ЩэшIэ Аслъан: IОТЭЖЬХЭР »\nМы Iотэжьыр зыпкъ къикIэу стхыгъэр сишъау. БэмышIэу, тIэкIу зыкъэтплъыхьанэу тыдэкIыгъэу, мырэущтэу къысэупчIыгъ:\n– Нарэ горэ къыпфэсIотэна?\n– Сыда къэмыIотэн? – зысэIом, къыригъажьи, зытIущ горэ къыIотагъ.\n– Щхэны дэдэх пIонэу щытыхэп, арыба? – ыIуи, къыкIэупчIэжьыгъ.\n– Зи ялажьэп, боу дэгъух, – сыщхыпцIыгъ.\n– Ащыгъум, – ыIуагъ сишъао, – сэр-сэрэу къэсыугупшысыгъэ горэ къыпфэсIотэщт.\n– КъэIуатэба адэ.\nШъыпкъэу пIощтымэ, шъэожъыем гъэшIэгъон горэхэр къызэриIотэн ылъэкIыщтыр бэшIагъэ зысшIэщтыгъэр. Ау джынэс нарэ къэсыугупшысыгъ ыIуагъэу зэхэсхыгъэпти, гущыIэ блэсымыгъэкIэу седэIугъ.\n– Янэрэ ыкъорэ, – къыригъэжьагъ сишъао, – тучаным зычIахьэхэм, шъэожъыер ным еупчIыгъ:\n– Чупа-чупс къысфэпщэфына?\n– Къыпфэсщэфын, – къыриIожьыгъ адрэм.\n– Хьау, ащыгъум киндер-сюрприз сыфай, – кIэгъожьыгъ шъэожъыер.\n– Арыми дэгъуба.\n– Хьау, шоколад конфетхэу къэмланмэ адэлъхэм сафай!\n– Дэгъу, сицIыкIу.\n– Хьау, мыщ фэдэ тортмэ нахьышIу, – ыIуи, анахь иным Iапэ фишIыгъ.\n– Дэгъу, – ыIуагъ янэ джыри.\n– Мары, мыри игъусэу, – ригъэлъэгъугъ.\n– Уфаемэ, сишъау, – къыриIожьыгъ янэ, – чупа-чупси, киндери, шоколади, торти къызэдэсщэфын.\n– Хьау, – ыIуагъ ыкъо ар зызэхехым, – зыми сыфэежьэп.\n– Сыда адэ?\nКъызеухым сыщхыгъэп, сыда пIомэ зэхэсхыгъэр лъэшэу згъэшIэгъуагъэ.\n– Ари щхэн дэдэп, арыба? – ыIуи, къысэупчIыгъ.\n– Хьау, щхэнын фае.\n– Ары шъхьае, о ущхыгъэп.\n– Сэ щхэны къысшIошIы. Ау угу джэнджэш илъымэ, уилэгъухэу ныбджэгъубэ сиI, ахэмэ къафэсIотэнышъ, къэсшIэщт щхэными мыщхэными, – Iуагъэ дэсшIыгъ сишъао. Ары мыр джыдэдэм къызкIышъуфэсIотагъэри.\nРуслъан цIыкIум пчыхьэ къэс:\n– МэшIоку гъогум тыгъакIоба, – еIошъ, ятэ регьэзы.\nУцым хэкIокIэгъэ лъэс лъэгъо бгъузэу, чъыгхэр къыухьэзэ мэзым пхырыкIырэмкIэ мэшIоку гъогум екIух.\nСыд шъуIуа шъаом ыгу къихьэрэр, уц лъагэмэ къахэкIыгъэу, гъучI гъогур зэнкIабзэу, ар тыгъэм пэлыдэу зилъэгъукIэ?\n– КъэошIэжьа, – еIо, мэшIокоу блэкIырэм лъыплъэзэ, – мыщ фэдэмкIэ хыIушъом тызэрэкIогъагъэр?\n– Адэ джыдэдэми тыгъакIоба.\n– Ары, – ыдэрэп ятэ, – ар зичыжьагъэм хэта джы бгъэкIощтыр?\n– Чыжьэп ар, – егъэшIагъо ыкъо, – узщитIысхьащтым унэсыныр ары чыжьэр нахь, зэ узифэкIэ, адрэр благъэ.\nМэшIокур блэчъыгъ, Iугъуи сапи ыужыкIэ къымыгъанэу.\nШъэожъыер ным фэмычъыеу щылъ. Яни, зыгорэ еIулIэжьышъ, ыкъо кIэрыс.\n– Уфая, – еIо ошIэ-дэмышIэу сабыим, – къыпфэсIотэщт пшысэ?\nКъырегъажьэшъ, къеIуатэ урыс ныо цIыкIу горэм коц тIэкIу ышыпи, ар ыхьаджи, етIанэ тхьацур ыпши, хьалыгъу хъурэе цIыкIоу Колобок зыцIэр зэригъэжъагъэр.\nШъхьангъупчъашъхьэм ыгъэучъыIынэу зытырегъэуцом, ащ зыригъэукIорэехи, мэзым зэрэхэлъэдэжьыгъэр. ХьэкIэ-къуакIэмэ ар зэраIукIагъэр, ахэмэ зэраIэкIэкIыжьыгъэр — зэкIэри дэгъоу зэригъэкIоу къыIотагъ.\nБаджэуи а хьалыгъур зыдырын фаем нэси, ащи IэкIигъэфагъэп.\n– Баджэми зыригъэшхыгъэп, ара, сишъау? – къеупчIыгъ янэ.\n– Мэз чIэгъым укIорэйзэ щычъэгъэ хьалыгъур ушIоигъэти, фэягъэп, – риIожьыгъ Асфар.\nЧъыгым тхьапэхэр, пкIышъхьэ-мышъхьэ тIыргъуагъэмэ афэдэхэу, зырыз-тIурытIоу пэсысыхьэх. Аминэт янэ деIэ, пкIэшъэ гъугъэхэр еугъои.\n– Нан, – еIо ащ тхьагъэпцIэу, – хырыхыхьэ тызэдегъашI.\n– Дэгъуба адэ.\n– Бзыуитф щысыгъ. Ахэмэ чэтыур ахэбани, зыр къыубытыгъ. Тхьапш къэнагъэр?\n— Тэрэзэп, тэрэзэп! — къэгушIо ыпхъу цIыкIу.\n– Зыр чэтыум ышхыгъ, адрэхэр быбыжьыгъэх. Зи къэнагъэп.\n– Ара? – ыгъэшIагъо фэдэу зешIы янэ. – Ащыгъум сэри къысэдэIу. Унагъом пшъэшъитIурэ шъэуитIурэ иI. Нэбгырэ тхьапша унагъор зэрэхъурэр?\n– ПлIы, – къызIуепхъоты пшъэшъэ цIыкIум.\n— Ори къэпшIагъэп, — мэщхыпцIы янэ.\n– СабыиплIымэ нырэ тырэ яIэн фаеба?\nПшъэшъэжъыер янэ къыIуагъэм зэрегупшысэрэр хэпшIыкIэу, Iэсагъэу тIэкIурэ щэты. Янэ ащ пымылъыжь фэдэу, IофшIэныр регъэжьэжьы.\n– Нан, – еIошъ, адрэм янэ иджэнакIэ къекъудыи, – ахэмэ тэтэжъырэ нэнэжъырэ ахэплъытэн фая, хьауми ахэр унэгьо шъхьафха?\nТыдэ мазэр кIора?\nЯтэжърэ икъорылъф Щамилрэ мэзым хэтхэзэ, мэзахэ хъугъэ. Мазэм къыгъэнэфэу шъофым къихьажьыгъэх. ТIэкIурэ загъэпсэфыгъ.\n– Мазэр щыт, ошъуапщэр макIо, – ыIуагъ Щамилэ.\n– Хьау, адрэри мыдрэри зэфэшъхьафэу макIох, – къыгъэтэрэзыгъ ятэжъ.\n– Щыт нахь ар, – Iапэ фишIыгъ сабыим. – Куамэмэ ашIонагъэмэ сшIэрэп...\nЯтэжъ етIысылIи къыфиIотагъ ошъуапщэр жьыбгъэм огум зэрэщифырэ шIыкIэр, ЧIыгури Мазэри зэрэхъураехэр, Мазэм мыуцоу ЧIыгур хъурэябзэу къызэрикIухьэрэр, Тыгъэм епхыгъэхэу ахэр къызэрекIокIыхэрэр.\nЩамилэ ятэжъ къыIорэм едэIугъ. Зежьэжьхэм, бэрэ мазэм лъыплъагъ. ЕтIанэ ыгъэшIагъоу къызIуипхъотыгъ:\n– КъызгурыIуагъ джы, тэтэжъ, – ыIуагъ. – Мазэр тэ тыздэкIорэм къэкIо!\nЯдэжь зынэсыжьыхэм, янэжъ къыфиIотагъ мэз мэзахэм мазэр къыхащыжьи, ядэжь къызэращэжьыгъэр.\nЯтэжъ ыIуагъэхэри ыушъэфынэу ыдагъэп. Ау сабыим игущыIэхэр къыгъэшъыпкъэжьэу, шъхьаныгъупчъэм уиплъымэ плъэгъунэу, мазэр ашъхьагъы итыгъ.\nАрамбый, илъэситф нахь ымыныжьыми, ицIэджэгъоу ядэжь къихьэрэм фэдэу, гъэхъагъэхэр спортым щишIынэу еIо. Ау бэнэныр икIасэп, футболэу ятэ блимыгъэкIырэр, ежьыри ыгу хэпкIагъ.\nМыбэнэшъунэу арэп, илэгъухэм зыгорэмкIэ къаигъэ зыфэхъухэкIэ, псынкIэу аришIэн егъоты. Джаущтэу футболымкIи, шъофым ит футболист бэнакIохэр армырэур, къэлапчъэм Iутым нахь лъэплъэ, ежьыри ащ зызфегъадэ.\nДжы ежь-ежырэу футбол решIэн ылъэкIынэу анэ-ятэмэ тын лъапIэ къыфашIыгъ. МэгушIо, еплъы, къыштэн фалI шхьаем, а къыфахьыгъэм ыцIэ къымыIошъоу зэтенагъ. ЕпIон плъэкIыщтыр ыгу илъ, ау тIуми язэу нахь тэрэзыр ышIэрэп.\n– Сыда мы къысфэшъущэфыгъэр? - хъоршэрыгъэ тIэкIу хэлъэу, яупчIы шъэожъыер.\n– Плъэгъурэба? Iэгуау! - ятэ иджэуап зэхехы.\n– Iэгоона, ма? Пырагу нахь, - къеIо яни. - IэкIэ урешIэнэу щытымэ – Iэгуау. ЛъакъокIэ уреощтмэ – пIырагу. Футболба узэшIэщтыр?!\nКъаIощтыр ымышIэу щытыгъэп Арамбый. БэшIагъэ гу зылъитагъэр: янэ риIорэр – пIырагу, ятэ – Iэгуау. Ежь сабыим аримыгъэшIэгъэ закъор – къэлапчъэм Iутынэу фай, IэкIи, лъакъокIи решIэнэу фитыщт.\nБэрэ егупшысагъэп, сыда пIомэ, дахэу жъыоу, мэ IэшIу пихэу, узэригънэцIыщтыгъ.\n– Мячым сырыджэгу хъущта? - ыIуи яупчIыгъ.\n– Адэ хъун, - яни яти, зэдырагъаштэу, къыраIожьыгъ. - Арыба къызкIыпфэтхьыгъэри!\nАщ лъыпытэу ыпхъуати, щагум, ишъэогъухэм алъыхъоу, дэуцуагъ…\n– Нан, къыуасIомэ, зыгорэ къысфэпщэфына?\n– Сыд, нынэ, узыфаер?\n– Шы сыфай, – ыIуагъ Нэшхъо цIыкIу, – къысфэщэф.\nНашхъу пшъэшъэжъыем зыфыраIощтыгъэр, ыгу зыхэбгъэкIыкIэ, ынапIэхэр ридзыхыхэти, ынэ шхъонтIитIу нэбзыцмэ джыдэдэм къапызынхэшъ, нэпсымэ афэдэхэу, нэгушъхьэмэ къячъэхыщтых пIонэу уапашъхьэ итыщтыгъэшъ ары. Пшъэшъэ зэкъуагъ Нашхъо.\n– Сыд, сэIо, мыщ зэхиIухьэрэр? – ыдагъэп янэ, – упшъэшъэжъыеу сыда шым епшIэщтыр?\n– Сыпшъэшъэжъыемэ шIагъуа? – фытекIыгъэп сабыир, – шы сиIэн сыфитыба джы?\n– КIо адэ! Уятэ еIу, – ныр пщэрыхьэщтыгъ, гущыIэным уахътэр ригъэхьынэу фэягъэп, – егъэщэф джащ!\nПшъэшъэ цIыкIур, къызэрэригъэжьэщтыр ымышIэу, ятэ ыпашъхьэ тIэкIурэ итыгъ.\n– Тат, къо уиIэнэу уфая? – еупчIыгъ.\nЗэхихыгъэр зыфихьыщтыр ымышIэу, адрэр гъэзетэу заджэрэм къышъхьарыплъыгъ.\n– Къор сыдкIэ сищыкIагъ, сипшъашъ? – еджэным пидзэжьыгъ ятэ.\n– Щэфы, – сабыим ынэбзыцмэ, ынэ инымэ афэдизыхэу, нэпсыхэр апысыгъэх.\n– Къолыр тымышхэу, къом сыд рытигъэшIэщт мыщ? – ыIуи, пщэрыхьапIэм итым зэхихынэу, къыIуагъ тым. АдыкIэ макъи-лъакъи къиIукIыщтыгъэп.\n– Шы сыфаешъ ары! – къыIуиутыгъ пшъэшъэжъыем.\n– Ара зыфапIорэр?!.\n– Азмэт сищэнэу еIошъ, – пшъашъэм ягъунэгъу шъэожъыер ары зигугъу ышIыщтыгъэр, – сыдэкIонышъ, джар къо шъуфэхъунэу селъэIущт...\nГъым хэтэу ахэр къыIуагъэхэти, янэу къачъи зэзыубытылIагъэмрэ ятэу гъэзетыр зыдихьыщтыр ымышIэу апашъхьэ итыгъэмрэ зэхахыгъэр тэрэзэу къагурыIуагъэми ашIагъэп.\nКъэплъан икъэгъэгъэ Iэрам\nКъэплъан кушъхьэфачъэр икIас. Ащ щэрэхъищ зыкIэт кушъхьэфачъэм фэдэ иI. БэшIагъэ ар зыфащэфыгъэр, тIэкIу ежьыркIэ цIыкIущи хъугъэ. Иныбджэгъумэ щэрэхъитIу акIэтэу кушъхьэфачъэхэр яIэ хъугъэми, ежь мыдрэр ипхъэтэпэмыхьэп, фэсакъы, ренэу хъэдэн шынэкIэ телъэкIыхьэ, ятэ тэот къыIихыгъэу, зищыкIэгъэ чIыпIэхэм ащефэ.\nИкIас етIани Къэплъан ятэрэ ежьыррэ пчыхьэм жьы къабзэ къащэнэу зэдыдэкIынхэу. Ежь икушъхьэфачъэ тесы, ятэ лъэсэу макIо. Къэлэ гъунэм щэпсэух, мэзыр апэчыжьэп, зыдэкIыхэкIэ, е шъофым ехьэх, е мэзгъэхъунэм екIух. Ащ фэдэу дэкIыхэрэм къэс янэ ыгъэгушIонэу еIошъ, Къэплъан губгъо къэгъагъэхэр къеугъоих, Iэрамышхо ыIыгъэу унэм къэкIожьы.\nШъэожъыем бэрэ ыгу къелъадэ: «Сятэрэ сянэрэ нэмыкIыгъэхэмэ, сыд фэдэу щытыщтыгъэха?» Загъорэ ащ фэдэ пкIыхьапIи елъэгъу, чэщ гузэгоу къэлъатэуи къыхэкIы. Фаеп ахэр нэмыкIы хъунхэу, лъэш дэдэу шIу елъэгъух.\nМары джыри Къэплъанрэ ятэрэ мэзгъэхъунэм щыIагъэхэу, зэдэгущыIэхэзэ къэкIожьых.\n– Тат, – еIо Къэплъан иныбджэгъухэу якушъхьэфачъэмэ акIэрытхэм къябгъукIозэ, – мы кIалэхэр, сикушъхьэфачъэ сытесэу сызалъэгъукIэ, сшIэрэп мырэущтэу лъэшэу къызкIысэплъыхэрэр.\n– Сыда къызкIыоплъыхэрэр?\n– СэIоба, – теIункIэ Къэплъан, – сшIэрэп.\n– Адэ о умышIэрэмэ, сэ сыд фэсшIэн, – тыми къызтыригъахьэрэп. – Орыба мыхэр зиныбджэгъухэр.\nКъэплъан кIырыоу егъэчэрэгъу педалыр. Къэлапчъэу ятэ фыIуихыгъэм псынкIэу дэлъэдэжьы. Щагум машинэу дэтым ечъалIэ.\n– Тат, тимашинэ дэгъу, арыба? – къеупчIы Iапэ фишIызэ.\n– Тимашинэ угу рехьы, арыба?\n– Ары, Къэплъан.\n– Ау мыщ нахьи нахь дэгъухэри щыIэх.\n– ЩыIэх адэ, сишъау.\n– Ахэр тэтыем нахь лъэшэу угу рехьыха?\n– Нахь дэгъумэ, сыгу рихьын адэ.\n– Ины сызыхъукIэ, джащ фэдэу, тэтыем нахь угу рихьынэу, пфэсщэфыщт, – ыIуи, Къэплъан къэгъагъ Iэрамыр янэ унэм фырихьажьыгъ.\nКимэ икъэщэн закъу\nАсе цIыкIу зыгорэ зэрэмытэрэзыр бэшIагъэ къызгурыIуагъэр. Инысхъапэу МарьянэкIэ ежь нанэмэ, ты исабый имыIэу къекIы. Ежьыр зыпштэкIэ, тати, нани иI. Игъунэгъу шъэожъыеу Кимэ ащкIэ къекIущтыгъэ шъхьае, къыбдэджэгуна мор, имашинкэмэ ащэхъу зыми фэеп!\nМы аужыпкъэрэ мэфищым Кими къин хэт. Ари къэщэн Iофым лъэшэу егупшысэ. ИпIэкIоржъыеу къызхэкIыжьыгъэ зэрэзэIэмых, машинкэ цIыкIухэу иныбджэгъумэ афигъэцэкIэжьыгъэхэр анэмысэу щылъ, иджэгуалъэхэр итэкъухьагъ, ежь щыс.\nМэфищыкIэ узэкIэIэбэжьмэ яунагъокIэ, джэгум хэплъэнхэу, чылэм кIогъагъэх. Джау игупшыси къыщежьагъ. Икъош нахьыжъмэ ащыщ горэм нысэм нэшIукIэ зереплъырэр зелъэгъум, къеупчIыгъ:\n– Сыд, Ким, къэпщэн горэ ахэолъагъуа?\nКъэщэн Iофыр джы нэс ыгу къихьэгъагъэп шъэожъыем. Мыдрэр зызэхехым, ыгучIэ изыгъ: «Шъыпкъэ, зэкIэмэ къащэмэ, сэри зэгорэм къэсщэн фаеу хъущтба?» Ыни сурэтыр къыкIэуцуагъ – ежьыррэ, ежь зэрэшъэожъыеу, «нысэ цIыкIу» зыфаIоу, ау цIыкIу Iоф зимыIэрэ къэзэрэщагъэхэу, зэготхэу. Ащ фэдэ сурэттехыгъэр – янэрэ ятэрэ аIэхэр зэрэIыгъхэу ядэжькIэ щыряI.\nКъыщэнэу фэягъэп Кимэ. НэшIукIэ нысэм еплъыжьыни ылъэкIыжьыгъэп. Сыда ар зэрищыкIагъэр? Янэрэ ятэрэ дэгъу дэдэу адыщыI. Ахэмэ сыд пае къахищэн фая «нысэ цIыкIу» зыфаIоу, къыздикIыгъэр ымышIэрэр? Кимэ янэ зыкIи нахь цIыкIоп ар!\nЕтIанэ тIэкIу-тIэкIоу а гупшысэми зыригъэсагъ. ЗыкIэ, къэщэн Iофыр ежьыркIэ джыри жьы, апэ ины хъун фае. ЕтIанэ, нысэр мощ фэдизэу шIоиныщтэп, сыда пIомэ, ежьыри ины хъущт. Къэнэрэ закъор – уимынэIуасэр сыд пае уиунэ къипщэн фае?\nДжаущтэу щысы пэтызэ, ошIэ-дэмышIэу Асе цIыкIу, игъунэгъур ыгу къэкIыжьыгъ. Шъэожъыер къэгушIуагъ – а зыр ары къекIущтыр. Егупшысагъ: «ТызэрэшIэ, зы садик тызэдакIо, ренэу нысхъапэмэ зэрадэджэгурэ закъор фэмылъэгъущтмэ».\nБэрэ ащ ыуж ехъырэхъышэу щысыжьыгъэп, кIуи занкIэу риIуагъ:\nАдрэм ынапIэхэр ридзыххи, къыриIожьыгъ:\n– Дэгъу, Ким, сыкъыбдэкIон.\nIофыр гъэцэкIагъэ зэрэхъугъэм тетэу Кимэ тэджыжьыгъэп, тIэкIурэ дэджэгу фэдэу зишIыгъ. ЕтIанэ, ядэжь зэчъэжьым, имашинкэхэр, быракъхэр къарыщхэу, нысащэ кIохэу кIыхьэу зэхигъэуцуагъ.\nПшъэшъэжъыери гушIуагъэ. РиIуагъ и Марьяни: «Джы умыбзэджэжь нахь, уятэ узэрэмыдаIор зэхихыжьымэ къекIунэп!»\nКъалэм чылэ дэсыжьба?