Ятэрэ ыкъорэ — Адыгэ макъ\n«Ятэ фэдэ ыкъо хъугъэ» аIомэ, уегъэгупсэфы, уегъэрэхьаты, дэгъуба «лIышIу къошIу хэкIырэп» адыгэм зыфиIорэм хэмыфэу ятэ пIашъэмэ ягъогу дахэу, япэсыгъэу кIалэр рэкIомэ. Мыр къыдэхъуныр тымкIи, къомкIи насыпыгъ.\nЛIыгъэр зэо къодыеп зыщызэрахьэрэр, уадыгэныри изакъоу лIыгъэшIапI, цIыфыгъэри лIыгъэшIапI, улIымэ, ренэу узэрегъэнэкъокъужьы, ощ фэдэмэ укъыщамынэным пае. Мыщ фэдэхэу слъэгъугъэх ИорданиемкIэ Шъобрыкъо Хъуснирэ ащ ыкъоу Мунирырэ.\nСэ Шъобрыкъомэ апэ сазырехьылIэм 1993-рэ илъэсыгъ, тиадыгэ хэхэсмэ ящыIакIэ нахь зыщызгъэгъозэн, къэбарIотэ шIагъохэу, нэжъ-Iужъ губзыгъэхэу исмэ сакъыкIэлъырысын, къапысхырэр тичар сIуи, мазэм ехъурэ сыкъэтынэу Иорданием сызэкIор ары. Аныбжьымэ ялъытыгъэу Хъуснии, Мунири зэрытыгъэ шъуашэмэ ащиз къабзэхэу, Iушхэу, шъырытхэу, лIыгъэ щымыкIэхэу, яшэни пытэу зэрэщытхэр къахэщыщтыгъ. Джары апэ зэрэслъэгъугъагъэхэр, джары нэужыми къызэрэнэгъагъэхэр.\nШъобрыкъо нахьыжъыр Уадсир адыгэ къуаджэм илъэс тIокIым ехъурэ итхьамэтагъ. Ащ нэс чылэм зиштагъ, къэлэ теплъэ иIэ хъугъэ, къэралыгъом икъэлэ шъхьаIэу Амман хагъэхьажьыгъ, ау адыгэхэмкIэ джыри зэрэадыгэ гупчэу къэнагъ. Мунири ятэ игъогу рыкIуи, къэралыгъо къулыкъушIэ ин хъугъэ, министрэу лэжьагъэ, Иордан парламентым зэп идепутат зэрэхъугъэр, сенаторэуи пачъыхьэм ыгъэнэфагъэмэ ахэтыгъ.\nИорданием зыцIэ епIонэу ис адыгэ унагъомэ Шъобрыкъохэр ащыщых, яцIыкIуи яини адыгабзэр ашIэ, хабзэм ибзыпхъэ рэкIох. Ар сэри сшъхьэкIэ згъэунэфыгъэ ядэжь Хъусни сызырегъэблагъэм. Мыщ фэдэу адыгэлI чъэпхъыгъэмэ «къеблагъ» заIокIэ апэ рагъэшъырэр яун, яджэныкъо машIо зыщыблэрэр ары, ар адыгэ хабзэм изы Iахь. Шъобрыкъо нахьыжъым ыдэжь тызынэсым, Мунир лIы къопцIэ мытIыр зэIэкIэлъэу, илъэгагъэкIи тегъэпсыхьагъэу къытпэгъокIыгъ. Хабзэм тетэу Iэгум къыщытажэу дэтыгъэти, «къеблэгъэшхокIэ» ятэ ихьакIэщ тырищи, лIыжъыр къызытпэгъокIым зэкIакIуи, пчъэмкIэ уцужьыгъэ. Пчыхьэ кIасэ нэс тызэхэсыгъ, ащ фэдизым Мунир ыныбжьыкIэ сэщ нахь чъэпхъыгъаIоми, тшъхьарытыгъ, къэтIысыгъэп, шхыныр къырихьэщтыгъ, етIанэ къыпыт унэм ыгъэзэжьыщтыгъ.\nНэбгырищэу тыщысыгъ — Хъусни, Рози, сэры аIоу. Бысымыр лIыжъ зэIэкIэлъэу, иинагъэкIэ мылъэгэ-мылъхъанчэу, шъырытэу, къызыоплъыкIэ къыппхырыплъырэм фэдэу, мы дунаим щыгъуазэу, сыд щыхъуми, ащ гу лъетэм фэдагъ. Тэщ фэдэу адыгэхэр зэрихьылIэмэ, ахэр етIани зыр хэкужъым къикIыгъэу, адрэр хэхэс адыгэмэ ащыщэу, зэрыгущыIэщтхэр мэкIэна, бэмэ танэсыгъ. Къэбар гъэшIэгъонхэр, хэшIыкI зыфысиIи, зыфысимыIи а пчыхьэм зэхэсхыгъэ. Псэгъубэ къуаджэм къырыкIуагъэр, «Ламжъые и Псэгъубэ кIуакI» зыфиIорэ къэбарыр къызыхэкIыгъэр, СтамболикIыжьышхом хэмыфэхэу нэужым кощыжьыгъэ бжъэдыгъумэ къарыкIуагъэр, зыфикIыжьынхэу, зэрикIыжьынхэу хъугъэр, нэмыкIхэри.\n— Тятэжъ Псэгъубэ чыл зыфаIорэм дэсыгъ, — къыIотагъ Хъусни. — Псэгъубэ чылэр чылэшхоу, къызэраIожьырэмкIэ, анахь чылэшхоу Адыгеим исыгъэ коимэ ащыщ. Псэгъубэм бжъэдыгъуи, абдзахи, шапсыгъи дэсыгъ. Ащ зекIо кIощтыри, кIо, зэкIэ зэрэзэхэсхыщтыгъэм фэдэу къэсIон, бзэджашIэ кIощтыри, зэуакIо кIощтыри — зэкIэхэмкIи зэIукIэпIэ хьазырэу чылэр шытыгъ.\nТэ тиунагъокIэ Гъобэкъуае къыхэхьажьыгъэмэ тащыщэу ары къызэраIожьыгъэр. А Псэгъубэм сятэтхэр зэшиплIы хъоу дэсыгъэх, яти яIагъ, ятэши яIагъ. СятэшитIу нахьыжъитIур Псэгъубэ къыщыхъугъэх, ащ къикIыжьыхи Гъобэкъуае къызэкIожьхэм, нахьыкIитIур, сятэрэ сятэш анахьыкIэмрэ, Гъобэкъуае къыщыхъугъэх…\nПсэгъубэ коир зэрэщыIагъэр хэкужъым щашIэжьырэн фаеп. Ар къэсэзгъаIорэр илъэс пшIыкIутф горэм ыпэкIэ, мы тичылэ хьэкIитIу Адыгеим, Бжъэдыгъу къикIыгъэхэу къыдэхьэгъагъэх. Сэщ нахьыжъыгъэх тIури. ТыгущыIэзэ, Псэгъубэр къызыхэсэгъафэм, «ащ фэдэ ыцIэу къуаджэ исыгъэу тшIэрэп» къысаIуагъ.\n— Ламжъые и Псэгъубэ кIуакI шъуIорэба, гущыIэ хадзэкIэ? — сяупчIыгъ.\n— ТэIо, — аIуагъ.\n— Адэ хэт а Ламжъыер, тыда Псэгъубэу Ламжъые зыдэкIогъагъэр? Ар зэрэщыIагъэм ишыхьатыба «Ламжъые и Псэгъубэ кIуакI» зэрэшъуIорэр?\n— Олахьэ тэрэз дэдэм, — аIуагъ, — ау мыр зэхэтхыгъэу щытэп. Пылъ къэбарым тыщыбгъэгъозагъэмэ дэгъугъэ.\nТятэмэ къаIощтыгъэр Ламжъый ыцIэу зы кIалэ горэм, зы хьакIэщ горэм тхьэматэхэр щызэхэгущыIэхэу, дунаир осэу, уаеу, анахь бэлахьэу хъурэ чэщ горэм «олахьэ нычэпэ кIалэ горэ дгъотыгъэемэ Псэгъубэ кIон-къэкIожьынэу» аIоу, аIофтэнэу фаехэу пчъэм Iутэу зэхихыгъэ. Мыдрэм ащ фэдиз гу лъимытэу, иакъыли ащ фэшъуашэу щытыгъэти, чылэмэ зашIуигъэбылъи, ахэкIошъи, яунэ кIожьи, иш зэтыригъэпсыхьи, тетIысхьи, Псэгъубэ кIуи, къэкIожьыгъ. «Сэ мары Псэгъубэ сыкIуи, сыкъэкIожьыгъ» ариIуагъ.\nЗыкIэкIуагъэри, зыкIэкIон фэягъэри ымышIэу, кIо, кIонышъ, къэкIожьынэу аIуагъэти, ар ыгъэцэкIагъ. Зыгорэм кIоу, зыкIэкIуагъэр ымышIэу е зыфэкIуагъэр къэзымыгъэцакIэрэм «Ламжъые и Псэгъубэ кIуакI узэрэкIуагъэр» непи тэ етэIо. А Ламжъыер къэзышIэжьырэ цIыфхэри Уадсирым къыдэхьажьыгъэхэу, дэсыгъэхэу ацIэхэри къыраIощтыгъ.\n— ЕтIанэ илъэс тIокIырэ зауи, бани, зыгъэгумэкIыни ямыIэжьэу, — лъегъэкIуатэ къэбарыр Хъусни, — рэхьатэу, мэкъу-мэщыми пылъхэу, дахэу лажьэу щысхэзэ, къэзэрэгъэтэджыгъэх. А кощыжьын узыр бжъэдыгъу закъохэр арэп къызхэхьэгъагъэр, адрэ лъэпкъхэми ар анэсыгъагъ. Хэт ышIэрэ къэзыушкоблыгъэхэр, къаIожьэу зэхэтхырэмкIэ, хъуаджэхэри (кIэлэегъаджэхэр) къахахьэщтыгъ, мы джуртхэр, моу пхъуатэхэр аIыгъхэу Iуданэхэр, пхъэтетхэр, унагъомэ ящыкIагъэхэр къырахьакIыхэу, ащэхэу, чыбритым фырикъоу. Ахэр къазыхахьэхэкIэ, «Сыд ишъушIыхьэу мыщ шъуис, удыкIэ шъузщыщ быслъымэнхэу арэпхэр къышъуажэх, ащ щыIэри, ащ щылIэрэри джэнэтым кIонэу щыт» къараIощтыгъ.\nСыдми, къэтэджыхи, къежьэжьынхэу тезыубытагъэхэр ежьагъэх, къинагъэри къинагъ. ЦукукIэ ТIопсэ къалэ нэс ехыгъэх. Зы мэфэ гъогу дэгъу илъэу аIощтыгъэ, тэ тшIэрэп ащ илъыри, кIо, шъо нахь шъушIэн. Ащ къекIуалIэхи, зы тхьамафэ горэм Iусыгъэх, Тыркум къухьэр къикIэу къэкIофэ нэс. Урысым къариIуагъэри къыхэслъхьан. Тятэш анахьыжъым къыIожьыпэу сэ зэхэсхыгъэ, ащ Iусыхэу къухьэм ежэхэзэ, урыс тхьэматэу ТIопсэ къалэ дэсыр «хъулъфыгъэхэмкIэ сыкъышъуфай, гущыIэ заулэ къышъосIонэу сыфай» ыIуи, хъулъфыгъэхэр хищыхи, къытиIуагъ ыIощтыгъ: «Сыд шъушъхьэ зыкIешъухьыжьэжьыгъэр, сыд шъуихэгъэгукIэ шъугу римыхьырэр, сыд гукъанэу шъуиIэр, мары шъурэхьат, тызэхахьэ, тызэхэкIы? Мы шъуздакIорэм шIукIэ шъуащэрэп, шъуздакIорэм сапэм шъуригъэлIыхьан, псэу шъузэшъоны икъун ижъугъотэнэп».\nШъхьаем, къежьагъ мыдрэ купыр, къухьэр къыIохьэфэ нэс Iусыхи, ащ къитIысхьэхи, ащ ыIуагъэми емыдэIухэу, Истамбол къэкIуагъэх. Ащ мэзэ заулэрэ дэсыхи, ащ къыращыхи, Бэйрут зыфаIорэм къащэхи, ащи мэзэ зытIу горэм Iусыгъэх. ЕтIанэ Шам, Дымышкъ зыфаIорэм къащэхи, ащи мэзих-мэзиблэ горэм тиунагъохэр дэсыгъэхэу ары. Джулани (Джолан) къэкIожьхи, ащ илъэситIо дэсыхи, тэ тиунагъохэр зыхэтыгъэхэр мы Джорданым къакIохи, ащ лъапсэ щадзыжьыгъ.