэIэтыгъэным япхыгъэ IофшIэным мэхьанэшхо иIэу щыт. Тэ тшIэрэр зэкIэ цIыфхэм апай ыкIи ящыIакIэ нахьышIу зэрэхъущтым ренэу тынаIэ тедгъэтын фае. Республикэм ипащэхэм фирмэу «Агрокомплекс» зыфиIорэм лъэшэу лъытэныгъэ ин фашIы, сыда пIомэ Урысыем и Къыблэ ит хъызмэтшIапIэхэмкIэ щысэтехыпIэу ащ зыкъыгъэлъэгъуагъ, социальнэ пшъэдэкIыжь ин зэрихьырэр дэгъоу зэхешIыкIы. Къохэм яхъункIэ IофшIэныр дэгъоу Адыгеим зэрэщызэхэшъущэщтым, цIыфхэм яеплъыкIэ, ягумэкIхэр къызэрэдэшъулъытэщтхэм сицыхьэ телъ», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nНепэ «Агрокомплексым» ихъызмэтшIапIэхэу республикэм итхэм нэбгырэ 400-м фэдизмэ IофшIэн ащагъотыгъ, ахэр, зэкI пIоми хъунэу, Адыгеим щэпсэух. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцэкIэрэ КъумпIыл Мурат къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, фирмэм щылажьэхэрэм ямызакъоу, ащ къыпэIулъ чIыпIэхэм ащыпсэухэрэми комплексым епхыгъэу федэ горэхэр къафыхэкIынхэ фае.\n«Промышленнэ шIыкIэм тетэу къохэм яхъун бэкIэ ыпэ ишъыгъ унэе шIыкIэм тетэу ахэр хъугъэнхэм. Ар къыдгурыIозэ, предприятием ичIыгухэм ащыщэу жъокIупIэ гектар 50 фэдиз къыхэдгъэкIынэу пшъэрылъ зыфэтшIыжьыгъ. Ахэм уц къащыдгъэкIыщт, былымхъуным ихэхъоныгъэкIэ къызфагъэфедэн алъэкIыщт хъупIэхэуи тшIыщтых. Джащ фэдэу муниципалитетхэм япащэхэм гущыIэгъу тафэхъунэу тыфай, мы илъэсым еджапIэхэм, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм тишIуагъэу ядгъэкIын тлъэкIыщтымкIэ тызэхэгущыIэжьыщт, а IофшIакIэр тапэкIи лъыдгъэкIотэщт», — къыгъэгугъагъ Евгений Хворостиным.\nКъумпIыл Мурат Адыгэ Республикэм мэкъу-мэщымкIэ иминистрэ пшъэрылъ фишIыгъ цIыф псэупIэхэу къохъупIэм къыпэблагъэхэм яунэе IэпыIэгъу хъызмэтшIапIэхэм джыри нахь заушъомбгъунымкIэ ишIуагъэ аригъэкIынэу.\nМы зэIукIэм хэлэжьагъэхэр джыри Iофыгъо заулэмэ анэсыгъэх. Гъэпсэфыгъо мафэхэм цIыфхэмкIэ мылъапIэу ермэлыкъхэм къолыр зэращащэщтыгъэм къытырагъэзэжьынэу былымахъохэм игъо афалъэгъугъ.\nРеспубликэм ипащэхэм былымэхъо комплексым тапэкIи IэпыIэгъу фэхъунхэм зэрэфэхьазырхэр къаIуагъ.\nМыщ дэжьым хэдгъэунэфыкIыщт компаниеу «Агрокомплексыр» УрысыемкIэ анахьыбэу къолыр къэзыхьыжьыри 10-мэ зэрахэфагъэр. Предприятием ихъызмэтшIапIэхэм, 2016-рэ илъэсым икIэуххэм нафэ къызэрашIыгъэмкIэ, къо мин 850-рэ фэдиз ащаIыгъ, илъэсым сомэ миллиард 80 фэдиз ахэм агъэзекIо. Фирмэм гухэлъэу иIэр къо пчъагъэр миллионым нигъэсыныр ары. Комплексэу «Киево-Жураки» ыIэ къызэрэригъэхьагъэр а гухэлъым игъэцэкIэн изы лъэныкъохэм ащыщ.\nЛэжьапкIэр хэбзэгъэуцугъэм диштэу ЛэжьапкIэр хэбзэгъэуцугъэм диштэу