\nСаидэ къызытэджыжьыгъэр бэшIагъэ, адрэ мафэмэ ялъытыгъэмэ нахь пас. Тыгъопчыхьэ ащ гушIогъошхо иIагъ, ипхъорэлъфэу Дианэ, къалэм къикIи, хьэкIакIо къыфэкIуагъ. Пшъэшъэжъыем ыцIэ шъыпкъэр Дарихъан шъхьае, ежьыри янэ-ятэми ар агу римыхьэу – фэзыусыгъагъэр янэжъ ары – мыдрэмкIэ зэблахъугъагъ. Джаущтэу нэмыкIыцIэ иIэми амышIэу, къалэм къыщеджэх. Къуаджэр ары ыцIэ шъыпкъэр зыщыраIорэр.\nСаидэ ихьакIэ къэущыфэ ежэу модыкIи мыдыкIи кIуагъэ, ау лагъэу IэшIу-IушIухэр зэрылъым зэрэзыфикъудыирэм фэдэу, Дарихъан зэрылъ унэм еплъэ.\n– ИкIи, рэхьатэу гъэчъые, – янэ риIуагъэми, бэ темышIэу етIани къегъэзэжьы. Хьау, макъэ горэ илыягъэу ыгъэIурэп, Дарихъан къэзыгъэущыгъэри ежьырэп, пшъэшъэжъыем ян нахь:\n– Дарихъан! А нынэ, чылэр бэшIагъэ зытэджыжьыгъэр! О ущылъ...\n– ДарихъанкIэ укъысэмыдж сIуагъэба! ЕтIанэ, сычылэп сэ – сыкъал нахь! – ыIуи, зызэпыригъэзэжьын ыгу хэлъыгъ. Ау Саидэ ышъхьагъ итэу зелъэгъум, къэтIыси, IаплI къырищэкIыгъ.\nПшъэшъэжъыехэм янэнэжъ мызэгъогум исыгъэп, зыщисыми, ар тыдэми чIыпIэу зыщыIабэрэм зыгорэущтэу щизы мэхъу, хэкIуакIэ. Джащ пае щагум къыдахьэрэмэ ащыщхэр бэрэ гу лъамытэу блэкIых, етIанэ кIэлъыхъожь ашIыжьышъ, сэлам рахыжьы. Ау исы зыхъукIэ, чэмым ищэ нахь Iужъу, щхыур нахь пцIагъ, щыпс-пIастэр нахь IэшIу.\nДарихъан къикIыным ыпэкIэ унэм бэрэ къитыжьыгъ. Ятэ Тыркуем къыфырихыгъэ джэнэ къолэн зэкIужьыр къызыщилъагъ, ащ гъэмэфэ цокъэ псынкIэ плъыжьымрэ лъэпэд фыжьымрэ къыпилъхьагъэх. Аущтэу гъэпсыгъэу зыкъызегъэлъагъом, янэ:\n– Ал, мы пчъэIупэм къытеуцуагъэм, Тхьэм шъукъигъэшIыгъэмэ, моу зэ шъуеплъыба! – ыIуи, ыгъэшIэгъуагъ. Армырми, пшъэшъэжъыем зэкIэ лъэшэу еплъыщтыгъэх. Анахьэу етIани къахэщыщтыгъэр Саид.\n– Чылэм сыдкIэ къекIухэрэ мы къызыщыплъагъэхэр, Диан?\n– Сычылэп, сыкъал нахь сIуи, къыосIуагъэба! – плъыжьы хъугъэ пшъэшъэ цIыкIур.\n– КIо джары! КъэхъугъакIэмэ уздагъэгущыIэжьыщтэп джы, – закъыфигъэзэжьыгъ янэ бзылъфыгъэмэ.\nНэнэжъыр ащ дэжьым къэкIожьыгъэу къэлапчъэм Iутэу къэдаIоми зыми гу лъитагъэп. Зыщалъэгъугъэр имыхабзэу мэкъэ IэтыгъэкIэ къызэгущыIэр ары:\n– Сыда мыщ къежъугъаIорэр? Къалэм чылэ дэмысыжьы хъугъэу ара?\nДарихъан инэнэжъ зелъэгъум къэгушIожьыгъ, къыIуагъэр къыгурымыIопагъэми, ыгу зэрэхэкIыгъэр къышIагъ. Пэгъочъи зыIуидзагъ, ау ишIуагъэ къэкIуагъэп, ныор къэмыуцоу кIуи, иунэ цIыкIу итIысхьажьыгъ. Пшъэшъэжъыем нысхъапэу «мама» зыфиIоу фащэфыгъакIэр ыпхъуати ыуж ихьагъ. Саиди щаибжъэмрэ къалэм къырахыгъэ IэшIу-IушIухэмрэ ыIыгъыхэу инэнэжъ дэжь кIуагъэ.\nНыом лъэшэу ыгу хэкIыгъэми, псынкIэу щагъэгъупшэжьыщт а пшъэшъэ хъупхъитIумэ.\nНепэ къалэм хьэкIэ-къуакIэхэр гъучI хъэгъэшхомэ арысхэу къыдащагъэх. Къыздэхьагъэхэр цIыф ышIагъэп, пчэдыжьым къызэущхэм, зэкIэмэ алъэгъугъ: хъагъэмэ щэрэхъхэр акIэтыхэу, ахэр плIэмыеу зэхэтых – нэдэплъыпIэ ямыIэу шIыхьагъэх. Арысхэм уяплъынэу уфаемэ, ыпкIэ птынышъ удэхьащт нахь, нэмыкI шIыкIэ иIэп.\nАйдэмыр еджапIэм къызэрикIыжьыгъэм тетэу, къэбарэу щыIэр янэ фиIотагъ. Мэфагъэти, ятэ исыгъэп, ау пчыхьэм къызэкIожьым:\n– Сыд, кIэлэцIыкIухэр бгъэкIощтха? – ыIуи, ныр еупчIыгъ. Адрэм зи къыримыIожьэу, унэ зэжъу кIыхьэр къырикIухьыкIэу фежьагъ. Бзылъфыгъэр ащ лъыплъэу тIэкIурэ щысыгъ, ау зи къымыIуахэ зэхъум, ятIонэрэу еупчIыгъ:\n– Сыд адэ, силIытыгъужъ? – ыIуи.\nТыгъужъкIэ ренэу еджэщтыгъ ар Айдэмыр ятэ. Ащ фэдэ цIэр къызхэкIыгъагъэри гъэнэфагъэ — лъэкъуацIэу яунагъокIэ яIэр Тыгъужъ. Ау ным «лIытыгъужъ» зиIокIэ, а гущыIэм мэхьэнэ шъхьаф иIэ хъущтыгъэ — Iофэу лIым зыфекIолIагъэр адрэм къызэрэфимышIэщтыр къызэрэгурыIуагъэр ары.\nНэужым Айдэмыр янэ зеупчIым, ащ иджэуап хьазырыгъ:\n– Хьалыгъу уасэ унэм имылъэу, сыд хьэкIэ-къуакI узэплъыщтыр? КIо адэ! Телевизорым къыридзэхэмэ, яплъ!\nАйдэмыр ышнахьыжъхэм якIолIагъ шъхьае, ахэр а Iофым ащ фэдиз дэдэу ымыгъапэхэу къычIэкIыгъ. Арыти ежь-ежьырэу хишIыхьэшъущтым еплъынэу кIуагъэ.\nБгъуиплIымкIи джыри зэ дэгъоу къыплъыхьагъ, урамым фэгъэзагъэр зэкIэ пхъэмбгъукIэ пытэу IулIагъэ. Ау зы хъагъэ горэм пхъэмбгъуитIум азыфагу гъуанэ иIэу къыхигъэщыгъ.\nИплъагъ, ау зи рилъэгъуагъэп. Чы цIыкIур гъуанэм зырегъанэм, лэныстэмкIэ паупкIыгъ пIонэу, ыцыпэ пымытыжьэу къырипхъотыжьыгъ. Мыжъо горэ рихьылIи зытеуцом, хъагъэм исхэр ылъэгъугъэх.\nТыгъужъитIумэ яхазэу нахь цIыкIур – бзыр арын фае – ынэгу джэхашъом теуIубагъэу щылъыгъ, нахь мытIырыIом хъагъэр икIыхь-икIыхьэу къырикIукIыщтыгъ. Бзым нахьыбэрэм ынэ нагъохэр упIыцIэгъагъэх, ау загъорэ ышъхьэ къыIэтыти, ыцэхэр тыгъужъ мытIырым фыIуигъэпсыщтыгъ. Ащ фэдэу зызишIырэм, адрэм икIон нахь хигъахъощтыгъ.\nОшIэ-дэмышIэу тыгъужъыхъур къэуцуи, занкIэу Айдэмыр къеплъыгъ. Зы нэплъэгъу ныIэп шъхьае, шъэожъыем ыкIышъоц къыгъэтэджыгъ, ыгучIи ригъэзыгъ... Хьау, губж лые ынэ кIилъэгъуагъэу арэп, мэшIо гуауи кIэлъ пIонэу щытыгъэп, гумэкIрэ гупшысэ хьылъэрэ нахь. Джэуап зышIэрэм IукIэгъагъэмэ, ащ зэреупчIыщтгъагъэр ары нэплъэгъум къыкIэщыщтыгъэр. Ащ ипэгъокIэу Айдэмыр ыIон ышIагъэп, ау илажьэ зыдишIэжьыгъэм фэдэу, ынапIэ ридзыхыгъ.\nКIалэр къыIукIыжьынэу ежьагъэу, бзым макъэ къыгъэIугъ. Ащ лъыпытэу тыгъужъыр къызэкIани, гъуанэм зыIуидзагъ, ыцэкIэ ыцунтхъэу фежьагъ...\nШэмбэт мафэм ным ишъаомэ ахъщэ къаритыгъ:\n– ШъукIонышъ шъуяплъыщтмэ, – ыIуи.\n– НекIо, ори укIонэу пIогъагъэ! – аIуи. Ау Айдэмыр телевизорым еплъэу унэм зыкъыригъэнагъ. Фэягъэпщтын нэплъэгъу гурыIогъуаем джыри зэ IукIэнэу.\nЗаур еджапIэм зычIэхьагъэм щегъэжьагъэу ныбджэгъу лъэхъу. Сабыйхэр зыщапIурэм ащэ зэхъум зыдэджэгунэу иIагъэр бэ, ау еджапIэу зыдэкIуагъэм, ныбджэгъур хэгъэкIи, инэIуаси щилъэгъугъэп.\nАпэу ынаIэ зытыридзагъэхэр Руслъанрэ Аслъанрэ. Загъорэ акIэлъырыхьэу фежьагъ шъхьае, ахэр тIолъфэныкъохэти, зи къызхамыгъахьэу ренэу зэгъусэщтыгъэх. УяплъынкIэ гъэшIэгъоных: ежьхэри зэфэдэхэу, ащыгъхэри, аIыгъэу яплъэгъулIэрэри зэфэдэкъабзэх.\nЗаур кIалэмэ яхъуапсэ – ежь ятэ-янэхэр фэщафэхэ зыхъукIэ, тIолъфэныкъомэ арилъэгъулIэрэмэ афэдэхэр арегъэщэфы.\nАу етIани зэшитIур загъорэ зэшIуанэ. Зым, гущыIэм пае, ручкэр къыщыгъупшагъэу къычIэкIымэ, ыш регъэзы:\n– Сиручкэ о пштагъэти ары къызкIысщыгъупшагъэр. Къысэтыжь!\n– Сэри сиIэ пэтзэ, о уием сыда есэбгъэшIэщтыр? – еIо.\nЗэгорэм ащ фэдэ къызыхэкIым, Заур ручкэу фащэфыгъакIэр зэшитIумэ язэу къызщыгъупшагъэм ритыгъ:\n– Мары мыр о уием фэдэкъабз. Непэ рытх. Сэ нэмыкIи сиI.\nАслъанми Руслъанми зэритыгъэр ышIэрэп, ау хэтыми нэшIукIэ къеплъыжьыгъэп, зэрэгубжыгъэу IэкIипхъотыгъ нахь.\nТIолъфэныкъомэ Iэр аIэтыны зыхъукIэ, тIуми зэдаIэты, къаIощтыр къызэдырагъажьэ, а зым дэхьащхых, ау зызэзаохэкIэ, зыр мэгъы, адрэр гъырэм фэдэу мэщхы. Зэгорэм зэшитIур зэдачъэзэ, тIумэ языр Iаеу тефи, ылъакъо тыриутыгъ. Заур ыгъэшIагъоу, зыр огъыфэ, адрэр щхыпцIыщтыгъэ, ау ынэпси къакIощтыгъэ.\nЗы мафэ горэм тIолъфэныкъохэр еджапIэм къэкIуагъэхэп.\n– Зыр сымаджэ хъугъэшъ ары, – аIуагъ нахь, ятIонэрэр къызкIэмыкIуагъэм пылъыгъэхэп. Джаущтэу мэфэ заулэ кIуагъэ, Заур хъурэр ымышIэу ыгъапэщтыгъ, ау рипэсын ышIэщтыгъэп.\n– Ахэр зыщыпсэурэр чыжьэп, арэу уегъэгумэкIымэ, ядэжь кIоба, – къыриIуагъ деджэрэ кIалэ горэм. КъыфиIотагъ ыкIи къызэригъотыщтыр.\nЕджэныр заухым, кIуагъэ – шъыпкъэ, чыжьагъэп яунэ. Пчъэр къыIузыхыгъэр тIолъфэныкъомэ яз.\n– Мэчъые. Непэ апэрэу дэгъукIаеу шхагъэ, – ыIуагъ ащ, Iушъашъэзэ. – Ычый мэузы. Бэгыгъэ.\n– СшIэрэп, – етIани къыпидзэжьыгъ ыгу къеоу, – мары ренэу сынаIэ тетыба, узыр пысхырэп.\nУнэу сымаджэр зэрылъым Заур ригъэхьагъэп, ригъэплъэгъэ къодый. Ежь бэрэ ихьэщтыгъ ыкIи къитыщтыгъ. Заур джэгуалъэхэр къыфырихыгъэхэти, ахэмэ макъэ ымыгъэIоу ахэсыгъ.\nЯтэ къылъэкIофэ Заур тIолъфэныкъомэ адэжь къэтыгъ. ЗыдэщыIэр игъом зэраримыгъэшIагъэм пае къецIацIэзэ зыдищэжьыгъ.\n– Сыд узэгупшысагъэр, Заур, ащ фэдизым укъызэтым? – ыIощтыгъ ятэ тIэкIу шIэ къэси.\nШъэожъыем зи ыIощтыгъэп, ар зэгупшысэщтыгъэр шъхьафы – хэт шъуIуа зэлъытыгъэр шы уиIэныр?\nЯгъунэгъу пшъэшъэжъыеу джыдэдэм инысхъапэмэ ахэсэу адэгущыIэщтыгъэм, ыцIэ щагъэгъупшэжьыгъэу, зэкIэмэ Жэбгъожъ раIощтыгъ. Ежь пшъэшъэжъыем зи илэжьагъэп, ау зыгъыкIэ ыжэ лъэш дэдэу зэкIищыщтыгъ, ынэгуи Iаеу зэIигъахьэщтыгъ. Джащ пае шъэожъыемэ Жэбгъожъ гъогу рамыгъакIоу бэрэ агъэгъыщтыгъ.\nАзмэт пшъэшъэжъыем бэрэ зышIуигъанэщтыгъэп. Сыд Iо фаеми, ягъунэгъу шъыпкъагъ. Ау непэ кIалэр чэфынчъагъ, бэмышIэу зэрэбзэджэгъагъэм пае щагум дэмыкIынэу янэ фигъэпытагъэу щытыгъ. ЗэрэкIорэм тетэу нысхъапэу рэхьатэу щысыгъэм ешъхьэпауи, блэкIыгъ.\n– Боу уянэ о къыпщэтхъу, ау сэ зи хъун пхэслъагъорэп, – ыIуагъ пшъэшъэжъыем.\nАзмэт къызэтеуцуагъ. Джы нэс янэ щытхъу къырипэсыгъэу зэхихыгъэпти, ыгъэшIэгъуагъ: ренэу ецIацIэщтыгъэ. ЫшIагъэр хигъэкIокIэжьын ыгу хэлъэу пшъэшъэжъыем зыкъыфигъэзагъ:\n– Жэбгъожъ, – апэ ыIуи, – Нафсэт, – ыIожьи зыкъыгъэтэрэзыжьыгъ.\n– Сыд джыри?\n– Уянэ зэкIэмэ ашIодах, ау ори ащ щыбгъакIэрэ щыIэп.\n– Сыд етIанэ? – пшъэшъэжъыем зэхихыгъэр ыгу рихьыгъ.\n– Ары шъхьае, узыгъыкIэ Iэе дэдэ охъу.\n– Сыд пIуи?\n– Адрэ пшъэшъэжъыемэ афэдэу угъынэу зыбгъэсэн фае.\n– Iаеу сэгъы, ара? – ышIошI хъугъэп Жэбгъожъ.\n– УзыгъыкIэ, гъунджэмкIэ зэплъыжьи, етIанэ къэпшIэщт...\n– Адэ мары гъунджэ сиIэшъ, сыгъэгъи сызэгъэплъыжьба, – къелъэIугъ Жэбгъожъ.\n– Сыд уасшIэмэ угъыщт?\n– Сшъхьац шъэожъыемэ закъудыйкIэ, сэгъы.\n– Дэгъу, – ыIуи, Азмэт Жэбгъожъ ышъхьац лъэшэу ыкъудыигъ. Пшъэшъэжъыер тIыси гъунджэ цIыкIум иплъэзэ гъыгъэ. ЗэIэсэжьым, Азмэты къеупчIыгъ: «Iаеу сыгъыгъа?»\n«Джы хъущт», – Азмэт еIофэ, джаущтэу зытIо-зыщэ ашIыгъ. ЕтIанэ ащ хэкIыхи, Азмэт янэ шъхьаныгъупчъэм къиплъымэ ыгъэшIагъоу, бэрэ зэдэджэгугъэх.\nПчыхьэм шъэожъыем иныбджэгъухэр къыIухьагъэх: «УкъыдэкIыщта?» – аIуи.\n– Пшъэшъэжъые нысхъапэхэм ахэсым зи етэшъумыгъаIу, – ыIуи, ащыщ горэ къыкIэнэкIагъ. МыдыкIэ Жэбгъожъи кIалэр зэрэдэкIыщт шъыпкъэр зелъэгъум, ыуж зыридзэнэу фежьагъ:\n– Сэри сыздащэба?\n– О джэнэ фыжь пщыгъ, сыдэущтэу уздэтщэн? – къыриIожьыгъ кIалэм.\n– Азмэт, сыздащэба? – пшъэшъэжъыер уцущтыгъэп.\n– Фыжьы пщыгъыр, къангъэбылъ уешIэшъущтэп!\n– Арэп, Жэбгъожъ, упшъэшъэжъыеу сыд тэ, кIалэмэ, къытхэпшIыхьащтыр сэIо, – фэмылъэкIыжьэу текууагъ Азмэт.\nЖэбгъожъ зэхихыгъэм зэкIэ щигъэгъупшэжьи, ынэгу хэмылъэгъожьэу ыжэ зэбгыригъэцIэлъи, нахьыпэм фэдэу гъыгъэ. Гъунджэми гуIэзэ иплъэнэу ыIуагъ, шъхьае, нэпсым зыцыкъэ ригъэлъэгъугъэп.\nАу анахь гъэшIэгъоныр – джы Азмэт шIоIэягъэп пшъэшъэжъыер зэрэгъырэр.\nГъэтхагъэ. Школыр ыуплъэкIунэу районом къикIи комиссие къэкIогъагъ. Руслъан ятфэнэрэ классым исыгъ. Ар сыдигъокIи дэгъоу еджэу щытыгъэти, комиссиер якласс къызнэсым, кIэлэегъаджэм Руслъан къыдищыгъ. Руслъан икIэсагъ тарихъыр. Александр Невскэм ыгъэхъагъэхэр нахь ыгъэлъэшынхэм пае шведхэм язекIуакIэ мыскъарэ зэришIырэр къыхэщэу къыIотагъ урокыр. УзедэIукIэ, ежьыр шъыпкъэ а заом хэтыгъэу къыпшIуигъэшIыщтыгъ. Сэмэркъэоу иджэуап хилъхьагъэм комиссием хэтхэр ыгъэщхыгъэх. КIэлэегъаджэри лъэшэу фэрэзагъ.\nОдыджынэр къытеуи, Руслъан классым зычIэкIым, ошIэ-дэмышIэу ыкIыбкIэ зыгорэ къедыси, Iаеу тыригъэфагъ. ЗызэплъэкIым, къеуагъэр Юрэу къычIэкIыгъ.\nРуслъанрэ Юрэрэ, зыр адыгэу, адрэр урысэу зэныбджэгъугъэх. ТIури дэгъоу еджэщтыгъэх, ренэуи зэгъусагъэх. Джащ пае хъурэр къыгурымыIоу, Руслъан Юрэ еупчIыгъ:\n– Удела, сэIо?\nАдрэр, губжыгъэу, зи къымыIоу, къеплъыщтыгъ.\n– «КIэлэегъаджэм мыр къыдимыщэу, сэ тфы къызэрэсигъахьыгъэр ары къемыкIугъэр», – ыгу къихьагъ Руслъан. Ау зэшIужьынхэм пае риIон фаем егупшысэщтыгъ. Ащ нэс кIалэхэмэ нэбгыритIур къауцухьагъ. Зэмызаохэмэ мыхъунэу Iофыр къэхъугъ.\nРуслъан адыгэ къуаджэп – станиц зыщыпсэущтыгъэр. Школ щагур Пшызэ нэпкъ лъагэм тетыгъ. Зэзэонхэу апэрэ хъуатэу Пшызэ Iушъо ехырэм кIуагъэх. Къогъоу хэкIыр зыщыратэкъохыщтыгъэм къохьагъэх.\nБэрэ зэзэуагъэхэп – Юрэ Руслъан къыриути, пэкIэ хэкIым хифыхьагъ. Ау кIалэхэу къэзэрэугъоигъэмэ нэбгыритIур къызаплъыхьэм, Юрэ ыначIэ чIэутыгъэу къыхагъэщыгъ. Джащ къыхэкIэу текIоныгъэр Руслъан ыхьыгъэу зэдаштагъ.\nКъэкIожьыхэзэ, Юрэ къыIуиути, гъыгъэ:\n– Шъорэп, тэры Александр Невскэр зиер, – ыIозэ, Iэ шIойкIэ нэпсыр рифыхьэщтыгъ, – уфитэп о уием фэдэу ащ икъэбар къэпIотэнэу...\nКъэнэгъэ урокхэр а мафэм Руслъан хинагъэх. Плъызэу Пшызэ нэпкъ лъагэ бэрэ тесыгъ.