Швецием къыщыслъэгъугъэхэмрэ сызэригъэгупшысагъэхэмрэ — Адыгэ макъ\nШвецием къыщыслъэгъугъэхэмрэ сызэригъэгупшысагъэхэмрэ\nРедактор 22.12.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nЦIыфхэр зэрэнэе-псыехэм, шъхьасрэ акъылрэ зэрямыIэм къыхэкIэу чIыдагъэу, газэу, шIомыкIэу, гъучI зэфэшъхьафхэу чIычIэгъым чIэлъхэр нахь макIэ мэхъу зэпытых. Мэзхэр раупкIых, жьыр, чIыгур, псыр, космосыр аушIои. Къэлэгъунэхэр хэкIитэкъупIэ ашIых, хыхэми псыхъохэми хэкIхэр ахатакъох. Ау чIыопсым зызэрэзэрихъокIырэм, тыдэкIи дунаим нахь къызэрэщыфэбагъэм тхьамыкIагъохэр къыздахьын зэралъэкIыщтым тигъэгумэкIырэп.\nЛIэшIэгъу пчъагъэхэм къакIоцI мылылъэу щытыгъэхэр, къушъхьэхэм ателъ осхэр ткIоу фежьагъэх. ХыIушъохэм аIус хэгъэгухэмрэ хыгъэхъунэхэмрэ хычIэгъ хъунхэм ищынагъо къашъхьарыхьагъ. Адэ псыхъохэр зэригъукIыхэрэр, псэушъхьэ, бзыу, пцэжъые, къэкIырэ лъэпкъыбэхэр дунаим зэрэтекIодыкIыхэрэр, зи зэрымыс пшэхъолъэ чIыпIэхэм зызэраушъомбгъурэр хэта зилажьэр?\nТхьамыкIагъохэр зыпкъ къикIырэр тэры, цIыфхэр, ары. ГукIэгъу, шъхьас, акъыл зэрэтимыIэмкIэ, жъалымэу тызэрэдэзекIорэмкIэ ежь чIыгуми жьыхьарзэшхохэмкIэ, чIыгусысхэмкIэ, вулканхэр къызэрэзэIэутхэрэмкIэ, псыхъохэр къызэриухэрэмкIэ тегъэпщынэжьы.\nУзэрэдэзекIорэм фэдэу дунаир къызэрэбдэзекIожьыщтыр апэу къызыгурыIуагъэхэм ащыщых шведхэр.\nЖурналистикэмкIэ шведскэ институтэу Fojo зыфиIорэмрэ Урысыем ижурналистхэм я Союзрэ кIэщакIо зэрэфэхъугъэхэм тетэу экологием иIофыгъохэм япхыгъэ тхыгъэ анахь дэгъухэм якъыхэхынкIэ 2007-рэ илъэсым тихэгъэгу зэнэкъокъу щызэхащэгъагъ. Ащ щатекIуагъэхэр Шъачэрэ Европэм ихэгъэгу анахь къабзэу алъытэрэ Швециемрэ ащыкIогъэ экосеминарым хэлэжьагъэх.\nКъэIогъэн фае шведхэр чIыопсым икъэухъумэн, ясабыйхэм, зэрэчIыналъэу къарыкIощтым лъэшэу зэрагъэгумэкIырэр. Ар къаушыхьаты экосеминарэу сызыхэлэжьагъэм, Китаим, Африкэм ихэгъэгу заулэмэ яэкологхэм, яжурналистхэм зэIукIэгъоу адытиIагъэхэм.\nТыздэщыIэгъэ къалэу Гетеборг сыгу хэпкIагъ. Ащ къыщыслъэгъугъэхэр сыгу къыдихьыежьхэу джыри бэрэ къыхэкIы. ЕвропэмкIэ анахь къухьэуцупIэшхор мыщ дэт, иинагъэкIэ ятIонэрэ чIыпIэр Швецием щеубыты. Апэрэ чIыпIэр зыIыгъыр къэлэ шъхьаIэу Стокгольм ары. Гетеборг Швецием ипромышленнэ, инаучнэ, икультурнэ гупчэшхоу щыт.\nГетеборг дэт унэхэр нахьыбэрэмкIэ щэу, тфэу, блэу зэтетых, унэ лъэгэшхохэр зырыз дэд. Я XVIII – XIX-рэ лIэшIэгъухэм ашIыгъэ унэхэр ащ бэу дэтых. Ау ахэри дэгъоу зэтегъэпсыхьагъэх, лифтхэр ахэтых, электричествэр, газыр, псыр къякIуалIэ.\nУрамхэм хьэ, чэтыу гъорыкIохэр атетлъэгъуагъэхэп. ЗыкIодхэкIэ пшъэрылъхэм атетхагъэхэм арыгъуазэхэзэ, ахэр псынкIэу бысымхэм къафащэжьых. Къанджхэм анэмыкI, тхьаркъуи, къолэжъи къалэм щыбыбэу тлъэгъугъэп.\nШвецием исхэм хабзэ е шапхъэ горэ аукъуагъэу тырихьылIагъэп. Нэфрыгъуазэр плъыжьэу къаблэу зыми гъогур зэпичыщтэп, кIозэ тутын ешъощтэп, тутын шъуафэр урамым щычIидзыщтэп. ЧIыпIэ гъэнэфагъэхэр ары ахэр тутын зыщешъохэрэр.\nТигъусэгъэ бзылъфыгъэхэм ащыщ хьакIэщым тутын зыщешъом, евро 1000 тазырэу зэритын фаер зэрыт тхылъыр дежурнэ администраторым къырихьылIэгъагъ. Семинарым пэщэныгъэ дызезыхьэщтыгъэ Бите Люден хэукъоныгъэ зышIыгъэр чIыпIэ хабзэхэм зэращымыгъуазэр, къыфагъэгъунэу зэрэкIэлъэIурэр ерагъэу ащ гуригъэIуагъ. Тутын ешъоу бэп тлъэгъугъэр: ар псауныгъэм къызэрегуаорэр къыдалъытэщтын.\nГетеборг дэсхэм нэмыцыбзэ тIэкIоу сшIэрэмкIэ загурызгъэIуагъ. Москварэ Петербургрэ адэт апшъэрэ еджапIэхэр къэзыухыгъэ журналистхэр инджылызыбзэкIэ ахэм адэгущыIэщтыгъэх. Шведхэм яныдэлъфыбзэ нэмыкIэу, инджылызыбзи, нэмыцыбзи аIулъ. Ау урысыбзэмрэ славяныбзэмрэ зышIэрэр зырыз дэд.\nГетеборгскэ университетым ифилфак славистикэмкIэ отделение иI. Нэбгырэ миллиони 10 нахь зыщымыпсэурэ Швецием специалистыбэ щагъэхьазырырэп. Апшъэрэ еджапIэм истудентхэм ащыщэу нэбгырэ заул ныIэп урысыбзэр, литературэр, культурэр зэзыгъашIэрэр.\nНефтеперерабатывающэ заводымрэ автомобилышI заводэу «Volvo» зыфиIорэмрэ тазыщэIэм ахэм ящагу зэрэкъабзэр, къэгъагъыбэ зэрадэтыр, чIыдагъэм хашIыкIыхэрэм амэ къызэрэтэмыугъэр дгъэшIэгъуагъэ.\nИнженер-технологэу къытпэгъокIыгъэм цех горэм тырищалIи, ипчъэ къызэIуихыгъ, ау ыкIоцI тыригъэхьагъэп. Джабгъумрэ сэмэгумрэкIэ станокхэр сатыритIоу зэрэщытхэм, нэбгыри 5 нахьыбэ ащ зэрэчIэмытым гу лъыттагъ.\nЖурналистхэм ащыщ горэ ащ еупчIыгъ «Унэе заказкIэ автомобильхэр афэшъушIэу зэхэсхыгъ, щэфакIохэр ахэм бэрэ яжэнхэ фаеу мэхъуа?» ыIуи. Инженер- технологым ащ къызэрэфиIотагъэмкIэ, заводэу «Volvo» иконструкторхэм ыпэрапшIэу автомобилым имодель компьютеркIэ агъэпсы, ар зэраушэтыщт программэм икъыхэхыни джыдэдэм ыуж итых.\nСигъусэгъэ журналистхэми сэри нэрылъэгъу къытфэхъугъ шведхэр чIыопсым икъэухъумэн лъэшэу зэрэпылъхэр.\nХэгъэгу зэошхом ыуж Европэм ихэгъэгухэу техникэ, оборудование, технологиехэр, гъомылапхъэхэр бэу зищыкIэгъагъэхэм Швецием зыкъызэрэфагъэзагъэм епхыгъэу ащ ипромышленности, имэкъу-мэщи псынкIэу хэхъоныгъэ ашIэу, предприятиякIэхэр къызэIуахыхэу аублагъ.\nЕвропэмкIэ анахь автозаводышхоу «Volvo» зыфиIорэр, нефтеперерабатывающэ, химическэ завод заулэ Гетеборг щагъэпсыгъэх. Ау уахътэ зытешIэм а производствэхэм, ахэм япыдзафэхэм цIыфхэми, экологиеми зэрар къафахьы хъугъэ.\nЦIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ зыкъызэриIэтырэм дакIоу промышленнэ товархэмрэ гъомылапхъэхэмрэ нахьыбэу къыдагъэкI хъугъэ. Пыдзафэхэми ахахъоу фежьагъ. Жьыр, чIыр, псыр псынкIэу нахь шIой зэрэхъурэм, хэтэрыкIхэмрэ пхъэшъхьэ-мышъхьэхэмрэ шIуагъэу ахэлъым къызэрэщыкIэрэм, Iофтхьабзэ горэхэр зэрэзехьэгъэн фаем цIыфхэм гу лъатагъ. ЯгумэкI правительствэм зылъагъэIэсым, амал горэхэм яусэу ащ ыублагъ.\nЖьыр амыушIоиным пае кушъхьэфачъэхэм атесхэу шведхэр IофшIапIэ макIох. Гетеборги, Швецием инэмыкI къалэхэми кушъхьэфэчъэ уцупIэхэр яIэх. Шведхэм кушъхьэфачъэхэр пшъэхъукIэ рапхыхэрэп. Къэлэдэсхэр тхьаумэфэ, мэфэкI мафэхэм зэрэзекIохэрэр кушъхьэфачъэкIэ е общественнэ транспорткIэ ары.\nШведхэм ашъхьэ пае нахьыбэрэмкIэ къащэфырэр «Volvo» къыщыдагъэкIыгъэ автомашинэхэр ары. Японием, Германием, Америкэм е нэмыкI хэгъэгухэм къащашIыгъэ автомобилэу плъэгъурэр зырыз дэд. Швецием исхэр яунэе автомобильхэм лъэшэу афэсакъых, километрэ мини 100 – 200 къызакIукIэ ахэр зэблахъух. Жъыхэр заводым зэрэратыжьыхэрэм пае уасэм къафыщагъакIэ.\nТалъэныкъокIэ жьыр нахь лъэшэу зыушIоирэр автотранспортыр ары. Швецием ар къепIолIэн плъэкIыщтэп. Биогъэстыныпхъэхэр ары мыщ нахьыбэу щагъэфедэхэрэр. Ар промышленнэ пыдзафэхэм, рапсым, коцым, натрыфым ахашIыкIы.\nЭлектротранспортымрэ биогъэстыныпхъэмрэ нахь федэу зылъытэрэ шведхэм 2030-рэ илъэсым ехъулIэу углеводороднэ гъэстыныпхъэ амыгъэфедэжьынэу рахъухьэ. Электромобильхэмрэ электродвигательхэр зэрыт лайнерхэмрэ якъыхэхын конструкторхэм яшъыпкъэу джыдэдэм Iоф дашIэ.\nЧIыопс къэкIуапIэхэр акъылыгъэ хэлъэу агъэфедэмэ зэрэнахьышIур мыщ щыпсэухэрэм бэшIагъэу къагурыIуагъ. Швецием ит организациехэу экологием икъэухъумэн фэгъэзагъэхэм ащыщым иIофышIэу Хелена Нильссон къызэрэтфиIотагъэмкIэ, гъомылапхъэу, товарэу къащэфырэм къыкIырагъэчын, экологием нахь макIэу зэрар зэрэрахырэр къэзыушыхьатырэ тамыгъэхэр зытетхэр къыхахын фае.\nСамолетым нахьи мэшIокур тыкъэзыуцухьэрэ дунаим нахь макIэу зэрегуаорэр, унэе автомобилым нахьи общественнэ транспортым – трамвайхэм, троллейбусхэм, автобусхэм ащ зэрарэу рахырэр фэди 10-кIэ зэрэнахь макIэр ащ къытфиIотагъ. Электричествэр, псыр, фабэр нахь макIэу бгъэкIодынхэ, общественнэ транспортыр къызфэбгъэфедэн, пыдзафэхэм акъылыгъэ хэлъэу уадэзекIон, яцIыкIугъом къыщегъэжьагъэу экологием фэсакъхэу сабыйхэр пIугъэнхэ зэрэфаем ащ тыщигъэгъозагъ.\nШвецием тыщэIэфэ нэмыкI дунай тытет фэдэу къытщыхъугъ. Ащ щытлъэгъугъэхэмрэ тадэжькIэ зэрэщызекIохэрэмрэ лъэш дэдэу зэрэзэтекIхэрэр нэрылъэгъу къытфэхъугъ.\nГетеборг дэт унашъхьэ пэпчъ пIоми хъунэу тыгъэкIэ Iоф зышIэрэ батарейхэр тетых. Ащ мылъкоу пыкIуадэрэр зэфэдизэу къэралыгъомрэ унэм чIэсхэмрэ аты. Фэтэрыбэу зэхэт унэхэм арысхэм мылъку Iахьэу къыхилъхьагъэм фэдиз къэралыгъом зыфатIупщыжькIэ, рашIэщтым фитхэу батарейхэр ежьхэм къафэнэх. Ащ фэдэ унэм чIэсхэм къызэрэтфаIотагъэмкIэ, бжыхьэми, кIымафэми, гъатхэми яэлектроэнергие ежьхэм афекъу, гъэмафэрэ электроэнергиеу къялыекIырэр нэмыкIхэм, къэралыгъори ахэм зэрахэтэу, аращэ. ТыгъэкIэ Iоф зышIэрэ батарейхэм фабэмрэ электроэнергиемрэ пкIэу алъатын фаем ызыныкъо фэдиз цIыфхэм къафагъэнэжьы.\nШвецием ипарламент дунаир амыушIоиным тегъэпсыхьагъэу закон заулэ ыштагъ. Ахэм атетэу атомнэ электростанцие зиIэхэм электроэнергиеу къахьыжьырэм ипроцент 33-рэ хъурэ хьакъулахь атын фае. ЧIычIэгъ байныгъэхэм ахэхьэрэ гъэстыныпхъэ зыгъэфедэрэ, углекислэ газкIэ жьыр зыушIойрэ предприятиехэм хьакъулахь гъэнэфагъэхэр арагъэтых. ЦIыф къызэрыкIохэми углекислэ газым пае хьакъулахь аты. Дизельнэ гъэстыныпхъэм, бензиным, газым ауасэ ар хэхьэ. Ау биогъэстыныпхъэ зыгъэфедэхэрэм ар арагъэтырэп. ЖьыкIэ, тыгъэкIэ Iоф зышIэрэ электростанциехэр зиIэхэм хэбзэIахьхэр атыралъхьахэрэп пIоми хъущт.\nПродукцие къыдэзыгъэкIырэм чIыопсым зэрар зэрэрихырэм, ар зэрэзэращэрэм, ипыдзафэхэр зэрэзэхадзырэм апае ыпкIэ еты. Ахэм нахьыбэу алъиты къэс чIэнагъэу ышIырэри нахьыб. КъэIогъэн фае экологическэ къабзэу щыт продукцие къыдэбгъэкIыныр зэрэфедэр: ар нахь лъапIэу IокIы.\nПыдзафэхэр зэхадзхэу аублагъ. ЦIыфхэм апчыр зы къэмланэм, тхылъыпIэр – ятIонэрэм, шхын пыдзафэхэр – ящэнэрэм, бжъэм хэшIыкIыгъэ пкъыгъохэр – яплIэнэрэм, гъучIхэр – ятфэнэрэмрэ яхэнэрэмрэ, унэгъо кIоцIым щафэхъурэ хэкIхэр – яблэнэрэм арагъэкIу. Унэгъо кIоцIым щагъэфедэрэ техникэр, телерадиоаппаратурэр, компьютерхэр, сотовэ телефонхэр, батарейхэр шъхьафэу аугъоих. ХэкIхэр переработкэ зышIырэ заводэу «Renova» ахэр рагъащэх. Илъэсым къыкIоцI ащ пыдзэфэ тонн мин 900-м нэс переработкэ ешIы.\nКвадрат метрэ 2400-рэ зэлъызыубытырэ заводым тыщыIагъ. Ащ игъэпсын доллар миллиарди 3 пэIухьагъ. Заводым щылажьэрэр нэбгыри 100-м тIэкIу къехъу.\nГетеборг нэбгырэ мин 800 дэс, мэриеми, район гъэIорышIэпIищми ащылажьэрэр нэбгыри 157-рэ. Мэрием игараж автомобили 3 чIэт, зы механик-водителым ахэм яфэIо-фашIэхэр егъэцакIэх.