\nБысымыр изакъоу гущыIэу щысына, Рози зыгорэхэр къыIотагъэх, сэри къысагъэIотагъ, бэмэ къакIэупчIагъ, зыпкъ итэу, упчIэм ыуж джэуапыр къызэрэкIэлъыкIон фаер ышIэу, къапIорэм къыхэмыоу щысыгъ. Мыщ фэдэмэ Шапсыгъэ Индрысэ «дэIуакIэ ешIэ» афиIощтыгъ. Хасэхэми танэсыгъ, Iоф Iаджи ахэмэ апылъыба, хэкужъым зэрэщыкIуи, Уадсирым зэрэщыхъуи (ащ ихэсашъхьэ Рози исекретарыгъ, Хъуснии нахьыжъмэ якуп ахэтыгъ), бэ джащ фэдэу а пчыхьэм тызынэсыгъэр. Быслъымэн хэгъэгум ис адыгэмэ уакъыфэкIуагъэу быслъымэн динымрэ адыгэ хабзэмрэ язэфыщытыкIи ублэкIына, ахэр зэрэзэдиштэнхэ фаем, зыфызэрэгъэохъун зэрахэмылъым тытегущыIагъ. Ащ пыгъэщагъэу хэкужъым быслъымэныгъэмкIэ непэ изытети, чылэмэ мэщытхэр адагъэуцожьын фаеу Хасэм къекIолIэрэ нахьыжъмэ зэфэсмэ къызэрэщаIорэри есIуагъэх. ЕтIанэ пызгъэхъожьыгъ:\n— Тхьамэтэ маф, о уишIушIагъи мы IофымкIэ тэшIэ, Пэнэжьыкъуае мэщыт зэрэдэбгъоуцорэм тыщыгъуаз, сэри сичылэ ащ пэчыжьэп, зэхэсэхы, цIыфмэ ягопэ дэд, кIэгушIух.\n— Олахьэ, тихьакIэ, мэщыт къуаджэм дэтымэ мэхьанэ иIа пIомэ, иIэ дэд, Тхьэм и Унэ нэхъой чылэм къыретыба. Ары Пэнэжьыкъуае фэдэм мэщыт дэты зыкIысшIоигъуагъэр. Ащ цIыфхэр кIэгушIунхэкIи хъун, ау зыгъэуцухэрэм тIэкIу Iэпэжъажъэ зашIы сшIошIы нахь, — зы пхъэшагъэ горэ ымакъэ къыхэхьагъ. — Дидыхъукъо Хьумэр сэгъакIошъ, Iофым ылъапсэ зэкIурэр къымыгъотэу къэкIожьы. НэмыкI Iофхэри, кIо, ахэмэ ягугъу къэсшIынэу сыфаеп, ащ къыхахьэхэн фае, ау мэщытым фэгъэхьыгъэ хъумэ, гупшысэ пхэнджи, гуцафэ гори хэлъынэу сыфаеп…\n«ТIысыкIэ зышIэрэм тэджыжьыкIи ышIэн фае» аIоба, тэри зыкъэтIэтыжьыным игъо хъугъэ. Ар бысымым зыфыхэтэгъэпсым, хабзэм тетэу, нахьыбаIорэ тыщысымэ зэрэшIоигъор къыIуагъ, «щыухэдзахьэ е мэшIуахьэ шъукъэкIуагъа?» ыIуи сэмэркъэугъ.\n— КIо, сыд тшIэн адэ, хьакIэр зыфаер бысымымкIэ хабзэ, — ыIуагъ Хъусни, — зышъуIэтыжьынэу шъоIошъ, тхьашъуегъэпсэу непэ садэжь шъукъызэреблэгъагъэмкIэ. Тыгу щизэу тыщыбгъэсыгъ, хьакIэ, хэкужъым ифэмэ-бжьымэ тэри къыттырихьагъ. Ори, Рози, уихьакIэ къызэрэсфэпщагъэмкIэ сыпфэраз, Уадсирым лIы дэгъубэ Iаджи ыдэжь шъуеблэгъапхъэу дэс, ахэмэ сызэрахэшъулъытагъэмкIэ тхьашъуегъэпсэу. ТIэкIурэ ущыIэнэу зэхэсхыгъэшъ, Тхьэм ыIомэ, джыри тызэрэлъэгъун, тызэIукIэн, мы ныом имыхьамели джыри ухэIэн. КIалэмрэ (Мунирэ) орырэ нахь шъузэхахьэшъ, зыгорэм уигъэгумэкIы хъумэ, мары Рози ешIэ, тэ тфашIэрэмкIэ зыкъыттебгъафэмэ тигуапэ хъун…\n«КъыозыIокIырэм къыуеIо, къыозыIорэм къыуеIуапэ» аIо адыгэмэ, арыти, нэужым Мунир ятэ мэщыт Iофым хилъагъорэм нахь ышъхьэ къырезгъэхыгъ.\n— Тятэ зыгъэгумэкIырэр, — ыIуагъ, — Пэнэжьыкъое мэщытым икъэбар шъыпкъэ тшIэрэпышъ ары. Аухынэу зыфаIогъэ уахътэри блэкIыгъ, тефэнэу къалъытэгъагъэри фэдэ пчъагъэкIэ нахьыбэ хъугъэ. Доллар минипшI-пшIыкIутфыкIэ рытагъэгъажьи, минишъэм хьазырэу къынэсыгъ. Хьанэшъукъо Дидыхъукъо Хьумэр (Хьабэхъу) ежь ылъапсэкIэ пэнэжьыкъуаети, мыщ мэщытыр даригъэшIыхьэ шIоигъуагъ, ау ари хьазырэу кIагъэгъожьыгъэн фае. Тятэ мэщыт уасэр арэп зыгъэгумэкIырэр, мэщытым игъэуцун кIыхьэ-лыхьэ зэрэхъурэр ары. Адэ ащ нэмыкI горэхэри Iофым хэтын ылъэкIыщт, ау тыщыгъуазэп. Алахьым и Унэ, сыд фэдэ Iофи, мылъкуи, аужырэм, гупшыси ехьылIагъэр зэкIэ къэбзэн фаеу еIо тятэ…\nСыкъызэкIожьым, Хъусни зыгъэгумэкIырэм сыкIэупчIагъ, ау сэри джынэс сызхэмытыгъэу, сызхэмылэжьагъэм сыдэу хъумэ зэкIэ щыхъурэр щызэхэсфыни. Ау слъэгъугъэри къызгурагъэIуагъэри хьазырэу Iофхэр ыкIэ зэрэнагъэсыгъэр ары, бэшхо къэнэжьыгъэп. Мунирэ сыфытеожьи а зэкIэ ятэ нигъэсыжьынэу селъэIугъ, Хъусни къакIоу ежь ышъхьэкIэ мазэ горэм ахэтыгъэмэ, зэкIэ зэрэуухын плъэкIыщтыр гурызгъэIуагъ. Мыщ дакIоу ар иушъхьагъоу хэкужъыми къэкIон, ятэ пIашъэмэ ячIыгуи зэригъэлъэгъун, гъобэкъуаешъ, зыщыфаем нэдгъэсын, къэдгъэсыжьын, щыдгъэхьакIэн есIуагъ.\nТхьэм зэриIонэу гъэмафэ дахэу ЛIыбзыу Хьисэ игъусэу Хъусни къэкIуагъ. Хьисэ икIалэ хэкум щеджэнэу къэкIуагъэу, Черемушкэм унитIу хъоу квартирэ щыриIэти, ащ къыщыуцугъэх. Зы чIэхьапIэ зэбгъэлымэ, адрэм сэ сыщыпсэущтыгъэти, ащ тыщызэрэгъотыжьыгъ. Мэфэл тесымыгъашIэу хабзэм тетэу къезгъэблагъэхи схьэкIагъэх, сыдигъуи ежьхэмкIэ сызэрэбысымыр, сыд фэдэ IофкIи сызэрэхэгъырэир ясIуагъ.\nАу зыкъыстыраIэтыкIы аIозэ, зы тхьамафэ горэм такси аубытымэ, Пэнэжьыкъуае кIохэу, къэкIожьхэу, хъурэ-шIэрэр зэрагъашIэу гъогу тетыгъэх. Сэ пчыхьэ къэс пIоми хъунэу сахэхьэ е садэжь къесэгъэблагъэхэшъ, тыщэсы, ау къэбар сиIагъэп. ЕтIанэ ЛIыбзыу Даутэ сыIукIагъэу хъурэм сыщигъэгъозагъэти, IофшIапIэм мэзэ отпуск къаIысхи, пчэдыжьым зыщыдэкIыхэрэ уахътэм салъыIухьи, джащ къыщыублагъэу онэтемыхэу а мэзэ Iэпэ-цыпэм мафэ къэс Пэнэжьыкъуае сщагъэх, къэсщэжьыгъэх.\nСыда къэбарым кIыхьэ-лыхьэ зебгъэшIын, зэкIэ рагъэкъужьи, чылэри къызхэшхъожьи, IухьэпIэ-IукIыпIэхэр зэкIаукъэбзэжьыхи, «джы шъукъеблагъэм» Iофыр къынэсыгъ. Тэри къагъэнэфэгъэ уахътэм текIолIэн фаети, Гъобэкъуае тыкъыдырыкIуи (мыщ ыпэкIи заулэрэ тыкъэкIуагъэу, лIыхэр щахьэкIагъэхэу щытыгъ), къоджэ ефэнд лIы губзыгъэу СтIашъу Рэщыдэ къыздидгъэтIысхьи, Пэнэжьыкъуае тыкъэкIуагъ. Чылэми, адрэ бжъэдыгъу чылэу къегъэтIысэкIыгъэхэми зи къатенагъэп, цIыфыр Iумыфэжьэу Iут, нэжъ-Iужъи, кIали, бзылъфыгъэхэри мэщыт Iупэм къыблэкIыхи, урамым къынэсыгъэх, мин заулэ къекIолIагъэу къытщыхъугъ. Мэщыт Iупэм дэжь нэбгырэ зыбгъупшI горэ тефэнэу лъэгапIэ мыин горэ агъэIагъэти, ащ тхьаматэхэр дэкIоягъэх, Шъобрыкъо лIыжъыри дащэягъ.\nЕтIанэ къырагъажьи, лIыжъырэ бзылъфыгъэ хэкIотагъэрэ чылэ хамынэу зэкIэмэ къарыкIыгъэмэ гущыIэ аратыгъ, къуаджэмкIэ мэщытым имэхьанэ къаIомэ, зым зыр нахь гум екIоу, гур ыгъэфабэу къэгущыIэхэмэ, а зэкIэмэ Шъобрыкъо Хъусни игупыкI пае Тхьэ фелъэIухэмэ, дахэ раIозэ гущыIэ нэпцI хэмылъэу зэрэфэразэхэр къаIуагъ. Ахэмэ ауж ежь Хъусни гущыIэ ратыгъ. Мы лIыжъ зэхэушъэгъэ, зэкIоцIылъ шэн пытэу, тIэкIуи нэгъуцушъо теплъэу къытщыхъущтыгъэм ыIупшIэ къэхъублэблагъ, благъэу сакIэрытыгъэти, уятэпсымэ нэку-нэпс хъугъэу къысщыхъугъ, игущыIэ фызэкIэмыугъуаеу тIэкIурэ щытыгъ.\n— Мы мэщытыр сэ сакIыб ислъхьанышъ, Iурдыным Уадсир схьыжьынэу арэп зыкIязгъэшIыгъэр, — мэкъэ рэхьаткIэ къыIуагъ Хъусни, ау зэрэгумэкIырэр къыхэщыщтыгъэ. – Сэ тятэжъмэ ячIыгу, тичIыгу IэшIу Тхьэр зишIошъ хъурэмэ ягупсэфыпIэнэу Тхьэм и Унэ изгъэуцо сшIоигъуагъ. Сэ сшIагъэмкIэ сырыраз, шъукъысфэразэмэ, сыда нэмыкIыкIэ рэзэныгъэ сылъыхъужьын, Тхьэм щыIэкIэшIу къышъует. Дахэу шъукъыспэгъокIыгъ, мыщ фэдизэу сфэшъуIуагъэр сэ къыстефэрэп, сшIагъэмэ, зыфэсшIагъэр Тхьэр ары, шъоры, унэ мафэ Тхьэм шъуфишIын…\nГъогу тыкъызытехьажьым, лIыжъыр пчъагъэрэ тхьэуягъэ:\n— Ярэби, мы цIыфмэ дахэу къаIуагъэм сыгу ыгъэткIопкIи, къэсIонэу щытыгъэр сшIуигъэкIоди, тэрэзэу сыкъэгущыIэнэу хъугъэп. Мыщ фэдэ егъашIэм къысэхъулIагъэп — дахэм сигъэплъэхъугъ. Олахьэ цIыф IэшIухэм мы тихэкужъ исхэр, тидэгъу дэим бэджэ шъхьарэкIышъ, сипаIо сщыфэжьырэп. ЕгъашIэм сщыгъупшэжьынэп непэ сызхэтыгъэр…\nХъуснирэ Хьисэрэ Иорданием якIожьыгъо уахъти къэсыгъ, арыти, зэ мыхэр джыри къушъхьэм дэсщыжьыных сIуи, ХъымыщкIэй сщагъэх. Чылэм узщыдахьэрэм исэмэгукIэ Шъхьэгощэ кIэй ныбэм узекIурэм пэсэрэ адыгэмэ агъэтIысхьэгъагъэу къужъ чъыгышхоу нэпкъышъхьэм тетым дэжь тыкъыщыуцугъ, Iани къэдгъэшыгъ. Ащ тызыпэкIыкIэ тытезекIухьэу, псы нэпкъыр икIыхьапIэкIэ тикIуапIэу мэфэныкъо фэдиз къыщыдгъэкIуагъ. ТыкъыдэкIыжьын зэхъум, Хъусни ыIэхэр ыкIыбкIэ щагъэхэу къырикIукI-рикIукIыжьэу нэпкъышъхьэм теуцуагъ. Зи тIуагъэп, етIанэ ежь къэзэрэшIэжьи, хэщэтыкIи къыIуагъ:\n— Ярэби, мы тятэхэр сыд емын къезыхьыжьэгъагъэхэр мыщ фэдэ джэнэт чIыпIэ къагъанэу?! ПчъэмкIэ укъырафымэ, шъхьангъупчъэмкIэ уашIуихьажьыми мыщ фэдэм екощыкIыха?! Сэ сыкъэкIожьын сIорэп, згъэшIэщтыр згъэшIэгъахэ, ар кIалэмэ яIоф, ау, олахьэ, сэ слъакъомэ сахьыфэ сыкъэкIонкIэ. Адыджэ Тхьэм хъущтыр иIоф…\nАу джащ нахьыбэрэ Шъобрыкъо Хъусни хэкужъым къэкIожьынэу хъугъэп, ау ыцIэ дахэкIэ цIыфмэ къахэнагъ. Пэнэжьыкъуае щигъэуцугъэ мэщытым Хъусни нэмаз щимышIыжьыгъэми, Мунир къакIо къэс ащ мыкIоу хъугъэп, якIалэ фэдэу чылэр къыпэгъокIыщтыгъэ. Зыфэныкъохэр зэригъашIэщтыгъэ, адэIэпыIэщтыгъэ, ар етIани къэкIогъэ-къэмыкIуагъэм епхыгъагъэп.