\nПэрыт ыцIэ къикIырэр бэшIагъэ къызгурыIуагъэр – урыс къалэ щыпсэущтыгъэми, адыгабзэр дэгъоу ышIэщтыгъ. Ятфэнэрэ классым зехьэм, кIэлэегъэджакIэу фэхъугъагъэм къыриIогъагъ:\n– ПцIэ урысыцIэмэ афэдэпышъ, ренэу сщэгъупшэжьы. «ПетрэкIэ» сыкъыуаджэзэ сшIыщт, хъуна? – ыIуи.\nПэрыт ыцIэ зыфэдэ къэмыхъужьырэ мэхьанэ горэ ритыщтыгъэу арэп шъхьае, аущтэу ошIэ-дэмышIэу зэблихъунэу фэягъэп.\n– Хьау, – ыIуагъ, – сятэ-сянэмэ къысфадэщтэп.\nЫшIагъэр тэрэзмэ ышIэрэпти, къызэкIожьым, хъугъэр янэ къыфиIотэжьыгъ.\n– Дэгъоу епIуагъ, сишъау, – къыриIожьыгъ янэ, – ау тэ телъхьапIэ тымышIэу, сыфаеп пIогъагъэмэ хъугъагъэ.\n– ЗыгорэкIэ уикласс исхэм уафэмыдэу узэрэадыгэм ущыукIытыхьэу щыта, сикIал? – ыIуи, ятэу ар зэхэзыхыгъэр къеупчIыгъ.\n– Хьау, – къэуплъыжьыгъ шъэожъыер.\n– Арымэ хъун, – гущыIэмэ атеIункIэзэ къыриIожьыгъ ятэ, – нэмыкI джэуап зэхэсхыгъагъэмэ, пфэсыдэныеп. Сэрэп, уянэп – Тхьэм укъыгъэшIыгъ адыгэу!\n...Пэрыт ыныбжь илъэс пшIыкIух зыщыхъугъэм, еджакIомэ паспортхэр къыдахынэу игъо зэрэхъугъэр кIэлэегъаджэм къариIуагъ. ЗэкIэ ащ ищыкIагъэр загъэхьазырым, еджапIэм паспортхэр къащыратынхэу, къащыфэгушIонхэу пчыхьэзэхахьэ афашIыгъ. Тхылъыр къаIэкIагъэхьаным ыпэкIэ зы упчI ныIэп джэуап зэратыжьын фэягъэр.\nПэрыт къемыджэхэзэ, къыдащыгъэр икласс кIалэу Жень.\n– Женя, – ыIуагъ кIэлэегъаджэм, – уятэ белорус, уянэ украинк, ау ащ пае къэмынэу урыскIэ зябгъэтхымэ хъущт. О сыдэу пIора?\n– Сыурысэу шъутхы.\nПэрыти къызыIохьэм, джащ фэдэу ащи кIэлэегъаджэм къыриIуагъ:\n– Ори уятэрэ уянэрэ адыгэхэми, узыфэе лъэпкъыр хэпхын плъэкIыщт...\n– Французэу сышъутх!\nКIэлэегъаджэм ышIэщтыгъ Пэрыт мыхъун горэ къыIон зэрилъэкIыщтыр, ау мыдрэ зэхихыгъэр шIоделэгъэ дэдагъ:\n– КIо, сыдкIэ къыхахьэхэра французхэр мы тызэрыгущыIэрэ Iофым?\n– Къыхэмыхьэхэрэмэ, Тхьэм сыкъызэригъэшIыгъэу сышъутх!\nЕжь къыфиIотэжьыгъэп, ау янэ ар зызэхехыжьым:\n– ЛIы ухъугъэба ащыгъум, – ыIуи, ыкъо фэгушIуагъ.\nДжаущтэу еджэхэу чъыгэе ин дэдэ горэ къуаджэу Хьэлъэкъуае пэмычыжьэу къыщыкIыщтыгъ. КъызэраIощтыгъэмкIэ, ащ илъэс миным ехъу ыныбжьыгъ. КIэлэцIыкIухэу нэбгырэ пшIыкIутIу, инхэу нэбгырих е блы аIэхэр зэрэубытыгъэхэу ащ къеуцокIынхэ алъэкIыщтыгъэ.\nЧъыгаем икъутамэхэр зыщызэхэкIырэм унэсыным пае, метритф фэдизэу удэкIоенэу щытыгъ. Ар къиныгъэп, сыда пIомэ лъэоянэхэм афэдэхэу, нахьыпэм хэупкIыгъагъэхэу, джы къыIубэгыкIыгъэхэу узытеуцонхэр иIагъэх. УзыдэкIуаекIэ, нэбгырищ щызэгогъолъхьан алъэкIынэу чIыпIэ иIагъ.\nА мафэм зэгъунэгъу шъэожъыищ мэлахъо агъэкIуагъэхэу, щэджэгъо нэстырым ехъулIэу чъыгэе чIэгъым мэлхэр чIагъэзыхьагъэх. Шхэныр зэпигъэуи, кIалэу ахэкIыгъагъэр шъэжъые гъэшIэгъон ыIыгъэу къахэхьажьыгъ.\n– Тыдэ къипхыгъ мыр? – еупчIыгъэх.\n– Къэзгъотыгъ, – къариIожьыгъ.\nШъэжъыер зэрэшIыгъагъэр къамэм фэдагъэми, къэмагъэп: къызэдэпхын плъэкIыщтыгъэ, къызызэдэпхыкIэ, ыцэ фэдитIукIэ нахь кIыхьэ хъущтыгъэ. Ежь улъыигъагъэми, гъучIэу илъэс пчъагъэрэ чIыгум хэлъыгъэр зэрэтакъорэм фэдэу зэхэтакъощтыгъэп. Ыцэ ичаныгъи хэкIыгъэ хъатэ щыIагъэп.\n– Мыр «Мэскэу зау» лIыжъымэ зыфаIорэм къыкIэныгъэ Iашэн фае, – ыIуагъ къэзыгъотыгъэм.\n– Ислъам шъыпкъэ иягъэнкIи хъун, – шъэожъыем ар ыгу къэзгъэкIыгъэр тыгъопчыхьэ гъунэгъу лIыжъхэм къэбарэу къаIотагъэр ары...\n– Ислъамы а чъыгаер, – лIыжъыр нэмазщыгъым ыIэхъуамбэхэмкIэ арычъагъ, – ыгъэтIысхьагъэу арыгъэп. «Мэскэу заом» илъэхъан – ащыгъуми чъыгыр зэрэхъунэу хъугъагъэ – а лIыр уIагъэу иныбджэгъухэм къахьыжьызэ, чъыгэе чIэгъым зыщагъэпсэфынэу къыщыуцугъагъэх. Чыжьэжьэпти зыдэкIожьыщтхэр, пхъэзэголъэу уIагъэр къызэрэнагъэсыгъэр чъыгым еусэигъэу къагъэнэгъагъ. Ащ ыуж, хэты ышIэра, илъэсишъэ тешIэгъэнкIи хъун, раусэигъэр чъыгым хэкIыхьагъ. Джащ пай лIым ыцIэ чъыгым къытенагъ.\nАдэ, – ыIуагъ шъэожъыемэ ащыщ горэм, – адыгэхэр къэзэрэугъоижьынхэшъ, зы хъужьынхэу шъушIэмэ, шъупсэ жъугъэтIылъын шъулъэкIына?\n– ТлъэкIын, – зэкIэмэ яшъыпкъэу зэдаштагъ.\n– Арымэ, Iуагъэ зэдэтэжъугъэшI! – аIуи, шъэжъыеу къагъотыгъэмкIэ тхьэрыIо зэдашIыгъ.\nШъэожъыеу а мафэм мэлахъо кIогъагъэхэм ахэтыгъ Хъодэ Адамэу, лIыблэнагъэ зэрихьэзэ, абхъаз чIыгум щыфэхыгъэр.\nШъэжъые гъэшIэгъонэу къагъотыгъагъэр зиIэшIагъэу къычIэкIыгъэр къоджэ гъукIэр ары. Шъэожъыемэ ащыгъупшагъэр – чъыг чIэгъым къоджэдэсмэ загъорэ тхьэлъэIухэр щашIыщтыгъэ. Джащ фэдэ горэм шъэжъыери къыщычIанэгъагъ.\nАу зэкIэмэ апэу зыпсэ зыгъэтIылъыгъэу хъугъэр ежь Ислъам ичъыгэежъ. ПсыубытыпIэр ашIы зэхъум, ащ елбэтэу афыщтыгъэ Iофыр лъэшэу къызэтыригъэуцогъагъ. Тебанэхи, мэфэ заулэкIэ иIоф ашIагъ.\nАдам ыныбжь емылъытыгъэу цIыкIугъэ. Уеплъымэ, ышъхьэ ин дэдагъ, ынэ укIаплъэмэ — лIыжъ плъакIэкIэ къыппэгъокIыщтыгъ, ау адрэмэ къащимыгъакIэу зезыхьан кIуачIэ къыздикIыщтыгъэр къэшIэгъоягъ. Ятэ бэшIагъэу иIэжьыгъэп, арыти Мыекъуапэ дэт еджэпIэ-интернатым ратыгъагъ.\nХьарунэдхэм яунагъо урыс къэлэшхом щыпсэущтыгъ, ау кIалэм къуаджэр лъэшэу икIэсагъ.\n– ХыIушъо кIэлэцIыкIу зыгъэпсэфыпIэр ара, хьауми къуаджэр ара? – заIокIэ:\n– Ура! Къуаджэм сэкIо! – зыфэмыIажэу куощтыгъэ. ЗыкIокIи, гъэмэфэ псаум къафыдэмыкIыжьэу къэтыщтыгъэ.\nЗэрэнэсыгъэм лъыпытэу ятэжъ-янэжърэ янэш-янэшыпхъухэмрэ IаплI арищэкIыгъэ къодыеу, гъэкIэрэкIагъэу зэрэфэпагъэм тетэу ахэмэ къахэкIошъыти, иныбджэгъумэ алъыхъоу урамым къытехьэщтыгъэ. Мыгъи джащ фэдэу къыдэкIыгъ: псы ныбэм дахьи – хъугъэп, Iуашъхьэм дэкIуаий – ыгъотыгъэхэп, етIанэ еджэпIэ щагур ыгу къэкIи, ащ кIуагъэ.\nШъэожъыехэр чъыг хатэм дэтыхэу ылъэгъугъ. Джэгущтыгъэхэп, зэзэон Iоф горэ къахэтэджагъэу зэхэтыгъэх. Адамрэ ямыхьэблэ кIалэ горэмрэ зэпэчIынатIэу щытыгъэх.\n– Сыд адэ, Хьазрэт, – ыIощтыгъ Адамэ, – убэлахьмэ къысаоба!\n– Сыкъыоощт! – къыриIожьыщтыгъ адрэм, – ощ фэдэхэр сэ зэогъукIэ зэхэсэгъафэх. —\nЫгъэщынэщтыгъ шъхьае, еощтыгъэп.\nАдамрэ Хьарунэрэ зэныбджэгъу дэдагъэх. Гъэ реным зэгъусэщтыгъэх, кIымафэми зэфатхэщтыгъэх.\n– Узэощтмэ, сэры мыщ ычIыпIэр, – ыIуи, Хьарунэ кIэлитIумэ азыфагу дэуцуагъ. Адам Хьазрэт ыплIэIу къэсыщтыгъ ныIэп, мыдрэхэр зэфэдизыгъэх. КIалэр къызэом, мыдрэм ышъхьэ игъом дыридзэкIыгъэти, къытыригъэфагъэп.\n– Хьау, – зыблэум къызэкIэкIуагъ Хьазрэт, – орырэ сэрырэ Iоф зэдытиIэп.\n– Мы узышIонагъэм зы шъхьэ псаукIэ унахь ин, – ыдагъэп Хьарунэ. Урыс къалэ къызэрикIырэр, адыгабзэр тэрэзэу зэримышIэрэр ымышIахэу къызыхигъэщыгъ.\n– Сыда? Сэ шъхьитIу сшIотышъ ара? – къыдэхьащхыгъ Хьазрэт.\n– ТIуми, тIури пшIосыутыщт, – губжыгъэ Хьарунэ. Лъежьи шъхьае, щыгъын къабзэм шъхьаси къыгъэзэжьыгъ. КIалэхэм къызахэхьажьым, Адам иныбджэгъу ахищи риIуагъ:\n– Хьарун, ащ нахьыбэрэ пшIагъэм фэдэ умышIэжь.\n– Сыд фэда? – къыгурыIуагъэп Хьарунэ.\n– Сэр-сэрэу сиIоф зэшIосэгъэх. Сыфитыба?\nХьарунэ иныбджэгъу къыриIуагъэм егупшысэу бэрэ ащ ыуж хэтыгъ, лъэшэуи ыгу къеуагъ. Адами ыгу зэрэхэкIыгъэр къыхэщыщтыгъ. Гъэмэфэ реныр джаущтэу зэныбджэгъухэр зэшIокIодыгъэхэу кIуагъэ. Бжыхьэм Хьарунэ ыпкъ къикIэу зэфэтхэнхэр аублэжьыгъ. Ау зэ нэмыIэми а зыщызэгурымыIогъагъэхэм тегущыIэжьыгъэхэп.\nПчыхьэр, мазэр, жъуагъохэр\nАлый ятэжъ лъэшэу икIэсагъ, пчыхьэрэ ящагу дэт тетIысхьапIэм бэрэ дытесыщтыгъэ. Хьау, пенсие къызыратыкIэ зыгорэ къызэрэфищэфыщтыгъэм паеп, ащ фэдэ къызэрэхэкIыщтыгъэр мазэм зэ ныIэп. Тэтэжъ иныбджэгъумэ ащыщ горэ къэкIуагъэу щытымэ, Алый зи ымыIоу ядэIоу щысыщтыгъэ, язакъоу къэнэжьхэмэ, нэбгыритIур зэдэгущыIэщтыгъэ.\nАщ фэдэ зыхъукIэ яни яти къеджэнхэ фитыгъэхэп.\n– КъэкIожь, уичъыежьыгъо къэсыгъ, – аIощтыгъэп.\nАлый упчIэ гъэшIэгъонхэр къыугупшысыхэти, ятэжъ джэуапэу къаритыщтым ежэщтыгъэ.\n– Тэтэжъ, – гущыIэм пае, ыIощтыгъэ ащ, – мафэр ара, чэщыр ара цIыфыр нахь чыжьэу зыплъэрэр?\n– Мафэм, зыщынэфынэм узыфаер нахь дэгъоу плэгъунба, сицIыкIу? – къыриIожьыщтыгъ адрэм.\n– Ары шъхьае, мары мазэр, морары жъуагъохэр – ахэр чыжьэ дэдэу щыIэхэу аIо, ау чэщырэ тэлъэгъухэба?\n– Ари тэрэз, сишъау. ЗэрэхъурэмкIэ, мафэрэ нахь дэгъоу тэлъэгъу, чэщырэ нахь чыжьэу тэплъэшъу... Ары щыIэныгъэр зэрэгъэпсыгъэр...\nЕ мырэущтэу еупчIыщтыгъ:\n– Тэтэжъ, Мазэм ЧIыгур хъурэябзэу къекIухьэ, ЧIыгум Мазэм гъунапкъэ фишIыгъэу, ащ тыримыгъэкIэу къыздырещэкIы. Ахэр еджапIэм щытагъэшIагъ. Ау Мазэми, ЧIыгуми, жъуагъохэми гъунапкъэу яIэхэм уазыблэкIыкIэ, сыда щыIэр?\n– Гъуни кIэухи щымыIэу аIо, сицIыкIу. Сыда пIомэ, кIэухым ыужыкIэ зыгорэ щыIэн фаеба? Ары шъхьае, сэри сшъхьэ къыубытырэп ар. КIэух зимыIэ хъун ылъэкIына? СшIэрэп.\n– Сэри джаущтэу къысшIошIы, тэтэжъ, кIэух щымыIэу. ГъашIэми гъунэ имыIэу сэIо... –\nМыхъун горэ къыIэкIэIуагъэм фэдэу, Алый ятэжъ еплъы.\n– Адэ ары, сицIыкIу, – еIо ащ дэжьым ятэжъ, – оныбжьыкIэфэ арэу къыпщэхъу. Ары щыIэныгъэр зэрэгъэпсыгъэр...\nГъатхэр къызщихьагъэм Алый ятэжъ дунаир ыхъожьыгъ. Хьадагъэри текIыгъ, цIыфхэри зэбгырыкIыжьыгъэх, унагъори рэхьатыжьыгъ.\nШъэожъыер ятэжъ иунэ бэрэ ехьэ. ПIэкIор зэIэхыгъэм ыцыпэ тетIысхьэшъ, зеплъыхьэ. Шъхьангъупчъэм иплъызэ, жъуагъомэ ахэлъыхъухьэ:\n«Тыдэ хъугъа, – еIо фэд, – гуфэбагъэу, акъылэу ащ иIагъэр?»\nДжыры ныIэп Алый къызгурыIопагъэр ятэжъ иджэуапхэм зэрафэныкъор.\nОпубликовал administrator, 1-04-2011, 18:18. Просмотров: 2235


Home » Adyghe » 04 John / ИУАН » 07\nИсус ышхэм яшІошъмыхъуныгъ\nАщ нэужым Исус Галилей хэкум къыщикІухьэщтыгъ. Джуртхэм ежьыр аукІынэу ыуж итыгъэхэти, Иудей хэкум къыщикІухьанэу фэягъэп. 2Джурт мэфэкІ мэфэшхо мафэхэу цІыфхэр чэлхэм зыщачІэсхэрэр* къэблэгъагъэх.\n3Арыти, ышхэм Исус къыраІуагъ:\n–Іофышхо гъэшІэгъонхэу пшІэхэрэр уигъогу рыкІохэрэм алъэгъунхэм пае, мыщ дэжьым икІыжьи, Иудей хэкум кІожь. 4ЦІыфхэм зязыгъэшІэнэу фаем шъэфэу Іоф ышІэрэп. Мы Іофышхо гъэшІэгъонхэр бгъэцакІэхэмэ, дунаем ицІыфхэмэ зягъэлъэгъу.\n5Сыда пІомэ Исус ыш дэдэхэми ежьымкІэ шІошъхъуныгъэ яІэу щытыгъэп.\n7:2 Джурт мэфэкІ мэфэшхо мафэхэу цІыфхэр чэлхэм зыщачІэсхэрэр – Джуртхэр Мысырым къызекІыжьыхэ ужым, илъэс тІокІитІо шъоф нэкІыр къакІухьэу чэлхэм зэрачІэсыгъагъэхэр илъэс къэс мэфэ заулэрэ чэлхэм ачІэсхэу, агу къагъэкІыжьы. Еплъ Пегъымбар Мусэ ящэнэрэ тхылъэу ытхыгъэм 23:33-43.\n6Арыти, Исус ахэмэ ариІуагъ:\n–ШъоркІэ сыдигъуи игъу, ау сэ сигъо къэсыгъэгоп. 7Дунаем ицІыфхэм шъо шъуауджэгъун алъэкІыщтэп, ау сэ сауджэгъу. Ахэмэ Іофхэу ашІэхэрэр зэрэбзаджэхэмкІэ сэ шыхьат сызэрэхъурэр ары сызкІауджэгъурэр. 8Шъо мэфэкІ мэфэшхо мафэхэм апае Ерусалим шъукІу. Сэ а мафэхэм апае сыкІощтгоп, сыда пІомэ сэ сигъо къэсыгъэгопышъ ары.\n9Исус арэущтэу зареІом, Галилей хэкум къэнагъ.\nМэфэкІ мэфэшхо мафэхэу цІыфхэр чэлхэм зыщачІэсхэрэр ыгъэмэфэкІэнхэм пае, Исус Ерусалим зэрэкІуагъэр\n10Ау Исус ышхэр мэфэкІ мэфэшхохэм апае зекІохэм ыуж, Исуси кІуагъэ, ау цІыфмэ амышІэу, къамылъэгъоу кІуагъэ. 11А мэфэкІ мэфэшхо мафэхэм адэжь джуртхэм, «Исус тыдэ щыІа?» аІозэ лъыхъущтыгъэх.\n12ЦІыф купышхохэм Исус игугъу бэрэ ашІэу зэІушъашъэщтыгъэх. Ахэмэ ащыщхэу заулэмэ аІощтыгъ:\n–Ар цІыф дэгъу.\n–Хьау, ар цІыф дэгъоп, цІыфхэр гъогу занкІэм тырещых,– аІощтыгъ адрэхэм.\n13Ау джуртхэмэ зэращыщынэщтыгъэхэм пае, цІыфмэ апашъхьэ зыми Исус игугъу щишІыщтыгъэп.\n14А мэфэкІ мэфэшхо мафэхэм азыныкъо зыблэкІым ыуж, Исус Тхьэм иунэшхо чІахьи, цІыфхэм Тхьэм игущыІэхэр аригъашІэхэу ыублагъ.\n15–Мы лІыр емыджагъэу, мыщ фэдиз шІэныгъэ тыдэ къырихыгъа?– агъэшІагъозэ аІуагъ джуртхэм.\n16–ГущыІэхэу сэ цІыфхэм язгъашІэхэрэр сэ садэжь къикІыхэрэп, сэ сыкъэзыгъэкІуагъэм ыдэжь къекІыхэ нахь. 17Тхьэр зыфаер зыгъэцэкІэнэу фаем гущыІэхэу сэ цІыфхэм язгъашІэхэрэр Тхьэм ыдэжь къикІыхэми, сэ садэжь къикІыхэми ышІэщт. 18Ежьым ыцІэкІэ къэгущыІэрэр ежь ышъхьэ ищытхъу ыуж ит, ау къэзыгъэкІуагъэм ищытхъу ыуж итым шъыпкъагъэ иІ, зи пхэнджи ащ хэлъэп. 19Пегъымбар Мусэ Тэурат хабзэр къышъуфигъэнагъэба? Ау щытми, Тэурат хабзэм итхэр зыгъэцакІэрэ цІыф къышъухэтэп. Сыда сышъуукІынэу сауж шъузкІитыр?– ариІуагъ Исус ахэмэ.\n20–ДжынапцІэ о пхэс,– къаІожьыгъ цІыфхэмэ. –Хэта о узыукІынэу уауж итыр?\n21–Зы Іофышхо гъэшІэгъон закъо шэмбэт мафэм зэрэсшІагъэм пае, шъо зэкІэми шъогъэшІагъо,– ариІожьыгъ Исус ахэмэ. 