\nКъалэм иадминистрацие иIофышIэхэм ямызакъоу, кIэлэегъаджэхэри, врачхэри, музейхэм, библиотекэхэм, почтэхэм яIофышIэхэри муниципальнэ къулыкъушIэхэм ахалъытэх. Якъулыкъу пшъэрылъхэм ягъэцэкIэнкIэ яIофшIапIэхэм къяпхыгъэ кушъхьэфачъэхэр ахэм къызфагъэфедэх.\nЧIыопс-тарихъ заповедник горэм тыкIо зэхъум, гъогум иджабгъу лъэныкъо пэIулъэшъогъэ къуаджэр тынэгу къыкIидзагъ. Чырбыщым хэшIыкIыгъэ унэхэм тIоу зэтетэу ахэтыгъэр мэкIагъэ. Унэ кIыбхэм чъыгхэтэлэжьыпIэ цIыкIухэр адэлъыгъэх. Экскурсоводым къызэрэтфиIотагъэмкIэ, ахэм къаголъ чIыгу Iахь цIыкIухэм къэгъагъэхэмрэ хэтэрыкIхэмрэ къащагъэкIых. Ящагухэри яхапIэхэри къызэрэмышIыхьагъэхэр бэмэ дгъэшIэгъуагъэ.\nФорелыр бэу зыхэс хыкъумэу заповедникым итым текIолIагъ. Мыжъо лIэшIэгъухэм къащегъэжьагъэу цIыфхэр мыщ щэпсэух. Заповедникым Iуашъхьэхэмрэ испунэхэмрэ бэу щытлъэгъугъэх. Аужырэ лIэшIэгъуитIум археологхэм Iошъхьэ инитIурэ цIыкIуитIурэ нахь зэрамытIыгъэр дгъэшIэгъуагъэ. Ахэм къачIахыгъэхэр научнэ-ушэтэкIо учреждениехэмрэ музейхэмрэ аратыгъэх. Нэбгырэ заул ныIэп заповедникым щылажьэрэр. Къэрэгъулхэр, Iуашъхьэхэр хэбзэнчъэу зытIыхэрэр яIэхэп. Гетеборг мэфиплIэ тызыщэIэм, зэ ныIэп полицейскэ шъуашэ зыщыгъ кIалэ зэрэслъэгъугъэр. Сатыу гупчэм иикIыпIэ дэжь ащ сыщыIукIагъ. Полицейскэ машинэ гори сынэ къыпэIуидзагъэп.\nИлъэс псаум Гетеборг иурамхэм машинэхэр зэращызэутэкIыхэрэр, цIыфхэр тхьамыкIагъохэм зэрахэкIуадэрэр зэгъорэ дэд. Ар зэпхыгъэр рулым Iусхэми, лъэсрыкIохэми гъогурыкIонымкIэ шапхъэхэр зэрамыукъорэр, сакъыныгъэ къызэрэзхагъафэрэр, алкотестерхэр автомобильхэм зэрарагъэуцорэр, хэбзэукъоныгъэ зышIхэрэр тазыркIэ зэрагъэпщынэхэрэр ары.\nIофшIапIэхэм агъэфедэрэ машинэхэм шIокI имыIэу алкотестерхэр арагъэуцох. Унэе транспорт зиIэхэм ахэр агъэфедэщт-амыгъэфедэщтыр ежьхэм яIоф. КъэIогъэн фае шъон пытэ зыIуфагъэр автомобилым зитIысхьэкIэ, алкотестерым двигателыр къызэригъэуцурэр ыкIи водителым ар зэрэзэхыримыгъэгъэнэжьрэр. Швецием иводительхэм автомобилышъхьэм ос зытырамыхкIэ, регистрационнэ номерыр, остыгъэхэр замыгъэкъабзэхэкIэ, машинэхэм азыфагу дэлъын фэе метрэ пчъагъэр заукъокIэ, еври 120 – 420-рэ тазырэу арагъэты. Промиль 0,2-рэ хъурэ алкоголь лъым къызыхагъуатэкIэ, тазырышхо зэрэрагъэтыщтым нэмыкIэу, водителым мэзих хьапси тыралъхьэ. Нахь лъэшэу ешъуагъэ зыхъукIэ илъэси 2 хьапсым чIагъэсын алъэкIыщт. Скоростым езыгъэхъурэм тазырэу евро 420-рэ тыралъхьэ е илъэсныкъокIэ автомобилыр ыгъэфедэн ымылъэкIынэу итхылъ Iахы.\nГъогурыкIонымкIэ шапхъэхэр къызэрэдалъытэрэм лъыплъэхэрэр гъогу полицием хэтхэмрэ псэупIэхэм яурамхэм бэу атет видеокамерэхэмрэ ары. Камерэхэм атырахыхэрэр аналитическэ гупчэм IокIэх. Ащ тазырыр «къыретхыкIы» ыкIи ащ лъыпытэу водителым ар IэкIегъахьэ. Полицейскэм зыгорэущтэу гурыIонэу водителым ышъхьэ къихьахэрэп. Сыда пIомэ ащ джыри пщыныжь къыкIэлъыкIон зэрилъэкIыщтыр дэгъоу ешIэ.\nЭкосеминарым хэлэжьэгъэ журналистхэм нэрылъэгъу къытфэхъугъ Швецием исхэм сыд фэдэрэ лъэныкъокIи Iэдэб зэрахэлъыр, хэбзэ унашъохэр, шапхъэхэр зыукъорэм пщыныжь зэрэрагъэхьыщтыр дэгъоу къазэрагурыIорэр.\nМы хэгъэгум хьакъулахьэу щатырэр зэфэдизэп. Нахьыбэу федэ къызыIэкIахьэрэм хьакъулахьэу ытырэр нахьыб, ар процент 40-м нэсын ылъэкIыщт. Предпринимательхэм ямылъку IэкIыб къэралыгъом ащэрэп, яэкономикэ зыкъырагъэIэты, ащкIэ чIыопсыр нахь къабзэ ашIы.\nЧIыгури, чIычIэгъ байныгъэхэри, мэзхэри зыIэ илъыр къэралыгъор ары. Предпринимательхэм ахэр къызфагъэфедэ. ЧIыгум, чIычIэгъ байныгъэхэмрэ мэзхэмрэ ягъэфедэн афэгъэхьыгъэ хэбзэгъэуцугъэхэр ахэм зэрагъэцакIэрэм къэралыгъом пхъашэу гъунэ лъефы.\nБлэкIыгъэ лIэшIэгъум ия 80-рэ илъэсхэм Швецием унэхэр щафикъущтыгъэхэп. Джащыгъум социалистхэм яправительствэ фэтэр миллион зэрагъэпсыщт программэр къыгъэхьазырыгъагъ. Илъэси 10-кIэ а программэр зэшIуахыгъ. КъэIогъэн фае Швецием щаштэрэ хэбзэ унашъохэр дэх имыIэу зэрагъэцакIэхэрэр.\nГъучI-бетоным хэшIыкIыгъэ унэхэр къэлэ гъунэхэм ащагъэпсыгъэх. Ау уахътэ зытешIэм шведхэми, IэкIыб къэралыгъохэм къарыкIыжьыгъэхэми ахэм ащыпсэунхэу ашIомыигъожь хъугъэ. Чырбыщым зэрэхэмышIыкIыгъэхэм, гупчэм зэрэпэчыжьэхэм къахэкIэу унэхэм ащыщхэр нэкIэу щытыгъэх.\nАу къалэхэм заушъомбгъузэ, псэолъакIэхэр зыщагъэпсыщт чIыпIэхэм афыщыкIэхэ хъугъэ. Ащ фэдэ унэхэр зэхагъэожьынхэм къызэрэдырагъаштэрэмкIэ правительствэм тхылъхэр къыIэкIахьэхэу ыублагъ. Ау Гетеборгскэ университетым ипрофессорхэм ащыщ горэм ахэр зэхамыкъутэжьхэу, джырэ шапхъэхэм адиштэу зэтырагъэпсыхьэхэмэ нахьышIоу ылъытагъ. ШIэныгъэлэжьхэм яеплъыкIэхэм Швецием зэращыкIэдэIукIхэрэр къыушыхьатэу муниципалитетыбэмэ профессорым къащыдырагъэштагъ.\nГетеборг имикрорайонэу ащ фэдэ унэхэр зэрытым тыщыIагъ. ГъучI-бетоным хэшIыкIыгъэ унэхэр къатитфэу зэтетых. Ахэм лифтхэр ахэтых, тыгъэкIэ Iоф зышIэрэ батарейхэр унашъхьэхэм атетых, фэбапIэхэм чIыунэхэр зэлъаубыты.\nТызэрыхьэгъэ фэтэрэу квадрат метри 100 зэрылъым зы бзылъфыгъ щыпсэурэр. ЛифткIэ я 4-рэ къатым тыдэкIоягъ. Унэхэм зи лые арытэп, шъхьаныгъупчъашъхьэхэм къэгъагъэхэр атет. Унэхэр хъоо- пщаух, Iэрыфэгъух, нэфынэх, жьыр арыз.\nБысымгуащэм тыригъусэу чIыунэм техыгъ. Ар зэрэщытэу фэбапIэм зэлъеубыты. Квадрат метрэ 1,5-у унагъо пэпчъ къытефэрэм къэгъагъэхэр къыщагъэкIы. Зыныбжь хэкIотэгъэ бзылъфыгъэрэ илъэси 7 – 8 зыныбжь шъэожъыерэ ащ чIэтыгъэх. Шъэожъыем къазгъыр цIыкIукIэ помидорхэм алъапсэ ыгъэшъабэщтыгъ. Ахэм сякIуалIи, мырэущтэу ясIуагъ:\n— Къэгъагъэ нэмыкI зыщамышIэрэ фэбапIэм помидорхэр сыда къызкIыщыжъугъэкIыхэрэр? Сатыу гупчэми, тучанхэми ахэр атизых ыкIи ащыпыутых.\n— Сипхъорэлъф помидорхэр къыгъэкIыныр, ахэм зэрахахъорэм алъыплъэныр икIас. Сэ къуаджэм сыкъыщыхъугъ, сиIахьылхэр джыдэдэми къуаджэм дэсых. Зыгъэпсэфыгъо лъэхъаныр къызыскIэ сипхъорэлъф ахэм адэжь макIо, къуаджэр ыгу рехьы. Ины зыхъукIэ фермер хъунэу еIо, — къытыжьыгъ ащ джэуап.\nКъэралыгъо кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм, къэралыгъо еджапIэхэу гурыт гъэсэныгъэ имыкъу (классибгъу) зыщарагъэгъотхэрэм, гимназиехэм, апшъэрэ еджапIэхэм зэращеджэхэрэм пае пкIэ атырэп. Джащ фэдэу къэралыгъо поликлиникэхэми, санаториехэми, сымэджэщхэми пкIэ амытэу къащяIазэх.\nШвециер социальнэ къэралыгъоу щыт. IофшIэгъу уахътэр зэрэхъурэр сыхьати 8, тхьэмафэм мэфи 5 Iоф ашIэ. Мэфи 4 лэжьэрэ организациехэри щыIэх, бэрэскэшхом зы сыхьаткIэ нахь пасэу IофшIэныр къаухы. Швецием ис бзылъфыгъэхэри хъулъфыгъэхэри пенсием зыкIохэрэр аныбжь илъэс 65-м зынэскIэ ары. Пенсиеу къаратыщтыр лэжьапкIэу яIэм елъытыгъ. КъэIогъэн фае къэралыгъом пенсие анахь макIэу ахэм афигъэуцурэмкIэ мыдэеу щыIэнхэ ыкIи зекIо кIонхэ зэралъэкIыщтыр.\nНэмыкI лъэпкъ къыхэкIыгъэр ежь нахьи нахь дэгъуми, нахь дэйми шведым зыкIи къызхигъэщыщтэп. Лъэпкъэу къызыхэкIыгъэхэм, динэу алэжьырэм емылъытыгъэу Тхьэм ыпашъхьэ зэкIэри щызэфэдэхэу ащ елъытэ.\nНэбгырэ мин 800 зыдэс Гетеборг имэрие щылажьэрэр нэбгыри 157-рэ. Мэрием IофшIэн къыщыуатыныр зэрэкъиныр къытфаIотагъ. IэпэIэсэныгъэшхорэ цIыфыгъэрэ зыхэлъ къулыкъушIэхэр ары ащ аштэхэрэр. Зы чIыпIэм пае нэбгыри 10 фэдиз зэнэкъокъу.\nСэри, нэмыкI журналистхэми пачъыхьэмрэ Швецием ипремьер-министрэу социалистэу Йон Фредерик Райнфельдрэ ясурэтхэр тлъэгъухэмэ тшIоигъоу тызыкIэупчIэм, Швецием имонархие Европэм хэхьэрэ хэгъэгухэм янэмыкI монархиехэм зэратекIырэр, ащ политикэ фитыныгъэхэр зэримыIэхэр къытфаIотагъ. Правительствэм илъэIукIэ пачъыхьэм нэмыкI къэралыгъохэм япащэхэр регъэблагъэх, ежьыри нэмыкI хэгъэгухэм макIо. Шведхэм япроцент 70-мэ монархие щыIэным дырагъаштэ, хэгъэгур ащ зэкъуигъэуцоу алъытэ.\nШъхьафитэу псэухэрэ, лэжьэкIо Iэпшъэ пытэ зиIэ шведхэм социальнэ къэралыгъо лъэш зэтырагъэпсыхьагъ. Ахэм Iофыр зыщырагъэжьэгъагъэр чIыопсым икъэухъумэн ары. Урысыем щыпсэухэрэми ахэм такIырыплъын фаеу сэлъытэ.\nШведхэр зыфыщыкIэхэ щымыIэу, рэхьатэу мэпсэух, янеущырэ мафэ зэрэнахьышIущтым яцыхьэ телъ. ЧIыопсыр къэбзэным, гъомылэпхъэ къабзэ нэмыкI къамыхьыжьыным, жьыр амыушIоиным ахэр бэшIагъэу зэрэфэбанэхэрэм кIэух дэгъу къымытыгъэу пфэIощтэп. Псауныгъэм икъэухъумэнкIэ Дунэе организацием къызэритыгъэмкIэ, 2019-рэ илъэсым Швецием ис хъулъфыгъэхэм ягъашIэ илъэс 80-м, бзылъфыгъэхэм — илъэс 84-м нэсыщтыгъ.\nАдыгэ Республикэм инахьыжъхэм я Совет хэт.\nПредыдущая Сэтэнэе гуащэ ижъуагъо кIосэщтэп\nСледущая Ятын рагъэжьагъ


Адыгэ Хэку Таймс: Адыгэ Республикэ: Пэтхъу-Iутхъумрэ гриппымрэ апае еджапIэхэр мэзаем и 4-м нэс зэфэшIыгъэщтых\nАдыгэ Республикэ: Пэтхъу-Iутхъумрэ гриппымрэ апае еджапIэхэр мэзаем и 4-м нэс зэфэшIыгъэщтых\nПэтхъу-Iутхъумрэ гриппымрэ республикэр зэрэзэлъакIурэм ыпкъ къикIыкIэ щылэ мазэм и 21-м къыщыублагъэу гъэсэныгъэм иучреждениеу итхэр зэкIэ зэфашIыгъэх, и 30-м нэс пIалъэу афагъэуцугъагъ.\nАщ нэужыми мы зэпахырэ узхэр къызэузыгъэхэм япчъагъэ лъэшэу хэхъуагъ. Непэ псауныгъэм икъэухъумэнкIэ Министерствэм къызэритырэмкIэ, нэбгырэ 7737-мэ къяузыгъэу агъэунэфыгъ. Ахэм ащыщэу 270-р ары гриппыр къызэолIагъэр. Илъэсыр къызихьагъэм къыщыублагъэу пневмониемрэ гриппымрэ апкъ къикIыкIэ нэбгырэ 11 дунаим ехыжьыгъ.\nБлэкIыгъэ тхьамафэм ыужырэ мафэхэр ары нахь жъугъэу цIыфхэм мы узхэр къяолIагъэхэу, IэпыIэгъу псынкIэм къызеджагъэхэу агъэунэфыгъэр. Роспотребнадзорым АР-мкIэ и ГъэIорышIапIэ къызэритыгъэмкIэ, мы тхьамафэу икIырэм къыкIоцI пстэумкIи нэбгырэ 3718-мэ пэтхъу-Iутхъумрэ гриппымрэ къяузыгъэу агъэунэфыгъ. Ахэм ащыщэу 126-р ары гриппыр къызэолIагъэр. Арэу щытми, Iофхэр нахьышIу зэрэхъугъэхэм, къызэуалIэхэрэм япчъагъэ къыщыкIагъэу зэрагъэунэфыгъэр кIагъэтхъыгъ. Ащ ыпкъ къикIыкIэ, еджапIэхэмрэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэмрэ къызэIуахыжьыщтхэмэ хьауми карантиныр лъагъэкIотэщтымэ АР-м псауныгъэм икъэухъумэнкIэ и Министерствэрэ Роспотребнадзорымрэ мэфитIу фэдизым Iоф дашIагъ.\nРоспотребнадзорым АР-мкIэ и ГъэIорышIапIэ иврач шъхьаIэу Сергей Завгороднем тыгъуасэ къызэрэтиIуагъэмкIэ, гъэсэныгъэм иучреждениеу зэфашIыгъэхэр мэзаем и 4-м къызэIуахыжьынхэр игъоу алъытагъ. Ау еджапIэхэмрэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэмрэ санитарнэ шапхъэхэм атетэу мафэ къэс агъэкъэбзэнхэу, пчэдыжь къэс кIэлэцIыкIухэм япсауныгъэ изытет ауплъэкIунэу, нэужми алъыплъэнхэу учреждениехэм япащэхэм афагъэпытагъ.\nАдыгеим исанитарнэ врач шъхьаIэ къызэриIуагъэмкIэ, кIэлэцIыкIоу пэтхъу-Iутхъумрэ гриппымрэ къызэуалIэхэрэм япчъагъэ нахь макIэ хъугъэ.