Диктант атхыгъ | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 20.10.2017\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\nЯтIонэрэ классым щеджэрэ кIэлэеджакIохэм урысыбзэмкIэ Урысые уплъэкIун IофшIэн мы мафэхэм атхыгъ. Республикэм ит еджэпIи 141-мэ IофшIэныр ащыкIуагъ.\nКIэлэцIыкIухэр текстым анаIэ тетэу зэреджэхэрэр, ар зэрэтыратхыкIырэр, алфавитыр къызэрэзыфагъэфедэрэр, текстым Iоф зэрэдашIэрэр — зэкIэмкIи IофшIэнибл кIэлэеджакIохэм агъэцэкIагъ. Такъикъ 45-м къыкIоцI ахэм заушэтыгъ.\nIофшIэнхэр федеральнэ шапхъэхэм атетэу зэхэгъэуцуагъэх, пэублэ классхэмкIэ ыкIи урысыбзэмкIэ кIэлэегъаджэхэм ахэр ауплъэкIужьыгъэх. Зэфэхьысыжьхэр Урысые уплъэкIун IофшIэным ипортал къихьащтых. Чъэпыогъум и 20-м гурыт еджапIэхэм ясайтхэм къарагъэхьажьыщтых.\nАдыгэ Республикэм икъэралыгъо аттестационнэ къулыкъу ипащэу, мы IофшIэнымкIэ шъолъыр координаторэу агъэнэфэгъэ Лариса Милосердинам къызэриIуагъэмкIэ, Урысые уплъэкIун IофшIэным ишапхъэхэм къызэрэдалъытэрэмкIэ, кIэлэеджакIохэм яIофшIэнхэм уасэ афашIырэп. Ахэм язэфэхьысыжьхэм ялъытыгъэу гъэсэныгъэмкIэ программэм хэхъоныгъэхэр фэшIыгъэнхэм дэлэжьэщтых, кIэлэеджакIохэм яшIэныгъэхэм ахагъэхъоным пылъыщтых. Джащ фэдэу ны-тыхэм ясабыйхэм шIэныгъэу аIэкIэлъыр алъэгъунымкIэ мы IофшIэным ишIуагъэ къэкIощтэу зэхэщакIохэм алъытэ.\n26.09.2018 / Комментарии к записи «Ростелеком», «НАМИ» и Фонд «Сколково» запустили опытную зону беспилотного транспорта на сети 5G отключены\n26.09.2018 / Комментарии к записи «Ростелеком» представил новые цифровые сервисы и новый бренд отключены\nДзэ къулыкъур – ныбжьыкIэхэм япшъэрылъ\nБжыхьэ дзэ дэщыгъоу къэблагъэрэм изэхэщэн Адыгеим зэрэщылъыкIуатэрэм, федеральнэ гупчэм къыгъэуцугъэ пшъэрылъхэр гъэцэкIэгъэнхэмкIэ шIэгъэн фаехэм ыкIи 2018-рэ илъэсым игъэтхэ дзэ дэщыгъо кампание зэрэрекIокIыгъэм изэфэхьысыжьхэм защытегущыIэгъэхэ зэхэсыгъо тыгъуасэ Мыекъуапэ щыкIуагъ.\n26.09.2018 / Комментарии к записи Дзэ къулыкъур – ныбжьыкIэхэм япшъэрылъ отключены\nАдыгэ шъуашэм и Маф\nIоныгъом и 28-м адыгэ шъуашэм и Мафэ игъэкIотыгъэу хэдгъэунэфыкIыщт. МэфэкIым тиартист цIэрыIохэр, ансамблэхэм якъэшъуакIохэр, орэдыIохэр хэлэжьэщтых.\n26.09.2018 / Комментарии к записи Адыгэ шъуашэм и Маф отключены\nУпчIэ шъуиIэмэ, зыкъытфэжъугъаз!\nУрысые общественнэ организациеу «Урысыем июристхэм я Ассоциацие» зыфиIорэм 2018-рэ илъэсым Iоныгъом и 28-м ыпкIэ хэмылъэу юридическэ IэпыIэгъу ятыгъэнымкIэ Урысые мэфэ зыкI зэхещэ. Ассоциацием ыпкIэ хэмылъэу юридическэ IэпыIэгъу зыщаритырэ гупчэхэм, апшъэрэ еджапIэхэм ащызэхэщэгъэ юридическэ клиникэхэм Iофтхьабзэр ащыкIощт, ащ къырагъэблэгъэщтых хьыкумышI хабзэм\n26.09.2018 / Комментарии к записи УпчIэ шъуиIэмэ, зыкъытфэжъугъаз! отключены\nАдыгэ Республикэм хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ къызэритырэмкIэ, Iоныгъом и 17-м къыщегъэжьагъэу и 23-м нэс республикэм бзэджэшIэгъэ 51-рэ щызэрахьагъ. Ахэр: цIыфыр аукIыгъэу 1, машинэр рафыжьагъэу 3, цIыфым ыпкъынэ-лынэ шъобж хьылъэхэр тыращагъэхэу 1, зы хъункIэн бзэджэшIагъ, гъэпцIагъэ зыхэлъ бзэджэшIэгъи 5, нэмыкIхэри.