22–Шъуеплъ, пегъымбар Мусэ сунэт шІыныр хабзэу къышъуфигъэнагъэшъ, (ау шъыпкъэмкІэ сунэт шІыныр зыдэжь къикІыгъэр Мусэ арэп, тятэжъышхохэр ары нахь), шъо шэмбэт мэфэ дэдэми цІыфыр сунэт шъошІыба? 23Джы, пегъымбар Мусэ и Тэурат хабзэ ит унашъоу сунэт шІыным ехьылІагъэм шъуемыдэІоу шъумыхъуным пае, шэмбэт мэфэ дэдэми цІыфыр сунэт шъушІынэу шъуфит. Арэущтэу зыхъукІэ, сыд пае шъукъысфэгубжыра, зы лІы горэ шэмбэт мафэм зэрэзгъэхъужьыгъапэм пае? 24Іоф плъышъом шъуеплъэу хьыкум шъумышІы, ау шъыпкъагъэм тетэу хьыкум шъушІы.\nИсус Христосыр арэу шъуІуа?\n25Джащыгъум Ерусалим щыщ цІыфхэм ащыщхэу заулэмэ аГуагъ:\n–АукІынэу зыуж итхэр мырба? 26Шъуеплъ, цІыф пстэуми апашъхьэ къызэрэщыгущыІэрэм, ау щытми зи раІорэп. Тэ титхьаматэхэм ар зэрэ-Христосыр* зэрагъэшІагъэ, шъуІуа? 27Ау мыр зыщыщыр тэшІэ. Ау Христос къызыкІокІэ, зыщыщыр зыми ышІэщтэп.\n28Джащыгъум Исус Тхьэм иунэшхо чІэтэу, цІыфхэм Тхьэм игущыІэхэр аригъашІэхэзэ, мэкъэшхокІэ къыІуагъ:\n–Сэ сышъошІэ, сызыщыщыри шъошІэ. Сэр-сэрэу мыщ дэжьым сыкъэкІуагъэп, сэ сыкъэзыгъэкІуагъэм шъыпкъагъэ иІ. Ежьыр шъо шъушІэрэп, 29ау сэ ежьыр сэшІэ, сыда пІомэ сэ ежьым сыщыщ, ежьыри ары сыкъэзыгъэкІуагъэр.\n30Исус ар зеІом, аубытынэу фежьагъэх, ау ежьыр зыщаубытыщтым игъо къэсыгъэгопти, цІыф зи ІэкІэ нэсыгъэп. 31Ау цІыф купышхом щыщхэу бэмэ ежьымкІэ шІошъхъуныгъэ яІэ хъугъэ.\n–Христос къызыкІокІэ, мы лІым нахьи нахьыбэу нэ-\n7:26 Христос – еплъ 1:20.\nшэнэ гъэшІэгъонышхохэр къыгъэлъэгъошъун, шъуІуа?– аІощтыгъ ахэмэ.\nФарисейхэмрэ дин пэщэшхохэмрэ Исус аубытынэу Іофтабгэхэр зэрагъэкІуагъэхэр\n32ЦІыф купышхор ащ фэдэу Исус ехьылІагъэу Іушъашъэхэу фарисейхэм* зызэхахым, ахэмрэ дин пэщэшхохэмрэ* Исус аубытынэу Іофтабгэхэр агъэкІуагъэх.\n33Ау Исус къыІуагъ:\n–Сэ зы тІэкІурэ сышъухэтыщт, етІанэ сыкъэзыгъэкІуагъэм ыдэжь сыкІожьыщт. 34Шъукъыслъыхъужьыщт, ау сыкъэжъугъотыжьыщтэп, сыздэщыІэми шъукъэкІон шъулъэкІыщтэп.\n35–Тыда ар дгъотын тымылъэкІынэу зыдэкІонэу ыгу хэлъыр?– аІуи, джуртхэм зэраІожьыгъэ. –Тэ тицІыфхэу урымхэм* ахэгощагъэхэу псэухэрэм адэжь кІонышъ, урымхэм Іофхэр аригъэшІэщтых, шъуІуа? 36«Шъукъыслъыхъужьыщт, ау сыкъэжъугъотыжьыщтэп, сыздэщыІэми шъукъэкІон шъулъэкІыщтэп», зыфиІуагъэм сыда шъуІуа къыригъэкІыгъэр?\nПсыхъохэу цІыфхэм щыІэныгъэ пгъыпкъэ яІэ зыгъэхъухэрэр\n37МэфэкІ мэфэшхо мафэхэм ащыщэу аужырэ мафэу анахь мэфэ лъапІэм Исус къиуцуи, мэкъэшхокІэ къыІуагъ:\n–ПсыфалІэ лІэрэр садэжь къэрэкІуи ерэшъу. 38Тхьэм игущыІэ тхыгъэхэм зэрарытым фэдэу, «СэркІэ шІошъхъуныгъэ зиІэм псыхъохэу щыІэныгъэ шъыпкъэ иІэ зыгъэхъухэрэр ыгу къичъыщтых».\n39Исус зыфиІуагъэр ежьымкІэ шІошъхъуныгъэ зиІэхэмэ Тхьэм ежь Ыпсэ ЛъапІэу агухэм къарилъхьащтыр ары. Ащ нэсыфэ Тхьэм ежь Ыпсэ ЛъапІэр шІошъхъуныгъэ\n7:32 фарисейхэр – еплъ 1:24.\n7:32 дин пэщэшхохэр – дин пэщэшхор, дин пэщэшхоу щытыгъэхэр, дин пэщэшхохэм яунагъохэм ащыщхэр ары.\n7:35 урымхэр – иунанхэр ары.\nзиІэхэм агухэм къарилъхьэгъагъэгоп, сыда пІомэ Исус ищытхъушхо джыри иІэ хъугъагъэгоп.\nЦІыфхэр Исус ехьылІагъэу зэрэзэгурымыІуагъэхэр\n40 А гущыІэхэр зызэхаххэм, цІыф купышхом щыщ заулэмэ аІощтыгъ:\n–Шъыпкъэу мыры пегъымбарыр.\n41–Джары Христосыр,– аІощтыгъ адрэхэм. Ау нэмыкІхэми аІощтыгъ:\n–Христосыр Галилей хэкум щыщыщтэп, арыба? 42Тхьэм игущыІэ тхыгъэхэм арытба,* Христос Даутэ къытехъукІы- гъэ цІыфхэм зэращыщыщтри, Даутэ зыщыщ къалэу Вифлеем зыцІэм* зэрэщыщыщтри?\n43Арэущтэу Исус ехьылІагъэу цІыфхэр куп-купэу зэрэгъэхъугъэх. 44Ахэмэ ащыщэу зы куп Исус ыубытынэу фэягъэ, ау зыгори ащ ІэкІэ нэсыгъэп.\nТетыгъо зиІэхэм яшІошъмыхъуныгъ\n45Арэущтэу а Іофтабгэхэр дин пэщэшхохэмрэ фарисейхэмрэ адэжь къэкІожьыгъэх. КъызэкІожьхэм, адрэхэм яупчІыгъэх:\n–Сыд пае Исус къыздэшъумыщагъа?\n46–А лІыр къызэрэгущыІэрэм фэдэу, зы цІыф егъашІэми гущыІагъэп,– аІуагъ Іофтабгэхэм.\n47–Ащыгъум шъори шъудихьыхыгъэба?– араІожьыгъ фарисейхэм. 48–Тэ титхьаматэхэм ащыщэу зыгорэми, фарисейхэм ащыщэу зыгорэми ежьымкІэ шІошъхъуныгъэ иІэ хъугъа? 49Ау мы цІыф купышхоу пегъымбар Мусэ и Тэурат хабзэ зымышІэрэм Тхьэм ынае къащифагъэу щыт.\n50Фарисейхэм ащыщэу Никодим зыцІэм (ежьыр ары Исус ыдэжь чэщым къэкІогъагъэр) адрэмэ ариІуагъ:\n7:42 Тхьэм игущыІэ тхыгъэхэм арытба – еплъ Пегъымбар Михэ тхылъэу ытхыгъэм 5:2.\n7:42 къалэу Вифлеем зыцІэр – Бэтлэхьэм ары. Ерусалим километрийкІэ пэчыжьэу, икъыблэ лъэныкъомкІэ ит.\n51–Ыпэ рапшІэу емыупчІэу, ышІэрэр тэрэзэу зэримыгъашІэу, тихабзэ цІыфым хьыкум тырешІыхьа?\n52–Ори Галилей хэкум ущыща?– къыраІуагъ Никодим. –Тхьэм игущыІэ тхыгъэхэм ахаплъи, пегъымбар горэ Галилей зэрэщымыщыр къэпшІэщт.\n53ЕтІанэ ахэр зэбгырыкІыжьхи, хэти ядэжь кІожьыгъэ.


Вся гордость учителя в учениках, росте посеянных им семян Д. Менделеев | Образовательная социальная сеть\nОпубликовано 07.04.2014 - 19:26 - Гишева Нагмет Нурбиевна\nСочинение "Зы къэ ихъишъ" 23.5 КБ\nСочинение "Хъусен зыфэягъэр къыдэхъугъ" 26.5 КБ\nСочинение "ЦIыфэу щысэ къысфэхъурэр" 23 КБ\nСочинение "ШIу шIи, псым хадз" 25 КБ\nСочинение "Адыгэ шыур" 34 КБ\nСочинение "Адыгэ шыу" 27.5 КБ\nСочинение "Адыгэ хьак1эщыр" 33.5 КБ\nСочинение "Сыда ц1ыфыр зыгъэдахэрэр" 21 КБ\nСочинение "Адыгэ бэнак1охэр" 24 КБ\nЯ 6-рэ Б классым ис еджак1оу Цэй Сусанн.\nЗы къэ ихъишъ.\nЗэошхоу блэкIыгъэм текIоныгъэ къызщыдахыгъэр мы мафэхэм илъэс тIокIищрэ зырэ хъугъэу зэрэкъэралэу агъэмэфэкIы заом ихъишъэ цIыф миллион тIокIырэ блырэм къехъу хэкIодагъэу къыщагъэлъагъо. Пый техакIохэм жъалымагъэу зэрахьагъэр гъунэнчъ. Къали, чыли, заводи, фабрики агъэфыкъуагъэр бэ дэд. Исэпщтын зэрэхэгъэгоу зы унагъуи заом итхьамыкIагъо лъымыIэсыгъэу, лыуз гукIае къыфимыхьыгъэу. Ахэм ащыщ тэ тиунагъуи.\nЗаор къызежьэм апэрэ дзэкIолIэу тихэгъэгу къэзыухъумэнэу дащыгъэмэ ащыщыгъ сэ сятэжъэу (сятэжъ ятэу) Цэй Хьисэ ТIалибэ ыкъор. Ар Малая ЗемлякIэ заджэхэрэм щызэуагъ, етIанэ Геленджик немыц техакIохэр дафыжьхэ зэхъум лIыхъужъэу, ыпсэ емыблэжьэу щызаозэ уIэгъэ хьылъэхэр къытыращи, щыфэхыгъ. Геленджик братскэ къэхалъэм щагъэIылъыгъ. Набережнэ улицэм, хы Iушъо шъыпкъэм, братскэ могилэм зылъэкъуацIэ дышъэпсыкIэ тетхагъэмэ ащыщ. А къэр сянэжъ студентэу минрэ шъибгъурэ тIокIищырэ щырэ илъэсым пионерскэ лагерым практикэ щихьынэу загъакIом ылъэгъугъ. Ар шъыпкъэ дэдэу зэрэщытыр къеушыхьаты шIэжь тхылъэу заом хэкIодагъэмэ апае къыдагъэкIыгъэм инэкIубгъомэ ащыщ горэм. Сятэжъ ятэу зигугъу къэсшIырэр ылъэгъугъэп. Ятэ заом Iутэу ежьыр къэхъугъагъ. ПаркIи ымылъэгъугъахэу ятэ, дунаим ехыжьыгъ. Сятэжъ фэдэ тхьапша заом ибэу къыгъэнагъэр? Ар къэIогъошIоп, къэлъытэгъошIоп. ЩэрэмыI заор, ащ къыздихьырэ хьадэгъур!\nТемэр «Хъусен зыфэягъэр къыдэхъугъ»\n(Андырхъое Хъусен фэгъэхьыгъ)\nТхъэгъошхом сыгу шIугъэм фегъэпсэушъ,\nЧэфыныгъэ щыIакIэм иорэд зезгъэIэтэу\nСэ къэсIощт зэпысымгъэоу.\nТихэку лIыхъужъ пчъагъэ тичIыгу къытыригъэхьагъ. Ахэм ащыщ Андырхъое Хъусен. Илитературнэ-творческэ IофшIагъэкIи, ипсэемыблэжьыгъэкIи, ил1ыхъужъыныгъэкIи Хъусен зэрэкъэралыгъоу заригъэшIагъ. ИкIэлэгъум щегъэжьагъэу ащ мурад зыфигъэуцужьыгъ: адыгэ лъэпкъым ыцIэ дахэкIэ аригъэIонэу, ичIыгу фэлэжьэнэу, шIогъабэ къыфихьынэу. Ахэр къыдэхъугъэкIэ сэлъытэ.\nИусэхэм иродинэ шIулъэгъуныгъэ инэу фыриIэр къагъэлъагъо. ИщыIакIэ узэрэфэбэнэн фаер пыйхэм хьэкIэ-къокIагъэу зэрахьэрэр къащиIуатэщтыгъэ. Иусэхэм ямэкъамэ, ядэхагъэ дзэ Плъыжьым хэт лIыхъужъхэм агу машIо ришIыхьэщтыгъэ. А произведениехэм адыгэ литературэм чIыпIэшхо щаубытыгъ.\nЗаом иапэрэ мафэхэм ащегъэжьагъэу Андырхъое Хъусенэ пыйхэм язэонэу, ичIыгу къыухъумэнэу фэягъ. ЗыкIэхъопсыщтыгъэри къыдэхъугъ. Дзэм зыхэхьагъэм щегъэжьагъэу ащ гъэпсэфыгъо имыIэу Iоф ышIэщтыгъэ, ихэку фэбанэщтыгъэ. Ащ лIыхъужъыныгъэу зэрихьагъэр зэкIэми зэлъашIэ. ШэкIогъум и 8- м 1941-рэ илъэсым ар Украинэм ит къуаджэу Дьяково дэжь зэошхоу щыкIуагъэм лIыгъэ зэрихьэу щызэуагъ ыкIи ыпсэ щигъэтIылъыгъ. Инаградной тхьапэ мырэущтэу къыщетхы: «Ежь ыпси ыгъэтIылъыгъ, къеуцокIыгъэ пыйхэми апсэ Iуихыгъ». Ащ фэдэ псэемыблэжьыныгъэу зэрихьагъэм пае советскэ писательхэм ащыщэу Андырхъое Хъусен ары апэ дэдэ Советскэ Союзым и ЛIыхъужъыцIэ къызфагъэшъошагъэр. Иусэу «Орэд къэсIощт» зыфиIорэм мырэущтэу къыщетхы:\nПыим зызэхихырэм штыкэу пхырилэу,\nГушIоныгъэу сыгу илъыр IупкIэу къыщысIонэу\nШъхьафитныгъэ щыIакIэм скъошхэр фиIэтэу\nБэнэкIо орэд къэсIо зэпытыщт.\nУсакIом шIулъэгъуныгъэу ихэку фыриIэн фаер иусэхэмкIэ къытигъэлъэгъугъ, ичIыгу шIогъабэ къыфихьыгъ. ЛIыхъужъыныгъэу зэрихьагъэм пае, тилъэпкъ чIыпIабэмэ зэлъашIэу хъугъэ. Пшъэрылъэу зыфигъэуцужьыгъэр ыгъэцакIэзэ ищыIэныгъэ гъогу къыкIугъ. Андырхъуаем игъашIэ кIэкIыгъэми, игъэхъагъэ-илэжьыгъэ тхыдэ кIыхьэ хъугъэ, илъэс 21-рэ зыныбжь лIы бланэр, усакIор лIэужыкIэу къакIорэм пэпчъ дыщыIэнэу къэнагъ. ЫкIи тикъуаджэ икIалэу ар къэнэщт. ЛIыгъэу зэрихьагъэри цIыфмэ егъашIи ащыгъупшэщтэп.\nСтрикачэу Аид я 6-рэ А классым ис еджак1у\nСочинение ц1ыфэу щысэ къысфэхъурэр.\nСабыир иц1ык1угъом щегъэжьагъэу нахьыжьмэ ак1ырэплъы, нахьыжъхэр ищысэтехып1эх. Ц1ыфэу щысэ сфэхъугъэмэ ащыщ адыгэ тхэк1ошхоу К1эрэщэ Тембот. Ащ ытхыгъэ произведениехэр адыгэ прозэм лъапсэ фэхъугъэх. Ащ ирассказхэм, иповестхэм, ироманхэм ц1ыф жъугъэхэр яджэх. Ахэмэ ащыщхэр бзэ зэфэшъхьафхэмк1э – урысыбзэк1э, чехыбзэк1э, тыркубзэк1э къыдэк1ыгъэх. Ижъык1э къыщегъэжьагъэу адыгэхэм къарык1уагъэр, шъхьафитныгъэ банэу лэжьак1охэм аш1ыщтыгъэр ипроизведениехэу «Шыу закъу», «Шапсыгъэ пшъашъ», «Абдзэхэ шэк1ожъыр», «Хьаджырэт» зыфи1охэрэм ык1и нэмык1хэм уз1эпащэу, гъэш1эгъонэу К1эрэщэ Тембот къащигъэлъэгъуагъ. Ащ ытхыгъэмэ литературэм иурокхэм нэ1уасэ тащыфэхъу, игеройхэр тищысэ техып1эх. Писателым ирассказхэм, иповестхэм сяджэнэу сик1ас.\nСэри ащ иповестэу «Шапсыгъэ пшъашъ» зыфи1орэм игерой шхьа1эу, хэтрэ пшъашъи зыфэдэнэу фаеу, Гулэз сищысэтехып1. Гулэз – 1уш, губзыгъ, гулъытэ чан и1. Ащ иш1уагъэрэ изэхэш1ык1ырэк1э чылэм дэс пшъашъэмэ къахэщыщтыгъэ. Ыц1э зэрэ1ущтыгъэр дэн-бзэн 1эпэ1эсагъэу хэлъыгъэхэр ары. Идэхагъэк1э пшъашъэмэ къызэрахэщыщтыгъэм фэдэу, шъуашэу ы1апэ къык1эк1ырэри ц1ыфмэ аш1эжьэу гъуащэщтыгъэп. Пшъашъэм ыц1э дэгъугъэк1э зы1угъэ уж, ащ ыдыгъэ щыгъыныр зыщыгъымк1э ц1ыфыгъэ нэшанэу алъытэу, щытхъу шъуашэу зыфалъэгъужьэу хъугъэ. Гулэз къызэрэхъухьэгъэ унагъор мэкъумэщыш1э унэгъуагъ, фэш1ыгъэк1э алъытэрэ унагъомэ ащыщыгъ. Анахьэу Гулэз къэзгъэдахэщтыгъэр иакъыл ичаныгъэрэ ишэныш1уагъэрэ иш1ык1э дахэ аголъыжьэу зэрэщытыгъэр ары. Ащ и1ушыгъэ зэк1эми къахэщыщтыгъэ: и1ок1э-ш1ык1эхэм, изек1уак1эхэм, джэгум Хьатх Мыхьамэт джэуапэу щыритыгъэм.\nМы повестым игерой шъхьа1эу Гулэз сыгу ч1ып1эшхо щеубыты, лъэшэу сыгу рехьы, ар сищысэтехып1, ащ фэдэ сыхъунэу сыфай. Мыщ иобраз, тэ ныбжьык1эхэм, 1эдэб тхэлъыным, ц1ыфыгъэм, шъхьэк1эфэныгъэм, 1ушыгъэм тафегъасэ.\nТемэр «Ш1у ш1и, псым хадз».\nЦ1ыфыр дунаим къызтехъуагъэм щегъэжьагъэу бэ къинэу пэк1эк1ыгъэр, бэ къинэу ылъэгъугъэр, бэ щы1ак1эм зэригъэгупшысагъэр, бэ зэфэхьысыжьэу ыш1ыгъэр. Джащ фэдэ гупшысэ куумэ ахэтэу непэрэ мафэм къынэсыгъ.\nДжа лъэхъан чыжьэхэм щы1ак1эм ригъэш1ыгъэ гупшысэмэ як1эухэу сэлъытэ гущы1эжъхэу непэ бэрэ дгъэфедэхэу, тыбзэ хэмызэу хэтхэр. Гущы1эм пае, мыщ фэдэ гущы1эжъхэу бэрэ дгъэфедэхэрэр: «Улажьэмэ лыжъ пшхын», «Уиунэ зыщыгъаси хасэ к1о», «Ц1ыфыр зыгъэдахэрэр ишэн», «Гупшыси псалъэ, зыплъыхьи т1ыс», ык1и нэмык1хэри. Мы зигугъу къэсш1ыгъэ гущы1эжъ пэпчъ мэхьэнэ гъэнэфагъэ к1оц1ылъ, уригъэгупшысэнэу, уигъэсэнэу щыт.\nДжащ фэд сыкъызтегущы1э сш1оигъо гущы1эжъэу «Ш1у ш1и псым хадз» зыфи1орэри. Ащ мэхьэнэ лъапсэу и1эу слъытэрэр ш1ур псыми ыхьырэп, маш1оми ыстырэп, бгъэк1одын плъэк1ынэу щытэп. Ар бэрэ ц1ыфмэ аушэтыгъ, агъэунэфыгъ. Ц1ыфэу дахэк1э уздэзек1уагъэм щыгъупшэнэу щытэп, бэ теш1эн мак1э теш1эн, ш1ум къызэпригъэзэжьыщт, иш1уагъэ къыок1ыжьыщт.