Районхэм, къалэхэм яамалхэм ахэхъо — Адыгэ макъ\nМы аужырэ илъэсхэм республикэм икъэлэ шъхьаIэ нахь кIэракIэ, ущыпсэункIэ Iэрыфэгъу хъугъэ.\nЛъэпкъ проектхэм, къэралыгъо ыкIи шъолъыр программэхэм яшIуагъэкIэ Мыекъуапэ псэолъакIэхэр къыдэуцуагъэх, бэхэм гъэцэкIэжьынхэр ащыкIуагъэх, медицинэм, гъэсэныгъэм, культурэм иучреждениехэм ящыкIэгъэ пстэур арагъэгъотыгъ.\nIэрыфэгъу къэлэ щыIакIэр гъэпсыгъэным ипрограммэ Iоф зишIэрэм къыщыублагъэу Мыекъуапэ ищагуи 129-рэ ыкIи зыгъэпсэфыпIэ чIыпIэ 13 зэтырагъэпсыхьагъэх.\nЛъэпкъ проектхэу «Гъэсэныгъэм», «Демографием» яшIуагъэкIэ гъэсэныгъэм иучреждениякIэхэр мыщ щагъэпсых, мылъкушхо апэIуагъахьэ.\nДжащ фэдэу еджапIэхэм, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм яматериальнэ-техническэ зытет гъэкIэжьыгъэным мэхьанэшхо раты. Урысыем и Президентэу Владимир Путиным УФ-м и Правительствэ, шъолъырхэм пшъэрылъ къафишIыгъ еджапIэхэм игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр яшIылIэгъэнхэм исоциальнэ программэ къагъэхьазырынэу.\nПсауныгъэр къэухъумэгъэным исистемэ пштэмэ, мы аужырэ уахътэм республикэм икъэлэ шъхьаIэ хэхъоныгъэшIухэр зэришIыгъэхэр нафэ. УчреждениякIэхэр зэрашIыхэрэм дакIоу, ахэр зэтырагъэпсыхьэх, агъэцэкIэжьых, ящыкIэгъэ оборудованиер аIэкIагъахьэ.\nЛъэпкъ проектэу «Щынэгъончъэ ыкIи шэпхъэшIухэм адиштэрэ автомобиль гъогухэр» зыфиIорэр анахь дэгъоу зыгъэцэкIэрэ шъолъырхэм Адыгеир ащыщ. Урысыем и Правительствэ иIэпэчIэгъэнэ фонд къыхэхыгъэ ахъщэ тедзэ (сомэ миллион 225-рэ) республикэм къыфатIупщыгъ.\n2006-рэ илъэсым къыщыублагъэу унэгъо ныбжьыкIэхэм псэупIэхэр ягъэгъотыгъэнхэм фытегъэпсыхьэгъэ программэм Мыекъуапэ Iоф щешIэ. А уахътэм къыкIоцI къэралыгъо IэпыIэгъур унэгъо 1020-мэ аIукIагъ. БлэкIыгъэ илъэс закъом мы лъэныкъом сомэ миллион 80 фэдиз пэIуагъэхьагъ. Анахьэу анаIэ атырагъэты сабыибэ зэрысхэм. 2021-рэ илъэсым унэгъо ныбжьыкIэ 30-м ехъумэ псэупIэ амалэу яIэр нахьышIу ашIын алъэкIыщт.\nМыекъуапэ тапэкIи хэхъоныгъэхэр ышIынхэм, цIыфхэм щыIэкIэшIу яIэным республикэм ипащэхэм, къэлэ администрацием анаIэ тырагъэтыщт.\nМы муниципалитетым инвестициехэмкIэ, экономикэм хэхъоныгъэ ышIынымкIэ, нэмыкI лъэныкъохэмкIи амалышIухэр IэкIэлъых.\nБлэкIыгъэ илъэсыр пштэмэ, чIыпIэ бюджетым ихахъохэр фэди 1,4-кIэ нахьыбэ хъугъэ ыкIи сомэ миллион 747-м кIэхьагъ. Районым изэхэубытэгъэ бюджет сомэ миллиарди 2,1-м ехъугъ.\nМуниципалитетыр программэ зэфэшъхьафхэм чанэу зэрахэлажьэрэм, инвестициехэр нахьыбэ зэрэхъурэм яшIуагъэкIэ социальнэ Iофыгъуабэ зэшIохыгъэ мэхъу.\n2018-рэ илъэсым район гупчэ сымэджэщым ипсэолъакIэрэ ащ хэт поликлиникэмрэ къуаджэу Тэхъутэмыкъуае къыщызэIуахыгъ. Проектым игъэцэкIэн сомэ миллиони 143-рэ фэдиз пэIуагъэхьагъ. Джащ фэдэу шэпхъэшIухэм адиштэрэ фельдшер-мамыку IэзэпIи 3 агъэпсыгъ. Ащ нэмыкIэу еджапIэхэм, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм чIыпIэ пчъагъэу яIэм хэгъэхъогъэным республикэм ипащэхэм мэхьанэшхо раты. Ащ къыдыхэлъытагъэу гъэсэныгъэм иучреждениякIэхэр ашIыгъэх, щыIэхэм псэолъакIэхэр къапашIыхьагъэх, ахэр зэрифэшъуашэу зэтырагъэпсыхьагъэх, бэхэм игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр ащыкIуагъэх.\nФедеральнэ программэу «Физическэ культурэм ыкIи спортым хэхъоныгъэ ашIыныр» зыфиIорэм ишIуагъэкIэ мы аужырэ илъэсхэм муниципалитетым спорт псэолъакIэхэр щашIыгъэх. ГущыIэм пае, шэпхъэшIухэм адиштэрэ ФОК-хэр Тэхъутэмыкъуаерэ Инэмрэ къадэуцуагъэх.\n2019-рэ илъэсым Урысыем и Президентэу Владимир Путиныр Адыгеим къызэкIом, районым ит предприятиеу «Зеленый дом» зыфиIорэм щыIагъ, ащ иIофшIэн зэрэзэхищэрэм осэшIу фишIыгъ.\nКъэралыгъо программэхэм къадыхэлъытагъэу Мыекъопэ районым проект 50-м ехъу щагъэцэкIагъ, ахэр социальнэ ыкIи инженернэ инфраструктурэм хэхъоныгъэ ашIыным фытегъэпсыхьагъэх.\nУФ-м и Президент иIэпэчIэгъэнэ фонд къыхэгъэкIыгъэ мылъкумкIэ къутырэу Северо-Восточные Сады дэт кIэлэцIыкIу IыгъыпIэр икIэрыкIэу зэтырагъэпсыхьажьыгъ. Поселкэу Удобнэм чIыпIэ 240-рэ зиIэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIакIэ щашIыгъ. Джащ фэдэу псэупIэхэм адэт культурэм иунэхэм игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр ащыкIуагъэх, мы илъэсми а IофшIэныр лъагъэкIуатэ. Щагухэр ыкIи общественнэ чIыпIэхэр зэтырагъэпсыхьагъэх. Лъэпкъ проектэу «Демографием» къыдыхэлъытагъэу районым ипсэупIищмэ ФОК-хэр ащашIых.\nМы аужырэ илъэсхэм километрэ 60-м ехъу зикIыхьэгъэ газрыкIуапIэхэр районым щашIыгъэх. Джащ фэдэу псыр, электричествэр псэупIэхэм, псэуалъэхэм аращалIэх.\nЗекIоным хэхъоныгъэ ышIыным, инвестициехэм ахэгъэхъогъэным афэшI мы аужырэ илъэсхэм республикэм ипащэхэм зэшIуахыгъэр бэ. Программэ зэфэшъхьафхэм яшIуагъэкIэ зекIоным ипсэуалъэхэм якIурэ гъогухэр агъэцэкIэжьых, зэтырагъэпсыхьэх. Ащ дакIоу Мыекъопэ районым икъушъхьэхэм защызыгъэпсэфынэу къэкIорэ хьакIэхэм япчъагъэ хэпшIыкIэу нахьыбэ хъугъэ.\nМуниципалитетыр зыдэщыс чIыпIэр дахэ, инвестициехэр хэплъхьанкIэ хъопсагъо. Ар къыдалъытэзэ Адыгеим ипащэхэм IофшIэныр зэхащэ, районым хэхъоныгъэ ышIыным, амалэу IэкIэлъхэр ыгъэфедэнхэм анаIэ тырагъэты.\nАдыгэкъалэ иэкономикэ хэхъоныгъэшIухэр ешIых, предпринимательхэм IэпыIэгъу агъотыным, социальнэ ыкIи коммунальнэ инфраструктурэм зиушъомбгъуным, IофшIэпIэ чIыпIэхэр нахьыбэ хъунхэм алъэныкъокIэ пшъэрылъ инхэр зыфегъэуцужьых.\nРеспубликэм ыкIи къалэм япащэхэм Iофэу зэдашIэрэм ишIуагъэкIэ Адыгэкъалэ итеплъэ аужырэ илъэситфым хэпшIыкIэу зэхъокIыгъэ хъугъэ.\nПроектэу «КIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэр — сабыйхэм апай» зыфиIорэмрэ лъэпкъ проектэу «Гъэсэныгъэмрэ» къадыхэлъытагъэу 2020-рэ илъэсым кIэлэцIыкIу IыгъыпIэу «Нэбзый» зыфиIоу атIупщыгъэр нэбгырэ 240-мэ ателъытагъ, федеральнэ бюджетым къыхэхыгъэу сомэ миллиони 168-рэ мин 216,2-рэ ащ пэIухьагъ.\nФизкультурэм зыщыпылъхэу ыкIи псауныгъэр зыщызэтырагъэуцожьырэ комплексэу Лъэцэр Хьазрэт ыцIэ зыхьырэр ашIыгъ. Ащ федеральнэ ахъщэу сомэ миллион 46-рэ мин 404,9-рэ, шъолъыр ыкIи чIыпIэ бюджетхэм къахэхыгъэу сомэ миллион 41-рэ мин 950,1-рэ пэIухьагъ. Комплексым къалэм игупчэ къегъэдахэ.\nФэтэрыбэу зэхэт унэхэм ящагухэм язэтегъэпсыхьан 2018 — 2020-рэ илъэсхэм сомэ миллиони 115,1-рэ ехъу пстэумкIи Адыгэкъалэ пэIуигъэхьагъ.\nЛъэпкъ культурэм и Гупчэ дэжь агъэкIэжьыгъэ площадыр анахьыбэу къэлэдэсхэр къызэкIуалIэхэрэм ащыщ.\nКъэлэ цIыкIухэм Iэрыфэгъу щыIакIэр ащыгъэпсыгъэнымкIэ проектхэм язэнэкъокъоу Урысыем щызэхащагъэм 2019-рэ ыкIи 2021-рэ илъэсхэм Адыгэкъалэ текIоныгъэр къащыдихыгъ.\nОбщественнэ чIыпIэр загъэкIэжьым, кIэлэцIыкIу джэгупIэхэр, спорт площадкэ зэфэшъхьафхэр зиIэ парк дахэ къалэм иIэ хъугъэ.\nКвадратнэ метрэ мин 90-рэ фэдиз къызэлъызыубытырэ саугъэт зэхэтэу «ТекIоныгъ» зыфиIорэри умышIэжьынэу зэтегъэпсыхьагъэ хъугъэ.\n«Лучшие муниципальные практики» зыфиIорэ Урысые зэнэкъокъум ишъолъыр едзыгъоу «Градостроительная политика» зыфиIорэ лъэныкъомкIэ Адыгэкъалэ текIоныгъэр къыдихыгъ.\nКъэлэ псэупIэ коим хэхьэрэ къутырэу Псэкъупсэ физкультурнэ комплексэу щашIырэм пэмычыжьэу общественнэ чIыпIэ щагъэпсы. Ащ федеральнэ бюджетым къыхэхыгъэу сомэ миллиони 5, республикэ ыкIи къэлэ ахъщэу сомэ мин 806,4-рэ пэIухьащт.\nДжащ фэдэу къэлэдэсхэр къыхэлажьэхэзэ фэтэрыбэу зэхэт унэхэм ящагуи кIэлэцIыкIу джэгупIэхэр ащагъэпсыгъэх.\n2020-рэ илъэсым Адыгэкъалэ лъэпкъ проектэу «Экологием», партием ипроектэу «Чистая страна» зыфиIорэм ыкIи псэу цIыфхэр зашъохэрэр шапхъэхэм адиштэным фытегъэпсыхьэгъэ шъолъыр программэу «Чистая вода» зыфиIорэм ахэхьагъ. Ащ ишIуагъэкIэ псыкъычIэщыпIи 9 гъэкIэжьыгъэ хъущт.\nБлэкIыгъэ илъэсым ыкIэм Адыгэкъалэ итхылъеджапIэхэр зэнэкъокъум хэлажьэхи, лъэпкъ проектэу «Культурэм» хэхьагъэх. Грантэу къырахыгъэ сомэ миллионыр лъэхъаным диштэу гъэпсыгъэ модельнэ тхылъеджапIэм ишIын пэIухьагъ.\n«Муниципальнэ образованиеу «Адыгэкъалэ хэхъоныгъэ ышIыныр» зыфиIорэ чIыпIэ программэм къыдыхэлъытагъэхэм ягъэцэкIэн пае федеральнэ бюджетым къыхэхыгъэу сомэ миллион 76,6-м ехъу 2020-рэ илъэсым къыфатIупщыгъ.\nАужырэ илъэситфым муниципальнэ программэхэм япхырыщын пстэумкIи сомэ миллион 599,6-м ехъу Адыгэкъалэ пэIуигъэхьагъ. Къалэм зэхъокIыныгъэу фэхъугъэхэм зэкIэмкIи апэIухьагъэр сомэ миллион 730-рэ мин 668,2-рэ мэхъу.\n2000-рэ илъэсым шэкIогъум и 29-м гъунэпкъакIэхэр иIэу агъэпсыжьыгъэ Теуцожь район ныбжьыкIэр нахь кIэракIэ мэхъу.\nЛъэпкъ проектэу «Демографием» епхыгъэу чIыпIэ 240-рэ зиIэ ыкIи ясельнэ купхэр къыздыхэлъытэгъэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэ къуаджэу Пэнэжьыкъуае щагъэпсыгъ. Мылъкоу агъэфедагъэр сомэ миллиони 169-рэ мин 915-рэ. Къуаджэу Пэнэжьыкъуае имызакъоу, гъунэгъу псэупIэхэми къарыкIырэ сабыйхэр кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм къэкIох.\nИлъэситфым къыкIоцI районым иеджапIэхэм автобуси 7 къаIукIагъ. Программэу «Земскэ кIэлэегъадж» зыфиIорэм игъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу, 2020-рэ илъэсым сомэ миллион къызэратыгъэ специалист ныбжьыкIи 3 еджапIэм Iоф щашIэнэу къэкIуагъэх, 2024-рэ илъэсым еджапIэм ищыкIэгъэ кIэлэегъэджи 4 програмэм хэлэжьэщтых.\nРайоным иеджапIэхэм ачIэс кIэлэеджэкIо 1483-мэ шхыныгъо стыр аIэкIагъахьэ, а 1 — 4-рэ классхэм арыс нэбгырэ 800 фэдиз ыкIи я 5 — 11-рэ классхэм ащеджэрэ кIэлэеджэкIо 460-рэ ыпкIэ хэмылъэу агъашхэх.\nЛъэпкъ проектхэр, федеральнэ ыкIи шъолъыр программэхэр зэрифэшъуашэу гъэцэкIэгъэнхэм, цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэным, предпринимательствэ цIыкIум ыкIи гурытым хэхъоныгъэ ашIыным районым ипащэхэм анаIэ атет, пшъэрылъ шъхьаIэу ахэр зыфагъэуцужьы.\n«Народнэ» бюджетированием ишIуагъэкIэ чIыпIэ бюджетхэм яахъщэ апэрапшIэ зыпэIубгъэхьан фаер цIыфхэм къыхахынэу амал щыIэ хъугъэ.\nКъоджэ псэупIэхэм язэтегъэпсыхьан зэрэлъыкIуатэрэм обществэр лъэплъэ, проектыбэхэм ягъэцэкIэн ежь цIыфхэр къыхэлэжьагъэх.\nШъолъыр программэу «Псы къабзэм» къыдыхэлъытагъэу псыугъоипIэм ишIын 2020-рэ илъэсым аухыгъ, проектым сомэ миллион 11-м ехъу тефагъ. Ащ ишIуагъэкIэ район гупчэм щыпсэурэ нэбгырэ миным ехъумэ шэпхъэшIухэм адиштэрэ псыр аIэкIахьэ хъугъэ.\nКрасногвардейскэ гупчэ район сымэджэщым иматериальнэ базэ нахьышIу шIыгъэнымкIэ мы аужырэ уахътэм зэшIуахыгъэр макIэп. ГущыIэм пае, программэу «Къоджэ чIыпIэхэм хэхъоныгъэ ашIыныр» зыфиIорэм игъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу сомэ миллиони 5,7-рэ зыосэ автомобили 5 къащэфыгъ.\nПсауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ къулыкъум иапэрэ медицинэ IэпыIэгъу исистемэ игъэкIэжьын фытегъэпсыхьэгъэ шъолъыр программэм къыдыхэлъытагъэу мы илъэсым Красногвардейскэ гупчэ район сымэджэщым хирургиемкIэ иотделение игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр щэкIох. Селоу Еленовскэм фельдшер-мамыку IэзапIэ щашIы.\nМуниципальнэ программэу «Унэгъо ныбжьыкIэхэм псэупIэхэр ягъэгъотыгъэнхэр» зыфиIоу 2016 — 2020-рэ илъэсхэм ателъытагъэм къыдыхэлъытагъэу унэгъо 33-мэ сомэ миллион 17-м ехъу афатIупщыгъ. Сабыибэ зэрыс унэгъо 35-мэ яунэе чIыгу Iахьхэр аратыгъэх, мы уахътэм ехъулIэу а лъэныкъомкIэ чэзыу щыIэп.\nЗянэ-зятэ зимыIэжьхэм ыкIи ахэр зышъхьащымытхэм псэупIэхэр зэрагъэгъотынхэм фэшI сомэ миллион 22-рэ фэдиз афатIупщыгъ, IэпыIэгъур нэбгырэ 23-мэ алъыIэсыгъ.\nЛъэпкъ проектэу «Демографием» къыдыхэлъытагъэу чIыпIи 120-рэ зырыз зиIэщт кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм яшIын щылъагъэкIуатэ къуаджэу Хьатикъуае, селохэу Белэмрэ Садовэмрэ. 2021-рэ илъэсым ыкIэм IофшIэнхэр аухынхэу агъэнафэ.\nКъэралыгъо программэу «Къоджэ чIыпIэхэм хэхъоныгъэ ашIыныр» зыфиIорэм игъэцэкIэн епхыгъэу Белосельскэм ыкIи Улапэ культурэм иучреждениехэр ащышIыгъэнхэм пае сомэ миллион 92-м ехъу афатIупщыгъ. Ахэм язэтегъэпсыхьан епхыгъэ IофшIэнхэр непэ лъагъэкIуатэх.\nРайоным спорт объекти 110-рэ ит, квадратнэ метрэ мин 80-м ехъу зэрылъ нэмыкI спорт псэолъэ 81-мэ Iоф ашIэ.\nЛъэпкъ проектэу «Демографием» къыдыхэлъытагъэу къуаджэу Кощхьаблэ ФОК щашIыгъ, ар нэбгырэ 200-мэ ателъытагъ. Ащ нэмыкIэу муниципалитетым Iоф щашIэ самбэмрэ дзюдомрэкIэ спорткомплексым, футбол ешIэпIэ 25-мэ, баскетбол ыкIи волейбол площадкэхэм, спортзал 22-мэ.\nЦIыфхэм ягъашIэ хэгъэхъогъэным ыкIи зидунай зыхъожьыхэрэм япчъагъэ нахь макIэ шIыгъэным афэшI районым щагъэцакIэ программэу «ЦIыфхэм социальнэ IэпыIэгъу ягъэгъотыгъэныр» зыфиIорэр. Программэу «Зыпкъ итэу къоджэ чIыпIэхэм хэхъоныгъэ ашIыныр» зыфиIорэм игъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу блэкIыгъэ илъэсым унэгъуи 6-мэ сомэ миллиони 4,5-рэ хъурэ социальнэ тынхэр атырагощагъэх. ПсэупIэхэр зэрагъэгъотынхэм фэшI унэгъо ныбжьыкIи 9-мэ сомэ миллионибгъу афатIупщыгъ.\nУФ-м и Президент и Указэу сабыибэ зэрыс унагъохэм чIыгу Iахьхэр ятыгъэнхэм епхыгъэр районым щагъэцакIэ. Мы программэр зыщыIэм къыщыублагъэу унэгъуи 145-мэ яшIуагъэ арагъэкIыгъ.\nСабыищ е нахьыбэ зиIэ унагъохэм ячIыгу Iахьхэм инженернэ инфраструктурэ ящэлIэгъэным къыдыхэлъытагъэу гъогукIэхэр ашIыгъэх, ащ сомэ миллиони 2,8-рэ пэIуагъэхьагъ.\nЛъэпкъ проектэу «Гъэсэныгъэм» епхыгъэ федеральнэ проектэу «Цифровая образовательная среда» зыфиIорэм ишIуагъэкIэ 2020-рэ илъэсым гурыт гъэсэныгъэ защарагъэгъотырэ учреждениихмэ сомэ миллиони 9,6-рэ зыосэ оборудование арагъэгъотыгъ.\nМы илъэсым зэтырагъэпсыхьэх къуаджэу ХьакIэмзые ыкIи поселкэу Майскэм адэт еджапIэхэр. ПсэупIэхэу Дружбэм ыкIи Натырбыем адэт еджапIэхэм яспортзалхэр агъэцэкIэжьыгъэх, ащ сомэ миллиони 3,5-м ехъу пэIуагъэхьагъ.\nКъуаджэу Кощхьаблэ щыпсэухэрэм шэпхъэшIухэм адиштэрэ зашъохэрэ псыр аIэкIэгъэхьэгъэным фытегъэпсыхьэгъэ псэуалъэм ишIын блэкIыгъэ илъэсым аухыгъ. Ар агъэцэкIэфэ псырыкIопIэ километрэ 42,5-рэ агъэпсыгъ, псыр къызычIащыщт чIыпIи 2 атхъугъ.