\nПачъыхьэу Хъусен идунае зехъожьым, къэрал зэфэшъхьафмэ къарыкIыгъэхэу адыгэ нэбгыришъэ фэдиз тыхъоу тхьаусыхакIо Иорданием тыкIогъагъ. Ащ Сирием ылъэныкъокIэ цIыфхэр игъусэу Мунирэ къыщытпэгъокIыгъ, хэгъэрэй тфэхъугъ, зэ къыттеплъэхъукIыгъэп. Адыгэ къэкIуагъэхэмкIэ нэбгырипшI тыхъоу пачъыхьэ кIалэу къытехьэгъэ Абдэлла дэжь тычIащагъ, тапэ Мунирэ итыгъ. Мыщ фэдиз адыгэ зэрихьылIагъэу адыгэ Iоф тыщытемыгущыIэу тызэхэкIыжьыныя, Амман Хасэми, Уадсир Хасэми зэIукIэхэр игъэкIотыгъэу ащыкIуагъэх, Мунири ренэу тигъусагъ.\nДжаущтэу Мунир хьакIэкIэ бэлахьыгъ, хэкужъым икIыгъэу зыгорэ Иорданием кIогъахэмэ «еблагъ» римыIоу, ищыгъу-пIастэ Iумыфагъэу ыгъэкIожьыщтыгъэп. Ятэ сызщихьэкIэгъэ унэм пэмычыжьэу адыгэр зыщыбэ хьэблэ дахэм Мунир хэсыгъ. КIэй ныбэ куоу зэгорэм псыр дизэу къулэджэ хъоо-пщаоу щытыгъэм инэпкъышъхьэ узэпырыплъымэ мэз гъэкIыгъэ дахэр нэм къыкIэуцоу, ежь фэдэу унэ хэIэтыкIыгъэ бэрчэт щигъэуцугъэу щыпсэущтыгъэ.Тэри имыхьамел щытшхыгъ. Ядэжь тызэрихьагъэм тетэу ибын дахэ тапэкIи таужыкIи къачъыхьэу, аIу тырагъэтIысхьаным фэдэу къытпэгъокIыгъэх. Ишъхьэгъусэ Уазиррэ ежьыррэ кIэлитIурэ пшъэшъитIурэ зэдапIугъ, Анзори, Зиуари, Синамиси, Динамиси гъэсагъэхэу, Iэдэб ахэлъэу, адыгагъэм щымыкIэхэу агъэсагъэх, тащыгушIукIыгъ.\nЕжь хэкужъым нахьыбэм къызыкIощтыгъэр бжыхьэр ары, чъэпыогъу мэзэ дахэм икъихьагъу тыригъафэщтыгъэ, ыгу щизэу, гупсэфэу, щытхъэу уахътэр щигъакIощтыгъэ. Бэ шъэогъоу щыриIагъэр, инэIуасэу зэрихьылIагъэу щытыгъэр. Зэ джащ фэдэу ежьыррэ Хьатх Расымрэ къэкIуагъэхэу, тызэхэсэу гущыIэкIэ Инджыдж (непэрэ Къэрэщэе-Щэрджэсыр ары, егъэшIэрэ адыгэ тIысыпIэжъ) къыхэхьагъэти, тэшIэ, зэхэтхыгъэ, ау егъашIэм тыщыIагъэп аIуагъэти, зыкъэтпхъуати, къыкIэлъыкIорэ мафэм техыгъ.\nКIэлэ лъэрыхьхэу, тиныбджэгъухэу, лъэпкъ Iофыр янэрыгъэу Къонэ Руслъан фэдэмэ макъэ язгъэIуи, Инджыдж хэгъэгум ихэгъуашъхьэ машинэхэр къыщызэпыуцуагъэх, о къэплъэгъугъэмэ анахь дахэу къытпэгъокIыгъэх, тахьэкIагъ, тагъэшIуагъ, тхьамэтэшхохэм тахащагъ (Мунир ИорданиемкIэ сенаторыгъэба). ЕтIанэ Дерэкъо зэшымэ язаводышхоу IэкIыб машинэхэр къызщыдагъэкIырэмкIэ Инджыджым иIоф тыухыгъэ.\n— Олахьэ, мы Инджыджым тиадыгэмэ мыр ялъэрыхьыгъэу щыIэхэми тымышIагъэ, — къыIуагъ тыкъэкIожь зэхъум Мунирэ. — ЗэрэхъурэмкIэ, адыгэхэр уахътэм къыщинэхэрэп, аIэ сыдыми екIу, ашъхьэ дэгъоу мэлажьэ. Мыщ фэдэ кIалэхэр зэрэшIэнхэ, зэрэубытынхэ фае. Адыгэм гъот иIэ хъумэ, иIоф нахь пылъын ылъэкIыщт, зимыIэм яни фэхьакIэжьырэп ныIа, арэу зыхъукIэ, сыд фэдэ IофкIи тизэпхыныгъэ нахь тымыгъэпытэ хъущтэп. МыщкIэ адыгэ тхьаматэу, пащэу къытхэкIыхэрэм — орэдепутат, орэсенатор, орэминистр, сэшIа, ар хэгъэгоу зэрысыми елъытыгъэп, «сэ сиIоф зэтетэрэзагъэ» амыIоу хэкужъымкIэ плъэнхэ фае…\nТэрэз лIым зыфиIорэр, ау нахьыбэм адыгэу зэшIокI зиIэр иIэм шъхьапырыплъын ылъэкIырэп е фаеп, зимыIэм зыгорэ ышIэ шIоигъу шъхьае, фырикъурэп. Адыгэ Хасэхэр лъэпкъыр зэрыс хэгъэгумэ ащызэхащэжьыгъэх, Дунэе Хаси тиI, адыгэ академикхэри зэхэхьагъэх, ау яшъхьал хьаджыгъэ тэрэз къыкIэтэкъурэп. А Мунирэ зыфиIорэм тэри бэрэ тегупшысагъэу щытыгъ, тиеплъыкIэхэр зэрэзэтефагъэм елъытыгъэу, мэфэл тетымыгъашIэу тыкъызэкIожьым, нэбгырэ заулэ тызэупчIыжьынэу тызэIукIагъ. Сыд фэдэ хэгъэгоу адыгэ зэрыси якъэралыгъо Парламентмэ ядепутатхэр, сенаторхэр, министрэхэр, мыхэмэ афэдэу ыпэкIэ мы Iофыр зезыхьэщтыгъэхэу джы IэнатIэр зыгъэтIылъыжьыгъэхэри хэтыхэу, мыдыкIэ Адыгеим, Къэбэртаем, Инджыджым я Парламентмэ ахэт адыгэ депутатхэри хэщагъэхэу зы дунэе адыгэ Ассоциацие зэхэщэгъэным игъо хъугъэу къекIолIагъэмэ ащ щаутхьабзыгъ.\nА уахътэм тефэу Амман адыгабзэр IэкIыб адыгэмэ аIулъыным пае шIэгъэн фаем щеусэнхэу Дунэе конференцие зэхащэти, тыкIуагъ. КъытпэгъокIыгъэмэ Мунир ахэтыгъэти проектыр естыгъ, ежьи мэфэл тыримыгъашIэу къыситыжьыгъ. «ЕIолIапIэ иIэп, мыщ адыгэмкIэ шIогъэшхо иI, — ыIуагъ, — сыд фэдэ хьылъэ къыстешъулъхьэми, сыхьазыр». Зэфэсым ыуж сыкъани, Ассоциацием иIофмэ апае хэгъэгум итхьаматэмэ тахэхьагъ. Апэ Иорданием и Парламент испикер дэжь тыкIуагъ, культурэмкIэ министрэу адыгэ бзылъфыгъэу Бакир (Нэгор) тыдэгущыIагъ, ащ ыуж Урысыем и ЛIыкIо дэжь тыкIуи, Iофым ари щыдгъэгъозагъ. ЗэкIэми къыддырагъэштагъ. ЕтIанэ Иорданием идепутатыгъэхэми, исенаторыгъэхэми адыгэу ахэтмэ таIукIагъ.\nАщ ыуж шышъхьэр ШамкIэ дгъэзагъэ. Хъурмэ Хьэсан Дамаскэ сищагъ, макъэ аригъэIугъэу щытыгъэти, Адыгэ Хасэм иунэ цIыфхэр чIэмыфэжьхэу къыщызэрэугъоигъ, чэщыгу нэс тызэхэмыкIыжьышъоу тызэхэсыгъ. Сирием и Парламент хэт адыгэ бзылъфыгъэ ныбжьыкIэу Шорэ Невин тыдэгущыIагъ, ари къыдгоуцуагъ.\n«Ос мыжъурырэ охътэ къэмысырэ щыIэп» зэраIоу, Адыгэ Республикэм и Мафэ тефэу адыгэ лъэрыхьхэр Мыекъуапэ къыщызэрэугъоигъэх.\nДжаущтэу IофышIур шIукIэ гъогу техьагъ, къэнэжьыгъагъэ закъор Ассоциациер Урысыем юстициемкIэ и Министерствэ ыIапэ къыкIидзэжьынэу ары. Ау… тхылъхэр благъэкIыгъэхэп, енэгуягъо IэкIыб Iофхэм алъыплъэрэ къулыкъум ар ыпкъ къикIыгъэкIэ. Ау хъугъэ шъыпкъэр, яушъхьагъу хэты къыуиIон…\n— Едгъэжьагъэр къэтэжъугъэгъэуцун фэягъэп, — къысэгыигъ Мунир къэбар зесэгъэIум. — Мыщ фэдиз цIыфэу дгъэгугъагъэмэ, кIэдгъэгушIугъэмэ, дгъэгушхуагъэмэ хъурэп тIонышъ тахэкIыжьыщт ара? Хэт шIотэрэзыми, сэ сшIотэрэзэп. Благъа, чыжьа, мы гупшысэм къыгъэзэжьыщт, тэ тыхэтми, тыхэмытми, дунаири мыщ фэдэу кIо зэпытыщтэп. Арышъ, етщэжьагъэр гъогу къытетэшъумыгъан, шъуегупшыс, сэри сегупшысэщт. Шъуфаемэ мы Iофыр Иорданием щызгъэпсыщт. КIо, бжыхьэм сыкъакIомэ ыкIэ нэдгъэсын…\nАу бжыхьэр къэсыным пае кIымафи, гъатхи, гъэмафи зэпыпчынхэ фае, ежь Мунир кIымафэм къыхэкIыжьыгъэп… Ау игупшысэ къытфыщинагъ. Хэт джы бжьым кIэуцощтыр?\nМыры якъэбар ятэрэ ыкъорэ. ЯIоф дахэ, Тхьэм ыIомэ, ялъфыгъэмэ лъагъэкIотэн, Шъобрыкъо лIакъом иджэныкъо машIо къафиухъумэн…\nПредыдущая 2021-рэ илъэсым гухэлъэу рапхыхэрэр\nСледущая Хьыкум приставхэм къаты


Адыгэ Хэку Таймс: Сирие Адыгэхэм апае Москва митинг щыкIуагъ\nСирие Адыгэхэм апае Москва митинг щыкIуагъ\nШэкIогъум и 17-м Москва дэт IэкIыб хэгъэгухэм адэлажьэрэ министырствэм иунэ ипашъхьэ Москва дэс Адыгэхэм митинг къыщырагъэкIокIыгъ. Митингым нэбг 20 фэдиз хэлэжьагъ. Ахэр сыхьатэ I2.00-м Москва дэт площадэу "Краснопресненская застава" зыфиIорэм къыщызэрэугъоигъэх. Адыгэ ныпхэр аIыгъэу Сирие Адыгэхэм Урысие Федерациер зэрадэIэпыIэн фаер плакатхэм атетхагъэу сыхьатищэ площадым итыгъэх.\nМитингыр зигъэхьэзырыгъэхэм ащыщэу Хьадпашъу Лариса къызэрэтиIуагъэмкIэ митингым нэбг 20 фэдиз хэлэжьэнэу фитыгъэр. Ар Урысие-Федерацием чылагъо Iофхэм адэлажьэрэ минмтерствэр ары къазыритыгъэр. «Джырэблагъэ джыри зы митинг тшIынэу тэгъэхьэзыры, ащ шъэ пчъагъэ хэдгъэлэжьэнэу тыдэлажьэ»,- Лариса къиIуагъ.\nШъугу къэтэгъэкIыжьы, шэкIогъум и 10-м щегъэжьагъэу тыгъуасэ нэс Москва дэт IэкIыб хэгъэгухэм адэлажьэрэ министырствэм иунэ ипашъхьэ мафэ къэс зы Адыгэ кIалэ Сирие Адыгэхэм афэгъэхьыгъэ плакатхэр ыIыгъэу сыхьат заулэ Iотыгъ.