\nМы гущы1эжъым имэхьанэ адыгэ литературэм ипроизведениябэмэ нафэ къытфаш1ы ахэр: К1эрэщэ Тембот, Мэщбэш1э Исхьакъ, Хьадэгъэл1э Аскэр, Кощбэе Пщымаф, Лъэустэн Юсыф ык1и нэмык1 адыгэ тхак1омэ япроизведениемэ. Мы гущы1эжъыр ц1эу и1 Мэщбэш1э Исхьакъ ироманмэ ащыщ горэми. Мыхэмэ анэмык1эу мы гущы1эжъым имэхьанэ къыщызэ1уахы адыгэ 1оры1уатэхэми. Пшысэхэр пштэмэ, сыдигъок1и ш1у зыш1эрэм ш1ум къыфегъэзэжьы, ш1ур ем тек1о.\nМы произведениехэм тяджэ хъумэ, тэ ш1уш1эным тыфагъасэ, ц1ыфыгъэ, адыгагъэ, гук1эгъу тхэлъэу тыхъуным, ныхьыжъмэ лъытэныгъэ афэтш1ыным, к1оч1аджэм, амалынчъэм 1эпы1эгъу тыфэхъуным тыфагъасэ, тыфап1у.\nГущы1эжъых т1оми, ахэр жъы хъухэрэп. Сыдигъуи ахэр тигъогогъух, ахэмэ тарыгъуазэзэ тэзек1о.\nИжъык1э къыщегъэжьагъэу адыгэхэм шым осэшхо фаш1эу, ныбджэгъуш1ук1э, алъытэу, л1ыгъэмрэ адыгагъэмрэ ятамыгъэу, адыгэмэ ятарихъ пытэу хэуцуагъэу хъугъэ. Гущы1эу «адыг» зып1ок1э, ижъырэ зэманым фэгъэхьыгъэу, ягугъу горэ черкес-адыгэмэ зэхэзыхыгъахэу щытым ар «зэрилъэгъурэр — шым тесэу, цыер къеш1эк1ыгъэу, к1ак1ор теубгъуагъэу, 1эшэ-шъуашэхэмк1э зэтегъэпсыхьагъэу, гумэк1 нэшхъэигъэр ынэгоу зыгорэм ренэу гу1эу, ыпэ ригъэхъоу ары... Къызэра1отэжьырэмк1э, анахь адыгэ тхьамык1эу шъое-цыеу фэпагъэри и1ашэк1э зэтегъэпсыхьагъэу иши дэгъоу щытыщтыгъ. Онэгум имыс адыгэм, адыгэу зимылъытэжьыщтыгъэу къысщэхъу. Шы, 1ашэ — джары адыгэм ишъошэ шъхьа1ыгъэр! Адыгэм ищы1эныгъэ шым елъытыгъэу щытыгъ. Шыр, зэо маш1ом игупчэ л1ы у1агъэм к1эрыт1ысхьэмэ къырихыжьэу , хьадэгъум щиухъумэу бэрэ къыхэк1ыщтыгъэу къа1отэжьы. Л1ыгъэмрэ адыгагъэмрэ ятамыгъэу, тарихъым щыщы хъугъэхэу, ч1ыгоу къызэрыхъухьагъэхэм ш1улъэгъу мыухыжьэу фыря1эр ящы1эк1э зек1уак1э ык1и шыр ягъаш1э ылъапсэ хъугъэу щы1эгъэ адыгэл1 ц1эры1охэу Занэкъо Сэфэрбый, Хъырцыжъыкъо Алэр, Хьатх Мыхьамэт-Гъуаз, Къоджэбэрдыкъо Мыхьамэт, Хьатх я Кък1ас, Мафэкъо Урысбый къэбарэу апылъмэ анахь ч1ып1э ин зыубытырэр шыр ары.\nАдыгэ шыур, шыр зыфэдагъэм адыгэ литературэм ч1ып1эшхо щеубыты. Ар К1эрэщэ Тембот ипроизведениемэ игъэк1отыгъэу къаще1уатэ. Адыгэ шым, шыум язытет, зыфэдагъэу къытхыгъэр тхылъ шъхьаф пш1ыми хъущт. Ащ итхылъхэм ц1ыфымрэ шымрэ зэгъусэхэу, зым зыр ригъэкъужьэу щыгъэпсыгъэх: Хьатх Мыхьамэтрэ ишрэ, Анцокъорэ ишэу “Нальмэсрэ”, Гулэзрэ “Нальмэсрэ”, Батымрэ ишэу “Самумрэ”, нэмык1хэри. Ащк1э тхак1ом нэк1убгъуабэ адыгэ шы лъэпкъымэ яхьыл1агъэу к1итхырэр ц1ыфым икъэгъэлъэгъонрэ, лъэпкъ шэным икъызэ1ухынрэ апай. Лъэпкъым ил1ыхъужъхэм зэрахьэрэ л1ыгъэхэр зэк1э къык1адэхъурэр яшыхэр дэгъухэшъ ары. Л1ыхъужъымрэ л1ыхъужъым ишрэ зэгопчын умылъэк1ынэу зэгъусэх. Ахэр зэк1э лъэшэу игъэк1отыгъэу чIыпIабэ ригъэубытызэ адыгэшмэ ягугъу къеш1ы: шы лъэпкъ зэмыл1эужыгъуабэу адыгэмэ я1агъэхэр, ахэр къызэрэхахыщтыгъэхэр, зэрахъущтыгъэхэр, зэрагъэфедэщтыгъэхэр. Шым игъэпсык1эк1и, шыум итеплъэк1и зэтепфынхэ, зыгъэгумэк1ырэ 1офыгъор къэпш1эн плъэк1ынэу адыгэ шыри, адыгэ шыури ренэу гъэпсыгъэщтыгъэ. Гущы1эм пае К1эрэщэ Тембот иповестэу «Шапсыгъэ пшъашъ» зыфи1орэм щыщ сатырхэм мырэущтэу къа1уатэ: «Шыур, узэреплъынымк1э, зек1ол1 шыоу, бэ зынэгу к1эк1ыгъэу, бэ зытехъык1ыгъэ ц1ыфэу зэрэщытыр нэфагъэ: бгырыпхып1эхэм, ицые бгъэ1уэм ык1и лъэгонджэ-куашъохэм атедэгъэ шъохъстаныр хьазырэу хъок1ыгъагъэ; ицые гъуапэхэри, зек1ол1 хабзэу, 1энтэгъупэм нэсэу к1акохэу, пыутыгъэхэу щытыгьэх. Курдж 1алъмэкъышхоу ушъэгъэ хьазырэу еуч1эпхыгъэми а шыум гъогу чыжьэ къызэрик1угъэр къыгъэлъагъощтыгъэ...».\nИжъык1э къыщегъэжьагъэу адыгэхэм шым осэшхо фаш1эу, ныбджэгъуш1ук1э, алъытэу, адыгэмэ ятарихъ пытэу хэуцуагъэу хъугъэ. Адыгэм ищы1эныгъэ шым елъытыгъэу щытыгъ. Шыр, зэо маш1ом игупчэ л1ы у1агъэм к1эрыт1ысхьэмэ къырихыжьэу, хьадэгъум щиухъумэу бэрэ къыхэк1ыщтыгъэу къа1отэжьы. Ч1ыгоу къызэрыхъухьагъэхэм ш1улъэгъу мыухыжьэу фыря1эр ящы1эк1э зек1уак1э ык1и шыр ягъаш1э ылъапсэ хъугъэу щы1эгъэ адыгэл1 ц1эры1охэу Занэкъо Сэфэрбый, Хъырцыжъыкъо Алэр, Хьатх Мыхьамэт-Гъуаз, Къоджэбэрдыкъо Мыхьамэт, Хьатх я Къок1ас, Мафэкъо Урысбый къэбарэу апылъмэ анахь ч1ып1э ин зыубытырэр шыр ары. Мы л1ыхъужъхэм зэрахьэрэ л1ыгъэхэр зэк1э къык1адэхъурэр яшыхэр дэгъухэшъ ары. Къызэра1ожьырэмк1э, адыгэмэ шыр гъомлэпхъэ ш1агъо ымыгъотэу гъогууанэ тетэу чэщипш1э-мэфипш1э к1уагъэми, къэмыужъэжъэу, нахь чаны, нахь ябгэ хъоу, шхо1ум нахь еоу хъуным фэдэ лъэпшъэрыхьагъэ зыхэлъ шыхэр агъэпсыщтыгъэх.\nАдыгэ шыур, шыр, шыгъачъэр зыфэдагъэхэм адыгэ литературэм ч1ып1эшхо щаубыты. Ар К1эрэщэ Тембот ипроизведениемэ игъэк1отыгъэу къаще1уатэ. Гущы1эм пае, «Шапсыгъэ пшъашъ», «Шыу закъу», «Насыпым игъогу», «Шахъомрэ пшъэшъэ пагэмрэ» ык1и нэмык1хэми.\nПовестэу «Шапсыгъэ пшъашъ» зыфи1орэм щыщ сатырхэм шыум итеплъэ мырэущтэу къа1уатэ: «Шыур, узэреплъынымк1э, зек1ол1 шыоу, бэ зынэгу к1эк1ыгъэу, бэ зытехъык1ыгъэ ц1ыфэу зэрэщытыр нэфагъэ: бгырыпхып1эхэм, ицые бгъэ1уэм ык1и лъэгонджэ-куашъохэм атедэгъэ шъохъстаныр хьазырэу хъок1ыгъагъэ; ицые гъуапэхэри, зек1ол1 хабзэу, 1энтэгъупэм нэсэу к1акохэу, пыутыгъэхэу щытыгьэх. Курдж 1алъмэкъышхоу ушъэгъэ хьазырэу еуч1эпхыгъэми а шыум гъогу чыжьэ къызэрик1угъэр къыгъэлъагъощтыгъэ...».\nДжыри зы ч1ып1э. Анцокъо ишэу Нальмэсрэ Гулэзрэ пыимэ къазэра1эк1экIыжьхэрэр. Ари игъэк1отыгъэу повестым къыхэфэ: “Щтагъоу, гук1одыгъоу Гулэз ыгу илъыгъэм, къэп1он умылъэк1ын, гуш1огъошхок1э зыкъызэблихъугъ. Нибжьи фэдэ зэхимыш1агъэу шъхьафитныгъэм и1эш1у гуш1огъошхом ыгу зэлъипхъотагъ. Тамэхэр къыгок1агъэм фэдэу щыхъущтыгъэ ык1и, зыхьырэр Нальмэс арымырэу, ежь бзыу тэмэшхо хъугъэу быбырэм фэдэу къыщыхъущтыгъэ…». Авторым хэш1ык1эу и1эр къыхэщэу шымэ яхьыл1агъэу бэ повестым къыхафэрэр.\nАдыгэ шыур шэн-хабзэхэм афэ1орыш1эу щытыгъ. Адыгэ шыур бзылъфыгъэ 1ук1агъэмэ, шыур шым исэмэгубгъук1э къепсыхынышъ, 1э сэмэгумк1э шхомлак1эр ы1ыгъэу бзылъфыгъэр ежь иджабгъу лъэныкъок1э щытынэу еш1ы. Шыоу къэбар гухэк1 пае мэкъэгъэ1у агъэк1уагъэр зыдак1орэм зынэсык1э, джабгъу лъэныкъомк1э шым къепсыхышъ, джабгъу 1эмк1э шхомлак1эр ы1ыгъэу макъэ зэригъэ1ущтым к1элъырэхьэ. Мыщ фэдэ щысэу къэпхьын плъэк1ыщтыр мак1эп.\nШым пае адыгэмэ мыщ фэдэ гущы1эжъхэр я1эх, агъэфедэх: «Шыш1ур ныбджэгъуш1ум фэд», «Тесым ыгу к1одымэ, шыр чъэжьырэп», «Шым римыдзыхыгъэр шэсыгъахэп», «Шым зэрэтесымк1э шыур къаш1э», «Шыш1ур л1ыгъэм ызыныкъу», «Шы хъущтыр къунанзэ къаш1э» нэмык1хэри.\nАдыгэ шыхэмэ ядэгъугъэ, яшы гъэпсык1э нэмык1 ц1ыф лъэпкъымэ А. Дюма, А. Фонвиль ык1и нэмык1ми хагъэунэфык1ыгъ. Гущы1эм пае, А.Фонвиль адыгэ шыхэм «Жьы зык1этхэк1э ык1и дэхэ дэдэхэк1э» яджагъ.\nСэ къызэрэсш1ош1ырэмк1э, адыгэм щытхъоу къылэжьыгъэмрэ л1ыгъэу зэрахьагъэмрэ я1ахьыш1у шым ифэшъуаш.\nГъыщ Казбек я 11-рэ В классым ис еджак1у.\n«ХьакIэ» мы гущыIэр адыгабзэм къызхэхьагъэр адыгэ лъэпкъым, адыгэ цIыфмэ азфагу зэфыщытыкIэ гъэнэфагъэхэр илъы зыхъугъэм щегъэжьагъэн фае. Адыгэ лъэпкъыр анахь лъэпкъыжъэу Кавказым исмэ ащыщ. Арэу зыхъукIэ, мы гущыIэм ыныбжь илъэс мин пчъагъэкIэ плъытэн плъэкIынэу къысщэхъу.\nАмал горэ зиIэу, зышъхьэ зылъытэу, уасэ зыфэзышIыжьырэ адыгэ пэпчъ ищагу хьакIэщ дэтыгъ. Ащ ипчъэ хэт фэдэрэ хьакIэмк1и зэIухыгъагъ.\nХакIэщыр апэу узIуорэ псэолъагъ. Къэлапчъэм пэмычыжьэу агъэуцущтыгъ. ХьакIэщ пчъэIум Iудзыгъэу шышIоIу агъэуцущтыгъ. Ар мыгъум дэдэу ыкIи мыпсыгъо дэдэу чъыгыпкъэу, къутэмабэ щызэбгырыкIэу къыхахыщтыгъ. Пытэу чIыгум хатIэщтыгъ. ШхомлакIэр шIохадзэмэ къышIомызынэу къутамэхэр пахыкIыщтыгъ. ШышIоIум ыщэчын фэягъэ шы хьэкъу-жъокъу зытIущым акIуач1э.\nДжы хьак1эщ унэм тихьан. Унэ кIоцIыр хъоо-пщаоу, гуIэтыпIэу агъэпсыщтыгъэ. ХьакIэмэ апай гъолъыпIэ зытIу итэу, тIысыпIэхэри хьакIэщым рагъэуцощтыгъ. ГъолъыпIэм ышъхьагъ алырэгъу зиIэм пилъэщтыгъ. ащ ыкIыIукIэ лъытэныгъэ ин зыфашIырэ хъулъфыгъэу унагъом исыгъэм иIэшэ-шъуашэ палъэщтыгъ.\nУнагъом иблагъэми, иIахьылми е зыпарк1и фыщымытми зэригъэлъэгъунхэу, зыщигъэпсэфынэу къахахьэрэр ары адыгэхэр хьакIэкIэ заджэщтыгъэхэр.\nХьакIэ къызфэкIогъэ унагъор илыягъэу гумэкIыщтыгъ. ХьакIэм гъогууанэ къыкIугъэу, пшъыгъэу щытмэ, бэ тырамыгъашIэу гъомылэ хьазырэу яIэм щыщ фырахьэщтыгъ, хагъаIэщтыгъ. Адыгэ бзылъфыгъэ Iушэу, унэгъо тэрэз щапIугъэм гъэтIылъыгъэ IэпэчIэгъанэ имыIэу хъущтыгъэп. Ар къеушыхьаты мы гущыIэжъ дахэм: «ХьакIэ къэкIощт Iори гъэтIылъ, бэрэ щылъыгъ пIоу умышхыжь». ХьакIэм гъомылэм ишIу фызэблахыщтыгъ. ХьакIэр щысын хьак1эмэ, е псынкIэу тэджыжьынэу щытмэ кIэпщыр пчъаблэм зэрэпилъагъэмкIэ къашIэщтыгъэ.\nХакIэм гухэлъэу иIэмкIи, зыщежьэжьыщтымкIи бысымыр еупчIыщтыгъэп, хэбзагъэп. Ежь хьак1эм къы1омэ арыгъэ зиш1эщтыгъэр.\nХьакIэр щысын хьакIэмэ иши чIыпIэ къыфагъотыщтыгъэ, агъашхэщтыгъ, бэрэ щымысыщтымэ шышIоIум дэжь щагъашхэщтыгъ.\nХьакIэщыр, ныбжьыкIэхэр пIугъэн гъэсэгъэнхэмкIи, чIыпIэшIоу щытыгъ. ХьакIэр зэрагъэлъэгъунэу, рамгъэзэщынэу чылэм лIышIоу дэсмэ бысымым макъэ аригъэIущтыгъ къакIощтыгъэх. НыбжьыкIэу ащ къекIуалIэщтыгъэри\nХьакIэми, ар лIы цIэрыIоу лIы шъыпкъэу щытыгъэмэ, хэгъырэйхэми къэбар гъэшIэгъонэу, акъыл зыхэпхынэу къаIотэн алъэкIыщтыгъэр бэ.\nХьакIэщым унагъом ис хъулъфыгъэу жъы хъугъэу, зишыуанэ зэтезымыхыщтыгъэу, зилIыгъэ чIып1абэмэ ащызыушэтыгъэмкIи, зэщтегъэупIэ дэгъоу щытыгъ. Пчыхьэрэ ащ фэдэ лIым дэжь ежь фэдэуи нахь ныбжьыкIэхэуи чылэм адэсхэр къакIощтыгъэх, якIэлэгъум алъэгъугъэхэмрэ, къяхъулIагъэхэмрэ агу къагъэкIыжьыщтыгъэх. Ащ фэдэ къэбархэр, ныбжьыкIэхэр пIугъэнымкIэ, яшIэныгъэ, ягулъытэ нахь куу хъун, зиушъомбгъунымкIэ уасэ зимыIэ амалэу щытыгъ. ХьакIэщыр ныбжьыкIэхэмкIэ ублэпIэ еджапIэу щытыгъэу пIон плъэкIыщт.\nСыда ц1ыфыр зыгъэдахэрэр\nХъулъфыгъэми бзылъфыгъэми ыныбжь икъоу ц1ыфмэ ахахьэу зыхъук1э, ар зыфэдэ ц1ыфыр къэош1э. Ц1ыфэу унэгъо зэгуры1ом къихъуагъэу, ныжъ-тыжъмэ ягъэсэпэтхыдэ зынэсыгъэр дэи хъун ылъэк1ыщтэп. Ащ фэдэ ц1ыфыр адыгагъэм къыдилъытэрэ шэн-хабзэхэм арыгъозэщт, адэхыщтэп.\nДэхагъэр зыхэмылъ щы1эп: гущы1ак1эми, уцук1эми, т1ысык1эми, нахьыжъмэ зэрафыщытми. Шъорыш1 хэлъми къэпш1эщт. Ащ фэдэ ц1ыфым бэ зэпичыщтэп, икупк1 шъыпкъэр къыдэоещт. Ц1ыф шъырытэу зыпкъ ит зэпытыр зэк1ок1ырэп, и1эбак1и, иплъак1и, ифыщытык1и зы. Ащ фэдэм уедэ1у зэпыты пш1оигъу, пэблагъэ ухъунэу уфай, плъэгъунэу ук1эхъопсы охъу. Шэн-гъэпсык1э дахэм ащ фэдэ ц1ыфыр къегъэдахэ, къэзыуцухьэрэмэ къахегъэщы, зыш1эрэмэ агу дахэк1э елъы, щысэ тырахэу мэпсэу.\nДжары сэ сиш1ошък1э ц1ыфыр зыгъэдахэу къысщыхъурэр. Шэн-гъэпсык1э дахэ пхэлъмэ ц1ыфмэ дахэк1э уаш1эщт.\nГъыщ Казбек я 6-рэ В классым ис еджак1у\nТЕМЭР: «АДЫГЭ БЭНАКIОХЭР».\nСабыир иц1ык1угъом щегъэжьагъэу гухэлъ горэ къыздырехьак1ы. А гухэлъэу и1эм игъаш1э феузэнк1ы, фэк1о. Джащ фэдэу къысш1ош1ы тиреспубликэ ис бэнэк1о ц1эры1охэу Хьасэнэ Мурат, Хьапэе Арамбый, Емыж Арамбый джы бэнэк1о ныбжьык1эхэу Хьакурынэ Хазрэт, К1убэ Хьамед, ик1и нэмык1хэри. Мыхэр яц1ык1угъом щегъэжьагъэу бэнэным пылъыгъэх сыдигъуи ар ханэнэу агу къихьагъэп.\nМы сочинениер стхыным ыпэк1э бэрэ сегупшысагъ, хэт сыкъытегущы1эмэ хъуна? Хэт тикъуаджэ дэс спортсменмэ ащыщэу сыкъызтегущы1эщтыр? Хьауми тиреспубликэ исмэ ащыщэу хэт сыкъытегущы1эщта? Бэ сшъхьэ къихьагъэр, ау зэк1эмэ ак1ы1у къэхъу зэпытыгъэр сят.\nСятэ иц1ык1угъом щегъэжьагъэу бэнэным пылъыгъ. Ащ итренерыгъэр ары сэ джы ситренерыр. Ар Шънэхъо Мурат Исхьакъ ыкъор ары. Сятэ сырыгушхонэу щыт. Ар зэнэкъокъу зэфэшъхьафыбэмэ ахэлэжьагъ, апэрэ ч1ып1эхэр бэрэ къыхьыгъэх. Ащ областымк1и, краимк1и тек1оныгъэхэр къащихьыгъэх. Ар къаушыхьаты грамотэхэу медальхэу, кубокэу, ш1ухьафтын зэфэшъхьафэу къыфагъэшъошагъэмэ.\nАр къулыкъум зэк1оми спортыр хинагъэп. Северо-Кавказскэ военнэ округым зэнэкъокъухэу бэнэнымк1э къалэу Ереван щызэхащэгъагъэмэ апэрэ ч1ып1эхэр мызэу мыт1оу къащыдихыгъэх. Ык1и ар къаушыхьаты кубок зэпэлыдыжьымрэ грамотэхэу дышъэпсык1э хэутыгъэхэу тадэжь илъхэмрэ. Ар кандидатыгъ спортымк1э мастер хъунэу. Джыри ащ спортыр хинэрэп. Футболымк1э зэнэкъокъоу районым щызэхащэрэмэ ахэлажьэ. Сэ соревнованиехэм сызык1ок1э ежьыри къэк1о, сызэрэбанэрэм къеплъы. Сыкъызык1ожьык1э, прием зэфэшъхьафхэр къулай хэлъэу зэрэпш1ыщтхэр къысегъэлъэгъух. Сэ ащ лъэшэу сырэгушхо ык1и олимпийскэ джэгук1эхэу дунаим щык1орэмэ ащыщ горэм сыхэлэжьэнэу мурад зыфэзгъэуцужьыгъ.