\nЛъэпкъ проектэу «Щынэгъончъэ ыкIи шэпхъэшIухэм адиштэрэ автомобиль гъогухэр» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу 2021-рэ илъэсым Кощхьэблэ районым игъогу IахьиплIымэ гъэцэкIэжьынхэр ащыкIощтых.\nМы муниципалитетыр анахьэу мэкъумэщ хъызмэтым фэгъэзагъ нахь мышIэми, нэмыкI лъэныкъохэмкIи хэхъоныгъэ ышIыным, псэупIэхэр зэтегъэпсыхьэгъэнхэм, инвестициехэр нахьыбэ шIыгъэным пылъ.\n«Къоджэ чIыпIэхэм хэхъоныгъэ ашIыныр» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу мы уахътэм Джэджэ районым культурэм иуниплI щагъэцэкIэжьы. Ахэр селоу Сергиевскэм, къутырэу Днепровскэм, станицэхэу Джаджэм ыкIи Дондуковскэм адэтых. Лъэпкъ проектэу «Культурэм» ишIуагъэкIэ искусствэхэмкIэ еджапIэу Джаджэм дэтыр агъэкIэжьы.\nДжащ фэдэу кIэлэцIыкIу IыгъыпIитIу районым щашIы. Станицэу Джаджэм щагъэуцурэр нэбгырэ 240-мэ, Келермесскэм щашIырэр – 120-мэ ателъытагъэх. Ащ нэмыкIэу мы учреждениехэм IофшIэпIэ чIыпIакIэхэр къатыщтых.\n2022-рэ илъэсым станицэу Дондуковскэм ФОК щашIыщт, псырыкIуапIэхэр щагъэпсыщтых, Келермесскэм гъэстыныпхъэ шхъуантIэм ирыкIуапIэхэр щашIыщтых, къутырэу Прогрессым щыпсэухэрэм фельдшер-мамыку IэзэпIакIэ яIэ хъущт, культурэм и Унэу дэтыр агъэцэкIэжьыщт.\nКъихьащт илъэсымкIэ гухэлъхэм ащыщых къутырэу Тамбовскэм дэт гурыт еджапIэм игъэцэкIэжьын, Дондуковскэм игъогухэм ягъэкIэжьын.\nДжэджэ районым зыпкъ итэу непэ хэхъоныгъэхэр ешIых, нахьышIум фэкIо, тапэкIи зэшIуихынэу ыгъэнафэрэр бэ.\nСоциальнэ Iофыгъохэм язэшIохын, кIэлэцIыкIухэр зэрыс унагъохэм IэпыIэгъу афэхъугъэным, псэупIэхэм язэтегъэпсыхьан, мэкъумэщ хъызмэтым хэхъоныгъэ ышIыным, нэмыкI лъэныкъохэм ягъэцэкIэн Шэуджэн районым мэхьанэшхо щыраты.\nКIэлэцIыкIухэр зэрыс унагъохэм IэпыIэгъу афэхъугъэнымкIэ анахьэу шIуагъэ къэзыхьырэр ыкIи къашъхьапэрэр ны мылъкум епхыгъэ программэр ары. 2020-рэ илъэсым ащ фэгъэхьыгъэ хэбзэгъэуцугъэм зэхъокIыныгъэхэр фэхъугъэх. Ахэм яшIуагъэкIэ ахъщэу ны мылъкум къыщыдэлъытагъэм хэхъуагъ, ар къыратынэу фитыныгъэ зиIэхэр нахьыбэ хъугъэ.\nПрограммэр зыщыIэм къыщегъэжьагъэу УФ-м ПенсиехэмкIэ ифонд и ГъэIорышIапIэу Шэуджэн районым щыIэм сертификат 1207-рэ ытыгъ. Унэгъо 1050-мэ агъэфедэгъах. Ны мылъкум ишIуагъэкIэ унэгъо шъитфым ехъумэ псэупIэ зэрагъэгъотыным пае банкым чIыфэу къыIахыгъэр апщыныжьыгъ.\nЛъэпкъ проектэу «Псауныгъ» зыфиIорэм къыдыхэлъытагъэу аужырэ илъэситфым Шэуджэн районым фельдшер-мамыку IэзэпIи 4 щашIыгъ.\nРайоныр инвесторхэмкIэ хъопсагъоу щытмэ, цIыфхэм ящыIакIэ нахьышIу хъуным фэIорышIэщт. Жьыбгъэм ыкIуачIэкIэ Iоф ышIэу мегаватт 60 къэзытырэ энергетическэ псэолъэ 24-рэ районым щагъэуцугъ. БлэкIыгъэ илъэсым ахэр атIупщыгъэх. Ащ ишIуагъэкIэ 2020-рэ илъэс закъом сомэ миллион 28-м ехъу район бюджетым хэбзэIахьэу ихьагъ. Джащ фэдэу тыгъэм ыкIуачIэкIэ Iоф зышIэрэ станцие муниципалитетым щагъэпсыгъ, инвестициехэр сомэ миллион шъитфым кIэхьагъ.\nПрограммэу «ЕзыгъэжьэгъэкIэ фермер» зыфиIорэр зыщыIэм къыщыублагъэу Шэуджэн районым имэкъумэщ хъызмэтшIэпIэ 50-мэ грантхэр къаратыгъэх. ЗэкIэмкIи ар сомэ миллион 70-м ехъу. Былымхъуным фэгъэзэгъэ унэгъуиблымэ сомэ миллион 53-м ехъу къаIэкIэхьагъ.\nГъэсэныгъэм, псауныгъэр къэухъумэгъэным, культурэм, нэмыкI лъэныкъохэм япхыгъэ псэуалъэхэр Шэуджэн районым щагъэцэкIэжьыгъэх, щызэтырагъэпсыхьагъэх. Непи а IофшIэныр лъагъэкIуатэ.\nПредыдущая Орэдыр гум фэжъынчы\nСледущая Адыгеим инэпэеплъ


диушэтыгъ - это... Что такое диушэтыгъ?\nлъыI., дэшI. испытал, -а, -о, проверил, -а, -о, установил, -а, -о вместе с ним\nАщ псым икIыгъоу иIэхэр диушэтыгъэх\nАщ Iофым икъиныгъэ иныбджэгъу диушэтыгъ\nСмотреть что такое "диушэтыгъ" в других словарях:\nдигъэунэфыгъ — (дегъэунэфы) езгъ., дэшI. испытал, а, о, определил, а, о, установил, а, о вместе с ним, с ней Диушэтыгъ Iофыр дигъэунэфыгъ Ащ лIыгъэу хэлъыр дигъэунэфыгъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nдиуплъэкIугъ — (деуплъэкIу) лъыI., дэшI. проверил, а, о вместе с ним Диушэтыгъ Ащ лIыгъэу хэлъыр диуплъэкIугъ Iофыр зытетыр диуплъэкIугъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ


ШIогъэшхо къэзытырэ зэIукIэгъух | Адыгэ Макъ\nШIогъэшхо къэзытырэ зэIукIэгъух\nАвтор: Редакция\t/ 18.02.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\t/\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат зипэщэгъэ лIыкIо купэу Адыгеим икIыгъэр Урысые инвестиционнэ форумэу Шъачэ щыкIорэм хэлэжьагъ. Iофыгъо шъхьаIэу ар зыфэгъэхьыгъэм зэреджагъэхэр – «Национальные проекты: от стратегии к действию». Урысые Федерацием и Правительствэ и Тхьаматэу Дмитрий Медведевым зэрищэгъэ пленарнэ зэхэсыгъом ары анахьэу зыщытегущыIагъэхэр.\n«Непэ мэхьэнэ гъэнэфагъэ зиIэ чэзыукIэм тынэсыгъ. Зигугъу тшIырэр уахътэм къыгъэуцурэ зэхъокIыныгъэхэм язакъоп, зэхэубытэгъэ унэшъо игъэкIотыгъэхэу щыIэныгъэм илъэныкъо пстэуми зэхъокIыныгъэшIухэр афэшIыгъэнхэр къыдэзылъытэхэрэр ары. Лъэпкъ проектхэр хэгъэгум зэрэпсаоу ищыIэныгъэ зыфэдэр къызщынэфэрэ лъэныкъоу щытых. ЗанкIэу къэсIон, джырэ Урысыем итарихъ ащ фэдэу игъэкIотыгъэу, лъэныкъуабэ къызщыдэлъытэгъэ Iофыгъошхо щырекIокIыгъэп пIоми хъущт», — къыIуагъ Дмитрий Медведевым.\nУрысые Федерацием и Правительствэ и Тхьаматэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, мы илъэсих благъэм хэгъэгум хэхъоныгъэ ышIынымкIэ гухэлъэу агъэнэфагъэхэр зэкIэ лъэпкъ проектхэм япхыгъэх. Анахьэу Дмитрий Медведевым къыхигъэщыгъэр мэхьанэшхо зиIэ социальнэ проектхэр чIыпIэхэм ащыпхыращыхэ зыхъукIэ шъолъырхэм пшъэдэкIыжь ин зэрахьырэр ары. Шъолъырхэм япшъэрылъ гъэнэфагъэхэм язэшIохын фытегъэпсыхьэгъэнэу лъэпкъ проектхэр зэрэщытхэр къыхигъэщыгъ Урысые Федерацием и Премьер-министрэ.\nАдыгэ Республикэм лъэпкъ проектхэм ялъэныкъохэр амал зэриIэкIэ нахьыбэу къыдилъытагъэх. Ахэм ахэлэжьэнхэм пае регион проект 47-рэ зэхагъэуцуагъ ыкIи аухэсыгъ.\n«Мы илъэсыр бэ къэзыгъэнэфэщтэу хъущт. Тиреспубликэ, Урысыем инэмыкI шъолъырхэм афэдэу, мэхьанэшхо зиIэ проектхэм япхырыщын дэлажьэ. Илъэсихым къыкIоцI тикъэралыгъо ихэхъоныгъэкIэ чыжьэу лъыкIотэн фае. ЦIыфхэм ящыIакIэ нахьышIу шIыгъэныр ары зэкIэми ткIуачIэ зэтхьылIэн фаер. ТхылъыпIэкIэ къэтэгъэлъагъокIэ хъущтэп, республикэм щыпсэурэ цIыфхэм ежь-ежьырэу анэкIэ алъэгъун фае нахьышIум ылъэныкъокIэ зэхъокIыныгъэхэу ахэм ящыIакIэ фэхъухэрэр. Ахэр ары анахь осэ шъхьаIэ тиIофшIэн къыфэзышIыщтхэр», — къыIуагъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.\nКъумпIыл Мурат джащ фэдэу къыхигъэщыгъ Урысые инвестиционнэ форумым зэрэхэлажьэхэрэми ащкIэ ишIогъэшхо къызэрэкIорэр. Илъэс къэс форумым нахь зеушъомбгъу, IофыгъуакIэхэр къыщаIэтых. Хэгъэгум IофшIэнымкIэ анахь щысэ шIагъоу иIэхэр зэгъэшIэгъэнхэмкIэ, инвестициехэр нахьыбэу гъэфедэгъэнхэмкIэ форумым мэхьанэшхо иIэу щыт.\n«ТилIыкIо куп форумым Iофышхо щигъэцэкIагъ. Лъэпкъ проектхэм япхырыщынкIэ Iофтхьэбзэ гъэнэфагъэхэм татегущыIагъ, ахэм зэшIохыкIэу афэхъущтымкIэ хэкIыпIэхэм тызэдяусагъ. НэмыкI шъолъырхэм яIофшIэкIэшIу зыщыдгъэгъозагъ, джащ фэдэу инвестиционнэ зэзэгъыныгъэхэу зэдэтшIыгъэхэми шIуагъэ къатыным тыщэгугъы», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, инвестициехэр нахьыбэу гъэфедэгъэнхэмкIэ зишIуагъэ къэкIощтхэм ащыщ индустриальнэ паркхэм язэхэщэн. Бизнесым епхыгъэ гухэлъ зэфэшъхьафхэр пхырыщыгъэнхэмкIэ ахэр амалышIоу щытых. Проектхэм язэшIохын экономикэм хэхъоныгъэу ышIыщтыр, IофышIэ чIыпIакIэхэр ыкIи нэмыкIхэр къызэрэдэкIощтхэм КъумпIыл Мурат ицыхьэ телъ.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу Къум- пIыл Мурат зэIукIэгъу адыриIагъ Итальянскэ Республикэм и Генеральнэ консулэу Къыблэ федеральнэ шъолъырым щыIэ Пьерпаоло Лодиджианирэ Италием и Посольствэ исатыу-экономикэ къутамэу Москва щыIэм ипащэу Франческ Санторорэ. Ащ рагъэблэгъагъэх Урысые Федерацием и Президент иполномочнэ лIыкIоу Къыблэ федеральнэ шъолъырым щыIэм игуадзэу Владимир Гурба, Астрахань хэкум игубернатор ипшъэрылъхэр зыгъэцэкIэрэ Сергей Морозовыр, Къэбэртэе-Бэлъкъар Республикэм и ЛIышъхьэ ипшъэрылъхэр пIэлъэ гъэнэфагъэкIэ зыгъэцэкIэрэ КIокIо Казбек.\nТапэкIи Италиемрэ Адыгеимрэ азыфагу илъ сатыу-экономикэ ыкIи блэгъэныгъэ зэфыщытыкIэхэр гъэпытэгъэнхэм лъэныкъуитIуми яфедэ зэрэхэлъыр къаIуагъ.\n«Адыгеимрэ Италиемрэ бэшIагъэ зэдэлэжьэныгъэ азыфагу зилъыр. Мэкъу-мэщым ылъэныкъокIэ шIуагъэ хэлъэу проектхэр зэдэтэгъэцакIэх. СатыушIынымкIэ Италиер республикэм игъусэшIу шъхьаIэхэм ащыщ. Илъэсэу икIыгъэм мэлылъфэгъум Италием къикIыгъэгъэ предприниматель куп Адыгеим щедгъэблэгъэгъагъ. Ахэм япэщагъэр Итальянскэ Республикэм и Посолэу Урысыем щыIэр ары. Анахь гугъапIэ къэзытырэ лъэныкъохэр ащыгъум дгъэнэфэгъагъэх. Непэрэ зэIукIэгъур экономикэ ыкIи социальнэ-культурнэ зэфыщытыкIэхэм яхэхъоныгъэкIэ амалышIухэм ащыщэу плъытэн плъэкIыщт», — къыкIигъэтхъыгъ Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ.\nХэгъэгуитIумэ япащэхэм зэшIуахырэ Iофтхьабзэхэу Урысыемрэ Италиемрэ язэфыщытыкIэхэр нахь гъэпытэгъэнхэм фытегъэпсыхьагъэу щытхэм къапкъырыкIызэ Пьерпаоло Лодиджиани къыгъэшъыпкъэжьыгъ язэдэлэжьэныгъэ гугъэпIэшIухэр къызэритыхэрэр.\n«Проектэу тызыфежьагъэхэр нахьышIу зэрэхъущтхэм, нахь дэгъоу зэрэпхырытщыщтхэм тынаIэ атедгъэтыщт. Бжьыныфым икъэгъэкIынкIэ проектыр гъэхъагъэ хэлъэу гъэцэкIагъэ мэхъу, сатыу тамыгъэу ащ иIэщтыр «Адыгэ бжьыныф». Илъэсэу икIыгъэм Теуцожь районым салат лъэпкъэу «радиккьо» къыщыгъэкIыгъэнымкIэ зы проект джыри ублагъэ хъугъэ. Урысыем ибэдзэршIыпIэхэм, нэмыкI сатыушIыпIэхэм «Адыгейский радиккьо» тетхагъэу ар къатехьащт. ЦIыфхэр ащ къыкIэупчIэх, ящыкIагъ, арышъ, къыдэдгъэкIырэр нахьыбэ зэрэтшIыщтым ыуж титыщт», — къыIуагъ Пьерпаоло Лодиджиани.\nЛъэныкъуитIури икIэухым зытегущыIагъэхэр непэкIэ анахь зигъо Iофыгъоу къэуцугъэхэм ащыщхэу мэкъумэщ продукциер къыдэгъэкIыжьыгъэныр, медицинэ оборудованиер аIэкIэгъэхьэгъэныр, архитектурнэ проект гъэнэфагъэхэр зэхэгъэуцогъэнхэр арых.\nДжащ фэдэу Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат IофшIэгъу зэIукIэгъу адыриIагъ компаниеу «Хевел» зыфиIорэм илIыкIохэм: генеральнэ пащэу Игорь Шахрай, ащ игуадзэхэу Евгения Боресковам, Антон Усачевым, ООО-у «Возобновляемые источники энергии» зыфиIорэм игенеральнэ пащэу Кубэщыч Анзор. ТыгъэкIэ Iоф зышIэщт электростанциехэр Адыгеим щыгъэпсыгъэнхэм ахэр тегущыIагъэх. Мыщ фэгъэхьыгъэ зэзэгъыныгъэм АР-м иминистрэхэм я Кабинетрэ мы хъызмэтшIапIэмрэ форумэу 2018-рэ илъэсым Шъачэ щыкIуагъэм щызэдыкIэтхэгъагъэх.\n«Мы проектым игъэцэкIэн энергетикэ «уцышъом» хэхъоныгъэ егъэшIыгъэнымкIэ зэшIотхырэм къыхеубытэ. А мурад дэдэм епхыгъэу Адыгеим щагъэпсы къэралыгъомкIэ анахь инэу щыт жьыбгъэпаркыр. Мы IофшIэнхэм яшIуагъэкIэ электроэнергием ылъэныкъокIэ шъолъырым ыкIуачIэ хэхъоным, проектыкIэхэу республикэм шIуагъэ къыфэзыхьыщтхэр гъэцэкIэгъэнхэм иамалышIу щыIэщтэу тэгугъэ», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nЗэрэрахъухьагъэмкIэ, тыгъэкIэ Iоф зышIэщт электростанциехэу МВт 8,9-рэ кIуачIэу зиIэщтхэр Мыекъуапэрэ Шэуджэн районымрэ ащагъэпсыщтых. Инвесторым къызэриIуагъэмкIэ, ащ фэдэ электростанциеу «Адыгейская» зыфаIорэм ишIын епхыгъэ пэшIорыгъэшъ IофшIэнхэр макIох. АщкIэ инженер IофшIэнхэмкIэ къэралыгъо экспертизэм изэфэхьысыжьхэр къаIукIагъэх. Ащ дакIоу ащ фэдэ электростанциеу «Шовгеновская» зыцIэр зыдэщытыщт чIыпIэри агъэхьазыры. Объектхэм яшIын 2019-рэ илъэсым ижъоныгъокIэ-мэкъуогъу мазэхэм рагъэжьэнэу рахъухьэ.\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат къэралыгъо корпорациеу «Росатомым» къепхыгъэ компаниеу «НоваВинд» игенеральнэ пащэу Александр Корчагиным IофшIэгъу зэIукIэгъу дыриIагъ. ЖьыкIэ Iоф зышIэщт паркым ишIын тегъэпсыхьэгъэ инвестиционнэ проектыр республикэм зэрэщыпхыращыщтым ахэр тегущыIагъэх.\n«Мы проектыр тэркIэ федэу щыт, республикэр энергиеу зыщыкIэрэр ащ нахь къыригъэкъужьыщт. Адыгеим энергиеу фимыкъурэр ащ процент 20-кIэ нахьыбэ ышIынэу тэгугъэ. Проектым шIуагъэу къытыщтхэм ащыщ IофшIэпIэ чIыпIакIэхэр зэхэщагъэ зэрэхъущтхэр, республикэм ибюджет нахьыбэу хэбзэIахьхэр къызэрихьащтхэр», — къыIуагъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.\nПроектым ипхырыщын тегъэпсыхьагъэу зэхэсыгъо, зэIукIэгъуи 10-м ехъу зэхащагъ, гъэцэкIэкIо хабзэ ыкIи чIыпIэ зыгъэIорышIэжьын къулыкъухэр ахэм къахагъэлэжьагъэх. ЧIыгум епхыгъэ Iофыгъохэм язэшIохынкIэ план-график зэхагъэуцуагъ, чIыпIэ ихъухьанымкIэ документхэм зэхъокIыныгъэхэр афашIынхэу пшъэрылъ зыфагъэуцужьыгъ. Зигугъу къэтшIыгъэ проектыр Адыгэ Республикэм иэлектроэнергетикэ хэхъоныгъэ зэришIыщт схемэмрэ программэмрэ ахагъэхьагъ.\nАО-у «НоваВинд» ипащэхэм къызэраIуагъэмкIэ, пIалъэу агъэнэфагъэхэм атемыкIхэу IофшIэнхэр зэхащэщтых. Мыгъэ гъэмафэм проектым иапэрэ чэзыу Iоф ышIэу ригъэжьэщт. ЖьыкIэ Iоф зышIэщт электростанцием МВт 2,5-рэ зилъэшыгъэщт псэолъэ 60 иIэщт.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат аIукIагъ урысые компаниеу «Алев» зыфиIоу Адыгэкъэлэ сымэджэщым лъынтфэ узхэмкIэ отделениер щызыгъэпсырэм илIыкIохэм.\n«Къэралыгъо-унэе зэдэлэжьэныгъэм къыхиубытэу лъэхъаным диштэрэ медицинэ гупчэхэм яшIын инвесторхэр къыхэтэгъэлажьэх. Ахэм ащыщ Адыгэкъалэ, К.М. Батмэным ыцIэ зыхьырэ сымэджэщэу рентгенохирургическэ амалхэмкIэ узыр гъэунэфыгъэнымкIэ ыкIи яIэзэгъэнымкIэ отделение зыщызэхэщагъэм, щашIыщтыр», — къыхигъэщыгъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.\nПрофессорэу Кирилл Козловым къызэриIуагъэмкIэ, мы лъэхъаным проектым ишIын ыкIэм фэкIо. Ащ игъэхьазырын сомэ миллиони 100-м ехъу хэхьагъ. «Гъогу картэм» къызэрэдилъытэу отделениякIэм пае кабинетхэр агъэхьазырыгъэх, медицинэ оборудованием, ахэм ащыщ ангиографэу гу-лъынтфэ узхэм яIэзэгъэным анахь ищыкIагъэм, игъэуцун аухы. Урысыем иклиникэхэм специалистхэр ащагъэхьазырыгъэх.