НыбжьыкIэхэр къолъхьэ тын-Iыхыным пэшIуекIох | Адыгэ Макъ\nНыбжьыкIэхэр къолъхьэ тын-Iыхыным пэшIуекIох\nХэбзэухъумэкIо къулыкъухэм яIэпыIэгъоу къолъхьэ тын-Iыхыным пэшIуекIогъэным, ащ обществэр щыухъумэгъэным афытегъэпсыхьэгъэ Iофтхьабзэ Адыгэ Республикэм иныбжьыкIэхэм зэхащэ. НыбжьыкIэхэм я Дунэе мафэ тефэу къэралыгъо автоинспекторхэр ныбжьыкIэ анахь чанхэм аIукIагъэх, къолъхьэ тын-Iыхыным иягъэу къакIорэр ыкIи ащ ныбжьыкIэхэр щыухъумэгъэнхэм фэшI шIэгъэн фаехэр къафаIотагъэх. Нэужым ныбжьыкIэ волонтерхэм полицием иIофышIэхэр ягъусэхэу цIыфхэм къахахьэхи, къолъхьэ тын-Iыхыным пэшIуекIогъэным епхыгъэ Iофыгъохэр адызэрахьагъэх.\nГИБДД-м иинспекторхэм ныбжьыкIэхэр ягъусэхэу коррупцием узэрэпэшIуекIон фаер, джащ фэдэу зыгорэкIэ ащ фэдэ хъугъэ-шIагъэм рихьылIэхэмэ зэрэзекIощтхэ шIыкIэр зэрытхэгъэхэ узыгъэгъозэрэ тхьапэхэр цIыфхэм афагощыгъэх.\nАР-м и Къэралыгъо автоинспекцие и ГъэIорышIапI.


Конференцие щыIэщт | Адыгэ Макъ\nАвтор: Редакция\t/ 30.01.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\t/\nУрысые политикэ партиеу «Единэ Россием» и Адыгэ регион къутамэ ия XXXI-рэ конференцие Союзхэм я Унэ иактовэ зал непэ сыхьатыр 11-м щырагъэжьэщт.\nПартием и Генеральнэ совет хэтэу, Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат, партиеу «Единэ Россием» ирегион къутамэ исекретарэу Iэщэ Мухьамэд, регион политсоветым хэтхэр, пэублэ къутамэхэм яделегатхэр ащ хэлэжьэщтых.\nУрысые политикэ партиеу «Единэ Россием» ия XVIII-рэ Зэфэсэу 2018-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 7 – 8-м Москва щыкIуагъэм икIэуххэр мыщ щызэфахьысыжьыщтых.\nПартиеу «Единэ Россием» и Адыгэ регион къутамэ исекретарь конференцием щыхадзыщт. Джащ фэдэу регион политсоветымрэ ащ и Президиумрэ ахэтыщтхэр агъэнэфэщтых.\nПартиеу «Единэ Россием» ирегион къутамэ исекретарэу Iэщэ Мухьамэд къызэриIуагъэмкIэ, Зэфэсыр зыщыIэгъэ апэрэ мафэм чIыпIищмэ дискуссиехэр ащыкIуагъэх, Зэфэсым ыпэкIэ республикэхэм ащыкIогъэ дискуссиехэм якIэуххэр ахэм ащызэфахьысыжьыгъэх. Джащ фэдэу Урысыем и Президентэу Владимир Путиным къыгъэнэфэгъэ проектхэмрэ зигъо Iофыгъохэмрэ атегущыIагъэх. Уставым зэхъокIыныгъэхэр фашIыгъэх. Партиеу «Единэ Россием» хэтхэм къыдалъытэн фэе шэпхъэ гъэнэфагъэхэр ащ хагъэхьагъэх. Зэфэсым щаштэгъэ унашъохэм атетэу конференциер зэхащэщт.


Хэкум ис Адыгэ ныбжьыкIэхэр Шам (Сирием) щыпсэурэ Адыгэхэм афэгумыкIых » NatPress.NET - Национальное Агентство Новостей России\nNatPress.NET - Национальное Агентство Новостей России » В Мире » Диаспора » Хэкум ис Адыгэ ныбжьыкIэхэр Шам (Сирием) щыпсэурэ Адыгэхэм афэгумыкIых\n01:34 Суббота 0 3 736\nДиаспора 3 736 0\nХэкум ис Адыгэ ныбжьыкIэхэр Шам (Сирием) щыпсэурэ Адыгэхэм афэгумыкIых\nМэкъуогъум и 3-м Адыгэ Интернет Порталэу elot.ru иадминистрациерэ порталым ныбжьыкIэу хэлажьэхэмрэ Шам ис Адыгэхэм яхьылIагъэу джэпсалъэ къатыгъ. Ар зыфэгъэзагъэр Урысые Зэгохьаныгъэм ипрезидентэу Димитри Медведевыр, Дунае Адыгэ Хасэм итхьэматэу Аджахъо Къаншъаубый, Адыгэ ик1и Къэбэртэе-Бэлъкъар Республикэхэм япащэхэу Къанэкъо Арсенрэ Тхьэкущынэ Асланрэ, Темерзов Рэщыд ыкIи Адыгэ организациеу щыIэ пстэухэм.\nДжэпсалъэм къыщаIо ахэр Шам къыщыхъухэрэм лъэшэу зэрагъэгумэкIыхэрэр ыкIи ащ цIыфыбэ зэрэхэкIуадэрэр къыхагъэщы. Шам заор нахь лъэшы зэрэщыхъущтым ыкIи ащ Адыгэхэр зэрэхэкIодэн зэрилъэкIыщтым къыкIагъэтхъы.\nДжэпсалъэм икIэухым Адыгэхэр хэкум къащэжьынхэу пащэхэм зафагъазэ.\nМыекъуапэ щылажьэрэ Хэкум къэзгъэзэжьыхэрэм IэпыIэгъоу афэхъурэ организациеу «ДАР» зыфиIорэм итхьэматэу Сташъу Андар Натпрессым къызэрэриIуагъэмкIэ, мафэ къэс Шам ис Адыгэхэм телефонкIэ адэгущыIэ яIофхэр зытетыр зэригъэшIэным пае. «Сирием бырсырэу къыщыхъухэрэм непэ нэс джыри Адыгэ ахэкIодагъэп, ау мы Iофым уигъэгумэкIынэу щыт», - еIо СтIашъум.\nКъэIогъэн фае, Шам нэбгырэ мини I80-рэ фэдиз Адыгэу исэу къатхы, ахэр къоджэ 20 фэдизмэ ащэпсэух, къалэхэу Дамаск, Алепо, Хьумс Адыгэ мин пчъагъэхэр ащэпсэух, нэмык1 къалэу Сирием итхэм Адыгэ нэбгыри шъэ пчъагъэхэри адэсых.


Ижърэ Рим ихэбзэгъэуцугъэхэмрэ "Адыгэ Хабзэмрэ" » Адыги.RU - Новости Адыгеи, история, культура и традиции адыгов (черкесов)\nАдыги - Новости Адыгеи, история, культура и традиции » Статьи » Культура » Ижърэ Рим ихэбзэгъэуцугъэхэмрэ "Адыгэ Хабзэмрэ"\nИжърэ Рим ихэбзэгъэуцугъэхэмрэ "Адыгэ Хабзэмрэ"\n15:32, 20 февраль 2019\nИжърэ Рим ихэбзэгъэуцугъэхэмрэ "Адыгэ Хабзэмрэ". Тумэ Рахьми 1941 илъэсым Мараш къалэ Гоксун районым ит къуаджэу Темырага къыщыхъугъ. Пэублэ еджапIэр ежь икъуаджэ, гурыт еджапIэр къалэу Мараш къащиухыгъ. 1967-рэ илъэсым Истамбул университетым июридическэ факультет къыухыгъ. 1971-м къыщегъэжьагъэу Истамбул адвокатэу щэлажьэ. Тумэ Рахьми 1961-м Истамбул Багъларбаш Кавказ Культурэ Хасэм зыхарегъатхэ. 1979-1984, 2005-2007 IофшIэгъу илъэсхэм хасэм итхьаматэу хахы. Кавказым, Кавказ культурэм фэгъэхьыгъэ конференциехэм ахэлажьэ. Ахэмэ ащыщых: "Адыгэхэм алъапс", "Ассимиляцие", "Хэхэсхэм къапэтаджэрэ Iофыгъохэр", "Адыгэхэм якощыкI", "Абхъазыр къэралыгъуа?", "Абхъазымрэ Къыблэ Осетиемрэ къэралыгъохэр зыкIэтхэжьыгъэ юридическэ зэзэгъыныгъэхэм адиштэу къэралыгъо шъхьэфитэу лъытэгъэн зыкIыфаер", "Адыгэ хабз", Къэбэртэе-Бэлъкъар къэралыгъо\nИжърэ Рим ихэбзэгъэуцугъэхэмрэ "Адыгэ Хабзэмрэ". Тумэ Рахьми 1941 илъэсым Мараш къалэ Гоксун районым ит къуаджэу Темырага къыщыхъугъ. Пэублэ еджапIэр ежь икъуаджэ, гурыт еджапIэр къалэу Мараш къащиухыгъ. 1967-рэ илъэсым Истамбул университетым июридическэ факультет къыухыгъ. 1971-м къыщегъэжьагъэу Истамбул адвокатэу щэлажьэ.\nТумэ Рахьми 1961-м Истамбул Багъларбаш Кавказ Культурэ Хасэм зыхарегъатхэ. 1979-1984, 2005-2007 IофшIэгъу илъэсхэм хасэм итхьаматэу хахы.\nКавказым, Кавказ культурэм фэгъэхьыгъэ конференциехэм ахэлажьэ. Ахэмэ ащыщых: "Адыгэхэм алъапс", "Ассимиляцие", "Хэхэсхэм къапэтаджэрэ Iофыгъохэр", "Адыгэхэм якощыкI", "Абхъазыр къэралыгъуа?", "Абхъазымрэ Къыблэ Осетиемрэ къэралыгъохэр зыкIэтхэжьыгъэ юридическэ зэзэгъыныгъэхэм адиштэу къэралыгъо шъхьэфитэу лъытэгъэн зыкIыфаер", "Адыгэ хабз", Къэбэртэе-Бэлъкъар къэралыгъо университетым ипедагогическэ факультет "АдыгабзэкIэ гъэсэныгъэ зэгъэгъотыным фэгъэхьыгъ" зыфиIорэ псалъэу къыщишIыгъэр.\n"Адыгэхэм якощыкI" зыфиIорэр "Кавказым фэгъэхьыгъэ конферанситф" зыцIэ тхылъым къыдэхьагъ. Тырку шъхьафитныгъэ заом хэлэжьэгъэ адыгэхэм афэгъэхьыгъэ пьесэу осмэныбзэкIэ тхыгъэр непэрэ тыркубзэмкIэ ытхыжьыгъ.\nКавказ Хасэхэм яфедерацие, Абхъазым IэпыIэгъу фэхъурэ комитетым, Дунэе Адыгэ Хасэм непэ къызнэсыгъэм адэлажьэ…\nАдыгэ хабзэм фэгъэхьыгъэ конференцием Рахьми къэбэртэябзэкIэ къыщиIуагъэхэмрэ Адыгэ хабзэмрэ хыешI къэралыгъо хабзэмрэ язэфыщытыкIэ ехьылIэгъэ тхылъэу Adige xabze "Adige Etiği ve Etikeni" (2009) Тыркуем къыщыдэкIыгъэмрэ къахэхыгъэ пычыгъохэр кIэхабзэкIэ ттхыжьыгъэ.\n- Лъэшэу сигуапэу мы шIэнΙуатэм сыхэлажьэ… Хымэ хэгъэгу укъыщыхъугъэу, къэбгъэшIагъэм хэхэсэу упсэугъэу хэкужъым Адыгэ хабзэм фэгъэхьыгъэ шIэнΙуатэм уишIошΙхэр къыщипIотыкΙыныр зэрэмыIэшΙэхыр сымышIэу щытэп. Арэу щыт нахь мышIэми лъэпкъ итэкъухьагъэм икультури итэкъухьагъэ мэхъуба?... Ари цэрыцэу уугъоижьын фаеба?... Хэхэсым лъэпкъым фэгъэхьыгъэу къыфэнагъэр, къыухъумэн ылъэкIыгъэр, игукъэкIыжьхэр хэтымыпшэмэ, хэкурысым къыухъумэн илъэкIыгъэм хахъо зыфишIыгъэм чIэнагъэ ышIынба?