\n26.09.2018 / Комментарии к записи ХэбзэухъумакIохэм къаты отключены\nПроекти 5 къагъэлъэгъуагъ\nКIэлэцIыкIу ыкIи ныбжьыкIэ шIэныгъэ-техническэ творчествэмкIэ Дунэе фестивалэу «От винта!» зыфиIорэм Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетым истудентхэр хэлэжьагъэх. Iофтхьабзэр Краснодар щыкIуагъ. Къыблэ федеральнэ шъолъырым исубъекти 8-мэ ялIыкIохэр ащ къыщызэрэугъоигъэх.\n26.09.2018 / Комментарии к записи Проекти 5 къагъэлъэгъуагъ отключены\nАпэрэ егъэджэнхэр зэхащагъэх\nПроектэу «КIэугъоекIо апшъэрэ еджапI – Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университет» зыфиIорэм имэхьанэ, ар зыфэгъэхьыгъэм мы еджапIэм иIофышIэхэмрэ «Майкопводоканалым» щылажьэхэрэмрэ фырагъэджагъэх.\n26.09.2018 / Комментарии к записи Апэрэ егъэджэнхэр зэхащагъэх отключены\nМыекъуапэ игъэкъэбзэн хэлэжьагъэх\n«Зеленая Россия» зыфиIорэ Iофтхьабзэм Мыекъопэ къэралыгъо технологическэ университетымрэ политехническэ колледжымрэ ястудентхэм яIахьышIу хашIыхьагъ.\n26.09.2018 / Комментарии к записи Мыекъуапэ игъэкъэбзэн хэлэжьагъэх отключены\nФэбыекъохэр сыдигъуи чаныгъэх, къахэщыщтыгъэх\nЛъапсэ имыIэу шъхьапэ хъурэп. Гусэрыкъо Теуцожь (щыIэжьэп, Алахьым джэнэтыр къырет) фэгъэхьыгъэ тхыгъэ къэзгъэхьазырынэу зэхъум «Фэбыекъохэр» аIоу зыщызэхэсхыгъагъэр сыгу къэкIыжьыгъ.\n26.09.2018 / Комментарии к записи Фэбыекъохэр сыдигъуи чаныгъэх, къахэщыщтыгъэх отключены


Препарат Э-мокс: инструкция по применению, цена, описание.\nГоноформ: инструкция по применению, цена, описание.\nАмоксициллина тригидрат: инструкция по применению, цена, описание.\nАмоксон: инструкция по применению, цена, описание.\nГрамокс-Д: инструкция по применению, цена, описание.\nАмоксиллат: инструкция по применению, цена, описание.


Адыгэ Хэку Таймс: Кавказ Зэгохьэныгъэм итхьэматэ Урысием илIыкIоу Анкъара щыIэм IукIагъ\nКавказ Зэгохьэныгъэм итхьэматэ Урысием илIыкIоу Анкъара щыIэм IукIагъ\nХьагъундыкъо Ящар Карлов Андрей\nТыгъэгъазэм и 8-м, Тыркуем щыIэ Кавказ Зэгохьэныгъэ хасэм итхьэматэу Хьагъундыкъо Ящар Урысие Зэгохьэныгъэм икъэралыгъо лIыкIоу Анкъара щыIэм Карлов Андрей IукIагъ. ЗэIукIэм Хьагъундыкъом ригъусагъэх хасэм игъэцэкIакIо-куп хэтхэр. Джащ фэдэу тыркубзэкIэ тхыгъэу Кавказ Зэгохьэныгъэм исайты къыщатхы.\nХьагъундыкъом Урысием илIыкIо риIуагъ, мы аужьырэ уахътэм Урысиемрэ Тыркуемрэ зэрэзэпэуцожьыхэрэм лъэщэу зэригъэгумэкIыхэрэр.\nМы Iофым Тыркуем щыпсэурэ Адыгэхэм яхэкужь зэпхыныгъэу дыраIэр къызэрэзэкIэкIуагъэр, хэкужьым щыщ Адыгабзэ кIэлэегъаджэу Тыркуем щыIагъэхэр зэращэжьыгъэхэр ыкIи Тыркуем щыщ Адыгэ студентэу хэкужьым щеджэхэрэм яIоф нахь къин зэрэхъугъэр Хьагъундыкъом лIыкIом риIуагъ.\nКарлов Андрей Урысиемрэ Тыркуемрэ зэрэзэпэуцожьыхэрэм уигъэгумэкIынэу щыт ау Тыркуем Урысием идзэ къохьлъатэ къызэрэриутэхыгъэм пае мы Iофыр мыщ фэдэу зыфэхъугъэр къыIуагъ. КIэухым Урысием илIыкIо Кавказ Зэгохьэныгъэ хасэм ипащэхэм къариIуагъ хасэм ыкIи ащ Iофэу къыIэтыгъэхэм адэлэжьэнэу зэрэфэхьазырэр.