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, мы проектыр гъэцэкIагъэ зыхъукIэ, гу-лъынтфэ уз зиIэу Адыгэкъалэ, Теуцожь ыкIи Тэхъутэмыкъое районхэм ащыпсэухэрэм IэпыIэгъу афэхъугъэным епхыгъэ Iофыгъор зэшIохыгъэ хъущт. Мы лъэхъаным ащ фэдэ IэпыIэгъу республикэмкIэ къызыщаратын алъэкIырэр шъолъыр гупчэр ары. Ау районхэм ащыщхэр ащ зэрэпэчыжьэхэм къыхэкIыкIэ, гу-лъынтфэ узхэм япхыгъэу сыхьатым къыкIоцI сымэджэщым нэгъэсыгъэн фаехэр «терепевтическэ шъхьаныгъупчъ» зыфаIорэм къыхиубытэнхэу хъурэп. Лъым икъекIокIын епхыгъэ узхэм къахэкIэу дунаим ехыжьыхэрэм япчъагъэ къыщыгъэкIэгъэнымкIэ ащ мэхьанэшхо иI.\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат «Ростелекомым» ипрезидентэу Михаил Осеевскэм, ивице-президентэу, «Ростелекомым» икъутамэу «Юг» зыфиIорэм ипащэу Денис Лысовым, мы къутамэм ипащэ иупчIэжьэгъоу Олег Хабаровым зэдэгущыIэгъу щадыриIагъ.\nКъумпIыл Мурат къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, фэIо-фашIэхэр информатизацие шIыгъэнхэм, шIыкIэхэр гъэфедэгъэнхэм, пэрыт технологиехэр зыщагъэпсэолъэрэ лъэныкъохэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэным непэ мэхьанэшхо араты. МыщкIэ шIэгъэн фаехэм ащыщ цифрэ шIыкIэм тет къэтынхэр тыдэкIи ащылъыгъэIэсыгъэнхэр, зэпхыныгъэм ифэIо-фашIэхэр цIыфхэм нахьышIоу афэгъэцэкIэгъэнхэр, гурыт еджапIэхэмрэ медицинэ учреждениехэмрэ Интернет псынкIэм иамалхэр къызфагъэфедэнхэр, электрон шIыкIэкIэ къэралыгъо фэIо-фашIэхэр цIыфхэм афэгъэцэкIэгъэнхэр.\n«Тэ тызыпылъыр Адыгеим къызэлъиубытырэ чIыпIэ пстэуми Интернет зэпхыныгъэ цыхьэшIэгъу ащыряIэныр ары. ШIуагъэ къытэу тызэдэлэжьэным пае екIолIэкIэ гъэнэфагъэхэр тызэгъусэу къыхэтхын фае», — хигъэунэфыкIыгъ КъумпIыл Мурат.\nШъугу къэтэгъэкIыжьы Адыгеим икъоджэ 37-мэ цифрэ шIыкIэм тетэу къэтынхэр аIэкIэгъэхьэгъэнхэм тегъэпсыхьэгъэ проектыр зэрэпхыращырэр. «Ростелекомым» къызэритыгъэмкIэ, 2018-рэ илъэсым республикэм ипсэупIэ Iудзыгъэ 25-мэ оптоволоконнэ сетьхэр апхырыщыгъэнхэм япхыгъэ IофшIэнхэр компанием ыухыгъэх. 2019-рэ илъэсым псэупIэ 12-мэ Интернет псынкIэр алъагъэIэсынэу рахъухьэ.\nАщ нэмыкIэу IэзэпIэ-профилактическэ учреждениехэм ащ фэдэ Интернетыр къызфагъэфедэнымкIэ IофшIэнхэр лъагъэкIотэщтых. Ащ телемедицинэм хэхъоныгъэ ригъэшIыщт.\nЛъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ проектхэм япхырыщын, гурыт еджапIэхэм якъэбарлъыгъэIэс-тхылъеджэпIэ гупчэхэм хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэным, «Къэлэ щынэгъончъ» зыфиIорэ системэм хэхьэрэ комплексым, энергием икIэугъоен тегъэпсыхьэгъэ проектхэм язегъэушъомбгъун джащ фэдэу атегущыIагъэх.\nМэзым ибайныгъэхэр къызфагъэфедэщт\nАдыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинетрэ Урысыем икластерхэмрэ итехнопаркхэмрэ хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэнымкIэ Ассоциациемрэ зэрэзэдэлэжьэщтхэм фэгъэхьыгъэ зэзэгъыныгъэ зэдашIыгъ. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Муратрэ Урысыем икластерхэмрэ итехнопаркхэмрэ хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэным фэгъэзэгъэ Ассоциацием ипащэу Андрей Шпиленкэмрэ ащ кIэтхэжьыгъэх. Экономикэм хэхъоныгъэ егъэшIыгъэнымкIэ кластерхэм ягъэпсын мэхьанэшхо зэриIэр зэдэгущыIэгъум щыхагъэунэфыкIыгъ.\nМэз промышленнэ кластерым – мебелыр, паркетыр, пхъэ лъапIэхэм ахашIыкIырэ шпоныр къыдэзыгъэкIыщт мэз промышленнэ комплексым, псэолъэшI индустрием икластер ягъэпсын ащ къыщыдэлъытагъ.\n«Кластерхэм ягъэпсынкIэ гухэлъэу тиIэр мэзым ибаиныгъэхэм республикэм пкъыгъо гъэнэфагъэхэр щахашIыкIынхэр, Адыгеим иэкономикэ хэхъоныгъэ егъэшIыгъэным пае пхъэ хъураехэр ащ ращыжьынхэ фимытэу гъэпсыгъэныр ары. А пшъэрылъхэм ягъэцэкIэнкIэ специалист гъэнэфагъэхэм яопыт мэхьанэшхо иI», — хигъэунэфыкIыгъ Адыгеим и ЛIышъхьэ.\nАндрей Шпиленкэм къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, зэзэгъыныгъэу зэдашIыгъэхэм атетэу методическэ, зэхэщэн IэпыIэгъу къытатыщт, мэз промышленнэ кластерым хэхъоныгъэ егъэшIыгъэнымкIэ эксперт-аналитическэ Iофтхьабзэхэр зэрахьащтых.\nРеспубликэм имэз промышленнэ комплекс ихъызмэтшIапIэхэр шъолъыр кластерым зыхагъахьэхэкIэ, промышленнэ продукцием икъыдэгъэкIын ахъщэу пэIуагъэхьагъэм щыщ къафырагъэгъэзэжьыным щыгугъынхэ алъэкIыщт.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ джащ фэдэу къызэриIуагъэмкIэ, 2018-рэ илъэсым шышъхьэIум и 21-м Адыгэ Республикэм мэз промышленностымкIэ иIофышIэхэм я Союз Урысыем икластерхэмрэ итехнопаркхэмрэ хэхъоныгъэ ягъэшIыгъэным фэгъэзэгъэ Ассоциацием аштагъ. Урысыем ишъолъыритфэу ащ фэдэ кластер зыщагъэпсыщтхэм Адыгейри ахэхьащт.\nАдыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинетрэ ООО-у «ОРАС- Алюминиевый профиль» зыфиIорэмрэ алюмин профилыр къыдэзыгъэкIыщт заводым ишIын ехьылIэгъэ зэзэгъыныгъэ зэдашIыгъ. Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэрэ ООО-у «ОРАС-Алюминиевый профиль» зыфиIорэм игенеральнэ пащэу Денис Бражниченкэмрэ ащ кIэтхэжьыгъэх.\nИнвестиционнэ проектым тетэу алюмин профиль къыдэзыгъэкIыщт завод Теуцожь индустриальнэ паркым щагъэпсынэу, ащ линиих иIэнэу рахъухьэ.\nПредприятием алюмин шъхьаныгъупчъэхэр, пчъэ ыкIи фасад профильхэр къыщыдагъэкIыщтых. Проектым ипхырыщын инвесторым сомэ миллиарди 3 пэIуигъэхьащт, джащ фэдэу IофшIэпIэ чIыпIэ 300 зэхищэщт. Проектым тетэу заводым ичэзыуищ тIэкIу-тIэкIузэ атIупщыщт. Чэщ-зымафэм продукцие тонни 180-рэ ащ къыдигъэкIын ылъэкIыщт.\nДенис Бражниченкэм къызэриIуагъэмкIэ, дунэе шапхъэхэм адиштэрэ алюмин профилым икъыдэгъэкIын фэгъэзагъэу мы предприятие закъор ары хэгъэгум и Къыблэ итыщтыр.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ гъэхъагъэ хэлъэу заводыр агъэпсынэу зэрэгугъэрэр къыхигъэщыгъ. Джырэ шапхъэхэм адиштэрэ шIыкIэхэр зэрагъэфедэщтхэм, индустриальнэ паркым заводыр зэрэщагъэпсыщтым, проектыр дэгъоу зэрэпхыращыщтым игугъапIэ къаты. НэмыкIэу къэтIон хъумэ, бизнес-проектхэм япхырыщынкIэ ищыкIэгъэ инфраструктурэр ащ щагъэпсыгъах.\nАдыгеим и Премьер-министрэу Александр Наролинымрэ унэе предпринимателэу Алексей Волковымрэ Шъачэ зэзэгъыныгъэм щызэдыкIэтхагъэх. Ар зыфэгъэхьыгъэр Джэджэ районым ит псэупIэу Новэм чылапхъэхэр къызщагъэхьазырыщт завод щышIыгъэныр ары. Тыгъэгъэзэ, коц, сое ыкIи джэнчжъые чылапхъэхэм якъыдэгъэкIынкIэ инфраструктурэри агъэпсыщт. Инвесторым сомэ миллион 520-м ехъу ащ ишIын пэIуигъэхьащт.\nКъызэрэрадзэрэмкIэ, илъэс къэс чылэпхъэ тонн мини 10,2-рэ фэдиз заводым къыдигъэкIын ылъэкIыщт. 2020-рэ илъэсым Iоныгъом ехъулIэу технологическэ оборудованиер атIупщынэу агъэнафэ.\n«Джэджэ районыр республикэм и АПК ихэхъоныгъэкIэ анахь пэрытхэм ахалъытэ. Сицыхьэ телъ чылэпхъэ дэгъухэр предприятиякIэм республикэм IэкIигъэхьанхэ зэрилъэкIыщтым, чIыгулэжьыным пэрыт технологиер щыгъэфедэгъэнымкIэ джыри зы амалышIоу ар зэрэхъущтым. Ащ нэмыкIэу IофшIэпIэ чIыпIакIэхэри къытыщтых, бюджетым ахъщэу къихьэрэри нахьыбэ хъунымкIэ ишIуагъэ къэкIощт», — къыIуагъ Александр Наролиным.\nАдыгэ Республикэм и Премьер-министрэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, проектым ипхырыщынкIэ къэралыгъо IэпыIэгъу афэхъунхэм пае республикэм ихэбзэ къулыкъухэм афэлъэкIыщтыр зэкIэ агъэцэкIэщт.\nМысатыу автоном организациеу «ПроектыкIэхэр пхырыщыгъэнхэмкIэ стратегическэ инициативэхэм я Агентствэ», Союзэу «Сэнэхьат сообществэхэм ыкIи рабочэ кадрэхэм яхэхъоныгъэкIэ Агентствэр» зыфиIохэрэмрэ Адыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинетрэ азыфагу зэдэлэжьэныгъэу илъыщтым фэгъэхьыгъэ зэзэгъыныгъэм зэдыкIэтхагъэх.\nСоциальнэ-экономикэ хэхъоныгъэхэмкIэ Адыгэ Республикэм и Стратегие къыдилъытэрэ пшъэрылъхэм ягъэцэкIэн ары зэдэлэжьэныгъэр зыфэIорышIэщтыр, промышленностым хэхъоныгъэу ышIырэм дакIоу IофышIэхэм ягъэхьазырын иIофыгъуи нахь лъэшэу анаIэ тырадзэн фаеу мэхъу. Специалистхэм ягъэхьазырынкIэ хэбзэ къулыкъухэмрэ бизнесымрэ язэдэлэжьэныгъэ нахь лъэшэу анаIэ тырагъэтыщт.\nЗэзэгъыныгъэу зэдашIыгъэм тегъэпсыхьагъэу республикэм «гъогу картэкIэ» заджэхэрэр щаухэсыгъ, Адыгеир IофышIэхэм алъэныкъокIэ зыфэныкъохэр ащ къыщылъэгъощтых.\n2024-рэ илъэсым нэс гупчэ гъэнэфагъэхэр аккредитацие ашIыщтых, сэнэхьат ухьазырыныгъэм тегъэпсыхьэгъэ гупчэхэр, ушэтынхэр зыщыкIощтхэр зэхащэщтых, производствэм епхыгъэ IофышIэхэм яшIэныгъэхэм ахагъэхъощт (Ворлдскиллс ипрограммэхэм атегъэпсыхьагъэу).\n«Тэ Ворлдскиллс системэм тыхэхьэгъах. Щылэ мазэм ыкIэхэм адэжь республикэм щыкIуагъ «Молодые профессионалы» зыфиIорэ я IV-рэ шъолъыр чемпионатыр. Мы программэм шIуагъэу къытырэр нафэ: тиеджапIэхэм къачIэттIупщыхэрэм яшIэныгъэ, яIэпэIэсэныгъэ япхыгъэ шапхъэхэр нахь ин мэхъух. Республикэм гурыт сэнэхьат гъэсэныгъэ зэрэщядгъэгъотырэм, непэ ащ изытет нахьышIу зэрэтшIыщтым тыдэлажьэ. Гъэсэныгъэ зэрарагъэгъотырэ программэхэм, бюджет чIыпIэхэр къафыхэгъэкIыгъэнхэм тынаIэ лъэшэу атетэгъэты. Апшъэрэ еджапIэхэм, гурыт сэнэхьат организациехэм республикэм иэкономикэ къыгъэуцурэ пшъэрылъхэм афытегъэпсыхьэгъэ IофышIэхэм ягъэхьазырынкIэ яIофшIэн тэрэзэу зэхэтщэным мэхьанэшхо иI», — икIэухым къыхигъэщыгъ КъумпIыл Мурат.\nАдыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинет, автоном мыкоммерческэ организациеу «ПроектыкIэхэм япхырыщынкIэ стратегическэ инициативэхэм я Агентствэ», киномрэ телевидениемрэ япродюсерхэм я Ассоциацие зэрэзэдэлэжьэщтхэмкIэ зэзэгъыныгъэ зэдашIыгъ.\nАдыгеим и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, автоном мыкоммерческэ организациеу «ПроектыкIэхэм япхырыщынкIэ стратегическэ инициативэхэм я Агентствэ» игенеральнэ пащэу Светлана Чупшевар, киномрэ телевидениемрэ япродюсерхэм я Ассоциацие иправление итхьаматэу Сергей Сельяновыр зэзэгъыныгъэм кIэтхэжьыгъэх.\nКиноиндустриемрэ телекъэтынхэмрэ Адыгэ Республикэм зыщягъэушъомбгъугъэнымкIэ ашIэн фаехэм лъэныкъохэр атегущыIагъэх. КинопроектыкIэхэр зыщыпхыращыщт чIыпIэхэм тиреспубликэ ахэхьащт.\nАдыгеим и ЛIышъхьэ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, чIыпIэ дэгъу зэриIыгъым, рэхьатныгъэ зэрилъым, цIыфхэр нэгуихыгъэу хьакIэхэм зэрапэгъокIхэрэм яшIуагъэкIэ тиреспубликэ пчъагъэрэ кинофильмхэр ыпэкIи щытырахыгъагъэх.\n«Киноиндустрием тэ зедгъэушъомбгъу тшIоигъу, кинокомпаниехэм зэдэлэжьэныгъэ адытиIэным тыфэхьазыр. Ахэр Адыгеим къегъэблэгъэгъэнхэр продюсер гупчэхэмкIи, тэркIи федэ. Сыда пIомэ, хэбзэIахьэу бюджетхэм къарыхьэрэр нахьыбэ хъущт, IофшIэпIэ чIыпIакIэхэри щыIэщтых, Урысыеми, IэкIыб къэралыгъохэми республикэм анаIэ нахь къащытырадзэщт», — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nДжащ фэдэу зэзэгъыныгъэм къыдыхэлъытагъэу киноиндустрием, телепроизводственнэ базэм хэхъоныгъэ арагъэшIыщт. Ащ ишIуагъэ къэкIощт зекIоным зегъэушъомбгъугъэнымкIэ, экономикэм итворческэ кластер хэхъоныгъэ егъэшIыгъэнымкIэ, киномрэ телевидениемрэ алъэныкъо проектхэр щыпхырыщыгъэнхэмкIэ.\nЗэзэгъыныгъэм тетэу 2020-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу республикэм щыпхыращыщт проектхэм мылъкоу апэIуагъахьэрэм щыщ республикэм кинокомпаниехэм афилъэгъужьын имурад. Проектым игъэцэкIэнкIэ ищыкIэгъэ шэпхъэ-хэбзэ лъапсэхэм республикэм щадэлажьэх. Кинокомиссием ехьылIэгъэ законым икъыхэхын Iоф дашIэ.\nАР-м и ЛIышъхьэ ипресс-къулыкъу икъэбархэр дгъэфедагъэх.


Испунэхэр ЮНЕСКО-м ик1эныгъэхэм хагъэхьанэу щытэу алъытэ\n13 октября 2014 / Новости/Культура Комментарии: 2\nИспунэхэр куп-купэу агъэуцущтыгъэх. Зы ч1ып1эм 200-300 агъэуцущтыгъэ. Къызэра1орэмк1э, Адыгеимрэ ык1и Пшызэ шъолъырымрэ 3000 фэдизэу къыщалъытэщтыгъэ испунэхэм ащыщэу джырэк1э къэнагъэр 150 фэдиз псэоу.\nИспунэхэу Адыгемрэ Пшызэ шъолъырымрэ арытхэм ЮНЕСКО-м ик1эныгъэхэм язэк1элъык1о хагъэхьанхэу географхэм ш1оигъоныгъэ къыхагъэщыгъ. Фэдэ мыжъо унэхэр ехьыл1агъэх дольмен культурэу зэлъаш1эрэ Мыекъуапэ культурэм нахьри нахьыжъым. Джырэ уахътэмк1э хэкум ит испунэхэм якъэгъэгъунэнк1э 1офыгъуабэхэр щы1эхэу археологмэ гумэк1ыгъохэр къыхагъэщых. Ахэр зэрапхъохэуи къыхэк1ых.\nФитыныгъэ радиом игущы1эгъугъэ Адыгеим щыщ археологэу Тэу Аслъан испунэхэм якъэгъэгъунэнк1э ахэр ЮНЕСКО-м епхыгъэу щыты хъущтхэмэ ащ иш1уагъэ къэк1онэу елъытэ.\nФитыныгъэ радиом игущы1эгъугъэ Тэу Аслъан:\n- Испунэхэр дунэе 1офыгъоу щытых. А къэнэгъэ мак1эхэр къытк1эхъухьэхэрэм анэсыжьын фае. Испунэхэм якъэгъэгъунэнк1э къулыкъухэр мэлажьэх. Ау ахэмэ я1офш1эн уигъэрэзэнэу щытэп, сыда п1омэ испунэ пэпчъ къэрэгъулэ 1убгъэуцощтэп. Ахэмэ якъэухъумэн ц1ыфмэ зэк1эмэ я1офын фае.\nИспунэхэр тхьалъэ1уп1эх. Ащ хьадэхэр ралъхьажьэу хэбзагъэ. Адыгэмэ яч1ыналъэ ащ фэдэу итыр зэрэбэм пае, ар лъэпкъым инэшанэу еп1он плъэк1ыщт. Адыгэм унэу аш1щтыгъэр ч1ыгум хэк1одэжьынэу хъунэу арыгъэ. Л1агъэр зыдэк1ожьрэм гъуни-нэзи имы1эу алъытэщтыгъэти, ащ мыжъом хэш1ык1ыгъэу унэр фаш1ыщтыгъэ. Апэ аш1ыщтыгъэхэ испунэхэр ц1ык1ыгъэх, хьадэр рагъэт1ысхьанэу арыгъэ. Ащи къытек1ы испунэм ц1эу фаш1ыгъэри.\nДжырэк1э испунэхэр зытетыгъэ ч1ып1эхэу Хьаджэкъо дэжь унэхэр щаш1ынэу ч1ыгухэр щагощыгъэх. Ау къызэра1орэмк1э, ащ унэу тыраш1ыхьагъэхэр зэбгырэк1ыжьых. Испунэхэр зытетыр – къэхалъэ, ащ ущыпсэунэу щытэп.\nИспунэхэр куп-купэу агъэуцущтыгъэх. Зы ч1ып1эм 200-300 агъэуцущтыгъэ. Къызэра1орэмк1э, Адыгеимрэ ык1и Пшызэ шъолъырымрэ 3000 фэдизэу къыщалъытэщтыгъэ испунэхэм ащыщэу джырэк1э къэнагъэр 150 фэдиз псэоу. Испунэхэм ц1ыфэу ч1алъхьажьыщтыгъэхэр зыщыщыгъэхэмк1э упч1эр гъэш1эгъоны, е1о Фитыныгъэ радиом игущы1эгъугъэ археологэу Тэу Аслъан. Ц1ыф къызэрык1о пэпчъ афаш1ыщтыгъэпщтын, ц1ыф гъэш1уагъэу, хэхыгъэу, пэрытхэр арэу ч1алъхьажьыщтыгъэхэр енэгуе ш1эныгъэлэжьыр.\nPhoto: Olga Stepanova\nЕджэрыкъуай\t14 октября 2014, 01:38 ↓ 0\nИспунэш1ыныр хьадэ к1элъхьан къодыя зэпхыгъагъэр? Зыгорэк1э нахь зэхэфыгъоу зыгорэм къы1он ылъэк1ыщта?\nЩ1алэф1\t16 октября 2014, 11:45 ↓ 0\nПэжщ Еджырыкъуай жи1эр. Нэхъ зэхыщ1ык1ауэ, Испыунэхэм теухуауэ тхыгъэ щы1эмэ къифлъхьэныу дыныволъэ1у! Ар урысхэм я тхыдэм епхауэ щытамэ, уфапшэм нэсыу тхыгъэ зэрагъэпэщынт. Армырами езыхэм я мейр, езыхэм яйуэ жа1эри зыщац1алэ!