\nДжа екIолΙакΙэр сигъуазэу Адыгэ хабзэм фэгъэхьыгъэ гущыIэ заулэ къэсшIы сшIоигъу…\nСицIыкΙугъом къыщегъэжьагъэу анахь бэдэдэрэ зэхэсхыгъэ гущыIэхэм язырэр "хабзэр" ары. Тыджэгу хъуми, тыгъ хъуми, тышхэ хъуми тызэуталIэ зэпытыгъэр "емыкIу", "хьайнапэ", хабзэп" зыфэпIощт гущыIэхэр арыгъэ.\nСеджэ зыщыхъугъэм дезгъэжьагъ "Адыгэ хабзэ" гущыIэм къикIырэм нахь куоу сытегупшысыхьэным. Зытет шъыпкъэр къэсIонышъ, непи "хабзэм" къызэлъиубытырэ лъэныкъо пстэури къызгурыIуагъэу зыслъытэжьырэп. "Адэ къыбгурымыIогъэ пкъыгъом итхылъ сыд фэдэу птхын плъэкIыгъа?" зыIонхэр къыкъокIын зэрилъэкIыщтыри сымышIэу щытэп. Арэу щытми нахьыжъхэм къаIотэжьэу зэхэсхыгъэхэм, тыркубзэкIэ тхыгъэ тхылъэу сызэджагъэхэм "хабзэм" къыраIуалΙэрэр зэрэсфимыкъугъэр ары тхылъыри сэзгъэтхыгъэр.\n1972 илъэсым апэрэу Нальчик сыкъэкIон слъэкIыгъ. Къэбэртэябзэри сшIэщтыгъ, ау хабзэм фэгъэхьыгъэ ушэтынхэр сшIыным игъо сифагъэп. Ащ къыщегъэжьагъэу нэIуасэ сызыфэхъугъэ тхакIохэм, шIэныгъэлэжьхэм сиупчIэмэ яджэуапхэр сигъэразэу язгъотылIагъэп. Сыджыгъэ тхылъхэм, тхыгъэхэм "хабзэм" сыкътегущыIэным сытырагъэгушхуагъ. КъэIогъэн фае, зэфэсхьысыжьын слъэкIыгъэм илъэс шъэныкъом къыриубытэу нахьыжъхэм адысиIэгъэ зэдэгущыIэгъухэм яIахьэу хэлъыр зэрэмымакIэр.\nАдыгэ хабзэм фэгъэхьыгъэ ушэтынхэр ныбджэгъу заулэ тыхъоу 1968 илъэсым джыри хэкум сыкъэмыкIозэ едгъэжьэгъагъ. УпчIэ 920 фэдиз зэхэдгъэуцуи Тыркум, Иорданием, Сирием, Хэкум щыпсэурэ нэIуасэхэм афэзгъэхьыгъ. Бэп пэгъокI къытэзытыжьыгъэр. Ау игъэкIотыгъэ пэгъокI къэзытхыжьыгъэхэри къахэкIыгъ. Гукъау нахь мышIэми 1980-м иябгъонэрэ мазэ Тыркудзэм хэгъэгум тетыгъор зыщеубтым, бзэгоу афахьыгъэм къыхэкIкIэ сиунэ къалъыхъугъ. Ситхылъэхэри, зэхэзгъэуцогъэ упчIэхэри, япэгъокIхэри сагъэгъотыжьыгъэп.\nСызэрэюристыр "Адыгэ хабзэр" къэстхыхьанымкIэ, сыкъытегущыIэнымкIэ кIочIэгъу сфэхъугъэу сшIошIы. КъэмыIуагъэмэ мыхъущтыр аужрэ илъэсхэм, къэбэртэябзэу шIы, урысыбзэу шIы "хабзэм" фэгъэхьыгъэ тхылъ мымакIэ къызэрэсIэкIэхьагъэр ары. ЗэрязгъэдзэкIыхи урысыбзэкIэ тхыгъэхэм щыгъуазэ зафэсшIыгъ. АдыгабзэкIэ тхыгъэхэм сэ сяджагъ.\nА пстэуми зэфэхьысыжьэу сагъэшIыгъэр:\n"Хабзэр" Iанэр зэрэзепщэщт, хьадагъэм узэрэдэзекIощт, джэгур зэрэзэхэпщэщт къодыер арэп. Нэбгырэ зырызхэм къызэрашIошIыри хабзэу къапштэ зэрэмыхъущтыри нафэ. ШъхьакIэ сыд илъэныкъокIи къэтхыхьагъэу, тхыгъэу зэрэщымытым къыхэкIкIэ нэбгырэ зырыз еплъыкIэхэри хабзэу къашIомыгъэшIын плъэкIырэп. Ащи "Хабзэм" ыуасэ къырегъэIыхы. ЩыIэкIэ-псэукIэр сыд ылъэныкъокIи зэзгъафэрэ "Хабзэм" ыуасэ къызеIыхырэм ар зиIэхьэ тикультури, культурэр зые тилъэпкъи чIэнагъэ ешIыба?...\nАрэу зыщыткIэ "Хабзэр" дыгъэри бзыгъэу къэтхыхьаныр, тиныбжыкIэхэм алъыдгъэIэсыныр типшъэрылъ шъхьаIэхэм ащыщэу ыкIи ассимиляцием пэуцунымкIэ ишIуагъэ къэкIонэу сэлъытэ.\nХабзэри, хабзэм тыдэрэ ибзыпхъи тэ тишIошIкIэ къохьапIэ бзэхэр "нормэ"-кIэ зэджагъэхэ гурыIор ары. Арышъ "нормэм" игугъу къэтшIымэ, хабзэм къикIырэри нахь гурыIогъошIу хъунэу тэлъытэ.\nПсэ зыпытхэм яIэпкъ-лъэпкъ ежь Iэпкъ-лъэпкъым ишIуагъэ зыхэлъ пкъыгъохэр къышIын, Iэпкъ-лъэпкъым иягъэ зэкIыщт шIоир пкъым хэзыщыщт гъэпсыкIэ зэриIэм фэд пIоми ухэмыукъонэу, цIыф купхэми купэу зыгъэпсэущтхэ социальнэ, юридическэ нормэхэр къыхамыхэу хъурэп. ШIэныгъэр биологическэ теориекIэ зэджэгъэ мы еплъыкIэм елъытыгъэу тыдэрэ зы цIыф купи, зыщыпсэурэ чIыналъэм зынэсыгъэ социальнэ лъэгапIэм, яэкономикэ зэфэщытыкIэ диштэу социальнэ, юридическэ нормэхэр зэхелъхьэх. Мы нормэхэр, цIыф купхэр купэу щыIэным фэIорышIэх. Нормэхэм язэхэлъыкIэ лъапсэ фэхъух ижърэ лъэхъанхэм къащегъэжьагъэу къакIугъэ производствэ шIыкIэхэр, хэгъэгур зэрэуцугъэ шIыкIэр, хэгъэгум къыхихыгъэ системэр… ЗэлъыIэсырэ лъэпкъхэм якультурэхэр нормэ зэхалъхьэм хэлажьэх. Нормэхэр язэхэлъыкIэ лъапсэ афэхъурэ пкъыгъохэм ялъытыгъэу лъэныкъо зэфэшъхьафыбэкIэ зэтеуыутын, къэптхыхьан плъэкIыщт. Ахэм зэу ащыщ цIыф купхэр теократическэ купрэ демократическэрэ аIоу зэрагощырэри. Теократическэ цIыф купым нормэхэр Тхьэ ашIыгъэу къалъытэ. Демократическэ цIыф купхэм нормэхэр цIыфхэм зэрэзэхалъхьэрэр ашIэ... Адыгэ лъэпкъыр демократическэ цIыф купхэр ары зыхалъытэрэр.\nХабзэм илъэныкъо пстэуми зы нэбгырэр къатегущыIэн зэримылъэкIыщтыр нафэ. Арышъ сэ непэ макIэу зигугъу ашIыгъэ лъэныкъо горэм шъунаIэ тешъозгъадзэмэ сшIоигъу. Ар Хэгъэгу- къэралыгъор ары…\nНепэрэ къэралыгъо гъэпсыкIэм фэдэ адыгэмэ зэрямыIагъэм фэшI "Адыгэмэ къэралыгъо яIагъэп" зэраIорэр сэ мытэрэзэу сэлъытэ. Тхыдэм къыдакIоу Хэгъэгухэм якъэхъукIэ зэблэхъузэ къырэкIо, зэтемыфахэуи къатхыхьэу къыхэкIы. Тэ тегъэкIапIэ тшIыщтыр 1933 илъэсым зыкIэтхэжьыгъэхэ "Монтевидео" (Montevideo) зэзэгъыныгъэм къызэритхыхьагъэр ары:\nЧIынэлъэ гъэнэфагъэм щыпсэурэ цIыф куп гъэнэфагъэм кIуачIэу къылъытэрэ, чIынэлъэ гъэнэфагъэм щыпсэурэ цIыфхэм ацIэкIэ нэмыкI хэгъэгухэм адэгущыIэн, унашъо къадиштэн, зэзэгъыныгъэ адишIын фитыныгъэ зиIэ социальнэ зэхэщагъ. Адыгэхэм зэхэтыкIэу яIагъэр, адыгэ хабзэм икIуакIэ, лIыкIохэр, дзэ пащэхэр зэрагъэнафэщтыгъэр, хабзэм текIырэм зэрэдэзекIощтыгъэхэр, япщыхэм нэмыкI къэралыгъомэ зэзэгъыныгъэ зэрадашIыгъагъэр къэралыгъо нэшанэхэмэ атефэу, адиштэу тэлъытэ.\nЦIыф купымрэ къэралыгъо кIуачIэмрэ лъэшэу зэпхыгъ. А зэпхыныгъэм лъапсэ фэхъурэри цIыф купхэм ягъэпсыкI, яшэн зэхэлъыкI, япсихологие арэу тшIошIы. А лъэныкъомкIэ цIыф купхэр "индивидуалистрэ", "коллективистрэ" аIоу тIо агощы. ЦIыф купыр индивидуалистмэ, нормэхэм, нэбгырэ зырызхэм ягъэпсыкIэ нахь къыдалъытэ. Коллективист цIыф купхэм ежь купым ишIоигъоныгъэ нэбгырэ зырызхэм нахь зыхащэн фае мэхъу. ЦIыф купым инормэхэм ялъытыгъэу цIыф зырызхэм яфитыныгъэ игъунапкъэхэри нахь зэжъу мэхъу. Арэу мыхъоу, цIыфхэр ащ къемыуцуалIэхэу къэралыгъор къэхъурэп.\nДжыри зы еплъыкI. ЦIыф купхэм, ящыIакIэ нахьышIу ашIыныр, язэфыщытыкIэ агъэдэхэныр, цIыфхэр фитэу, яфитыныгъэ кIимычэу, мамыр ахэлъэу ыгъэпсэуныр арымэ гугъапIэу рапхырэр ащ фэдэ зэфэхьысыжь къэзытырэ тыдэрэ зы зэхэщагъи, фашIыгъэ цIэм емылъытыгъэу, хэгъэгоу – къэралыгъоу лъытэгъэн фае. Арышъ къэралыгъохэм уасэ афэтшIы зыхъукIэ, зэреджэхэрэм е гъэпсыкIэу иIэм нахьэу ицIыфхэм язытет еплъыгъэмэ нахь тэрэз хъунэу тщэхъу.\nТэ тиеплъыкIэкIэ Кавказ къэралыгъохэр Федерациеу щытыгъ.\nТыдэрэ зы лIакъом (племя) фитыныгъи, тхьэмэтэ гъэнэфагъи иIагъ.\nЛъэпкъ зэфэсым лIакъохэм ятхьэматэхэмрэ, ялIыкIохэмрэ хэлажьэщтыгъ. Лъэпкъ зэфэсым чIыпIэ гъэнэфагъэ иIагъэп. Игъо зыщилъэгъурэ чIыпIэм щызэфэсыщтыгъ.\nМы зэфэсым непэрэ къэралыгъом ипкъыгъохэу законодательный органым, исполнительнэ органым, юрисдикцием яфитыныгъэхэр иIагъэх, япшъэрылъхэри ыгъэцакIэщтыгъэх. Зэхэсыгъохэр ом изытет елъытыгъэу губгъоми, псэуалъэхэми ащашIэу хъущтыгъэ. ЦIыфхэми зытегущыIэхэрэм яшIошI къыраIолIэн фитыныгъэ яIагъ. Зэфэсым хэлажьэхэрэри, хэлажьэхэрэм япчъагъи гъэнэфэгъахэу, пыупкIыгъэу щытыгъэп.\nЗэрагъэпщынэщтыр зэфэсым къыхихырэ купыр ары зипшъэрылъыгъэр.\nНепэрэ милицием ипшъэрылъхэр зыгъэцэкIэрэ пкъыгъо яIагъэп. Зыдэхынхэ зыфимытыгъэхэр хабзэр арыгъэ, ащ дэхрэм ифэшъуашъэ езгъэгъотрэри Хасэр, Зэфэсыр арыгъэ.\nСигущыIэ Мр. Лонгорс адыгэмэ афэгъэхьыгъэу къытхыгъэмкIэ къэсыухы сшIоигъу:\n"Кавказым, шъхьафит лIакъохэм (племя) азэфагу къэзэрэухъумэжьыр зылъапсэ зэпхыныгъэ, зыкIыныгъэ илъ. Джыри нэгъэсыгъэу зэхэмыфыгъэ мы цIыф зэфэщытыкIэм лъэпкъыр, непэкIэ цивилизацием къахилъхьан ылъэкIыщтым нахь зэфагъэ-гулъытэмрэ, нахь губзыгъагъэмрэ фепIух, фелэжьых.Мы чIыналъым хэти ежь зыфитыжь, бэшIэ Iазагъэм игулъытэ хегъахъо, губзыгъэу егъасэх. Еджэхэзэ къызIакIагъэхьагъэ шIэныгъэ щыIахэп пIоми ухэукъощтэп. Ау Бекон (Bacon) "Iушыгъэмрэ, гурыIомрэ уемыджэуи, еджэным къыдэкIон ылъэкIыщтым нахь ушъагъэу къызIэкIэбгъхьэн плъэкIыщт. Ар къыздэхъугъэхэм Адыгэ хэгъэгум бэу уащырихьылIэщт. КIэкIэу губзыгъагъэр зылъапсэ мы культурэ лъагэм къыхэкIкIэ адыгэхэр зыщыпсэугъэ хэгъэгухэм кIуачIэм ылъэныкъокIи, лъытэныгъэм ылъэныкъокIи анахь лъэгапIэхэм нигъэсыгъэх…".\nГъунапкъэм блэкIыныр игухэлъ Гъунапкъэм блэкIыныр игухэлъ\nОшъогу щынэгъончъэным иушэтэкIуагъ