Къэралыгъом ипэрытхэм язэIукI » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Новости » Къэралыгъом ипэрытхэм язэIукI\nКъэралыгъом ипэрытхэм язэIукI\n09:27, 13 февраль 2019\n«Лидеры России» зыфиIорэ зэнэкъокъум Къыблэ федеральнэ шъолъырымкIэ ифиналныкъо мэзаем и 8-м къыщыублагъэу тыгъуасэ нэс Ростов-на-Дону щыкIуагъ. МэфэкI шIыкIэм тетэу къызэIуахыгъэ Iофтхьабзэм республикэ гъэзетхэу «Адыгэ макъэмрэ» «Советскэ Адыгеимрэ» ялIыкIохэр хэлэжьагъэх. «Лидеры России» зыфиIорэ зэнэкъокъум Къыблэ федеральнэ шъолъырымкIэ ифиналныкъо мэзаем и 8-м къыщыублагъэу тыгъуасэ нэс Ростов-на-Дону щыкIуагъ. МэфэкI шIыкIэм тетэу къызэIуахыгъэ Iофтхьабзэм республикэ гъэзетхэу «Адыгэ макъэмрэ» «Советскэ Адыгеимрэ» ялIыкIохэр хэлэжьагъэх.\n«Лидеры России» зыфиIорэ зэнэкъокъум Къыблэ федеральнэ шъолъырымкIэ ифиналныкъо мэзаем и 8-м къыщыублагъэу тыгъуасэ нэс Ростов-на-Дону щыкIуагъ. МэфэкI шIыкIэм тетэу къызэIуахыгъэ Iофтхьабзэм республикэ гъэзетхэу «Адыгэ макъэмрэ» «Советскэ Адыгеимрэ» ялIыкIохэр хэлэжьагъэх.\nЗэнэкъокъум хэлэжьагъэхэм заочнэ шIыкIэм тетэу яшIэныгъэхэр аушэтыгъ. Нэужым джыри зэ компьютерымкIэ тестирование акIугъ. Ащ щыпхырыкIыгъэ нэбгырэ 267-рэ Къыблэ федеральнэ шъолъырымкIэ финалныкъом ихьагъэх. Ахэм Адыгеим илIыкIуи 4 ахэфагъ: «Сбербанк-Сервисым» исектор ипащэу Алексей Белый, «AXIS» зыфиIорэ компание купым игенеральнэ пащэ игуадзэу Вреж Мегрикян, «Росреестрэм» икъутамэу Адыгеим щылажьэрэм ипащэ игуадзэу Нэхэе Мурат, «Этсерч» зыфиIорэ хъызмэтшIапIэм иIофшIэгъоу Александр Очковыр. Шъугу къэтэгъэкIыжьы пстэуми къахахыщтхэм шIэныгъэ зэрагъэгъотыным пэIуагъэхьанэу сомэ миллион грантэу зэраратыщтыр. УФ-м и Президентэу Владимир Путиным 2018-рэ илъэсым жъоныгъуакIэм и 22-м къыдигъэкIыгъэ унашъом диштэу Автоном коммерцием емыпхыгъэ организациеу «Урысыер – амалышIухэр зыIэкIэлъ къэралыгъу» зыфиIорэм ипроектэу зэнэкъокъур щыт. Организацием пшъэрылъ шъхьаIэу иIэхэм ащыщых цIыфхэм сэнэхьатэу къыхахыгъэм рылэжьэнхэр, шIуагъэ къэзытырэ социальнэ «лифтхэр» Урысыем щыгъэпсыгъэнхэр, нэмыкIхэри. Мэзаем и 9-м Iофтхьабзэр мэфэкI шIыкIэм тетэу къызэIуахыгъ. УФ-м и Президент и Полномочнэ лIыкIоу Къыблэ федеральнэ шъолъырым щыIэ Владимир Устиновыр, лъэпкъ хъызмэтымрэ къэралыгъо къулыкъумрэ я Урысые академие иректорэу, зэнэкъокъум иегъэджакIоу (наставникэу) Владимир Мау, Ростов хэкум игубернаторэу Василий Голубевыр, 2017 — 2018-рэ илъэсхэм зэхащэгъэ зэнэкъокъоу «Лидеры России» зыфиIорэм текIоныгъэ къыщызыхьыгъэу, УФ-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистрэ игуадзэу Олег Салагай, нэмыкIхэри зэхахьэм хэлэжьагъэх. Владимир Устиновым игущыIэ къыщыхигъэщыгъ зэнэкъокъум мэхьанэшхо зэриIэр. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, шъыпкъэныгъэ зыхэлъ, къызщыхъугъэ къэралыгъом ыгу къыдеIэу фэлэжьэным фэхьазыр цIыфхэм осэ ин яI. Ащ фэдэхэр «Лидеры России» зыфиIорэ зэнэкъокъум къегъэнафэх. — Пэрытныгъэ зэрихьаным шъхьадж зызэрэфигъэсэщтым дакIоу зыхэтхэм загуригъэIон ылъэкIын фае, — къыIуагъ Владимир Мау. — Ныбджэгъуныгъэ ыкIи IофшIэн зэпхыныгъэхэм яшIуагъэкIэ шъори, зэнэкъокъуми, къэралыгъом игъэIорышIэн системи хэхъоныгъэхэр ашIынхэ алъэкIы. БлэкIыгъэ Iофтхьабзэм изэфэхьысыжьхэм къадыхэлъытагъэу пэрытхэм я Клубэу «Эльбрус» зыфиIорэм Iоф ышIэнэу ригъэжьагъ. Шъолъырхэми ащ фэдэхэр ащызэхащэхэмэ шIогъэшхо къахьыщт. Олег Салагай IэпэIэсэныгъэу IэкIэлъымкIэ зэнэкъокъум къекIолIагъэхэм къадэгощагъ. «Лидеры России» зыфиIорэ зэнэкъокъум текIоныгъэ къызыщехьы нэуж УФ-м псауныгъэр къэухъумэгъэнымкIэ иминистрэ игуадзэу ар агъэнэфагъ. КъараIорэм едэIунхэу, кIэу зэхахырэр зыщамыгъэгъупшэнэу ар къяджагъ.\n«Лидеры России» зыфиIорэ зэнэкъокъур мы илъэсым ятIонэрэу зэхащэ. Охътэ кIэкIым ащ осэ ин фашIы хъугъэ ыкIи къыхэлажьэрэмэ япчъагъэ хэхъуагъ. Ау, блэкIыгъэ илъэсым егъэпшагъэмэ, зэхъокIыныгъэхэр мыгъэ фашIыгъэх.\nФиналым ихьанхэм пае финалныкъом текIоныгъэ къызэрэщыдахын фаем дакIоу, а уахътэм къыкIоцI социальнэ мэхьанэ зиIэ гъэцэкIэн горэ яшъолъыр щызэшIуахын фае. ГъэцэкIэн хьазырхэр яIагъэхэп, пстэури ежь-ежьырэу къаугупшысыныр, агъэцэкIэныр япшъэрылъыгъ. ЗэхэщакIохэм къызэраIуагъэмкIэ, мы гъэцэкIэныр зэрэзэшIуахырэм къыгъэлъэгъощт IэпыIэгъу афэмыхъухэу гупшысэнхэ, хэкIыпIэ къагъотын зэралъэкIырэр. — Урысыем «илидер» гъэIорышIэным зэрэфэкъулаим дакIоу, социальнэ пшъэдэкIыжь зэрихьырэр къыгурыIон ыкIи ар зэшIуихын фае, — къыхагъэщы зэхэщакIохэм. Адыгеим икIыгъэхэм социальнэ проектэу къагъэхьазырыгъэхэр зыфэдэхэр, ахэр анахьэу зыфэгъэхьыгъэхэр тигъэзет къыфаIотагъэх. Вреж Мегрикян тызэрэщигъэгъозагъэмкIэ, Свято-Успенскэ чылысэу Мыекъуапэ дэтым ишIын аухыныр ары ипроект зыфэгъэхьыгъэр. Ащ игъэпсын илъэс заулэкIэ узэкIэIэбэжьмэ рагъэжьэжьыгъ. Соборыр зэрашIыщт ахъщэр къызIэкIагъэхьаным пае «именной кирпич» зыфаIорэ Iофтхьабзэр Мыекъуапэ щырагъэкIокIы. Ащ ишIуагъэкIэ, шIоигъоныгъэ зиIэ пстэури ащ къыхэлэжьэнхэ алъэкIыщт. — Проектхэм мэхьанэу яIэр дунаир нахь дэгъу, нахь мамыр хъуным фэлэжьэнхэр ары. Диным ащ уфещэ, — игупшысэхэмкIэ къыддэгуащэ Вреж. —Зэнэкъокъум къыфэзгъэзэжьмэ, ыпэкIэ улъыкIотэным ар зэрэфэIорышIэрэр къыхэзгъэщы сшIоигъу. Мыщ текIоныгъэ къыщыпхьыным мэхьанэшхо зэриIэм фэдэу, ухэлэжьэнми осэшхо есэты. Нэхэе Мурат исоциальнэ проект чIыопсым икъэухъумэн фэгъэхьыгъ — чIыопс паркэу «ТхьакIэшху» зыфиIорэм игъэкъэбзэн.\n— Адыгеим ибаиныгъэ шъхьаIэхэм ащыщ чIыопсыр. Ар къэтыухъумэным, дгъэкъэбзэным тапылъын фае, — гущыIэгъу къытфэхъугъ Нэхэе Мурат. — Къэралыгъо учреждениехэм яIофышIэхэр, студентхэр, кIэлэеджакIохэр, волонтерхэр акцием къыхэзгъэлэжьэнхэр ыкIи Адыгеим икъушъхьэхэр дгъэкъэбзэнхэр сыгу хэлъ. ГъэIорышIэным фэгъэхьыгъэ мастер-классхэр гурыт еджапIэхэм ащызэхищэнхэ гухэлъ иI Александр Очковым. — Корпоративнэ лъэныкъомкIэ опыт гъэнэфагъэ сиI – илъэси 10 фэдизрэ американскэ компанием Iоф щысшIагъ, автомобиль бизнесым епхыгъэ проектышхохэр дгъэцэкIагъэх. Мы лъэныкъом епхыгъэ IэпэIэсэныгъэу сIэкIэлъ хъугъэмкIэ апшъэрэ классхэм арыс кIэлэеджакIохэм садэгощэныр сшIогъэшIэгъон. Корпоративнэ лъэныкъом Iоф щыпшIэн зэрэплъэкIыщтыр, ащкIэ гухэлъэу щыIэхэр къэлэшхохэм ямызакъоу, шъолъырхэми ащыбгъэцэкIэным иамалхэр къафэсIотэщт. Сыда пIомэ, компаниешхохэм якъутамэхэр регионхэм ащыIэх, Адыгеир пштэмэ, ахэм япчъагъэ илъэс къэс нахьыбэ мэхъу. Амалэу сIэкIэлъхэр сыушэтынхэмкIэ мы зэнэкъокъум мэхьанэшхо иI, — къыIуагъ ащ. Iофтхьабзэр мэфэкI шIыкIэм тетэу къызызэIуах нэуж ыпэкIэ къыщытIогъэ хьакIэхэр зэнэкъокъум хэлажьэхэрэм гущыIэгъу афэхъугъэх. ЗэдэгущыIэгъу занкIэм къыдыхэлъытагъэу упчIэ зэфэшъхьафхэр къыщаIэтыгъэх, ахэм яджэуапхэри щагъотыжьыгъэх. Зэнэкъокъум зэфэхьысыжь шъхьаIэу иIэр хэлэжьагъэр зы чIыпIэ зэримытыр, ыпэкIэ зэрэлъыкIуатэрэр ары. Купыр бгъэдэIоныр, ахэм пэщэныгъэ адызепхьаныр псынкIэп. Ащ зыфагъэсэн зэрэфаер зэхэсыгъом къыщыхагъэщыгъ. Гъонэжьыкъо Сэтэнай.\nАдыгеимрэ Краснодар краимрэ зэзыпхырэ гъогукIэр къызэIуахыгъ Адыгеимрэ Краснодар краимрэ зэзыпхырэ гъогукIэр къызэIуахыгъ\nЯамалхэм ахэхъуагъ Яамалхэм ахэхъуагъ\nЯгъэхъагъэхэм талъэплъэ Ягъэхъагъэхэм талъэплъэ


ШЭУДЖЭН РАЙОНЫМ ИЗЫ МАФ | Адыгэ Макъ\nШЭУДЖЭН РАЙОНЫМ ИЗЫ МАФ\nМЭРЭТЫКЪО Аслъан: «Дгъэнэфэгъэ пшъэрылъхэр зэрэдгъэцэкIэщтхэм тыпылъыщт»\nЧIыпIэ зыгъэIорышIэжьыпIэм иорганхэм яIофшIэнкIэ пшъэрылъ шъхьаIэу яIэр цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэныр, социальнэ хэхъоныгъэхэр яIэнхэр, экономикэм ылъэныкъокIэ лъэгэпIэ гъэнэфагъэхэм анэсынхэр ары. Ахэр къазэрадэхъухэрэм ыкIи гухэлъышIоу зыдаIыгъхэм защыдгъэгъозэнэу муниципальнэ образованиеу «Шэуджэн район» зыфиIорэм ипащэу Мэрэтыкъо Аслъан джырэблагъэ гущыIэгъу тыфэхъугъ.\nШэуджэн районым псэупIэ 37-рэ къыхеубытэ, нэбгырэ мин 16-рэ 800-рэ щэпсэу.\n— Аслъан, апэрапшIэу, тизэдэгущыIэгъу зэредгъажьэмэ сшIоигъор икIыгъэ илъэсым анахьэу шъунаIэ зытежъугъэтыгъэ лъэныкъохэр ары.\n— Ыпэрэ илъэсхэм афэдэу джыри муниципальнэ образованием иэкономикэ гъэпытэгъэным тыпылъыгъ, муниципальнэ фэIо-фашIэхэм язытет ыкIи яIэрыфэгъугъэ нахьышIу шIыгъэным тыдэлэжьагъ, бюджетнэ ахъщэм, мылъкум ыкIи чIыгу ресурсхэм шIуагъэ къахьэу зэрэдгъэфедэщтхэм тынаIэ атетыгъ.\nРайоным иинфраструктурэ исистемэхэм зыпкъ итэу Iоф ашIагъ, гъэсэныгъэм, псауныгъэр къэухъумэгъэным, культурэм алъэныкъокIэ фэIо-фашIэхэр афагъэцэкIагъ, зытефэхэрэм социальнэ IэпыIэгъу ядгъэгъотыгъ.\nУрысые Федерацием и Президент ижъоныгъокIэ унашъохэм ягъэцэкIэни тщыгъупшагъэп, зэрэтфэлъэкIэу лъэгэпIэ гъэнэфагъэхэм ахэр анэдгъэсынхэм Iоф дэтшIагъ.\n— Районым иэкономикэ лъапсэу иIэр промышленностым ипредприятиехэр ары. Сыд хахъуа ахэм ашIыгъэр?\n— 2016-рэ илъэсым промышленнэ производствэм сомэ миллион 58-рэ мин 502,8-рэ къыкIэкIуагъ. Ар къэзытыгъэр предприятие нахь инхэу ыкIи гурытхэу районхэм итхэм ащыщхэу ОАО-у «Шовгеновское ДРСУ», ООО-хэу хьалыгъугъэжъэ заводэу «Шовгеновский», щэзаводу «Шовгеновский», МП-у «Жилкомсервис» зыфиIохэрэр, нэмыкIхэри. Пстэуми яIофшIэн проценти 144,5-м нэсэу агъэцэкIагъ, 2015-рэ илъэсым ебгъапшэмэ, проценти 158,9-м кIахьэу хэхъоныгъэ ашIыгъ.\n— Непэ тикъэралыгъо анахьэу ынаIэ зытыригъэтыхэрэм бизнес цIыкIур ащыщ. Мы лъэныкъомкIэ шъуирайонкIэ Iофхэм язытет тыщыбгъэгъозагъэмэ дэгъугъэ.\n— Шэуджэн районым предприятие цIыкIоу 60 ит, ахэм нэбгырэ 316-рэ ащэлажьэ. Ащ нэмыкIэу, унэе предпринимателэу 616-рэ щытхыгъ. Бизнес цIыкIум хэхъоныгъэу ышIырэмрэ шIуагъэу районым иэкономикэ хилъхьэрэмрэ къызыдэплъытэхэкIэ, тапэкIи муниципальнэ образованием хэхъоныгъэ ышIынымкIэ анахь лъэныкъо шъхьаIэхэм мыр ащыщ.\nПрограммэу «Поддержка малого и среднего предпринимательства муниципального образования «Шовгеновский район» на 2015 — 2017 годы» зыфиIорэр пхырытэщы. Ащ мурад шъхьаIэу иIэр — предпринимательскэ IофшIэным пэрыохъоу фэхъухэрэр щыгъэзыегъэнхэр, нэкъокъонымкIэ бэдзэрым чIыпIэ гъэнэфагъэ щаубытыныр, финанс къэкIуапIэхэм екIолIакIэу афыряIэм зегъэушъомбгъугъэныр. Шэуджэн районым предпринимательствэ цIыкIум ыкIи гурытым IэпыIэгъу афэхъугъэнымкIэ и Фонд а программэм игъэцэкIакIу. ЕзыгъэжьэгъэкIэ предпринимательхэм апае бизнес-планхэр Фондым афызэхегъэуцох, семинархэр афызэхещэх.\nИкIыгъэ илъэсым ахъщэ чIыфэу миллионитIурэ мин 30-рэ Фондым аритыгъ. Ежь Фондым район бюджет ахъщэ 2016-рэ илъэсым IэкIэхьагъэп.\nКъэралыгъо IэпыIэгъу къаратынымкIэ зэнэкъокъум предпринимательствэ цIыкIум хэт нэбгырэ 11 хэлэжьагъ ыкIи ахэм зэкIэмкIи сомэ миллион 13-рэ мин 601-рэ аIэкIэхьагъ.\n— Районым иэкономикэ лъапсэу иIэр инвестициеу къыхалъхьэрэр ары. Аслъан, мы уахътэм инвестиционнэ проектэу жъугъэ-цакIэхэрэм уакъытегущыIэ сшIоигъуагъ.\n— Шъыпкъэ, инвестициехэр нахьыбэхэмэ, экономикэми зеушъомбгъу. Ащ зэпымыоу тыдэлажьэ, мыбэми, ахэм сомэ миллион 48-рэ мин 600-рэ бюджетым къыхалъхьагъ.\nИнвестициехэр районым къетщэлIэнхэмкIэ площадкэ 12 дгъэхьазырыгъэ. Ахэр: гъэфэбэпIэ комплексым, былымышъхьэ 1200-м ателъытэгъэ фермэм ягъэпсын, автозаправкэ ыкIи техническэ фэIо-фашIэхэр зыщагъэцэкIэрэ станцие къызэIухыгъэныр, дэжъые зыщагъэтIысыщтыр гъэхьазырыгъэныр, зашъохэрэ псыр зыщырагъэхъощт цехым, мыгъучIыпцIый материалхэр къыдэзыгъэкIырэ заводым яшIын, нэмыкIхэри. Фэтэр 18-у зэхэт унэу Хьакурынэхьаблэ щагъэпсыщтым ипроекти хьазыр. Пстэуми ящыкIэгъэ тхылъхэр дгъэхьазырыгъэх ыкIи Адыгэ Республикэм экономикэ хэхъоныгъэмрэ сатыумрэкIэ и Министерствэ етхьылIагъэх. Илъэс къэс Шъачэ щыкIорэ инвестиционнэ форумым ахьыщтых.\nМы уахътэм зашъохэрэ псыр зыщырагъэхъощт заводэу Пщыжъхьаблэ дагъэуцощтым ипроект гъэцэкIэгъэным ыуж тит. Псыр къызыщычIащырэ чIыпIэр агъэнэфэгъах, псым изытет санитарнэ шапхъэхэм адиштэу Роспотребнадзорым ылъытагъ. Инвесторыр ООО-у «Аквапромыр» ары.\nЖьыкIэ Iоф зышIэрэ энергетическэ пкъыгъохэм яшIын Шэуджэн районым щырагъэжьэщт. ЗэрагъэнэфагъэмкIэ, Адыгеимрэ компаниеу «Атомэнергомаш» зыфиIорэмрэ зэзэгъыныгъэу зэдашIыгъэм диштэу проектым игъэцэкIэн сомэ миллиарди 3 пэIуагъэхьащт. Мегаватти 144-рэ кIуачIэ зиIэ пкъыгъо 24-рэ агъэуцущт, ахэр зытырагъэуцощтхэ чIыгу Iахьэу къыхахыгъэхэр агъэхьазырых.\n— Анахь гумэкIыгъохэм ащыщ цIыфхэм IофшIэн зэрамыгъотырэр. МыщкIэ сыда къэпIон плъэкIыщтыр?\n— ЦIыфхэм IофшIэн ягъэгъотыгъэнымкIэ район къулыкъум 2016-рэ илъэсым нэбгырэ 1929-мэ зыкъыфагъэзагъ. Учетым хагъэуцогъэ нэбгырэ 420-р къякIущт IофшIэным лъэхъух, 293-м Iоф ашIэрэп. Зэфэхьысыжьхэм къызэрагъэлъэгъуагъэмкIэ, икIыгъэ илъэсым хъулъфыгъэхэр нахь чанэу IофшIэн лъыхъугъэх.\nЗигугъу къэтшIырэ пIалъэм къыкIоцI нэбгыри 183-мэ IофшIэн къафагъотыгъ, ащ щыщэу нэбгырэ 41-р зэпымыоу Iоф зыщашIэщт чIыпIэхэм аIухьагъэх.\n2016-рэ илъэсым Шэуджэн районым нэбгырэ 274-м IофшIэн ямыIэу щалъытагъ.\n— Аслъан, мы илъэсми, ащ къыкIэлъыкIощтхэми сыда анахьэу шъузыдэлэжьэщтыр?\n— 2017-рэ илъэсми, ащ къыкIэлъыкIощтхэми етхьыжьагъэуи, пэшIорыгъэшъэу дгъэнэфагъэуи пшъэрылъыбэ тиI. Ахэр нахь псынкIэу зэрэзэшIотхыщтхэм ыуж титыщт. Анахь шъхьаIэхэм кIэкIэу ягугъу къэсшIыщт. Къутырэу ХьапэкIае гурыт еджапIэу щыдгъэпсырэм иухыжьын. Артезиан псырыкIуапIэхэр зэрытымыщагъэу къэнэгъэ псэупIэхэу Заревэм, Веселэм, Дукмасовым ар анэгъэсыгъэныр. Районым зэкI пIоми хъунэу газыр яI, къэнагъэр къутырэу Семено-Макаренскэр ары, ащ джы гъэстыныпхъэ шхъуантIэр лъыд-гъэIэсыщт. Клубхэм игъэкIотыгъэ гъэцэкIэжьынхэр яшIылIэгъэнхэ фае.