Электроннэ шIыкIэр нахьышIу — Адыгэ макъ\nЭлектроннэ шIыкIэр нахьышIу\nРедактор 13.10.2020 13.10.2020 КЪЭБАРЫКlЭХЭР\nКъэралыгъо фэIо-фашIэхэр электроннэ шIыкIэм тетэу къызIэкIэбгъэхьан плъэкIынэу зэрэщытым игугъу мымакIэу къэтэшIы. Мы мафэхэм, джыри коронавирусым зызщиушъомбгъужьырэ уахътэм, цIыфхэм, анахьэу нэжъ-Iужъхэм, общественнэ чIыпIэхэм нахь макIэу ащыIэнхэм фэшI, ар къызфагъэфедэныр бэкIэ нахьышIу.\nПенсиехэмкIэ фондым иинтернет нэкIубгъо «унэе кабинет» щыбгъэпсымэ, ащкIэ фэIо-фашIэхэр зэкIэри къызIэкIэбгъэхьанхэ плъэкIыщт. Пенсионерхэм ямызакъоу, пенсиер е нэмыкI социальнэ ахъщэ тыныр зыгъэпсыхэрэм, фондым ичIыпIэ къулыкъоу зэпхыгъэм тхылъ горэ къыгъэхьазырынэу зищыкIагъэхэм, IофшIапIэм Iутэу икоэффициентхэр, пенсиеу зэIукIагъэр зыфэдизхэр зэзыгъашIэмэ зышIоигъохэм, ны мылъкум исертификат къызэратыгъэхэм электроннэ шIыкIэр агъэфедэн амал яI.\n«Унэе кабинетымкIэ» ахъщэ тынэу къыптефэрэр бгъэпсын, пенсиер е социальнэ фэIо-фашIэхэр къызэрэпIэкIагъэхьащт шIыкIэр зэблэпхъун плъэкIыщт. Пенсионерым, сэкъатныгъэ зиIэ кIэлэцIыкIум е ицIыкIугъом къыщегъэжьагъэу сэкъатныгъэ зиIэм алъыплъэхэрэм ахъщэ тынэу къафакIорэри щагъэпсынэу амал яI. Ежь цIыфым ышъхьэкIэ лъэIу тхылъыр электроннэ шIыкIэм тетэу ымытышъугъэми, цыхьэ зыфишIэу законым тетэу ыгъэнэфагъэм фигъэпсын ылъэкIыщт. Ахъщэ тынхэу фагъэпсыгъэм е нэмыкIэу ПенсиехэмкIэ фондым ипшъэрылъхэм ахахьэхэрэм алъэныкъокIэ упчIэ зиIэм онлайн-приемнэмкIэ ар ыгъэхьын фит.\nАдыгеим щыпсэоу мыщ нахь игъэкIотыгъэу зыщызгъэгъуазэмэ зышIоигъохэр УФ-м ПенсиехэмкIэ ифонд и Къутамэу АР-м щыIэм и «линие плъыр» ителефонхэм ащыщ теонхэ алъэкIыщт. Мары ахэр: 8(8772) 53-88-57, 8(8772) 21-01-86.\nПенсиехэмкIэ фондым икъутамэхэм я «линие плъырхэм» ятелефонхэр:\n1.Къалэу МыекъуапэкIэ ГъэIорышIапIэм: +7(8772) 21-03-61, 21-03-57, 21-03-75\n2.АдыгэкъалэкIэ фондым иотдел: +7(87772) 9-18-96, 9-14-75\n3.Джэджэ районымкIэ ГъэIорышIапIэм: +7(87779) 9-15-47\n4.Кощхьэблэ районымкIэ ГъэIорышIапIэм +7(87770) 9-10-76, 9-13-73\n5.Красногвардейскэ районымкIэ ГъэIорышIапIэм: +7(87778) 5-30-14\n6.Мыекъопэ районымкIэ ГъэIорышIапIэм: +7(87777) 2-14-76, 2-13-12\n7.Тэхъутэмыкъое районымкIэ ГъэIорышIапIэм +7(87771) 96-9-06, 8(938)431-08-63\n8.Теуцожь районымкIэ ГъэIорышIапIэм: +7(87772) 9-75-13, 9-76-20\n9.Шэуджэн районымкIэ ГъэIорышIапIэм: +7(87773) 9-24-97, 9-26-57.\nЗыгорэкIэ ПенсиехэмкIэ фондым ичIыпIэ къутамэу шъузэпхыгъэм шъуемыкIуалIэмэ мыхъущтмэ, чэзыум шъуемыжэным пае, пэшIорыгъэшъэу зяжъугъэтхымэ нахьышIу. Уахътэу шъузщыкIощтыр шъузщыфаем зэблэшъухъужьын шъулъэкIыщт.\nШъузфэсакъыжь, псауныгъэ шъуиIэнэу шъори, шъуиIахьылхэми тышъуфэлъаIо!\nЧъэпыогъум и 15-м шIомыкIэу IофшIэпIэ чIыпIэхэр къэзытэу ПенсиехэмкIэ фондым зыщызытхыгъэхэм шышъхьэIу мазэмкIэ отчетхэр чъэпыогъум и 15-м шIомыкIэу къатынхэ фае.\n«СЗВ-М» зыфиIорэ шIыкIэм техыгъэ отчетхэр IофшIапIэхэм аIутхэм апае мазэ къэс къатынхэ фаеу щыт. Пенсионерыр IофшIапIэм Iухьагъэмэ е къыIукIыжьыгъэмэ гъэунэфыгъэным пае а тхылъыр фондым ищыкIагъ.\nДжащ фэдэу цIыфым IофшIэгъэ илъэсэу иIэр зэрыт тхылъыр (трудовая книжка) электроннэ шIыкIэм тетэу гъэпсыгъэным техьажьыгъэхэм апае «СЗВ-ТД» зыфиIорэ шIыкIэм техыгъэ отчетхэр къатынхэ фае. Ари чъэпыогъум и 15-м шIомыкIэу агъэцэкIэнэу фондыр къяжэ. Iоныгъо мазэм IофышIэхэмкIэ зэхъокIыныгъэ зиIэхэм ар къатыныр шIокI зимыIэ Iоф.\nПрограммэхэмрэ отчетхэр зэрэшIыгъэщт шIыкIэхэмрэ ПенсиехэмкIэ фондым иинтернет нэкIубгъоу www.pfrf.ru зыфиIорэм ипычыгъоу «Страхователям» зыцIэм итых.\nПредыдущая ШIуагъэу къытырэр цIыфхэм агурыгъэIогъэн фае\nСледущая Тизэхахьэ нахь макIэ тэжъугъэшI


Депутаты приняли участие в работе сессии Совета народных депутатов МО «Город Майкоп»Къалэу Мыекъуапэ инароднэ депутатхэм я Совет изэхэсыгъоу щыIагъэм депутатхэр хэлэжьагъэх\nДепутаты приняли участие в работе сессии Совета народных депутатов МО «Город Майкоп»\nКъалэу Мыекъуапэ инароднэ депутатхэм я Совет изэхэсыгъоу щыIагъэм депутатхэр хэлэжьагъэх\n11 февраля 2020 года 17:42\nСегодня Глава РА Мурат Кумпилов, Председатель Государственного Совета – Хасэ РА Владимир Нарожный, депутаты республиканского парламента приняли участие в сессии Совета народных депутатов МО «Город Майкоп», на которой глава МО «Город Майкоп» Андрей Гетманов представил отчет о проделанной работе за прошедший год.\nАдыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, Адыгеим и Къэралыгъо Совет – Хасэм и Тхьаматэу Владимир Нарожнэр, федеральнэ инспектор шъхьаIэу Сергей Дрокиныр, республикэм и Премьер-министрэу Александр Наролиныр, депутатхэр, министрэхэм ащыщхэр, нэмыкIхэри къалэу Мыекъуапэ инароднэ депутатхэм я Совет изэхэсыгъоу щыIагъэм хэлэжьагъэх. БлэкIыгъэ илъэсым администрацием, ащ ипащэ Iофэу ашIагъэр мыщ щызэфахьысыжьыгъ, тапэкIэ анахьэу анаIэ зытырагъэтыщт лъэныкъохэр агъэнэфагъэх. Iофтхьабзэр зэрищагъ Советым итхьаматэу Джарымэкъо Азмэт.\nВ докладе было отмечено, что в прошлом году увеличилась общая доходная часть бюджета на 1,1 млрд. рублей, объем инвестиций в основной капитал составил 4,6 млрд. рублей и остался на уровне 2018 года. В 2019 году было построено около 50 тыс. кв. метров жилья. Господдержку на улучшение жилищных условий получили 128 молодых семей, а 136 многодетным семьям предоставлены участки под ИЖС.\nГлава муниципалитета проинформировал о реализации национальных проектов и задач, обозначенных Президентом России, Главой Адыгеи в рамках стратегических направлений.\nГлава РА Мурат Кумпилов отметил, что необходимо продолжить работу по повышению инвестиционной привлекательности Майкопа, созданию инвестиционных площадок на базе промзоны, поддержке малого и среднего бизнеса, господдержке предпринимателей, владельцев ЛПХ. Особое внимание уделил вопросам повышения доступности и качества медицинских, образовательных услуг, улучшения демографической ситуации, поддержки детей-сирот, молодых и многодетных семей, выполнения всех социальных обязательств, развития спорта и другим. Также Глава Адыгеи подчеркнул, что все созидательные процессы должны проходить с участием жителей муниципалитета.\n«В мой адрес через общественные и интернет-приемные, социальные сети, – постоянно поступают обращения жителей республики. Многие из поднимаемых вопросов могут и должны быть решены уже на уровне муниципалитета. Постоянно говорю о важности работы с обращениями граждан, и сейчас прошу максимально усилить эту работу», - подчеркнул Мурат Кумпилов.\nБлэкIыгъэ илъэсым изэфэхьысыжь шъхьаIэхэм къатегущыIагъ муниципалитетым ипащэу Андрей Гетмановыр. Анахьэу ащ ынаIэ зытыридзагъэр социальнэ-экономикэ хэхъоныгъэм ыкIи бюджет политикэм якъэгъэлъэгъон шъхьаIэхэр арых. 2019-рэ илъэсым Мыекъуапэ ипромышленнэ предприятиехэм сомэ миллиард 18-м ехъу зытефэрэ продукцие IуагъэкIыгъ. Организацие инхэм ыкIи гурытхэм ямылъку шъхьаIэ инвестициеу халъхьагъэр сомэ миллиарди 4,6-рэ мэхъу.\nФэтэрыбэу зэхэт унэхэм яшIын, тыгъэм иамалкIэ Iоф зышIэщт электростанциеу станицэу Ханскэм щагъэпсырэм, нэмыкI инвестиционнэ проектышхохэу (зэкIэмкIи 11) тикъэлэ шъхьаIэ щагъэцакIэхэрэм алъэныкъокIэ уплъэкIунхэр зэхащэх, зэфэхьысыжьхэр ашIых. Ащ дакIоу къалэр инвестициехэмкIэ джыри нахь хъопсагъоу щытыным епхыгъэ IофшIэныр лъыгъэкIотэгъэн фае. Адыгеим и ЛIышъхьэ пшъэрылъэу къыгъэуцухэрэм ащыщ индустриальнэ паркхэр гъэпсыгъэнхэр. Ащ къыдыхэлъытагъэу гектар 18 зэлъызыубытырэ апэрэ инвестиционнэ площадкэр къэлэ администрацием къыгъэхьазырыгъ. Мы псэуалъэм иинфраструктурэ изэтегъэпсыхьан джырэ уахътэ Iоф дашIэ.\nЭкономикэм ылъэныкъокIэ Мыекъуапэ зыпкъитыныгъэ зэриIэм ишIуагъэу бюджетым ихахъохэри нахьыбэ хъугъэх. Промышленнэ предприятиехэм, бизнес цIыкIум ыкIи гурытым хэщагъэхэм сомэ миллиард 1,5-рэ хъурэ хэбзэIахь ыкIи мыхэбзэIахь тынхэр чIыпIэ бюджетым рагъэхьагъэх. Къыпэрэ илъэсым егъэпшагъэмэ, а пчъагъэр сомэ миллион 222-кIэ нахьыб. 2019-рэ илъэсым къалэм ибюджет ихахъо сомэ миллиард 1,1-кIэ зыкъыIэтыгъ ыкIи сомэ миллиарди 4-рэ миллиони 175-м кIэхьагъ. АщкIэ зишIуагъэ къэкIуагъэр жъоныгъокIэ унашъохэм ягъэцэкIэн ары. Бюджет политикэм ылъэныкъокIэ пшъэрылъ шъхьаIэу щытхэм ащыщых бюджетым ихахъо нахьыбэ шIыгъэныр, ащ дакIоу шIуагъэ къытэу ахъщэр гъэфедэгъэныр.\nМуниципалитетхэм анахьэу анаIэ зытырагъэтын фэе лъэныкъоу республикэм ипащэ къыгъэнафэрэр кIэлэцIыкIу IыгъыпIэм кIон фэе сабыйхэм зэкIэми, анахьэу мэзитIум щегъэжьагъэу илъэсрэ ныкъорэ зыныбжьхэм, чIыпIэхэр ягъэгъотыгъэнхэр ары. Мыекъуапэ пштэмэ, илъэси 3-7 зыныбжьхэм, илъэсрэ ныкъорэм щыублагъэу щым нэсыгъэхэм, алъэныкъокIэ гумэкIыгъо щыIэжьэп, ахэм зэкIэми чIыпIэхэр яIэх. МыщкIэ зишIогъэшхо къэкIуагъэр лъэпкъ проектэу «Демографием» къыдыхэлъытагъэу станицэу Ханскэм мыщ фэдэ гъэсэныгъэм иучреждениякIэ зэрэщашIыгъэр ары. Ащ игъэпсын сомэ миллиони 150-рэ фэдиз пэIуагъэхьагъ. КIэлэцIыкIу IыгъыпIэр нэбгырэ 240-мэ ателъытагъ, ащ ызыныкъор ясельнэ купых. 2021-рэ илъэсым ехъулIэу мы гумэкIыгъор дэгъэзыжьыгъэ зэрэхъущтыр мэрым къыIуагъ. А пшъэрылъым игъэцэкIэн фэIорышIэщт район цIыкIоу «Михайлово» зыфиIорэм щашIырэ ыкIи мы илъэсым къызэIуахыщт нэбгырэ 240-мэ ателъытэгъэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэр.\nАщ дакIоу федеральнэ проектэу «Непэрэ еджапIэр» зыфиIорэм Мыекъуапэ хэхьагъ. Ащ къыдыхэлъытагъэу Мыекъуапэрэ станицэу Ханскэмрэ гурыт еджэпIитIу ащашIы. 2019-рэ илъэсым ащ сомэ миллион 415-рэ фэдиз апэIуагъэхьагъ.\nУрысые Федерацием и Президентэу Владимир Путиным къыгъэнэфэгъэ лъэпкъ проектхэм лъэныкъо шъхьаIэу ахэтыр шэпхъэшIухэм адиштэрэ псэупIэхэр цIыфхэм ягъэгъотыгъэнхэр ары. А пшъэрылъри республикэм икъэлэ шъхьаIэ зэрифэшъуашэу щагъэцакIэ. Мыщ дэжьым анахьэу анаIэ зытырагъэтырэр хэбзэгъэуцугъэм диштэу унэгъо ныбжьыкIэхэм, сабыибэ зэрысхэм, зянэ-зятэ зимыIэжьхэм ыкIи ахэр зышъхьащымытыжьхэм псэупIэхэр аIэкIэгъэхьэгъэнхэр ары. Унэгъо ныбжьыкIэхэм псэупIэхэр ягъэгъотыгъэнхэм фытегъэпсыхьэгъэ муниципальнэ программэм 2006-рэ илъэсым щегъэжьагъэу Iоф ешIэ. Мы илъэсхэм унэгъо 953-мэ IэпыIэгъу афэхъугъэх, ахэм ащыщэу 128-мэ блэкIыгъэ илъэсым. ЗэрагъэнэфагъэмкIэ, 2020-м сабыибэ зэрыс унэгъо ныбжьыкIэ 65-мэ щыIэкIэ-псэукIэ амалэу аIэкIэлъыр нахьышIу ашIын алъэкIыщт. ПсэупIэхэр зытырашIыхьащт чIыгу Iахьи 136-рэ сабыибэ зэрыс унагъохэм атырагощагъ. Зянэ-зятэ зимыIэжьхэм ыкIи ахэр зышъхьащымытыжьхэм фэтэрхэр афэщэфыгъэнхэм сомэ миллион 16,8-рэ пэIуагъэхьагъ, нэбгырэ 24-мэ ящыкIагъэр арагъэгъотыгъ. Мылъкур республикэ бюджетым къыхэхыгъ.\nМыекъуапэ игъогухэр, иурамхэр, ищагухэр зэтегъэпсыхьэгъэнхэм администрацием мэхьанэшхо реты. Лъэпкъ проектэу «Щынэгъончъэ ыкIи шэпхъэшIухэм адиштэрэ автомобиль гъогухэр» зыфиIорэм игъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу блэкIыгъэ илъэсым гъогу псэолъэ 33-рэ агъэцэкIэжьыгъэх, ащ сомэ миллион 204-рэ пэIуагъэхьагъ. Джащ фэдэу фэтэрыбэу зэхэт унэ 42-рэ къызэлъызыубытырэ щагу 24-рэ зэтырагъэпсыхьагъэх. А IофшIэныр тапэкIи лъагъэкIотэщт. Мыщ дэжьым цIыфхэм яшIоигъоныгъэхэр, яеплъыкIэхэр къыдэлъытэгъэнхэр анахь шъхьаIэу щытыщт – Адыгеим и ЛIышъхьэ ащ фэдэ пшъэрылъ къыгъэуцугъ.\nГъэхъагъэхэм адакIоу, щыкIагъэхэр, гумэкIыгъохэр зэрэщыIэхэр, ау ахэр чэзыу-чэзыоу дагъэзыжьынхэм зэрэфэхьазырхэр А.Гетмановым къыхигъэщыгъ.\nАдминистрацием, ащ ипащэ яIофшIэн зэрагъэцэкIагъэм народнэ депутатхэм я Совет хэтхэм осэшIу фашIыгъ, зэкI пIоми ухэмыукъонэу ащ ыгъэрэзагъэх.\nЗэхэсыгъом икIэух Адыгеим и ЛIышъхьэ гущыIэр ыштагъ, муниципалитетым хэхъоныгъэ ышIынымкIэ Iофыгъо шъхьаIэхэм къатегущыIагъ. Къалэм изэтегъэпсыхьан, социальнэ инфраструктурэм хэхъоныгъэ ышIыным, автомобиль гъогухэм игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр яшIылIэгъэнхэм яIофыгъохэр арых мы аужырэ илъэсхэм анахь шъхьаIэу щытхэр. Республикэм ипащэ къызэрэхигъэщыгъэу, пшъэрылъхэр зэшIохыгъэнхэмкIэ амалышIухэр къэзытырэр федеральнэ программэхэм, лъэпкъ проектхэм муниципалитетыр зэрифэшъуашэу ахэлэжьэныр ары. ЦIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэным фытегъэпсыхьагъэх «Единэ Россием» ипартийнэ проектхэр. Ахэм ащыщэу къэлэ щыIакIэм шъолъырыр чанэу хэлажьэ. Ащ фэдэ екIолIакIэм ишIуагъэкIэ Мыекъуапэ ищагухэр ыкIи иобщественнэ чIыпIэхэр зэтырагъэпсыхьагъэх. Муниципалитетым щашIагъэр зэрэбэр, ау джыри анаIэ зытырадзэн фэе лъэныкъуабэ зэрэщыIэр АР-м и ЛIышъхьэ къыхигъэщыгъ. Анахьэу зигугъу къышIыгъэр къалэм инвестициеу къыхалъхьэрэм хэгъэхъогъэныр ары. Iоф зымышIэрэ псэолъабэ непэ къалэм дэтых. Ахэм амалэу аIэкIэлъхэр гъэфедэгъэнхэм, инвестиционнэ площадкэхэм яреестрэ зэхэгъэуцогъэным мэхьанэшхо иIэу республикэм ипащэ къыгъэнэфагъ. Джащ фэдэу бизнесым къэралыгъо IэпыIэгъоу рагъэгъотырэм хэгъэхъогъэнымкIэ IофшIэныр агъэлъэшынэу муниципалитетми, профильнэ ведомствэми пшъэрылъ къафишIыгъ.