Circassian Site | Адыгэ Сайт | eLot.ru - Мэлылъфэгъум и 25-р адыгэ ныпым и Маф\nГлавная [ новости ] Адыгэбзэкlэ Мэлылъфэгъум и 25-р адыгэ ныпым и Маф\nТинамыс, тинэпэеплъ, тихьагурыс\nАдыгэ хэгъэгум итамыгъэ шъхьаIэмэ ащыщэу быракъ уцышъоу жъогъо пшIыкIутIурэ щэбзащэ зэблэдзыгъэхэмрэ зытетым гъогу гъэшIэгъон, гъогу кIыхьэ къыкIугъ. Игъогууанэ тетыфэ лIыхъу псэемыблэжь пчъагъэмэ апсэ атыгъ, яхэгъэгу ишъхьафитыныгъэ ашъхьэ фагъэтIылъыгъ. Ары нып лъапIэм (ары адыгэхэр быракъым зэреджэхэрэр - А.Къу.) чIэтыгъэхэм апай нэмыIэми зыкIэбгъэлъэпIэн фаер.\nАдыгеим щыпсэухэрэм тинасып къыхьи, Республикэ тызэхъум адыгэ быракъыр официальнэу титамыгъэ хъугъэ. Ащ ыуж илъэс шIукIае тешIэжьыгъэми, зыгорэхэм тибыракъ гужъэу фашIыгъэр жъужьырэп, ыгъэрэхьатыхэрэп, анэ къыкIао. Ащ елъытыгъэу мыхъуныхэр патхыхьэх. ГущыIэм пае, Интернетым зы сайт къихьагъ ятIонэрэ Дунэе зэошхом илъэхъан адыгэ быракъыр къумалымэ аIыгъэу хэгъэгум къезэожьыгъэхэу. Ар зэрэпцIы гъушъэр нафэ.\nТарихъым тэрэзэу щымыгъуазэ горэ хэукъон ылъэкIыщт, е тызимыкIаси фашIэу зыгори ытхын ылъэкIыщт, ар гурыIогъошIу. Ау еджагъэ – епщэжьыгъэмэ атхыхэрэм узеплъыкIэ гум джэнджэш къимыхьан ылъэкIырэп – сыда моущтэу хъурэ? ФэшIэ Iофа, хьаумэ щымыгъуазэха?\nУрысыемрэ Черкесиемрэ зызэгоуцуагъэхэр илъэс 450-рэ зэрэхъурэм фэгъэхьыгъэу "Адыгеим икультурэ ихъарзынэщ" ыцIэу Москва альбом гъэкIэрэкIагъэ къыщыдэкIыгъ. Зытхыгъэхэри зэхэзгъэуцуагъэхэри цакохэп, ау чIыпIэ бэкIаемэ ащыхэукъуагъэх. А зэкIэмэ ягугъу тэ непэ къэтшIынэп, адыгэ быракъым фэгъэхьыгъэм тыкъыщыуцун.\nТхылъым иябгъонэрэ нэкIубгъо итхагъ: "… жъогъо пшIыкIутIумэ (быракъым тетымэ – А.Къу.) адыгэ лъэпкъ пшIыкIутIу къарэкIы, щэбзэщищымэ – адыгэ пщы лIэкъуищ. Щэбзащэхэр гъукIэным итхьэу Лъэпшъи рапхых. Ислъам диным ишъоеплъэу шэкIыр уцышъо…" ШъыпкъэмкIэ, нарт Лъэпшъ къелъэIухи афишIыгъагъ щэмыохъуищ: пыир ошъогум ихьагъэми, псым хэхьагъэми, чIым чIэхьагъэми къыгъотыхэу. АщыкIэ щэбзашэхэр нартымэ ягъукIэ зэрэрапхыхэрэр тэрэз, ау тэ тызэрэщыгъуазэмкIэ, быракъым тет щэбзащэмэ пщы лIэкъо Iоф яIэп.\nАдыгэлIыр заом Iумыхьэу ежь аущтэу зыгорэм кIо зыхъукIэ щэбзэщищ нахьыбэ исагъындакъэ илъыщтыгъэп. Щабзэмэ ашъхьапэ дэгъэзыягъэ хъумэ, къикIырэр мамыр. Ар къэуушыхьатын хъумэ чыжьэ укIон ищыкIагъэп. Пщы-оркъ заом илъэхъан, пщыхэр зэрыс унэм аужы къикIыжьыгъагъэр бжъэдыгъумэ я Пщы татэу Къунчыкъокъо Пщымаф. Ащ ишхончыпэ дэгъэзыягъэу ытамэ телъыгъ – ащ къикIыщтыгъэр сыкъаорэп, сышъонэкъокъурэп, сышъуипыеп. Ар ашIэти, зи еуагъэп. Ау Тэтэрхьаблэ щыщ СтIашIу Дадыу пщыр ылъэгъу хъурэпти, хабзэр фашIэу ыукъи, ыукIыгъ. Арышъ, щэбзэщэми, шхончыпэми дэгъэзыягъэхэ хъумэ къарыкIырэр мамыр Iоф. Щэбзащэхэр зэпхыгъэхэ хъумэ, ащ къыгъэлъагъорэр языкIыныгъ.\nАдыгэ ныпым ышъо зэрэуцышъомкIэ ислъам диным езыпхыхэрэр щыIэх. Ау егъашIэм адыгэмэ "огур шхъуантIэу уцыр къашхъоу" аIуагъ. Уцышъом къикIырэр щыIэныгъ. Ар адыгэмэ ашIэ зэхъум джыри чыристан дини, ислъам дини щыIагъэхэп. Тибыракъ а ислъамышъор ау къодыеу къыращалIэрэп, ар гухэлъ горэм епхыгъ. Непэ тикъэралыгъо ислъамымрэ терроризмэмрэ зыщызэхагъэпIуакIэрэ уахътэм быракъыри ахэмэ ахэбгъэхьажьымэ нэжъ-гужъ цIыфымэ фашIын зэралъэкIыщтыр дэгъу дэдэу зышIэхэрэр ары ар зигукъэкIыхэр. Ахэмэ щынагъо къытфахьын зэралъэкIыщтыр тщыгъупшэ хъущтэп.\nАдыгэ ябыныкIэ тилъэпкъ быракъ тэгъэлъапIэ, тэгъашIо, тырэгушхо. Ау пылъ къэбарым щымыгъуазэр джыри бэшъ, зэтырамыIотыкIыным пае нахь игъэкIотыгъэу ащ тыкъытегущыIэн. Я XIX-рэ лIэшIэгъум къэхъугъэгъэ хъугъэ-шIагъэмэ адыгэ быракъыр япхыгъэу алъытэ. Тарихълэжьэу Трахъо Р. 1956-рэ илъэсым "Черкесхэр" зыфиIорэ тхылъ Мюнхен къыщыдигъэкIыгъ. "1834-рэ илъэсым Петербург щаштэгъэ Конвенцием, - итхагъ ащ, - агъэнэфагъэ трактатым истатья къыщаушыхьатыжьыгъ. А лъэхъаным тефэу адыгэхэр "шъхьафит Хасэшхом" иунашъомэ акIэуцох. Хэгъэгур 12-у зэтыраутыгъэ. Правительствэм Зеушъэ Исмахьилэ зипэщэ лIыкIохэр Тыркуем, Францием, Инджылызым егъакIох, ащ дакIоу дзэкIолIыхэм къэзэрэугъоиныхэу, заом фэхьазырынхэу къяджэ. Адыгэмэ языкIыныгъэ итамыгъагъэр 1830-рэ илъэсым аштэгъэ быракъ уцышъоу Черкесие ЗыкIым ис лъэпкъ шъхьаIэхэм япчъагъэ тефэу жъогъо пшIыкIутIурэ щэбзэщищэу зэбладзыхи зэхалъхьагъэхэмрэ зытетыгъэр ары..."\nИлъэсыбэрэ мы зигугъу къэсшIырэ быракъым щыгъозэ хъантэ щыIагъэп. Ар сэ апэ институтым сыщеджэзэ слъэгъугъагъэ, ау сурэтым зи кIэтхэгъагъэпти, зыфэдэр сшIагъэп. Я 80-рэ илъэсхэм якIэуххэм адэжь зэ етIани сырихьылIэжьыгъ, ылъапси сфыжьынэу амал згъотыгъэ. А уахътэр адыгэхэм ялъэпкъ зэхашIэ лъэшэу зыкъызщиIэтыжьыгъэ лъэхъаныгъ. ШIэныгъэлIымэ яинститут ащкIэ кIэщакIо хъугъагъэ. Мэкъулэ Джэбраилэ ипащэу, ащ сэ сыригуадзэу (ученэ секретарь – ары сиIэнатIэ ыцIагъэр – А.Къу.)Iоф щытшIэщтыгъэ. ЛIы Iушхэу лъэпкъ гупшысэ зиIэхэр къыддэлажьэщтыгъэх.\nТызэхэгущыIэжьыхи, къалэм дэс интеллигенцием щыщхэу тызыщыгугъыхэрэм тыкъяджагъ, ахэр шапсыгъэ IофыкIэ тыушэтыгъэмэ ащыщыгъэх. Шъачэрэ ТIуапсэрэ илъэсишъэрэ шъэныкъорэ аныбжьы мэхъушъ, дгъэмэфэкIыщт аIуи Краснодар краим ипащэхэм къызырахьыжьэм, нэбгырэ заулэ тыхъоу тапэуцужьыгъагъ. Шапсыгъэ шъолъырыр пачъыхьадзэм ыштэу зыригъэжьэгъэ I838 – рэ илъэсыр ары егъэжьапIэу аубытыгъагъэр. КПСС –м и Генеральнэ Секретарэу Михаил Горбачевым тызыфатхэм нэбгырэ 18 типисьмэ къыкIэтхэжьыгъагъэр. Ахэр арых тызыщыгугъыщтыгъэхэр.\nАдыгэ Хасэр зэхэщэжьыгъэным фэгъэхьыгъэ зэIукIэ зэхэтщагъэ. Ащ пылъынэу Комитет агъэнэфагъ, улIа сылIа зыIоу хэкум исыхэр, зилъэпкъ шIу зылъэгъухэрэр хэхьагъэх. Сэ сыкIэлагъэми, цыхьэ къысфашIи, а куп шIагъом пащэ сыфашIыгъ. ЫпэкIэ тызыщымыгъуазэщтыгъэ Iоф къинкIаехэр къыкъокIыгъэх. ЗэкIэмэ апшъэ хъужьыщтыгъэр непэрэ мафэм диштэнэу лъэпкъ зэфэс зэхэщэгъэныр, Адыгэ Хасэр зыпкъ ащ щигъэуцожьыгъэныр ары. ТызкIырыплъынырэ тызгъэгъозэнырэ щыIагъэп, лъэпкъ Хэгъашъомэ яхэбзэ-бзыпхъэхэм тафэнэIосагъэп. КъызэраIотэжьырэмкIэ, аужырэ лъэпкъ Зэфэсэу Черкесссием щызэхащэгъагъэр я XIX-рэ лIэшIэгъум ия 30-40 - рэ илъэсхэр ары зыкIогъагъэр. Ащ ыуж бэба тешIагъэр!\nТарихъым нахь зыщымыгъэгъуазэу Адыгэ Хасэр зэхэпщэжьын плъэкIыщтыгъэп, ащ пае тлъэпкъ къырыкIуагъэм зэ джыри тырыплъэжьын фаеу хъугъэ. Зилъэуж тфырэмэ лъэпкъ быракъыри ахэтыгъ, ау ыцыпэ къытфэгъотыщтыгъэп. Адыгэхэм быракъ зэфэшъхьафыбэ зэряIагъэр тшIэщтыгъэ, лъэпкъ, лIакъо пэпчъ ежь ибыракъ иIагъ. Нысэ къэзыщэрэ шыу купмэ ашъхьагъ шъолъыр плъыжь зыIубзагъэ быракъ фыжь щыбыбатэщтыгъэ, лIэкъо тамыгъэр ащ загъорэ тырашIыхьэуи хъущтыгъэ. Джэгу зиIэ унагъоми быракъ фыжьыр унашъхьэм щигъаIэщтыгъэ. Джэгур зыщызэхащэрэ мафэм унашъхьэм быракъ плъыжьитIу щыпалъэщтыгъэ. Шыгъачъэхэр щыIэнхэ зыхъукIэ, ящэнэрэ быракъэу Iубзэ уцышъо зыIулъыри щагъаIэщтыгъэ. Сабый къызэрэхъугъэр быракъкIэ арагъашIэщтыгъэ: шъэожъые хъумэ – плъыжьы (фыжьи зыIорэ шIэныгъэлэжьхэр щыIэх - А.