\nДжащ фэдэу гумэкIыгъо тыхэзыдзэрэ Iофыгъоу щыт псыхъохэм янэпкъхэр гъэпытэгъэнхэр. Псыхъоу Фарзэ ихэлъэдэжьыпIэу километри 6 фэдиз хъоу Пщыжъхьаблэ щыIэр гъэкъэбзэгъэным ипроект гъэхьазырыгъэныр.\nСыд фэдэ Iофыгъо етхьыжьагъэми, республикэм ипащэхэр IэпыIэгъу къытфэхъух, ахэр къыткъотхэу тапэкIи тызэрэзэдэлэжьэщтым тыпылъыщт.\n— Опсэу, гущыIэгъу укъызэрэтфэхъугъэмкIэ.\nГъэрекIо къахьыжьыгъэм къыщыкIэщтэп\nАдыгеим мэкъу-мэщым анахь зызыщырагъэушъомбгъурэм Шэуджэн районыр ащыщ. Непэ чIыгу гектар амылэжьэу ибгъотэщтэп. Ары пакIошъ, чIыгур афигъэкъурэп. Хабзэ зэрэхъугъэу, лэжьыгъэ бэгъуагъэ илъэс къэс мыщ къыщахьыжьы ыкIи пэрытныгъэр аIыгъ.\nКъыхэкIырэп уахътэ губгъохэм IофшIэн гъэнэфагъэхэр ащымыкIохэу. Бжыхьасэхэм мы уахътэм язытет, гъэтхэ IофшIэнхэр зэрэзэшIуахыхэрэм тащигъэгъозагъ Шэуджэн районым мэкъу-мэщымкIэ и ГъэIорышIапIэ ипащэу Чэсэбый Анзор.\n— ЗэкIэмкIи бжыхьэсэ гектар 17300-рэ районым къыщагъэкIыгъ, — къеIуатэ Чэсэбый Анзор. — Ащ щыщэу гектар 14295-р — коцы, 2160-р — хьэ, тритикалыр — 240-рэ. Рапсым гектар 605-рэ рагъэубытыгъ.\nНепэрэ мафэм ехъулIэу районым аммиачнэ селитрэ тонн 3450-рэ фэдиз къыращагъ, ар ящыкIэгъэщт пчъагъэм ипроцент 83-рэ мэхъу. Лэжьыгъэ бэгъуагъэ къэхьыжьыгъэнымкIэ зишIуагъэ къэкIорэ препаратхэр, хьацIэ-пIацIэхэмрэ уцыжъхэмрэ хьасэхэм ахэзыгъэкIодыкIыщт щэнаутхэр къыдэзгъэкIырэ фирмэхэм зэзэгъыныгъэхэр адашIыхи къащэфыгъэх.\nБжыхьасэхэм язытети ГъэIорышIапIэм ипащэ кIэкIэу къытфытегущыIагъ. Ащ къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, джыри пэсаIо зэфэхьысыжьхэр пшIынкIэ, гъатхэр оялэ хъоу, къямыгуаомэ, блэкIыгъэ илъэсым къырахыгъэ центнер пчъагъэм къыщыкIэщтэп. Рапхъыгъэ лэжьыгъэр зэкIэ дахэу къэкIыгъ, зэрахахъорэр зытетын фэе шапхъэхэм алъыIэсы.\n— ТимэкъумэщышIэхэм алъэкI къамыгъанэу гъэтхэ IофшIэнхэм зафагъэхьазырыгъ, — еIо Чэсэбый Анзор. — Къэрсэбаным ижъон бэшIагъэу аухыгъ. Гъэтхасэхэр къанэрэ щымыIэу апхъыгъэх. ЗэрэдгъэнэфагъэмкIэ, гъэтхасэхэм чIыгу гектар 14504-рэ аубытыщт. Ащ щыщэу гектар 9675-м тыгъэгъазэр тырапхъэщт, натрыфыр — гектар 2560-рэ, зэнтхъыр — 235-рэ, кIэпыр — гектар 35-рэ мэхъух. Адрэ къанэрэр хэтэрыкIхэм ыкIи нэшэ-хъырбыдзхэм аубытыщт.\nДжырэ лъэхъан былымхъуным нахь къыщыкIагъ. Ащ зыкъегъэIэты-жьыгъэным къэралыгъоми, тиреспубликэ ипащэхэми анаIэ тырагъэты. Ау цIыфхэм чIыгулэжьыным нахь зыфакъудыи, сыда пIомэ ащ хаплъхьэрэр пасэу къыотэжьы. Былымхъуныр ащ нахь къин ыкIи федэ хэпхыным охътабэ текIуадэ. 2017-рэ илъэсым ищылэ мазэ ехъулIэу Шэуджэн районым ихъызмэтшIэпIэ зэфэшъхьафхэм зэкIэмкIи былымышъхьэ 6414-рэ ащаIыгъыгъ, ащ щыщэу 3122-р чэмых. Мэлышъхьэ пчъагъэр 6617-м нэсы, къохэр — 2721-рэ, щагубзыухэр — 65676-рэ.\nЧIыгулэжьхэм, езыгъэжьэгъэкIэ фермерхэм, нэмыкIхэм IэпыIэгъу афэхъугъэнхэмкIэ къэралыгъо программэу пхыращыхэрэм районыр чанэу ахэлажьэ. Ыпэрэ илъэсхэм афэдэу а программэхэр амыгъэфедагъэхэми, джы зэлъашIагъэу зэрэхэлэжьэщтхэм дэгуIэх. ИкIыгъэ илъэсыр пштэмэ, фермер хъызмэтшIэпIи 9-мэ япащэхэм грантэу сомэ миллион 13,5-рэ, былымэхъо нэбгыри 2-мэ — сомэ миллион 19,1-рэ къаратыгъ. Мыгъэрэ зэнэкъокъум нэбгырэ 14 хэлажьэ. Ятхылъхэри агъэхьазырыгъах.\nПрограммэхэри, ежь ялъэкIи къызфагъэфедэзэ, Шэуджэн районым ичIыгулэжьхэм техникэ дэгъукIэ зызэтырагъэпсыхьагъ. Ахэм IэкIыб къэралыгъохэм къащашIыгъэхэр бэу ахэтых, джырэ шапхъэхэм адештэх. 2012 — 2016-рэ илъэсхэм трактор 14, щэнаутхэр рытыраутхэу — 4, пхъэIашэу — 6, чIыгъэшIухэр рытыратакъоу — 5, сеялкэу — 6, зэрагъэушъэбэу — 3, нэмыкIхэри къащэфыгъэх.\nМы уахътэм чIыгур алэжьынымкIэ пэрыохъу щымыIэжьэу тигущыIэгъу хигъэунэфыкIыгъ. ГумэкIыгъо закъо къызхэкIырэр акIуачIи, яамали халъхьэзэ цIыфым къыгъэкIырэ лэжьыгъэм ыуасэ зэрэпыутыр ары. Сыд фэдэрэ IофшIэни зыкъыгъэшъыпкъэжьыным ущэгугъы. Ау теубытагъэ хэлъэу лэжьыгъэм уасэу иIэщтыр чIыгулэжьхэм ашIэрэп. Арэу щытми, агу мыкIодэу, чанэу, игъом ашIэн фэе IофшIэнхэр зэрахьэхэзэ, гъэхъэгъэшIухэр ашIых.\nКъэралыгъо программэхэм яшIуагъэкIэ\nХьакурынэхьаблэ щыщ Блыпэшъэо Рэмэзан езыгъэжьэгъэкIэ фермерхэм ащыщ ыкIи ар программэму «Поддержка начинающих фермеров» зыфиIорэм хэлажьи, сомэ миллионрэ ныкъорэ къыратыгъ. ЧIыгу гектар 21-у ащ ылэжьырэм коцы, натрыф, тыгъэгъазэ, хьэ ащишIэхэрэр.\n— Ахъщэу къысатыгъэм сэ симылъкоу сомэ мин 643-рэ хэзгъахъуи, — къеIуатэ Блыпэшъэо Рэмэзан, — тракторэу «Беларусь» зыфиIорэр, пхъэIашэ, культиватор, дискатор къэсщэфыгъэх. ИщыкIэгъэ техникэр уимыIэу чIыгум удэлэжьэшъущтэп, епшIылIэн фаер игъом умышIэмэ, къыотэжьыщтэп. Программэм ишIуагъэ лъэшэу къысэкIыгъ, ары мыхъугъэемэ, ащ фэдиз техникэр сфэщэфыщтыгъэп.\nТхылъхэм ягъэхьазырын къин тIэкIу пилъэгъуагъэми, джы Рэмэзан ичIыгу ылэжьыныр нахь псынкIэ къыфэхъущт.\nУнэе хъызмэтшIапIэ зиIэхэм Дзыбэ Рустем ащыщ. Колхозхэр зызэхэкIыжьхэм, янэ-ятэхэм, ежьми къатефэжьыгъэ чIыгу Iахьхэр къаIихыжьыгъэхэу егъэлажьэх. Гектари 10-м ехъу нахь имыIэми, Рустем ащ федэ къызэрэригъэхьыщтым егупшысагъ.\n— Коцы, тыгъэгъазэ, натрыф зыфэпIощтхэр сыпхъынхэмкIэ гектари 10-р мэкIаIо, федэ хъурэп, — къеIуатэ сигущыIэгъу. — Зы нэбгырэ сигъусэу хэтэрыкIхэм якъэгъэкIын тыдэлэжьэнэу итхъухьагъ ыкIи мыгъэ чIыплъым, натрыф лъэпкъэу «Бондюэль» зыфаIорэм, хъырбыдзым зафэдгъэзагъ. Анахьэу дгъэшIэгъуагъэр чIыплъыр къызэрэхихыгъэр ары. Ащ иIугъэкIын къин пылъэу къысщыхъугъ. ЗэрэщытымкIэ, цIыфым къыгъэкIырэр зыдищэщтым, ыосэщтым ыпэкIэ егупшысэ. Ащ фэдэу мызекIуагъэу щытэп сигущыIэгъуи.\n— ЧIыплъым ицIынэгъум, иинагъэкIэ редискэм фэдиз зыхъурэм, зыщэфыщтхэр лъэшэу къыкIэупчIэх, — еIо Дзыбэ Рустем. — Къалэхэу Москва, Тула тщэщт, ахэм ялIыкIохэм тадэгущыIэгъахэу щыт. Мы лъэпкъым илэжьын къинышхоп, ау иIухыжьын — тхьапэхэр пытэу IэкIэ къызэрипчыщтым нахь къегъэхьылъэ.\n«Бондюэль» натрыф лъэпкъыр щагу псэушъхьэхэмкIэ хъурэп, ар гъэжъуагъэу цIыфхэм ашхыныр якIас. Мыри дэгъоу IукIырэ лъэпкъхэм ащыщ. Рустем къызэрэхигъэщыгъэмкIэ, джыдэдэми (рапхъыгъэ къодыем пае) нахь пасэу ахъщэ къязытыщт щэфакIохэр къафэкIох.\nХъырбыдзри мыфедэу пфэIощтэп, ау ар пасэу къэбгъэкIын фае. Илъэси 3-м къехъугъ Рустем ащ зыдэлажьэрэр. Джыри тапэкIэ хэтэрыкIхэм ахигъэхъон гухэлъ иIэу, шъофым псыр къызыщычIащыщт чIыпIэр аригъэубырыугъ. Нэшэбэгу, кабачки, картоф, цумпэ ышIэнхэу ыуж ит. Джащ фэдэу хэтэрыкIхэр зыщаIыгъыщтхэ псэуалъэ ышIынэу сигущыIэгъу егъэнафэ.\nГухэлъышIоу зыдиIыгъхэр Рустем къыдэхъунхэмкIэ, хэтэрыкIхэр къэгъэкIыгъэнхэмкIэ къэралыгъо программэу щыIэр къэкIощт илъэсым къызфигъэфедэ, ахъщэ чIыфэ банкым къыIихы шIоигъу.\n«Iоф мыублэм блэ хэс» еIо адыгэ гущыIэжъым. Сыд фэдэрэ Iофи ебгъэжьэгъахэ зыхъукIэ, лъыбгъэкIотэщыт, нахьышIу зэрэпшIыщтыр къыхэпхыщт. Джа лъагъом тичIыгулэжьхэр чанэу рэкIох, хэкIыпIэхэм яусэх, лъэпкъышIухэр къызэрэхахыщтхэм, зэрагъэбэгъощтхэм дэлажьэх.\nГухэлъ гъэнэфагъэ зиIэ федеральнэ про-граммэу «ПсэупIэ» зыфиIорэр тиреспуб-ликэкIэ анахь шIуагъэ къыхьэу зыщагъэцэ-кIагъэхэм Шэуджэн районыр ащыщ.\nАщ иадминистрацие ипащэ унэгъо ныбжьыкIэхэм псэупIэхэр агъотынымкIэ ишIогъэшхо арегъэкIы. Хабзэ зэрафэхъугъэу, мэфэкI шIыкIэм тетэу ахэм унэ сертификатхэр аретыжьых.\nШэуджэн район администрацием ипащэу Мэрэтыкъо Аслъан къызэрэтиIуагъэмкIэ, 2016-рэ илъэсым сомэ миллиони 2-рэ мин 784-рэ зытефэгъэ унэ сертификатхэр унэгъо ныбжьыкIи 5-мэ аратыгъэх. Мыхэм апэIухьэгъэ мылъкур федеральнэ, республикэ ыкIи район бюджетхэм къатIупщыгъэх. Районым ибюджет щыщ ахъщэу къызфагъэфедагъэр сомэ мин 600 мэхъу.\nАщ нэмыкIэу мэкъу-мэщымкIэ Министерствэм ипрограммэу «Устойчивое развитие сельских территорий» зыфиIорэм хэлажьэх. ГъэрекIо мы лъэныкъомкIэ унэгъо ныбжьыкIи 4-мэ сертификатхэр аратыгъэх.\nПащэм къызэриIуагъэмкIэ, псэупIэр хэти къыщыпщэфын уфит, ау ар тиреспубликэ итын фае. Муниципальнэ образование пэпчъ псэупIэр зыфэдизыщтыр къэзыгъэнэфэрэ шапхъэ яI. Шэуджэн районымкIэ а шапхъэр зы нэбгырэм телъытагъэу квадратнэ метри 10 мэхъу. Унагъом нэбгыри 5 исмэ, квадратнэ метрэ 50-м нахь мымакIэу къащэфын фитых. Ау унагъом ахъщэ иIэмэ, хигъэхъон, псэупIэ нахь ин ыщэфын ылъэкIыщт.\nПсэупIэхэр ащэфы хъумэ, ар «аварийнэу» щымытыным, шапхъэу щыIэхэм адиштэхэмэ лъэплъэх. Джащ фэдэу щэфын-щэжьыным пылъ тхьапэхэр тэрэзхэмэ ауплъэкIу, нэужым ахъщэр афатIупщы.\nМэрэтыкъо Аслъан къызэриIуагъэмкIэ, непэрэ мафэм ехъулIэу унэгъо 50 фэдиз джыри чэзыум хэт. 2017-рэ илъэсым псэупIэхэр къаратынэу, нэбгырэ 12-мэ (мэкъу-мэщымкIэ Министерствэм ипрограммэмкIэ — 4, псэолъэшIынымкIэ Министерствэм ипрограммэкIэ — 8) ятхылъхэр хьазырэу щылъых. Ахъщэу район бюджетым къыфатIупщырэм елъытыгъ сертификатыр къызэратыщт пчъагъэри. Программэм 2020-рэ илъэсым нэс Iоф ышIэщт.\n— Ащ тэркIэ мэхьанэшхо иI. Шъыпкъэу пIощтмэ, мы аужырэ илъэсхэм псэупIэ сертификатхэр зэттыгъэ унэгъо ныбжьыкIэхэм япчъагъэ хэхъуагъ, тапэкIи а IофтхьэбзэшIур лъыдгъэкIотэщт. Программэу щыIэхэм ныбжьыкIэхэр къахэлэжьэнхэмкIэ зыпари пэрыохъу къафэхъурэп. Республикэ ыкIи федеральнэ бюджетхэм, псэолъэшIынымкIэ ыкIи мэкъу-мэщымкIэ министерствэхэм лъэшэу яшIогъэшхо къытэкIы, ащкIэ лъэшэу тафэраз, — къыIуагъ Шэуджэн район администрацием ипащэ.\nЗинасып къыхьи псэупIэ сертификатыр зэратыгъэхэм ащыщ Хьакурынэхьаблэ щыщ зэшъхьэгъусэ ныбжьыкIэхэу Бэджэкъо Адамрэ Тамилэрэ. Мэшэлахьэу мыхэм сабыищ зэдапIу, Алинэ я 4-рэ классым щеджэ, шъэожъые зэтIуазэхэу Дамиррэ Мэдинрэ илъэси 8 аныбжь, я 2-рэ классым исых.\nТамилэ къызэрэтиIуагъэмкIэ, унэгъо ныбжьыкIэхэм афэIорышIэрэ программэм хэуцохи, 2016-рэ илъэсым сертификат къаратыгъ ыкIи бэ тырамыгъашIэу унэ ащэфыгъ. Зэшъхьэгъусэхэр псэупIэ чэзыум илъэсым нахьыбэ хэтыгъэхэп, сыда пIомэ унэгъо Iужъу хъугъэх.\n— Къэралыгъом иIэпыIэгъу тызэрэщыгугъыгъэр пкIэнчъэ хъугъэп, ащкIэ къэралыгъоми, Шэуджэн район администрацием ипащэу Мэрэтыкъо Аслъани тиунагъокIэ тафэраз. Сыда пIомэ ахъщэ зэIубгъэкIэнышъ, унэ пщэфыныр непэ хэткIи къины, анахьэу унэгъо ныбжьыкIэхэмкIэ. Арышъ, мы программэр ныбжьыкIэхэмкIэ IэпыIэгъушхоу щыт, — еIо Тамилэ.\nТамилэ илIакъокIэ Хьакъурынэхьаблэ щыщ, Iэзэщыкъхэм япхъу, Шэуджэн район телевидением илъэси 10 хъугъэу Iоф щешIэ. Ишъхьэгъусэу Адам «Адыгмежрегионгазым» икъутамэу Шэуджэн районым щыIэм щэлажьэ. Сабыищ зиIэ унэгъо ныбжьыкIэм квадратнэ метрэ 55-рэ зэрылъ унитIу хъурэр ыщэ-фыгъ. Программэм къыдилъытэрэ шапхъэхэмкIэ унэгъо ныб-жьыкIэм сомэ мин 720-рэ ратыгъ. Ежьхэми ны мылъкур ха-гъэхъожьи, чIыфэ хэмыхьэхэу унэ дэгъу зэрагъэгъотын алъэкIыгъ.\nАдамрэ Тамилэрэ лъэшэу тигуапэу тэри тафэгушIо, ягухэлъышIухэр къадэхъунхэу, хахъо яIэ зэпытэу, ясабыйхэм яхъяр алъэгъоу, унэгъо кIыхьэ хъунхэу тафэлъаIо.\nЦIыфхэр къафэразэх, ар зымыуасэ щыIэп\nХьалыгъур — тищыIэныгъэ хэпхын умылъэкIын гъомылапхъ, ар зэкIэми ашъхь, ары тибаиныгъэр. Анахь хэгъэгушхом къыщегъэжьагъэу, чылэгъо цIыкIум щиухыжьэу ящыIэкIэ-псэукIэ зэлъытыгъэр хьалыгъур икъоу яIэныр ары.\nХьалыгъу ымышхэу щыIэн ымылъэкIыщтэу бэмэ аIо. ХэткIи шъэфэп, хьалыгъум идэгъугъэ зэлъытыгъэр ар зыхашIыкIырэр ары. Анахь федэкъэкIуапIэхэм ащыщэу алъытэзэ, непэ бэмэ хьалыгъугъэжъапIэхэр къызэIуахыгъэхэу мэлажьэх. Ащ къыхэкIэуи нэкъокъоныр азыфагу къетаджэ.\nПшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу хьалыгъугъэжъэ заводэу «Шовгеновский» зыфиIоу Къудайнэт Юрэ зипащэм хьалыгъоу къыгъажъэрэм идэгъугъэкIэ Шэуджэн районым имызакъоу, Адыгеим щызэлъашIагъ. Мамхыгъэ дэт заводым 1979-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Iоф ешIэ, хьалыгъу ыкIи тхьацухэкI зэмылIэужыгъохэр мыщ щагъажъэх. Ахэм ядэгъугъэкIэ республикэм ит хьалыгъугъэжъэпIэ анахь пэрытхэм ащыщ хъугъэх.\nЗаводым ипащэ къызэриIуагъэмкIэ, тхьацухэкI зэмылIэужыгъоу 8 фэдиз мыщ къыщашIы: хьалыгъу хъураер, плIэмыер, утхындзафэр зыхэлъыр, «купеческэ» зыцIэр, хьалыгъужъыехэр, батон зэмылIэужыгъохэр, нэмыкIхэри.\n— Тэтыем нэмыкIэу хьалыгъугъэжъэпIэ унэе предприятие цIыкIухэр тирайон мымакIэу итых, — еIо Юрэ. — ФедэхэкIыпIэу ар бэмэ къыхахыгъэу хьалыгъу агъажъэ. Шъыпкъэу пIощтмэ, ахэм нэкъокъоныгъэшхо адытиI, сыда пIомэ хьалы-гъугъэжъапIэ къызэIуахы къэс тэ федэу къэтхьырэр нахь макIэ мэхъу. Ащ къыхэкIэу нахь дэгъоу Iоф зэрэтшIэщтым ыуж тит. АпэрапшIэ тынаIэ зытедгъэтырэр хьалыгъум идэгъугъ ары. Техническэ амалэу джыдэдэм нахьыбэмэ агъэфедэрэмкIэ тэри Iоф тшIэн тыфит. Ау тэ тызпылъыр Советскэ Союзым илъэхъан зэрэщытыгъэм фэдэу ГОСТ-м ишапхъэхэм татетэу Iоф тшIэныр ары ыкIи ар тэгъэцакIэ. Нахьыбэхэм хьалыгъур псынкIэу къызэрашIырэм фэдэу тэ тшIырэп. Ар IэшIу хъуным пае ищыкIагъэхэр зэкIэ етэхьылIэ, идэгъугъэ имызакъоу, пчъагъэм зэрэхэдгъэхъощтми тыпылъ.