\n— Бизнес цIыкIум ыкIи гурытым хэщагъэхэм анахьыбэм Мыекъуапэ Iоф щашIэ. Ахэм япчъагъэ джыри хэхъонымкIэ амалышIухэр щыIэх. Гупчэу «Сибизнес» зыфиIоу къызэIутхыгъэм предпринимательхэр екIолIэнхэшъ, зы чIыпIэм IэпыIэгъу щагъотын алъэкIыщт. Непэрэ мафэм ехъулIэу ащ амалэу къытыхэрэр бэхэм къызфагъэфедагъ, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат. Социальнэ пшъэрылъхэр зэшIохыгъэхэ зэрэхъурэм иIофыгъуи Адыгеим и ЛIышъхьэ къыщыуцугъ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, мы илъэсым псауныгъэр къэухъумэгъэным ылъэныкъокIэ IофшIэнышхо агъэцэкIэнэу къапыщылъ. Мыекъуапэ дэт сымэджэщхэм, IэзапIэхэм ащыщхэм оборудованиякIэхэр ачIагъэуцощтых. Джащ фэдэу ашIынэу рагъэжьэгъэ медицинэ псэуалъэхэм ащыщхэр аухыжьыщтых. Гъэсэныгъэм зыкъыфэбгъазэмэ, 2021-рэ илъэсым щегъэжьагъэу муниципалитетым щыпсэурэ сабыйхэр зэкIэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм кIонхэ амал яIэ хъун фае. Мыекъуапэ щашIырэ мыщ фэдэ гъэсэныгъэм иучреждениехэр къызызэIуахыхэкIэ пшъэрылъыр гъэцэкIагъэ зэрэхъущтыр республикэм ипащэ къыIуагъ. Джащ фэдэу цифрэ шIыкIэм тет оборудованиемкIэ гурыт еджапIэхэр зэтырагъэпсыхьанхэ гухэлъ щыI.\n— Урысыем и Президент къыгъэуцугъэ пшъэрылъхэм ащыщ мы илъэсым Iоныгъом и 1-м щегъэжьагъэу ублэпIэ классхэм арыс кIэлэеджакIохэм ыпкIэ хэмылъэу шхыныгъо стырхэр аIэкIэгъэхьэгъэныр. Арышъ, республикэм имуниципалитетхэм ащыIэ гъэсэныгъэм иучреждениехэм ахэт шхапIэхэр ащ техническэу фэхьазырынхэ фае. Ащ дакIоу еджапIэхэм кIэлэегъэджэ ныбжьыкIэхэр къящэлIэгъэнхэм иIофыгъо тынаIэ тетыным мэхьанэшхо иI, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nКультурэм хэхъоныгъэ ышIыным, ащ епхыгъэ инфраструктурэм игъэпсын лъыгъэкIотэгъэным тапэкIэ анаIэ зэрэтырагъэтыщтыр республикэм ипащэ къыхигъэщыгъ. Гухэлъэу щыIэмкIэ къутырэу Гавердовскэм культурэм и Унэ щашIыщт, учреждение заулэмэ игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр арашIылIэщтых. Джащ фэдэу АР-м и Лъэпкъ музей агъэкIэжьынэу агъэнафэ.\n— Мыекъуапэ исанитарнэ зытет лъыплъэгъэным, общественнэ чIыпIэхэм ыкIи щагухэм язэтегъэпсыхьан, чIыпIэ мэхьанэ зиIэ гъогухэм ягъэцэкIэжьын лъыгъэкIотэгъэным мэхьанэшхо еттын фае. Шъолъыр проектым игъэцэкIэн къыдыхэлъытагъэу мы илъэсым республикэм икъэлэ шъхьаIэ изэтегъэпсыхьан сомэ миллион 93-рэ фэдиз пэIудгъэхьащт. А мылъкумкIэ щагу 24-рэ ыкIи общественнэ чIыпIи 2 администрацием зэтыригъэпсыхьанхэ фае. Мы IофшIэным цIыфхэр къыхэгъэлэжьэгъэнхэр, ахэм яеплъыкIэхэр къыдэлъытэгъэнхэр пшъэрылъ шъхьаI, — къыIуагъ КъумпIыл Мурат.\nПсыр зыукъэбзырэ псэуалъэхэм якомплекс игъэцэкIэжьын фытегъэпсыхьэгъэ IофшIэныр мы илъэсым зэшIуахынэу агъэнафэ. Ащ сомэ миллион шъыим ехъу пэIуагъэхьащт. Джащ фэдэу чIыпIэ мэхьанэ зиIэ гъогухэм яшIын, ягъэцэкIэжьын ыкIи ягъэкIэжьын пэIухьащт сомэ миллион 200 хъурэ субсидиер, лъэпкъ проектым къыдыхэлъытэгъэ сомэ миллион шъитIум ехъу муниципалитетым къыIэкIэхьащтых. IофшIэнхэр игъом ыкIи шэпхъэшIухэм адиштэу гъэцэкIэгъэнхэ зэрэфаер Адыгеим и ЛIышъхьэ къариIуагъ. Ащ дакIоу социальнэ пшъэрылъхэр зэкIэ гъэцэкIэгъэнхэм, цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэным администрацием ынаIэ тыригъэтынэу къыфигъэпытагъ.\n— Зыкъытфэзгъэзэрэ цIыфхэм ягумэкIыгъохэр зэхэтшIэнхэм, ахэм IэпыIэгъу тафэхъуным тыпылъын фае. Ащ фэдэ тхыгъэхэр сэ бэрэ къысIокIэх. Мы лъэныкъомкIэ IофшIэныр гъэлъэшыгъэн фае, — къыIуагъ къэзэрэугъоигъэхэм закъыфигъазэзэ Адыгеим и ЛIышъхьэ.\nУФ-м и Президент иунашъокIэ 2020-рэ илъэсыр шIэжьымрэ щытхъумрэ я Илъэсэу агъэнэфагъ. Ащ дакIоу ТекIоныгъэр къызыдахыгъэр илъэс 75-рэ хъущт. Ащ къадыхэлъытэгъэ Iофтхьабзэхэр зэрифэшъуашэу зэхэщэгъэнхэ зэрэфаер КъумпIыл Мурат хигъэунэфыкIыгъ.\nКъэлэгъэпсыным ыкIи инфраструктурэм, урамхэм атет хьэ гъорыкIохэм япхыгъэ Iофыгъохэм, нэмыкI лъэныкъохэм республикэм ипащэ кIэкIэу къащыуцугъ. Мыхэм цIыфыбэхэр агъэгумэкIыхэу зыкъызэрэфагъазэрэр хигъэунэфыкIыгъ, ащ къыхэкIыкIэ хэкIыпIэхэр къагъотынхэу пшъэдэкIыжь зыхьырэ къулыкъухэм къариIуагъ.\nКъэлэ администрацием ипащэхэм, депутатхэм, Мыекъуапэ щыпсэухэрэм яIо зэхэлъэу Iоф зэрэзэдашIэрэм, республикэм ыкIи муниципалитетым шIуагъэ къызэрэфахьырэм фэшI зэрафэразэр Адыгеим и ЛIышъхьэ кIэухым къыIуагъ. ТапэкIи гъэхъэгъэшIухэр ашIыхэзэ ыпэкIэ лъыкIотэнхэу пстэуми афэлъэIуагъ. ТапэкIи зыкIыныгъэ ахэлъ хъумэ рахъухьэгъэ пстэури зэшIохыгъэ зэрэхъущтым ицыхьэ зэрэтелъыр анахь шъхьаIэу ипсалъэ къыщыхигъэщыгъ.


Готовые упражнения, Адыгабзэ — Адыгейский Онлайн\nМыщ ижъугъотэщтых гъэцэк1эн зэхэгъэуцуагъэхэр темэ зэфэшъхьафмэ афэгъэхьыгъэу.\nАщыщ горэхэр сайтым иавтор зэхигъэуцуагъэх. Нэмык1хэри Адыгэ хэкум ит еджап1эмэ ащылажьэрэ к1элэегъаджэмэ я1офш1агъэмэ ащыщых.\nГъэцэк1энэу сайтым итхэм яхьщырхэр к1элэеджак1омэ афызэхэжъугъэуцон шъулъэк1ыщт.\nМыхэр классым щыжъугъэфедэным пае, шъуикомпьютер ссылкэр къыщызэ1ушъухи, экранымк1э к1алэмэ гъэцэк1энхэр яжъугъэлъэгъу.\nУнэмк1э 1офш1эн яшъутынэу шъуфаемэ зэрэхэхьащт ссылкэр афежъугъэхьмэ, ежь-ежьырэу аш1ыщт.\nШъо шъуикласс зэхэшъумыщагъэмэ к1элэеджак1ом гъэцэк1эныр зэригъэцэк1агъэр шъууплъэк1ужьын шъулъэк1ыщтэп.\nК1элэеджак1ом 1офш1эныр зэригъэцак1эрэм улъыплъэ пш1оигъомэ сайтым зыщыуушэтын (зыкъыщыбгъэнэфэн зарегистрироваться) ык1и уикласс зэхэпщэн фае (еплъ едзыгъоу сыдэущтэу…) зыфи1орэм\nК1элэеджак1ом 1офш1эныр зэригъэцак1эрэм улъыплъэ пш1оигъомэ сайтым зыщыуушэтын (зыкъыщыбгъэнэфэн зарегистрироваться) ык1и уикласс зэхэпщэн фае (еплъ едзыгъоу сыдэущтэу…) зыфи1орэм.\nМы 1офш1энхэр зэк1эри АРИГИ-м ибзэш1эныгъэ икъутамэ ипащэу Анцокъо Сурэт Хьазрэт ыпхъум тхылъэу "Адыгэ Мэкъэпчъ Чэф" зэфи1оу къыдигъэк1ыгъэм къытехыгъ. .\nГущы1эхэр нахь псынк1эу зэрагъэш1эным пае хьарыф пэпчъ видео мыинхэр ык1и 1офш1эн купхэр мыщ къыщытыгъэх. К1элэегъаджэхэу апшъэрэ классхэм ащылажьэхэрэм, анэ-атэхэм ясабийхэм хьарыфхэр арагъэш1эным пае мы 1офш1энхэр къафэфедэщтых.\nЕплъ ет1ани Youtube канал Адыгэ Мэкъэпъ Чэф\n.Мы гъэц1эк1энхэр Анцокъо Сурэт къыдигъэк1ыгъэ тхылъхэу «Сыбзэ-Сидунай» зэфи1орэм къыхэхыгъэх. Тхылъ пэпчъ сабыйр гущы1эмэ нэ1уасэ афеш1ы, гущы1эухыгъэхэр зэхигъэуцонэу егъасэх.\nТемэ пэпчъ ехьыл1агъэу джэгук1ибл-пш1ы фэдиз зэхэдгъэуцуагъ гущы1эхэр зэрагъэш1эным ык1и гущы1эным пае. Мы гъэц1эк1энхэр к1элэц1ык1у 1ыгъып1эхэм ащылажьэрэ к1элэп1ухэм, анэ-атэхэм, адыгабзэр сабыймэ язгъаш1эхэрэм апае гъэхьазырыгъэх. Тхылъэу «Сыбзэ-Сидунай» техыгъэу гъэцэк1эн 128 гъэхьазырыгъэу мы едзыгъом ижъугъотэщт.\nГущы1эхэр нахь псынк1эу зэрагъэш1эным пае хьарыф пэпчъ видео мыинхэр ык1и 1офш1эн купхэр мыщ къыщытыгъэх. К1элэегъаджэхэу апшъэрэ классхэм ащылажьэхэрэм, анэ-атэхэм ясабийхэм хьарыфхэр арагъэш1эным пае мы 1офш1энхэр къафэфедэщтых\nМы гъэц1эк1энхэр Анцокъо Сурэт къыдигъэк1ыгъэ тхылъхэу «Сыбзэ-Сидунай» зэфи1орэм къыхэхыгъэх. Тхылъ пэпчъ сабыйр гущы1эмэ нэ1уасэ афеш1ы, гущы1эухыгъэхэр зэхигъэуцонэу егъасэх.\nМы гъэцэк1эным псэушъхьэ 1элмэ ац1эхэмрэ сурэтхэмрэ зэпэбгъэуцущтых.\nГущы1эхэр мышкэмк1э оубытышъ сурэтым еощал1э. тэрэзы хъумэ экраным тек1ыщт, мытэрэзыр плъыжьык1э къыхигъэщыщт.\nХэукъоныгъэр бгъэтэрэзыжьыным пае сурэтымрэ гущы1эу «тэрэзэп» зыфи1орэмрэ зыщызэнэсырэм дэжь мышкэмк1э узте1унк1эк1э мытэрэзыр зэбгырык1ыщт.\nКъаш1э ык1и къэтх\nК1эк1эу къэтхыхьэгъэ псэушъхьэм ыц1э къаш1энышъ ищык1эгъэ хьарыфхэр къыхахызэ къатхын фае.\nХьарыфыр тэрэзэу къыхамыхыгъэ хъумэ, джабгъумк1э щыт къэгъагъэм ытхьапэхэр пызыщт.\nМыщ дэеу хэлъыр – тамыгъэ пчъагъэу зэхэт хьарыфыр тамыгъэ зырызэу къызэрэхэпхын фаер ары. Гущы1эм пае, хьарыфэу «хъу» тамыгъэ зырызэу къыхэпхын фае х,ъ,у.\nУпч1эр къытыридзэным пае пчъагъэхэр зэрытхэгъэ пхъанэм уте1унк1э, упч1эм иджэуап отхы.\nпсэушъхьэ щырымрэ янэрэ.\nМы 1офш1энхэри ыпэк1э къэт1уагъэмэ афэд. Ау мыхэр т1урыт1оу зэбгъэгъусэщтых янэрэ ищыррэ Гущы1эм пае, чэмым исурэт ищыр зыщыщыр зыщытхыгъэм «шк1э» зыфи1орэ гущы1эм дэжь мышкэмк1э уубытынышъ епщэл1эн фае.\nЭкраным къытыридзэрэ гущы1эхэр купит1оу бгощыщт: щагу псэушъхьэхэмрэ ык1и псэушъхьэ 1элхэмрэ.\nМышкэмк1э гущы1эр оубытышъ, зыдэщы1эн фае купым еодзэ.\nЗэк1э зыпш1ыхэрэм, джабгъумк1э щыт хъурэе шхъуант1эм узте1унк1эк1э мытэрэзхэр плъыжьэу къэнэфыщтых.\nСыда мы гъомлапхъэм\nГъомлэпхъэ заулэ сурэтым ит гъэнэфап1эхэр я1эхэу.\nГъэнэфап1эм узте1унк1эк1э джэуапэу къытыридзэрэмэ тэрэзыр къахэпхыщт.\n1офш1эныр зыбгъэцэк1ахэк1э джабгъумк1э щы1э хъурэе шхъунт1эм уте1унк1э.\nДжэуап мытэрэзхэр плъыжьык1э къыхегъэщых.\nПхъэшъхьэ-мышъхьэхэмрэ матк1охэмрэ афэгъэхьыгъэ пхъанэ\nПчъагъэр зэрытхагъэ пхъанэм уте1унк1э. сурэтэу къытыридзэрэм ыц1э пхъанэм еотхэ.\nГущы1эхэр зэрыт сеткэм гъомлэпхъиблымэ ац1э къибгъотэщт. Гъомлапхъэр зэрыт сурэтыр къэплъэгъуным пае «къыозы1ожьырэ» кнопкэм уте1унк1эн фае.\nГущы1эр сеткэм къызщылъагъок1э апэрэ хьарыфыр мышкэмк1э оубытышъ аужырэхьарыфым нэс ощэ.\nГущы1эр тэрэзэу къыхэпхыгъэмэ уцышъок1э къыхигъэщыщт.\nМафэмэ ац1эхэр зырызэу мышкэмк1э оубытышъ зэк1элъык1ок1э тэрэзым тетэу огъэуцух. 1офш1эныр зыуухык1э джэбгъумк1э щыт хъурэе шхъуант1эм уте1унк1э, оуплъэк1ужьы.\nПазлым мазэмэ ац1эхэр атетхагъэх. Ахэмэ ашъхьагък1 илъэсым иохътипл1ымэ ац1эхэр атетхагъ.\nВкладкэу «к1ымаф» зыфи1орэм шъухахьи, к1ымэфэ мазэмэ ац1эхэр къыхэшъух. Джэуапыр тэрэзы хъумэ сурэтыр къызэ1ок1ы.\nАщ ыуж гъэтхэ мазэхэр къыхэшъух. джаущтэу рек1ок1.\nМазэмэ ац1эхэр урысыбзэк1э ык1и инджылызыбзэк1э тхыгъэмэ адыгабзэк1э къапатхэ.\nТэрэзэу тхыгъэ зэгъусэхэр экраным тек1ыжьых.\nСурэтхэмк1э ребусыр къаш1э.\nСурэтыр нахь ины пш1ынэу уфаемэ ежьым те1унк1. Сурэтмэ ач1эгък1э джэуапыр ч1атх\nГущы1эжъхэмрэ пхъанэхэмрэ лъызгъэк1отэрэ ш1эныгъ\nГъэцэк1энхэр зыгъэхьазырыгъэхэр Темзэкъо Марин, къ. Мыекъуапэ\nДжэуапэу гущы1ищ къеты, ащыщэу тэрэзыр птхыщт.\nГъэцэк1энхэр зэхэзгъэуцуагъэр Ожъ Нахьмэт, къ. Мыекъуапэ\nЭкраным къытехьэрэ сурэтхэр упч1эу афэбгъэуцурэм елъытыгъэу куп-купэу жъугощых. 1офш1эныр классым щэшъогъэцак1эмэ сурэтым итымк1э к1алэмэ шъуяупч1ыми хъущт\nПазлым гущы1эухыгъэхэр тетых ахэмэ ахэт глаголхэр охътэ зэфэшъхафмэ арытых. Ахэмэ ашъхьагък1э глаголым иуахътэхэр тетых.\nМы уахът зыфи1орэ вкладкэм те1унк1и, мы уахътэм ит гущы1эухыгъэхэр къыхэхых. Джэуапыр тэрэзмэ сурэтыр къызэ1ук1ыщт.\nЕт1анэ блэк1ыгъэ уахътэр къыхэх, джаущтэу рек1ок1.\nГущы1эухыгъэу экраным къытехьэрэмэ ахэт глаголхэр зыфэдэхэр къэогъэнафэ ык1и ащ елъытыгъэу гущы1эухыгъэр купэу зыхахьэрэм мышкэмк1э оубытышъ хэодзэ.\nТаблицэу бзэ гущы1эхэр\nГущы1эхэр бзэ гущы1эу зыщыщым елъытыгъэу жъугощых: пкъыгъуац1эхэр, плъышъуац1эхэр, глаголхэр.\nГущы1эхэр таблицэм ышъхьагъ тетых. Мышкэмк1э ахэр таблицэм зыщищык1эгъэ ч1ып1эм ижъугъэуцох.\nГлагол лъэпсапэхэр 1\nГущы1эухыгъэмэ глаголхэр лъэпсапэхэр тэрэзэу апыжъугъахьэзэ шъуухыжь.\nДжэуапым гущы1э тэрэзыр къыхэх\nГлагол лъэпсапэхэр 2\nЭкраным гущы1эу къытехьэхэрэр купищэу жъугощых, глагол лъэпсапэмэ къагъэлъагъорэм елъытыгъэу.\nГлагол лъэпсапэу къапыхьэхэрэр те, щэ, дэ.\nУзэдэ1ущтыр пшысэхэр ык1и гъэцэк1энхэу ягъусэхэр\nМы 1офш1эн купыр гъэцэк1энипл1эу зэхэт:\n1) гущы1э пчъагъэу ыш1эрэр гъэунэфыгъэнымк1э: пшысэм щыщ гущы1эхэр сурэтмэ апэбгъэуцун;\n2) пшысэм уедэ1ун;\n3) упч1эмэ яджэуап къетыжь;\n4) пшысэм хъугъэ-ш1агъэу къы1уатэрэр зэк1элъык1ок1э тэрэзым тетэу гъэунэфы.\n1) пшысэм едэ1ух;\n2)пшысэм щыщ гущы1эхэр сурэтмэ апэбгъэуцун;\n3) къэзы1орэ л1ыхъужъым елъытыгъэу гущы1эухыгъэхэр куп-купэу жъугощых;\n4) гущы1эухыгъэмэ ащык1эрэ гущы1эхэр пшысэм къыхэшъухи хэжъугъэуцожьых.\nЧэтыр, цыгъор ыкIи атакъэр къеджэрэр\nМы 1офш1эн купыр гъэцэк1энитфэу зэхэт:\n4) аудио упч1эмэ яджэуап къетыжь;\n5) гущы1эухыгъэмэ ащык1эрэ гущы1эхэр пшысэм къыхэшъухи хэжъугъэуцожьых.\nНэмык1 гъэцэк1энэу къытыхэрэр\nСэнэхьатмэ ац1эхэр сурэтмэ апэжъугъэуцу\nСурэтым гъэнэфап1эу и1эм те1унк1и, джэуап тэрэзыр къыхэх.\nБзыумэ ац1эхэр сурэтмэ апэжъугъэуцу\nНахь ц1ык1ым щегъэжьагъэу нах иным нэс зэхэгъэуцу


машIо - это... Что такое машIо?\nСмотреть что такое "машIо" в других словарях:\nмашIо — (машIор) 1. огонь Температурэшхо зиIэу стырэ ыкIи нэфырэ газ МашIор зэхэнагъэ Хьакум машIо илъ МашIом ыстыгъ МашIо щымыIэу Iугъо урэп гущ. 2. пожар Унэм машIо кIэнагъ МашIом цIыфхэр ечъагъэх МашIор агъэкIосагъ ◊ МашIо ыдзыгъ совершил поджег ◊… … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nкъыкIэнагъ — (къыкIэнэ) лъым. изакъоу къаIорэп загорелся, лась, лось МашIо къыхэнагъ МашIо къыкIэнагъ Унэм машIо къыкIэнагъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nкIигъэнагъ — (кIегъанэ) езгъ. поджег, ла, ло МашIо кIидзагъ Хьакум машIо щыкIигъэнагъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nкIэзгъэнагъэр — (кIэзгъанэрэр) зыф. прич. поджегший, ая, ее МашIо хэзгъэнагъэр Унэм машIо кIэзгъэнагъэр къагъотыгъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nкIэнагъ — (кIэнэ) лъым. изакъоу къаIорэп ◊ МашIо кIэнагъ загорелся, лась, лось Унэм машIо кIэнагъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nкIэнэн — (кIэнэныр кIэнагъэ) гл. имасд. загореться МашIо хэнэн Унэм машIо кIэнэнэу ежьагъэу агъэкIосагъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nы-гъэфэбагъ — (е гъэфабэ) нагрел, а, о Псыр ыгъэфэбагъ Щэр ыгъэфэбагъ Хьакум машIо ришIыхьи унэр ыгъэфэбагъ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ\nзэщихъуагъ — (зэщехъо) лъыI. 1. потер, ла, ло друг о друге Зыр зым щихъуагъ ПхъитIур зэщихъозэ машIо къыхыригъэхыгъ 2. натравил, а, о друг на друга Зэщигъэхьагъ Чылэр зэщехъо, зэщегъахьэ … Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ


Адыгейская соль - уникальные традиции! - Магазин Домашний\nГлавная / Новости / Адыгейская соль - уникальные традиции!\nАдыгейская соль - уникальные традиции!\nУменьшение потребления соли на 12-15%! «Адыгейская соль» - это приправа с повышенной соленостью, что позволяет получать необходимые вкусовые качества с использованием меньшего количества соли (NaCl).\nВыгодней купить «Адыгейская соль», чем приобретать отдельные компоненты, входящие в ее состав.