Къу.). Пшъэшъэжъые къызыхъукIэ, быракъ къолэн агъаIэщтыгъэ – къолэным фэдэу дахэ орэхъу аIоти. ШIыхьаф зиIэ унагъом быракъ пилъэщтыгъэ, нахьыбэрэмкIэ ар фыжьыгъэ. ЗекIолI купым ышъхьагъи быракъ фыжьыр щыбыбатэщтыгъэ.\nАдыгэ мамлюкымэ ялIыхъужъ быракъыхэри тарихъым къыхэнагъэх. Ахэмэ афэд "Пегъымбарым и Быракъи". К. Маркс къызэритхыжьырэмкIэ, зы лъэхъан адыгэмэ дзэпащэу яIэгъэ мадьярэу Бандья а быракъым ыпашъхьэ тхьэ щиIогъагъ. Пегъымбарым ибыракъ чIэтэу адыгэхэм яшъхьафитыныгъэ зэрэфэбэнэщтымкIэ дзэпэщакIэм тхьэрыIо зешIым, щытыгъэхэр лъэшэу гушIуагъэх. А быракъыр уцышъоу щытыгъ, чатэ, мэзэныкъо, жъогъо фыжь ащ тешIыхьэгъагъэх. Шапсыгъэхэм ябыракъэу Тбилиси дэт музеим чIэлъыгъэр 1926-рэ илъэсым Адыгеим къызахьыжьым мэфищ джэгу Афыпсыпэ щыфашIыгъагъ.\nОс мыжъужьырэ пIэлъэ къэмысырэ щыIэп аIо, мэзэ зытIо Шъхьэлэхъо Абу фэдэ нахьыжъыхэр тиупчIэжьэгъухэу тызыпылъыгъэ лъэпкъ зэIукIэм имафэ къэсыгъ, тызэрэщыгугъэуи хъугъэ, цIыфыхэми гухахъорэ гушIуагъорэ хагъотагъ. Адыгэ Хасэм изэфэс хэлэжьэнэу къэкIогъагъ Шам къыщыхъугъэу, Тыркуем щеджагъэу Биданэкъо Нихьад. IэкIыб щыIэ адыгэмэ ар дэгъоу ашIэ, лъэпкъым ыпашъхьэ лэжьыгъэшIу щызиIэлI. Зэфэс ужым мэфэ заулэрэ ар садэжь щыIагъ. Тиинститут къэкIуагъэу ХьэдэгъэлIэ Аскэр щыIукIагъэти, хьакIэмрэ сэрырэ ыдэжь тыригъэблэгъагъ.\nХьадэгъалIэхэм яIэнэ шыгъэ тыпэсэу тызэрэгъэгущыIэзэ, уахътэр псынкIэу кIуагъэ. ГущыIэкIэ бэмэ танэсыгъ, Зэфэсэу щыIагъэми тыблэкIыгъэп, хъугъэ-мыхъугъэр щыбзэ нэдым щыкIэдгъэкIыгъ. Быракъыми игугъу тшIыгъэ. Бысымыр, зэрихабзэу, мыгумэкIэу, шъырыт рэхьатэу адрэ унэм чIэкIи, тхылъ къычIихыгъ, къысфищэигъ. Ар инджылызыбзэкIэ тхыгъагъэ, I839-рэ илъэсым Лондон къыщыдэкIыгъагъ. Эдмонд Спенсерэу "Черкесием сызэрэкIогъагъэр" къэзытхыжьыгъэм игугъу ашIэу ыпэкIи зэхэсхыгъагъэ. Тхылъыжъы, оригинал, мыщ фэдиз зыныбжьыр тыгъуасэ къыдагъэкIыгъэм фэдэу дэхагъэ, ау зэдэчыгъагъэ. Уеплъымэ, хъыбэи хъугъэу зэдэзыгъэу зэрэщымытыр плъэгъущтыгъэ.\n- Сыд адэ, Тхьэмэтэ маф мы тхылъ шIагъом къехъулIагъэр? – сеупчIыгъ.\n- Абхъазым къикIыжьи музеим директорэу къытфагъэкIожьыгъэ адыгэ лIыр къысэлъэIуи, сIихыгъагъ. УкъыфэмыгумэкI, зэрэщыты къабзэу къыостыжьыщт ыIуагъэти сшIошIы хъугъэ. Ау олъэгъу ришIагъэр – сыщымыгъуазэу копие тесэхы ыIуи, зэдичыгъэ…\nТхылъ хьалэмэтыр къызэдэсхыгъ. Апэрэ нэкIубгъо шъыпкъэм быракъ уцышъо дахэ ислъэгъуагъ. ЫчIэгъ чIэтхагъэм тыкъеджэнэу Нихьадрэ сэрырэ тыфежьагъ, ау тиинджылызыбзэ пхъэкI шIолъыти, гущыIалъэ горэ къэтштагъ, сыд фэдэми тыкъеджагъ. I830-рэ илъэсым зэкъохьэгъагъэ адыгэпщхэм ябыракъэу къычIэкIыгъ! Лъэшэу тызэрэгушIорэр зелъэгъум Аскэр IугушIукIыгъ:\n- Ары, ар зэкIэ адыгэмэ ябыракъ. ЫпэкIэ ащ игугъу пшIыныр щынэгъуагъэ. Джары къызигъэзэжьыгъэм щегъэжьагъэу сиунэ гъэбылъыгъэкIэ зыкIыщысIыгъыгъэр... Непи ащ утегущыIэнкIэ щынэгъончъэпщтын, арэу щытми шъукъыкIэупчIэшъ, шъосэгъэлъэгъу. Мыр тэ титхьабзэ...\nХьадэгъэлIэ Аскэр "къызигъэзэжьыгъэм щегъэжьагъэу" зеIом, Америкэм зыкIогъагъэ илъэсым, тилъэпкъэгъумэ аIукIи, титарихъ ехьылIэгъэ тхылъыбэ къызыщыратыгъэгъэ уахътэр арын фае зигугъу къышIыгъэр. ТэгущыIэ, сэ цIыкIу-цIыкIоу тхьапэм Iэ щысэфэ, сыгу фабэу зыгорэ къыщыдэоягъ. Адыгэ нып дахэм лъэтемытэу сурэт тырягъэшIыкIыгъэн фае, зэсэIожьы сыгукIэ, ау мыщ фэдэ тхылъ лъапIэ сыдэущтэу къысэтыгу сIон. ЕтIани тхылъыр заретым ащ рашIагъэм ыгу ыгъэцIыкIугъэба, зэдатхъыгъэр Iофа, къин мыгъуаекIэ къаIихыжьыгъагъ. Щэм ыстырэ псым епщэба, ары зыми тхылъыр римытыжьын ыгу зыкIыхэлъыгъэр. ТIэкIу сызэридзагъ, ау есIуагъ.\nСызэрэгугъагъэу хъугъэ, Iогъу сыригъэфагъэп. Аскэрырэ сэрырэ шIэныгъэлэжьымэ институт а зы отделым бэрэ тыщызэдэлэжьэжьыгъ. Сэ саужы къэкIымэ оры нарт IофыхэмкIэ сызыщыгугъырэр ыIощтыгъэ, цыхьэ къысфишIыщтыгъэ, сятэ ыныбжьыкIэ нахьыжъыгъэми, шъэфэгъу сишIэу игумэкI-гукIаехэри къыздигощэу щытыгъ. Ащ пае сэри гуфэбагъэ хэлъэу сыфыщытыжьыгъ. Сыдэу хъугъэми, а зычэщ мафэм сIыгъынэу тхылъыр къыIысхыгъ.\nСурэтышIэу, искусствоведэу Хьабэхъу Марьет къыддэлажьэщтыгъэти, ащ тхылъыр ести, пчэдыжьым быракъым тешIыкIыгъэ линогравюрэ къыгъэхьазырыгъ. Краскэ, тхьапэ зыфэпIощтыхэр а лъэхъаным гъотыгъоягъэхэп, тхылъ тедзапIэм адыгэу щылажьэхэрэм къытатыгъ. СурэтышIэмэ ямастерской апэ чIэдгъотагъэр Тыгъужъ Махьмудэти, ащ дэжь адыгэ быракъым исурэт 70 – рэ фэдиз щытетыдзагъ. Мазэм къыкIоцI быракъым тешIыкIыгъэ сурэтыхэмрэ ащ фэгъэхьыгъэу Э. Спенсер къытхыжьыгъэмрэ адыгэмэ ахэттIупщыхьагъ: Къэбэртаий, Инджыджи, хыIушъо Шапсыгъи, IэкIыб адыгэхэми. Джаущтэу адыгэ ныпым илъагъо ыгъотыжьыгъ.\nЕтIанэ Адыгэкъалэ щыщ ныбжьыкIэ куп а сурэтым рыгъуазэхи, адыгэ быракъ шъыпкъэ ашIыгъ. Хъодэ Адам, Абыдэ Хьис, Къэбэртэе Адам, СтIашъу зэунэкъощ АхьмэдитIур, Дэрбэ Сачнэт, Iэшъынэ Светлан, Чэтэо Адамэ, зыгорэ джыри къыхэсынагъэмэ гукъао къысферэмышI, ар зиIэшIэгъагъэхэр.\n"Жъогъо 12-рэ зэблэдзыгъэ щэбзэщищрэ зытет быракъ уцышъор непэ Адыгеим зиужьыжьыным, итарихъ ишъыпкъапIэ ыгъотыжьынымкIэ, адыгэм игуфит шъхьафитныгъэ ятамыгъэу непэ хъугъэ, - 1991 – рэ илъэсым мэлылъфэгъу мазэм Адыгэ Хасэм игъэзетэу "Гъуазэм" ахэмэ къыщатхыжьыгъагъ. - Адыгэхэм ялъэпкъ быракъ зыфэдагъэ шъыпкъэр СтIашъу Ахьмэдрэ Дэрбэ Сачнэтрэ апэрэу зыщалъэгъугъэр шIэныгъэлэжьэу Къуекъо Асфар дэжь зычIахьэхэр ары. Э. Спенсер итхылъ иоригинал ащ къаригъэлъэгъугъ, адыгэ быракъэу дэтым агухэр ыгъэбырсырыгъэх. Ащ фэдэ къабзэу зэрашIын алъэкIыщтым къалэм къэсыжьыфэхэ егупшысагъэх, кIыхьэ-лыхьэ зырамыгъэшIэуи ыужы ихьагъэх. Быракъым цIыфхэм язэхэшIыкI зыкъызэрэригъэIэтыщтым, ятарихъ изэгъэшIэн зэрэкIигъэгушIущтхэм ахэмэ яцыхьэ телъыгъ. Адыгэ Хасэм икъутамэу ярайоныкIэ щызэхащэжьынэу агъэхьазырырэм быракъыр фагъэшъуашэ ашIоигъуагъ. ШэкI пIокIэ уцышъо Краснодар къыщагъотыгъ.\n- ЩыIэныгъэм ышъу! - гушIуагъэ Ахьмэд.\nБзэн-дэнымкIэ культурэм и Унэу къалэм дэтым ипащэу Iэшъынэ С. быракъым итрафарет ыгъэхьазырыгъахэу щытыгъ. Ащ тырахи, дышъэ IуданэкIэ шэкIым жъуагъохэмрэ щэбзащэхэмрэ хадыкIыгъэх, кIыцэ плъыжь дахэхэмрэ быракъыкIэм пылъыщт гъучIыпэмрэ агъэхьазырыгъэх. ЕтIанэ зэкIэ зызэрагъэкIужьым быракъым псэ къыпыкIагъэу къытщыхъугъ. Уахътэм, тарихъым яжьыкъащэ ащ кIуачIэ къыхилъхьагъэу, цIыфмэ ашъхьагъ щыбыбатэзэ ыгъэгушхохэ шIоигъом фэдагъ. Аущтэуи хъугъэ.\nАдыгэ Хасэм ирайон зэфэс къызэIуахы зэхъум Хэсашъхьэм ипащэхэмкIэ тырагъэблэгъагъ. Культурэм и Унэ зэрэчIафэу цIыфыр чIэсыгъ. Ахэмэ ашIэщтыгъэп адыгэ быракъ зэрэдгъэхьазырыгъэр. Ар залым чIэзыхьанэу щытыгъэхэр Мэлгощ Хъызыррэ Дэрбэ Сачнэтрэ арых. ШIэныгъэлэжьэу Къуекъо Асфар телъэIугъ адыгэ быракъым икъэбар залым чIэсхэм къафиIотэнэу, къызэрэчIэтхьащтым фигъэхьазырыныхэу. ЗэкIэ дахэу зэпыфагъэ. Сценэм иджабгъу лъэныкъо дышъэ жъуагъохэр зыхэдыкIыгъэ быракъ уцышъор къызыщэлъагъом, залым чIэсыгъэхэр зэкIэ гушIом зэлъиштагъэу къызэлъытэджыгъэх. Сыдэу бэрэ адыгэхэр мыщ ежагъэха! Бэмэ анэпс къашIокIуагъ. ТишIэжьырэ тинамысырэ зафигъэзэжьыгъ тибыракъ, фэхыгъэхэмрэ къэнагъэхэмрэ ацIэкIэ ныбджэгъуныгъэм, мамырныгъэм, зыкIыныгъэм тыфещэ, зэфагъэм инэпэеплъ..."\nГум кIиубытэу, ыгъэбырсырэу къатхыжьыгъэба! Залым чIэсхэр быракъым зэрэпэгъокIыгъэхэм сыгу къыгъэкIыжьыгъ 1830-рэ илъэсым адыгэмэ ар къазыфахьым зэригъэгушIогъагъэхэу Эдмонд Спенсер къытхыжьырэр.