\nШэуджэн районым имызакъоу, хьалыгъоу «Шовгеновский» зыфиIорэр Мыекъуапэ, Кощхьэблэ, Джэджэ, Красногвардейскэ районхэм ащащэ. Машини 8 фэдиз яIэу, водитель-экспедиторхэм мафэ къэс хьалыгъур зэбгыращы. Ежь заводым хьалыгъур зыщищэрэ тучанитIу иI, зыр — Мыекъопэ гупчэ бэдзэрым, адрэр чылэ кIоцIым адэтых. Мы мафэм ехъулIэу заводым зэкIэмкIи нэбгырэ 35-рэ щэлажьэ. Чэщ-зымафэм зэпыу ямыIэу, смени 4-у Iоф ашIэ. ГурытымкIэ цIыфхэм ялэжьапкIэ сомэ мин 15 мэхъу.\n— Хьалыгъур дэгъу, IэшIу хъуным пае ар зыхэтшIыкIырэ хьаджыгъэм бэ елъытыгъэр, — еIо Юрэ. — Ащ тедгъэфэным пае бэ хьаджыгъэ лъэпкъэу тызэплъыгъэр. Ставрополь краим къышIырэ хьаджыгъэр зэкIэмэ анахь дэгъоу дгъэунэфыгъэ ыкIи ащ тыкъыщыуцугъ.\nЮрэ нафэ къызэрэтфишIыгъэмкIэ, мы уахътэм заводым гъэцэкIэжьын IофшIэн тIэкIу-шъокIухэр щэкIох. Оборудованиер зэблахъу, ар Волгоград къыращынэу мы уахътэм ежэх. Хьалыгъур зыщагъэжъэрэ хьакури, нэмыкI Iэмэ-псымэу чIэтхэри агъэцэкIэжьых. Ахэм яшIуагъэкIэ хьалыгъум идэгъугъэ джыри зэрэхэхъощтым щэч хэлъэп.\nIЭШЪХЬЭМЭФЭ Гощхъан, илъэс 38-рэ хъугъэу технологэу Iоф ешIэ:\n— Хьалыгъугъэжъэ заводыр къызызэIуахыгъэ 1979-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу мыщ Iоф щысэшIэ. Хьалыгъур дэгъу, IэшIу хъуным пае ащ узэрэдэлажьэрэм мэхьанэшхо иI. Технологиеу тэ Iоф зэрэтшIэрэм фэдэм тетэу республикэм хьалыгъугъэжъэ завод итыжьэп пIоми ухэукъощтэп. ИжъыкIэ адыгэ унагъохэм зэрашIыщтыгъэм фэдэу хмелым хэшIыкIыгъэ тхьацу гъэтэджыгъэ цIынэмкIэ хьалыгъур зэхэтэлъхьэ. Ащ ишIуагъэкIэ хьалыгъум иIэшIугъэ адрэхэм бэкIэ атекIы, чэщым ар щылъыгъэми зэхэтакъорэп, шIоIурэп. ЦIыфхэм лъэшэу агу рихьэу ащэфы. Ар тэркIэ зымыуасэ щыIэп.\n— Илъэс 36-м ехъугъэу хьалыгъугъажъэу заводым сыщэлажьэ. Хьалыгъум имызакъоу, хьалыгъужъыехэр, зэтечъхэр тэшIых. Тхьацу гъэтэджыгъэ цIынэ зэрэдгъэфедэрэм къыхэкIэу тихьалыгъу IэшIу мэхъу, бэмэ агу рихьэу ащэфы. Ащ лъэшэу тегъэгушхо. СиIофшIэн сыгу рехьы, зы мафи къин къысщыхъугъэп, лэжьапкIэри дэеп. АщкIэ типащэ тыфэраз.\nИлъэс 20 хъугъэу мэлажьэ\nПшъэдэкIыжьэу ыхьырэмкIэ гъунэпкъэ гъэнэфагъэ зиIэ обществэу «Адыгеяпаркет» зыфиIорэм икъутамэу Шэуджэн районым итым 1997-рэ илъэсым къыщегъэжьагъэу Iоф ешIэ. Цехым ипащэу Зэфэс Рэмэзан къызэрэтиIуагъэмкIэ, мыщ иофис шъхьаIэр Мыекъуапэ щыI, ащ ипащэр Зэфэс Аслъанчэрый.\nИлъэс 20-кIэ узэкIэIэбэжьмэ, унэе предприятие агъэпси, IофшIэныр рагъэжьэгъагъ. Джы цехыр зытет чIыгур ыпэкIэ фэIо-фашIэхэр зыщагъэцэкIэрэ Унэу щытыгъ. 1990-рэ илъэсхэм ар зызэхэзыжьым, Зэфэс зэшхэм мы чIыпIэр къызIэкIагъахьи, якъарыукIэ цехыр зэтырагъэпсыхьагъ. Мыщ нэбгырэ 60-м ехъу щылажьэщтыгъ, къыдигъэкIырэ продукциери нахьыбагъ. Ау непэ, адрэ IофшIапIэхэм афэдэу, цехым федэшхо къыхьэу пфэIощтэп, сыда пIомэ пхъэм ыуасэ лъапIэ, ахъщэу халъхьэрэм икъоу зыкъигъэшъыпкъэжьырэп.\n— Паркетым икъыдэгъэкIын ары нахьыбэу тызпылъыгъэр, — къеIуатэ Рэмэзан. — Ау щыIэныгъэр лъэкIуатэ, ренэу кIэ горэхэр къызыдехьых. Паркетыр лъапIэ зэрэхъугъэм къыхэкIэу, ламинатыр ашIопыутэу цIыфхэм нахьыбэу ащэфы хъугъэ. Тэри паркетым икъыдэгъэкIын нахь макIэ тшIын фаеу хъугъэ. Заказэу тиIэм елъытыгъэу ар афэтэшIы. Джыдэдэм нахьыбэу тыздэлажьэрэр пчъэхэм, шъхьаныгъупчъэхэм, дэкIояпIэхэм яшIын ары. Ахэр фабрикат ныкъошIэу тэгъэхьазырхэшъ, тиофис шъхьаIэу Мыекъуапэ щыIэм ятэгъащэх, нэужым ахэм Iофыр ыкIэм нагъэсыжьы.\nРэмэзан къызэриIуагъэмкIэ, Шэуджэн районымкIэ пхъэ Iофым пылъэу мы зы цехыр ары итыр. Пхъэр ащэфы, ау ар лъапIэ зэрашIыгъэм къыхэкIэу федэшхо къафыхэкIырэп. Мы лъэныкъом тIэкIу егъэгумэкIых, яIофшIэн къызэтырегъэуцо.\nНепэрэ мафэм ехъулIэу цехым нэбгыри 10 щэлажьэ, дэсыгъо хэхыгъэ ямыIэу IофшIэнэу щыIэм елъытыгъэу цIыф-хэр къыдэкIых. Iэ-мэ-псымэу Iоф зэ-рашIэхэрэр Германием, Китаим къаращыгъэх.\n— ТапэкIэ гухэлъэу тиIэхэм ащыщ IофшIэныр зыпкъ идгъэуцожьынэу ыкIи зедгъэушъомбгъунэу. Арэущтэу зыхъукIэ, IофшIэпIэ чIыпIэхэр нахьыбэу цIыфхэм ядгъэгъотыщт, къыдэдгъэкIырэми ипчъагъэ хэдгъэхъощт, — къыIуагъ Рэмэзан.\nЦехыр зылажьэрэм къыщыублагъэу, илъэс 20-м ехъугъэу мастерэу мыщ Iоф щешIэ Шъаукъо Ритэ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, цехым иIофшIэн зырегъэжьакIэм Iэмэ-псымэхэм, техникэм язэгъэуIункIэ къин алъэгъугъ. Нэужым мэкIэ-макIэзэ предприятиер ылъэ теуцуагъ.\n— Лъэшэу тафэраз Зэфэс зэшхэу Аслъанчэрыерэ Рэмэзанрэ, — еIо Ритэ. — ЦIыфхэм IофшIэпIэ чIыпIэхэр арагъэгъотых, игъом лэжьапкIэ къытаты, тиунагъохэр тIыгъыжьын тагъэлъэкIы. Зы мафи тыгу хагъэкIыгъэп, тызэдеIэжьзэ тызэдэлажьэ. Апэдэдэ паркетым икъыдэгъэкIын къыщедгъэжьэгъагъ, джы пчъэ-шъхьаныгъупчъэхэм танэсыгъ, мебельхэри тэшIых. Сэ бэ Iофэу згъэцакIэрэр (мэщхы Ритэ): пхъэр къызащэкIэ къэсэлъытэ, лъэныкъоу зыдэзгъэкIощтхэр сэгъэнафэ, пкъыгъоу ашIыхэрэм салъэплъэ, сафэсакъы. Нэужым ахэр къэзылъытэжьхэрэри сэры. IофышIэхэм сахэтэу ашIэрэр адэсшIэуи сыплъэгъущт. СиIофшIэн шIу сэлъэгъу.\nРитэ къызэриIуагъэмкIэ, ежь исэнэхьаткIэ экономист, Осетием техникумыр къыщиухыгъ. ИкIали, ипшъашъи унагъохэр яIэхэу мэпсэух. Ежьым IофшIапIэр ятIонэрэ унэ фэхъугъ.\n— Пхъэм къелыжьыхэрэр ыпкIэ хэмылъэу фаехэм ятэты, къыкIэлъэIухэмэ, тракторымкIэ афэтэщэ. Джащ фэд, къуае зышIырэ хъызмэтшIапIэхэм опилкэр ятэты, тлъэкIырэмкIэ тадэIэпыIэ. Ащ нэмыкIэу еджапIэр е гуIэу сымаджэ горэ ахъщэ IофкIэ къытэолIагъэхэмэ, титхьаматэ зыпари IэпыIэгъунчъэу IуигъэкIыжьырэп, амалэу иIэм елъытыгъэу зэкIэми ишIуагъэ арегъэкIы, — къыIуагъ Ритэ.\nЦIыфым сэнэхьатэу зэригъэгъотыгъэр, ежь ыгукIэ зыфэщэгъэ IофшIэныр ыIэ къызыри-гъахьэкIэ, ащ гухахъо хигъуатэзэ рэлажьэ.\nЗэшъхьэгъусэхэу БлэнэгъэпцIэ Аслъанрэ Дариетрэ предпринимательствэ цIыкIум пылъхэу Хьатыгъужъыкъуае зыщылажьэхэрэр тIэкIу шIагъэ. Ахэм ящагу ежьхэм яунэе цех къыщызэIуахыгъэу, 2013-рэ илъэсым къыщыублагъэу торт зэмылIэужыгъохэр, тхьацум хэшIыкIыгъэ нэмыкI шхыныгъо IэшIухэр къыщашIых. Ащ нэмыкIэу ежьхэм яунэе щэпIэ чIыпIэхэм япродукцие ащыIуагъэкIы.\nБлэнэгъапцIэхэм ящагу дэт IэшIу-IушIушI цехэу «Дольче» зыфиIорэр зэтегъэпсыхьагъ, тыдэкIи къэбзэ-лъабз, санитарнэ шапхъэхэм адештэ. Цехым тызыкIогъэ уахътэм тефэу мыщ гъэцэкIэжьын IофшIэнхэр щыкIохэу тырихьылIагъ. Бысымхэм къызэрэтаIуагъэмкIэ, цехым зырагъэушъомбгъун гухэлъ яIэу джыри псэуалъэ къыпашIыхьэ.\nДариет къызэриIуагъэмкIэ, мыщ ыпэкIэ яунэе тучан агъэлажьэщтыгъ, ау ащ федэ къымыхьыжьы зэхъум зэфашIыжьыгъ. Ежь исэнэхьаткIэ кондитер-технолог, арыти, ишъхьэгъусэ къыдыригъашти, IэшIу-IушIушI цехыр зэтырагъэпсыхьагъ. ИщыкIэгъэ тхылъхэр агъэпсыхи, унэе предприятие къызэIуахыгъ. Ащ лъыпытэу езыгъэжьэгъэкIэ предпринимательхэм IэпыIэгъу афэхъугъэнымкIэ АР-м экономикэ хэхъоныгъэмкIэ и Министерствэ ипрограммэ хэлажьэхи, сомэ мин 300 хъурэ грантыр къаратыгъ. АщкIэ цехыр зычIэтыщт псэуалъэр агъэуцугъ. Нэужым торт зышIыщт кондитерхэр рагъэджагъэх. Дариети зэрахэтэу ахэр нэбгыри 4 мэхъух. ЗэкIэмкIи торт зэмылIэужыгъоу 36-рэ фэдиз къашIы. Ащ нэмыкIэу хьаку хьалыжъор, тхьацу зэтечъхэр, кексхэр, печенье зэфэшъхьафхэр ашIых. Дариет иIофшIакIохэм афэраз, зэгурыIохэу зэдэлажьэх. КъашIырэм елъытыгъэу гурытымкIэ лэжьапкIэу сомэ мини 10 — 15 ареты.\n— Шэуджэн районымкIэ тэры тортхэр къэзышIхэу щыIэр, нахьыбэм хьалыгъу агъажъэ. — еIо Дарыет. — Джыдэдэм тиIофшIэн джыри мылъку хэтэлъхьэми, тызпылъым зыкъе-гъэшъыпкъэжьы, зыми тыщымыкIэу тырыпсэун тэлъэкIы. Тортымрэ тхьацум хэшIыкIыгъэ гъэжъагъэхэмрэ зы цехым щытшIыщтыгъэ, чIыпIэр тфикъущтыгъэп. Джащ пае фэшъхьаф цех тэгъэпсы. Арэущтэу зыхъукIэ, джыри цIыф къэсштэнэу хъущт.\nБлэнэгъэпцIэ зэшъхьэгъусэхэм яIуи-яшIи зэхэлъэу зэрэзэдэлажьэхэрэм ишIуагъэкIэ гъэхъагъэхэр ашIынхэ алъэкIы. Джырэ уахътэ ахэм щэпIэ чIыпIэхэр Кощхьаблэ ыкIи Хьакурынэхьаблэ ащыряIэхэу, хэ-гъэхъуагъэ имыIэу, къызэрашIыгъэ уасэмкIэ япродукцие ащащэ.\n— ЦIыфхэр титортэу «Дольчэм» бэрэ къыкIэупчIэх, дэгъоу ащэфы, — еIо Дарыет. — Джэгу е мэфэкI зэхахьэ зиIэхэм ялъэIукIэ тортхэр афэтэшIых. Ащ нэмыкIэу къытфытеохэзэ хьаку хьалыжъохэр, тхьацу зэтечъхэр тагъэшIых. Тортыр зыхэтшIыкIырэ продукциер Краснодар ыкIи Ермэлхьаблэ къитэщы. Ащ хэлъыщтхэр анахь дэгъухэу, анахь лъапIэхэу къясэгъащэх. Ахэр нахь пыутэу сщэфынхэшъ, ащ сэ ахъщэ рысшIынэу зы мафи сыгу къэкIыгъэп. СэркIэ анахь шъхьаIэр ащ идэгъугъэ зыкъигъэшъыпкъэжьыныр, цIыфхэм агу рихьыныр ары. Ар тэркIэ зымыуасэ щыIэп.\nДариет зэрилъытэрэмкIэ, рихьыжьэгъэ Iофыр къыдэхъуным ишъхьэгъусэу Аслъан иIахьышхо хэлъ. Сыд фэдэрэ лъэныкъокIи ащ къыдыригъаштэзэ, кIуачIэ къыритызэ ыпэкIэ лъигъэкIотэн ылъэкIыгъ. Зэшъхьэгъусэхэм пшъэшъищ зэдапIу. Анахьыжъыр унагъо ихьагъ, гурытыр — колледжым, нахьыкIэр гурыт еджапIэм ащеджэх.\n— ЦIыфыр фаемэ, ымышIэшъун Iоф щымыIэу сэлъытэ, — еIо Дарыет. — Кондитерэу къэхъухэрэп, ащ зыфагъасэ нахь. Iофэу пшIэрэм угу фэщэгъэн фае. Iоф зышIэщтхэр сфимыгъэкъу хъумэ, сыкIэрэуцошъ, адэсэшIы. Непэ щэн-щэфэным нэкъокъон Iофри къыхэмыхьэу щытэп. Ащ сэ сыкъыгъащтэрэп. Нэкъокъоныр пхэмылъэу уимурадхэр къыбдэхъущтхэп. Сиунагъо, сисабыйхэр згъэтынчынхэу, сиIахьылхэм садеIэн слъэкIынэу Тхьэм амал къыситыгъэшъ, тапэкIи ар зэрэзгъэфедэщтым сыпылъыщт.\n«ЦIыфым иIэм нахьи игугъэ нахьыб» аIо адыгэхэм. ТапэкIэ гухэлъэу яIэхэми Дариет тащигъэгъозагъ. Яцех зырагъэушъомбгъунэу ыкIи торт зэмылIэужыгъоу къашIыхэрэм япчъагъэ хагъэхъонэу, хьакукIи къащэфынэу фаех, япродукцие зыщыIуагъэкIыщт яунэе тучанхэри нахьыбэу къызэIуахынхэ ягухэлъ. Арэущтэу зыхъукIэ, IофшIапIэ зыгъотыщтхэри нахьыбэщт.\nПредприниматель зэшъхьэгъусэхэм тапэкIи ящытхъу арагъаIозэ гъэхъэгъэшIухэр ашIынхэу, щысэтехыпIэхэу гъогу дахэ рыкIонхэу афэтэIо.\nЯ 3 — 6-рэ нэкIубгъохэр зыгъэхьазырыгъэхэр IЭШЪЫНЭ Сусанэрэ КIАРЭ Фатимэрэ.


Адыгейский. Что значит адыгейский. Что такое адыгейский. Значение слова адыгейский определение, толкование адыгейский слово, толковый словарь Ожегова\nАдыгейский. Что значит адыгейский? Что такое адыгейский? Значение слова адыгейский, слово, определение, толкование, толковый словарь онлайн\nжертвовать разлучить слюда аудитор совнархоз статс-секретарь бутуз неудержимый несессер преподобие разломаться лаосцы зарапортоваться обряд образумить поселяться захотеться так-сяк безвременный погадать подевать уволиться плева цапать седок прочистить статуэтка икрометание баскетболист военный ублажить утискать романтичный насесть колхозник кран почки наточить партократ секвестр единожды сногсшибательный стеклярус изолироваться тесина съестной производительный тщетный поэзия ощупать бивак ухо навечно бывать хворать равноденствие исчерпываться ухарство мешалка задубеть старка отчаяться третий усатый норвежский небытие случить неизбывный вбок кораблестроитель всухомятку осаживать стремнистый невыразимый удумать псалом парламентер равносильный усилие употреблять обиваться гадостный местопребывание воскресить дневальный побег метаязык надбровный шелковистый дизентерия играючи пылкий межевать трал омерзительный народ многочлен неоцененный пластовой перепелятник\nад ды ыг ге ей йс ск ки ий ады дыг ыге гей ейс йск ски кий адыг дыге ыгей гейс ейск йски ский\nПутешествие в мире слов ий кий ский кто такой что значит значение определение термин толкование понятие зачем где докуда как каков каково какой куда откуда отчего почему сколько про без до из к ко на о об обо ответ от по при с со у в во возле за обозначает смысл Адыгейский. Что значит адыгейский? Что такое адыгейский? Значение слова адыгейский, слово, определение, толкование, толковый словарь онлайнflsutqcrbq


Адыгэ Хэку Таймс: Адыгэ республикэмкIэ 2016-рэ илъэсым районхэм ыкIи къэлэхэм япащэхэр контракткIэ агъэнэфэщтых\nАдыгэ республикэмкIэ 2016-рэ илъэсым районхэм ыкIи къэлэхэм япащэхэр контракткIэ агъэнэфэщтых\nАР-м и Къэралыгъо Совет - Хасэм мы илъэсымкIэ апэрэ зэхэсыгъоу мэзаем и 25-м иIагъэм зыщытегущыIагъэхэу ыкIи щызэдаштагъэхэм ащыщ чIыпIэ зыгъэIорышIэжьыпIэхэм афэгъэхьыгъэ законым зэхъокIыныгъэхэр фэшIыгъэнхэм фэгъэхьыгъэр. Ащ къызэрэщыдэлъытагъэмкIэ, муниципальнэ хэбзэ къулыкъухэр нэфэшъхьафэу джы гъэпсыгъэщтых, нахь тэрэзэу къэпIон хъумэ, ахэм япащэхэр нэмыкI шIыкIэкIэ яIэнатIэ Iухьащтых ыкIи джы администрациехэм сити-менеджерхэр яIэ хъущтых.\n2016-рэ илъэсым къыщыублагъэу районхэм, къэлэ округхэм, къэлэ псэупIэ койхэм ыкIи район гупчэхэм яадминистрациехэм япащэхэр контракткIэ агъэнэфэщтых. Адыгеир пштэмэ, ащ фэдэ шIыкIэм тетэу зипащэ тырагъэхьащтхэр Мыекъуапэ, Адыгэкъал, къэлэ псэупIэ койхэу поселкэу Инэм, Яблоновскэр, Лъэустэнхьабл, район гупчи 7-у республикэм иIэхэр. Къоджэ псэупIэ кой администрациехэм, поселениехэм япащэхэр цIыфхэм хадзыщтых. Джы а муниципальнэ образованиехэм я Уставхэм зэхъокIыныгъэхэр афэшIыгъэнхэ, сити-менеджерхэр зэряIэщтхэри ащ щыгъэнэфэгъэнхэ фае.\nЗэхъокIыныгъэхэм къызэрагъэнафэрэмкIэ, мы муниципальнэ образованиехэм янароднэ депутатхэм я Советхэм ятхьаматэхэм къалэм ипащэ ипшъэрылъхэм ащыщхэри дагъэцэкIэщтых, сити-менеджерым финанс Iофхэмрэ хъызмэт зехьанымрэ фэгъэзэгъэщтых. Ащ пае ыпэрапшIэу а IэнатIэм Iухьащтхэм якандидатурэхэр зэнэкъокъум къыщыхахыщтых, нэужым депутатхэмрэ районым ипащэ лIыкIоу къыгъэнэфагъэхэмрэ зыхахьэрэ комиссиеу зэхащагъэм ащ икIэух зэфэхьысыжьхэм къапкъырыкIызэ, зытефэу ылъытэрэр ыгъэнэфэщт.