Site Dating Ru бесплатные знакомства - город Адыгейск - Мобильные знакомства в Адыгейске на Site Dating Ru. Сайт знакомств для серьезных отношений!\nСайт знакомств в Адыгейске\nSite Dating Ru в городе Адыгейск - Мобильная версия сайта.\nSite Dating Ru бесплатные знакомства - город Адыгейск\nДобро пожаловать на популярные знакомства Site Dating Ru, где прямо сейчас Вы можете начать новые знакомства в городе Адыгейск бесплатно и без регистрации!\nSite Dating Ru - популярный бесплатный сайт знакомств в городе Адыгейск!\nИспользуя Site Dating Ru - это возможность встретить свою половинку (девушку, парня, женщину или мужчину), свою любовь из города Адыгейск. Знакомства в городе Адыгейск происходит совершенно бесплатно, возможность создать свою анкету для знакомства без регистрации, через социальную сеть.\nВ разделе развлечение, Вы с удовольствием проведете свой досуг играя в различные онлайн игры с людьми из города Адыгейск и используя забавные приложение для хорошего настроения.\nВ разделе общение, вы сможете найти людей из города Адыгейск близких Вам по духу и образу жизни для приятного общения.\nТакже, можно вести свой дневник, организовать группу или сделать сообщество, например: "Моя страница город майл Адыгейск"; "Красивые фото женщин и девушек из города Адыгейск"; "Мои одноклассники из города Адыгейск" и любое другое сообщество - на Ваш вкус!\nБесплатные знакомства без регистрации для серьезных отношений в городе: Майкопе (Адыгее), Гиагинской, Шовгеновском, Тульском, Каменномостском, Яблоновский, Энем\nМы в поиске по запросам: знакомства город Адыгейск, бесплатные знакомства без регистрации для серьезных отношений в городе Адыгейск, сайт знакомств Адыгейск, знакомства моя страница Адыгейск, знакомства вход Адыгейск, знакомства без регистрации Адыгейск, Адыгейск Site Dating Ru, бесплатные знакомства Адыгейск.\n- Популярный сайт знакомств в городе Адыгейск Love ru (Лав ру) - предлагает Вам уникальную и бесплатную возможность начать реальные знакомства;\n- Бесплатный сайт знакомств без регистрации в городе Адыгейск Знакомства ру - сайт для серьезных отношений и любви;\n- Крупнейший бесплатный сайт города Адыгейск Знакомство майл ру - сайт с самой большой базой РЕАЛЬНЫХ анкет в городе Адыгейск и по всему миру.


ШIуагъэ къытэу уадэлэжьэн фае ШIуагъэ къытэу уадэлэжьэн фае » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Новости » ШIуагъэ къытэу уадэлэжьэн фае ШIуагъэ къытэу уадэлэжьэн фае\nЗыныбжь имыкъугъэхэм яIофыгъохэм ыкIи яфитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэм афэгъэзэгъэ республикэ комиссием зичэзыу зэхэсыгъо иIагъ. Ащ хэлэжьагъэх Адыгэ Республикэм и Премьер-министрэ игуадзэу, комиссием ипащэу Наталья Широковар, министерствэ ыкIи комитет зэфэшъхьафхэм ялIыкIохэр. Зыныбжь имыкъугъэхэм яIофыгъохэм ыкIи яфитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэм афэгъэзэгъэ республикэ комиссием зичэзыу зэхэсыгъо иIагъ. Ащ хэлэжьагъэх Адыгэ Республикэм и Премьер-министрэ игуадзэу, комиссием ипащэу Наталья Широковар, министерствэ ыкIи комитет зэфэшъхьафхэм ялIыкIохэр.\nЗыныбжь имыкъугъэхэм яIофыгъохэм ыкIи яфитыныгъэхэр къэухъумэгъэнхэм афэгъэзэгъэ республикэ комиссием зичэзыу зэхэсыгъо иIагъ. Ащ хэлэжьагъэх Адыгэ Республикэм и Премьер-министрэ игуадзэу, комиссием ипащэу Наталья Широковар, министерствэ ыкIи комитет зэфэшъхьафхэм ялIыкIохэр.\nIофыгъо шъхьаIэу зытегущыIагъэхэм ащыщых зыныбжь имыкъугъэхэм бзэджэшIагъэу зэрахьэхэрэм ылъэныкъокIэ Iофхэм язытет, обществэмкIэ щынагъо къэзытырэ бзэджэшIагъэу Iэтахъохэм зэрахьэхэрэр профилактикэ шIыгъэнхэр ыкIи кIэлэцIыкIухэр псыуцупIэхэм ащыухъумэгъэнхэмкIэ еджапIэхэм IофшIэнхэр зэрэзэхащэхэрэр.\nАР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ общественнэ рэхьатныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ полицием ипащэ игуадзэу Андрей Федосеевым къызэриIуагъэмкIэ, зыныбжь имыкъугъэхэм бзэджэшIагъэу зэрахьагъэхэм япчъагъэ тиреспубликэ къыщеIыхыгъ. БлэкIыгъэ илъэсым мы лъэныкъомкIэ бзэджэшIэгъэ 87-рэ зэхафыгъ, 2017-рэ илъэсым егъэпшагъэмэ, а пчъагъэр процент 34,6-кIэ нахь макI. Арэу щытми, Красногвардейскэ, Тэхъутэмыкъое ыкIи Шэуджэн районхэм ащыпсэухэрэ Iэтахъохэм хэбзэукъоныгъэу зэрахьагъэхэм япчъагъэ ащыхэхъуагъ.\nЗэфэхьысыжьэу ашIыгъэхэм къызэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, зыныбжь имыкъугъэхэм нахьыбэу зэрахьэхэрэ бзэджэшIагъэхэр тыгъоным епхыгъэх: зыгорэм имылъку къышIуатыгъугъэу хъугъэ-шIэгъэ 64-рэ, хъункIэн бзэджэшIэгъи 3, ешъуагъэхэу бзэджэшIэгъи 4 зэрахьагъэхэу агъэунэфыгъ. БлэкIыгъэ илъэсым Iэтэхъо 85-мэ уголовнэ Iофхэр къафызэIуахыгъэх, ахэм пшъэшъэжъыи 6 ахэт. Нэбгырэ 85-мэ ащыщэу 35-р гурыт еджапIэхэм якIэлэеджакIох, 12-р апшъэрэ ыкIи гурыт гъэсэныгъэ зыщызэрагъэгъотырэ еджапIэхэм ястудентых.\nЗыныбжь имыкъугъэхэм алъэныкъокIэ зэрахьэгъэ бзэджэшIагъэхэм япчъагъэ проценти 8,7-к1э нахьыбэ хъугъэ. Проценти 106-м кIахьэу бзэджэшIагъэхэр нахьыбэу зыщызэрахьагъэу къыхагъэщыгъэр Мыекъопэ районыр ары. 2019-рэ илъэсым щылэ мазэм и 1-м ехъулIэу зыныбжь имыкъугъэхэу бзэджэшIагъэ зезыхьэгъэ нэбгырэ 204-рэ ыкIи якIэлэцIыкIухэм япIункIэ зипшъэрылъхэр икъоу зымыгъэцэкIэхэрэ ны-ты 109-рэ учетым хэтых. Мыхэм алъэныкъокIэ административнэ хэбзэукъоныгъэ 1832-рэ агъэунэфыгъ, ны-ты 1498-мэ административнэ Iофхэр къафызэIуахыгъэх.\nАндрей Федосеевым къызэриIуагъэмкIэ, 2018-рэ илъэсым зыныбжь имыкъугъэхэм бзэджэшIагъэу зэрахьагъэхэм япчъагъэ къеIыхыгъэми, 2019-рэ илъэсым ищылэ мазэ нэбгыри 9-мэ зэрахьэгъэ бзэджэшIагъэхэм япчъагъэ 10-м нэсыгъ. БлэкIыгъэ илъэсым мыщ фэдэ иуахътэ а пчъагъэр 5 хъущтыгъэ. Джащ фэдэу бзэджэшIэгъэ хьылъэ гъогогъуи 2 зэрахьагъ.\nМы лъэныкъомкIэ министерствэм иIофышIэ щысэхэр къыхьыгъэх. 2019-рэ илъэсым щылэ мазэм и 5-м поселкэу Яблоновскэм щыпсэурэ зыныбжь имыкъугъэ Р. Сагариевыр гражданинэу Е-м зыфэгубжым, ышIэзэ ипсауныгъэ зэрар рихыгъ. Мы IофымкIэ зыныбжь имыкъугъэм уголовнэ Iоф къыфызэIуахыгъ. УплъэкIунхэм къызэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, 2017-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Iэтахъор учетым хэт. Джащ фэдэу 2019-рэ илъэсым щылэ мазэм и 23-м Мыекъопэ районым ит поселкэу Удобнэм щыпсэурэ зыныбжь имыкъугъэ В. Дерновар янэу Е. Перегудовам шъэжъыекIэ пчъагъэрэ хэпыджагъ, уIэгъэ хьылъэхэр тырищагъэх, ащ уголовнэ Iоф къыфызэIуахыгъ. Мыщ фэдэ хъугъэ-шIагъэхэм къагъэлъагъо зыныбжь имыкъугъэхэм пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэр икъоу зэрадызэрамыхьэхэрэр, социальнэ кIэлэегъаджэхэм ыкIи психологхэм яIофшIэн шIуагъэ къытэу зэрэзэхамыщэхэрэр. Унагъом илъ зэгурымыIоныгъэр нахь псынкIэу къызыхэбгъэщкIэ, гумэкIыгъор нахь дэгъэзыжьыгъошIу зэрэхъущтым щэч хэлъэп.\nЗыныбжь имыкъугъэхэм алъэныкъокIэ тиреспубликэ икриминогеннэ зытет уигъэрэзэнэу зэрэщымытым, джащ фэдэу шъоным ыкIи наркотикхэм Iэтахъохэр ащыухъумэгъэнхэм афэшI 2019-рэ илъэсым мэзаем и 11-м къыщегъэжьагъэу и 22-м нэс оперативнэ-пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэу «Быт-Алкоголь» зыфиIорэр АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ республикэм щызэхещэ.\nЗыныбжь имыкъугъэхэм яIофыгъохэмкIэ муниципальнэ комиссиехэм яIофшIэн нахь агъэлъэшынэу, Iэтахъохэм алъэныкъокIэ бзэджэшIагъэхэр зэрамыхьанхэмкIэ пэшIорыгъэшъ Iофтхьабзэхэр шIуагъэ къытэу зэхащэнхэу Наталья Широковам унашъо афишIыгъ. Джащ фэдэу зэгурыIоныгъэ зэрымылъ унагъохэм, зянэ-зятэхэр зэхэмысыжьхэм ыкIи кIэлэцIыкIухэм алъыплъэрэ унагъохэм гъэлъэшыгъэ шIыкIэм тетэу анаIэ атырагъэтынэу къариIуагъ.\nАР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ и Министерствэ иIофышIэу Нэгъырэкъо Алый къызэриIуагъэмкIэ, блэкIыгъэ илъэсым муниципальнэ комиссиехэм яучет хэт Iэтэхъо 23-мэ, АР-м хэгъэгу кIоцI IофхэмкIэ и Министерствэ зыныбжь имыкъугъэхэмкIэ иучет хэт нэбгырэ 17-мэ, социальнэ щынагъо къэзытырэ Iэтэхъо 62-мэ ыкIи гъот макIэ зиIэ унагъохэм къарыкIыгъэ кIэлэцIыкIу мини 2-рэ 600-мэ лагерьхэм защарагъэгъэпсэфыгъ.\n— Зыныбжь имыкъугъэхэм уадэлэжьэныр Iоф псынкIагъоу щытэп, ащ уемыгугъоу Iофым упылъын плъэкIыщтэп. АР-м и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат пчъагъэрэ ар зэхэсыгъохэм къащеIо. Анахьэу тынаIэ зытедгъэтын фаер зыгъэпсэфыгъо лъэхъаным шIуагъэ къытэу Iэтахъохэм яуахътэ агъэкIоныр ыкIи ахэм IофшIэн къафэгъотыгъэныр ары. Профилактикэ учетым хэтхэр нахьыбэу зэхэщэкIо IофшIэнхэм акIэгъэгушIугъэнхэ, джащ фэдэу кIэлэцIыкIухэр зыпIунхэу къаIызыхыгъэ, ахэм алъыплъэрэ унагъохэм зэрифэшъуашэу тынаIэ атедгъэтын фае, — къыкIигъэтхъыгъ Наталья Широковам.


Хьасанэкъо Мурат: «Туриндустриемрэ къэралыгъо хэбзэ къулыкъухэмрэ зэпхыныгъэ зэдыряIэу Iоф зыщызэдашIэрэ шъолъырхэр ары зекIохэм нахь къыхахыхэрэр» — Адыгэ макъ\nХьасанэкъо Мурат: «Туриндустриемрэ къэралыгъо хэбзэ къулыкъухэмрэ зэпхыныгъэ зэдыряIэу Iоф зыщызэдашIэрэ шъолъырхэр ары зекIохэм нахь къыхахыхэрэр»\nУФ-м и Къэралыгъо Думэ физическэ культурэмкIэ, спортымкIэ, зекIонымкIэ ыкIи ныбжьыкIэ IофхэмкIэ и Комитет хэтэу Хьасанэкъо Мурат Урысые политическэ партиеу «Единэ Россием» пшъэрылъэу къыгъэуцугъэр ыгъэцакIэзэ, партием и Тхьаматэу Д.А. Медведевым ишъолъыр общественнэ приемнэу Адыгеим щыIэм зэпэIудзыгъэ шIыкIэм тетэу зэдэгущыIэгъу цIыфхэм щадыриIагъ. ЗекIоным епхыгъэ Iофыгъохэр арых анахь шъхьаIэу къаIэтыгъэр.\nIофтхьабзэр окIофэ парламентарием нэбгырэ заулэм зыкъыфагъэзагъ. ЦIыфхэм анахьэу анаIэ зытырадзагъэр къэралыгъо кIоцIым зыщызгъэпсэфырэ цIыфхэм ащэфыгъэ путевкэхэм атефагъэм изы Iахь къафызэкIагъэкIожьынымкIэ амалэу щыIэхэр ары.\n— УФ-м и Правительствэ и Тхьаматэу Михаил Мишустиныр зыкIэтхэгъэ унашъор гъэцэкIагъэ зэрэхъущтыр цIыфхэм ашIогъэшIэгъон. Ащ къызэригъэнафэрэмкIэ, Урысыем ичIыпIэ зэфэшъхьафхэм защызгъэпсэфыхэрэм ащэфыгъэ путевкэхэм атефагъэм изы Iахь къэралыгъом афызэкIигъэкIожьызэ ышIыщт. Унашъом игъэцэкIэн сомэ миллиард 15 пэIуагъэхьанэу агъэнафэ. ГущыIэм пае турым ыуасэ сомэ мин 25-м къыщежьэмэ, зекIом сомэ мини 5 фызэкIагъэкIожьыщт. Сомэ мин 50-м щегъэжьагъэу зытыгъэхэм —сомэ мини 10, сомэ мин 75-м щыублагъэу пэIузгъэхьагъэхэм — сомэ мин 15 къаратыжьыщт. Мы унашъом, УФ-м и Президентэу Владимир Путиным къыгъэнэфэгъэ нэмыкI пшъэрылъхэм ягъэцэкIэн шIогъэшхо къызэратыщтым сицыхьэ телъ, цIыфхэми ар зэхашIэщт, — къыхигъэщыгъ Хьасанэкъо Мурат.\nДжащ фэдэу Ростов хэкум щыпсэурэ унагъом исхэр поселкэу Гъозэрыплъэ икIэу Лэгъонакъэ екIурэ автомобиль гъогур шъолъырым зэришIырэмкIэ республикэм ипащэхэм ыкIи гъогу хъызмэтым иIофышIэхэм афэразэхэу закъыфагъэзагъ.\n— Туриндустриемрэ къэралыгъо хэбзэ къулыкъухэмрэ зэпхыныгъэ зэдыряIэу Iоф зыщызэдашIэрэ шъолъырхэр ары зекIохэм нахь къыхахыхэрэр. Сигуапэу къыхэсэгъэщы мы аужырэ илъэсхэм Адыгеим къэкIорэ хьакIэхэм япчъагъэ нахьыбэ, зекIоным ылъэныкъокIэ тиреспубликэ нахь хъопсагъо зэрэхъугъэр, — къыIуагъ Хьасанэкъо Мурат.\nУФ-м и Федеральнэ ЗэIукIэ и Къэралыгъо Думэ идепутат иIэпыIэгъу.\nПредыдущая Анахь дэгъухэм ахэтых\nСледущая Адыгеим и ЛIышъхьэ псэупIэу Каменномостскэм хэхъоныгъэ ышIынымкIэ пшъэрылъхэр къыгъэуцугъэх