\n"... Пащэр къызэрэсыжьыгъэм фэгъэхьыгъэу шхончыхэр къызагъаохэм ыуж, - етхы авторым, - шыу зэолI мин пчъагъэ теплъашIохэу, гуахьыхэу, бжьышIохэу къытпэгъочъыгъэх. НэгъэупIэпIэгъум Черкесием ипатриот шIагъомэ тыкъаухъурэигъ. Зыхэм щыгъын къызэрыкIохэр ащыгъыгъэх, адрэхэр зэпэжъыужьыхэу гъэкIэрэкIэгъагъэх. ЕтIанэ пэщэ лIыхъужъэу Херсис Султун-оглу Тырку империем тетыгъошхо щызиIэ адыгэ пщы гуащэм ышIыгъэ лъэпкъ быракъ гъэкIэрэкIагъэу Стамбул къыфырахыгъэр къызэкIоцIихыгъ (мыщ къегъэнафэ баракъыр инджылызэу Давид Уркарт адыгэмэ къафишIыгъэ фэдэу зэраIорэр шIошIхъугъуае зэрэхъурэр - А. Къу.).\nБэрэ зэжэгъэхэ лъэпкъ быракъыр залъэгъум чэтэ минымэ ошъогум зыдадзыягъ, зы макъэу цIыф жъугъэм игушIо – жъот къыдэоягъ. Джы нэс ащ фэдэ гухахъо лъэпкъым иIагъэп, яхэгъэгу къаухъумэнымкIэ теубытагъэ пытэ ахэлъыгъэп. Щынагъоу къафыкъокIыгъэм апэрэу агу къыщигъэущыгъ зэкъомытыхэмэ зэрэмыхъущтыр, текIоныгъэм икъыдэхынкIэ анахь ищыкIагъэу ар зэрэщытыр зэхашIагъэ.\nИхэгъэгу ыпашъхьэ хъулъфыгъэ пэпчъ тхьэ щиIуагъ урысхэм афэмыIорышIэнэу, сатыу Iоф адыримыIэнэу, сыд хъугъэкIи зэпхыныгъэ гори адимышIынэу. Пащэхэмрэ лъэпкъхэмрэ язэфыщытыкIэхэр зэхъокIыгъэ хъугъэ. Адыгэхэу чIыгур, былым зэтезыхыщтыгъэхэр джы зэкъоуцуагъэх, къошныгъэмрэ ныбджэгъуныгъэмрэ азыфагоу аIэхэр зэкIэдзагъэхэу олъэгъух...\nАхэмэ сыдигъуи лъэпкъ быракъыр купым ыпэ итэу ахьы, лъэпкъ зэфэс пэпчъ ар нахь лъэгъупхъэ чIыпIэм щагъэуцу. Зэкъоуцогъэ пщыхэм тIэкIу-тIэкIоу къысфаIотагъэхэр зызэхэсэугъоежьым нафэ къэхъугъ лъэпкъ 12-мэ е 13-мэ Урысыем пэуцужьынхэу, яшъхьафитыныгъэ къызэдагъэгъунэнэу тхьэрыIо зэрэзэдашIыгъэр. Ахэмэ Санджак Шерифыр (адыгэ ныпыр ары зыфиIорэр – А.Къу.) ялъэпкъ быракъэу зэдаштагъэ. Ахэр шапсыгъэхэр, абдзахэхэр, нэтыхъуаехэр, хьатикъуаехэр, кIэмгуехэр, чэчэнаехэр, бжъэдыгъухэр, херкпетхэр, лезгхэр, мицудзеххэр, оссетхэр, чипакауайхэр, нэмыкIхэри, тэтархэм, тыркухэм, къалмыкъхэм якуп инхэр хэмытхэу (ежь къызэритхыжьыгъэм фэдэу къэтэтыжьы – А.Къу.). Ахэмэ зэраIорэмкIэ, Iэшэ-шъуашэкIэ дэгъоу зэтегъэпсыхьагъэхэу, зэоным сыдигъуи фэхьазырхэу нэбгырэ мин 200 ахэт..."\nАдыгэхэм ялъэпкъ быракъ Кавказым ис нэмыкI лъэпкъхэу шъхьафитэу псэу зышIоигъохэми ятамыгъэу зэрэхъугъэр мыщ дэжьым къыщыIогъэн фае. "Черкесием ичIыпIэрыс лъэпкъхэм анэмыкIэу, - етхы Э. Спенсер, - Къурджым, Мингрелием, Имерети, Каспийскэ хым къапэгъунэгъу чIыпIэхэм къарыкIыгъэ нэбгырэ мин пчъагъэрэ поляк шъэ заулэрэ зэкъоуцогъэ пщыхэм ябыракъ мы илъэсым къычIэуцуагъэх... Адыгэхэм нэмыкI кавказ лъэпкъхэм конфедерацие задашIым, Санджак Шерифыр лъэпкъ быракъэу заштагъэм къыщегъэжьагъэу цIыфхэм язекIокIэ-гъэпсыкIэхэр нэмыкI шъыпкъэ хъугъэх, ащ лъэпкъым кIочIэшхо къыхилъхьагъ.\nДжы нахьыжъхэм я Генеральнэ Ассамблей ишIэ хэмылъэу пщы, пащэ, лъэпкъ горэми заор нэмыкI чIыпIэ къыщиIэтын фитыжьэп. Лъэпкъым ыкIуачIэ хъыбэй зышIыщтыгъэ егъэшIэрэ зэпыиныгъэ-джэгъогъуныгъэр ащ дигъэзыжьыгъ, лъэпкъхэм язэпэуцужь нахь зэтеIэжагъэ хъугъэ. ЦIыф жъугъэмэ акIуачIэ закъуаугъуаи, къяпыирэ Урысыем зэдебэнынхэу адыгэхэр, лезгхэр, тыркухэр, тыркуменхэр, къалмыкъхэр, тэтархэр, нэмыкI лъэпкъыхэри зэкIэ зы быракъ чIэтхэу, "Е тIылIэн, е тышъхьафитын!" аIозэ, заом макIох…"\nАдыгэкъэлэ кIалэмэ быракъыр зашIыжьыгъэм ыуж бэ темышIэу Тыркуем Анкара сыщыIэу, хьатитыхэм ямузей хьатыпщхэм яштандарт зытешIыхьэгъэ плакеткэ цIыкIу къысхи, къыздэсхьыжьыгъ. Археологэу, тарихълэжь цIэрыIоу, лъэпкъым чанэу фэлэжьэрэ ЛэупэкIэ Нурбый ар езгъэлъэгъугъ. Ар илъэс пчъагъэ хъугъэшъ хьатыхэмрэ хеттыхэмрэ якъэбар зэрегъашIэ. Илъэс миних-блы IэпэцыпэкIэ узэкIэIэбэжьымэ, тыгъэкъокIыпIэ - къыблэ лъэныкъом щыпсэущтыгъэ хьатитымэ адыгэмэ ащыщхэр къахэкIыгъэхэу зэраIорэм дырегъаштэ. АщкIэ академикэу Ивановым фэдэмэ ятхыгъэхэр, ялэжьыгъэхэр иIэубытыпIэх.\nЯтхыгъэхэр зытет мыжъо иныхэр хьатымэ къакIэныгъэх, ащ укъыреджэнэу адыгэ-абхъаз лъэпкъыхэр къызытекIыгъэ лъэпкъыжъым ыбзэ нэмыкI шIэныгъэлэжьымэ мы дунаим зи къытырагъотагъэп. Непэ къызынэсыгъэм адыгабзэм щыщэу гущыIишъэрэ шъэныкъорэм къехъу хьатымэ абзэ тефэу къагъотыжьыгъ. Къэсхьыгъэ сурэтыр адыгэмэ ялъэпкъ быракъ фэдагъ. Зызэтэгъапшэхэм ыуж Нурбыирэ сэрырэ "Адыгэхэм ябыракъ. Тыдэ ар къикIыгъ?" зыфиIорэ статьяр илъэс пчъагъэкIэ узэкIэIэбэжьымэ ттхыгъагъэ. зы инджылызы горэм ар къызэрэтфимыугупшысыгъэр ары тэ къэдгъэлъэгъуагъэр. Непэ адыгэ быракъым зыгорэхэр къызщыпэуцужьырэм, ащ икъэбар защыщыгъупшэжьырэ лъэхъаным а титхыгъэ щыщыхэр гъэзетеджэхэм агу къэдгъэкIыжьымэ ишIуагъэ къэкIонэу тэлъытэ.\n"... Адыгэхэм ялъэпкъ быракъ тет тамыгъэхэм къарыкIырэмкIэ еплъыкIэхэр зэтефэхэрэп, - ттхыгъагъэ. - Зыхэм ахэр ислъам диным рапхы (быракъыр зэрэуцышъомрэ жъуагъохэмрэ – Авт.), нэмыкIхэр я XIX-рэ лIэшIэгъум иапэрэ кIэлъэныкъо адыгэ лъэпкъхэм политикэ гъэпсыкIэу яIагъэм (адыгэ лъэпкъ 12- рэ ахэмэ языкIыныгъэ къэзыгъэлъэгъорэ щэбзащэхэмрэ – Авт.) къапкъырэкIых. НэмыкI гупшысэхэри щыIэх, ау тэ лъэпкъ быракъым нахь мэхьэнэ куу иIэу тэлъытэ, ылъапси нахь чыжьэу къитэщы.\nМифолог цIэрыIоу А. Голан зэрэхигъэунэфыкIырэмкIэ, "... розеткэр тыгъэм итамыгъэу ижъырэ Мысыр, Мессопотамием, Европэм, тыгъэкъокIыпIэ – къыблэ лъэныкъом ащалъытэщтыгъэ. Джэрзым илъэхъан лэдэх зиIэ розеткэм тыгъэр къырагъэлъагъощтыгъэмэ, упчIэ къэуцу - тыгъэм ибзыйхэр сыда упэпцIыгъэу къызкIагъэлъагъощтыгъэхэр? Ащи джэуап къыфагъотыгъ: тыгъэ бзый упэпцIыгъэхэмрэ тыгъатхьэм ищэбзащэхэмрэ зэфагъадэщтыгъэхэшъ ары. Пчым е щэбзащэм ащ фэдэ мэхьанэ етIани зыкIыратыщтыгъэр, ыпаIокIи, чIыгулэжь лъэхъаным иуахъти, хъулъфыгъатхьэм итамыгъэу ахэр зэрэщытыгъэхэр ары..."\nЭдмонд Спенсери щэбзащэхэм ягугъу къешIы. "Черкесием иныбжьыкIэхэм пIуныгъэ зэрарагъэгъотырэ шIыкIэм тарихъым хэмыкIокIэжьыщт Урымым (Грецием – Авт.) илIыхъужъ уахътэ угу къегъэкIыжьы, - етхы ащ. - Сыда пIомэ, загъорэ, зэгъорэ дэд ныIэп къызыщыхъугъэ унагъом кIэлэцIыкIур адыгэмэ зэрэщапIущтыгъэр. Ар дунаим къызытехъокIэ ыпэкIэ къыпыщылъым итамыгъэу щабзэрэ щэбзащэхэр зэрылъ сагъындакъырэ шIухьафтынэу фашIы, амыушхъухьаным, нэ бзаджэ темыфэным апае дыуахь шIохалъэ..."\nЩэбзащэхэр шэкIоными рапхэу мэхъу. КъушъхьэчIэсхэм яшэн-хабзэхэм дэгъоу ащыгъозэ урыс тхэкIо цIэрыIоу Гарий Немченкэм лIэшIэгъубэхэм къакIоцI чIыопсым Кавказ зэрэщыфэсакъыщтыгъэхэм, чъыгхэми, къэкIыхэрэми, мыжъохэми псэ апытэу зэралъытэщтыгъэм ягугъу къышIызэ, етхы: "...Адыгэ быракъхэм атетыгъэ зэблэдзыгъэ щэбзащэхэм ижъыкIэ къыщегъэжьагъэу къарыкIырэр шэкIонымкIэ узыблэкIы мыхъущт шапхъэхэр ары. Мэзым шакIо кIорэм щэбзэщищ ныIэп ыIыгъын фитыгъэр, ащ къехъу хъущтыгъэп. Зы щэбзащэр чъэрэ хьэкIэ-къуакIэм, ятIонэрэр быбырэ бзыум, ящэнэрэр псым хэсым апай. "Гурыт дунаим", "ышъхьагърэ дунаим", "ычIэгъырэ дунаим" щыщэу зырыз ныIэп къащиушэкIун зыфитыгъэр, ащ зыкIи ехъу хъунэу щытыгъэп..."\nТэ адыгэ быракъым ылъапсэ нахь куоу ехэу тэлъытэ. Джэрзым иуахът, илъэс минитф – хыкIэ узэкIэIэбэжьымэ, Хьатымэ якъэралыгъо зыщыIагъэр. Ахэмэ ятетыгъо уахътэ епхыгъэу археологымэ къычIахыгъэ пкъыгъомэ узяплъыкIэ адыгэ быракъэу я ХIХ – рэ лIэшIэгъум ашIыгъэм итеплъэкIи ыкупкIыкIи адыгэ-хьат символикэр ылъапсэу къэлъагъо. Мы къэттхырэмэ яджэрэр къыкIэупчIэн ылъэкIыщт сыдым адыгэхэмрэ хьатыхэмрэ зэрищэлIагъэха ыIонышъ. Я ХХ – рэ лIэгъэгъум Тыркуем Кархемиш дэжь зы мыжъо къыщагъотыгъ. Ащ адыгэхэмрэ хьатыхэмрэ Темыр Кавказ икIыхи ТыгъэкъокIыпIэм зэрэкощыгъэхэр тетхагъ. Хьат пэчъыхьэмэ яштандартхэу джэрзымрэ дышъэмрэ ахэшIыкIыгъэхэр археологымэ дунаим щыцIэрыIо хъугъэ Мыекъопэ культурэм рапхы.\nТятэжъ мыотIымэ къакIэныжьыгъэ къошыныхэм, е аущтэу агъэфедэщтыгъэ ятIэм хэшIыкIыгъэ пкъыгъо пIуакIэхэм А. Голан зыфиIощтыгъэ розеткэр атеолъагъо. Шъолъырищ гъэтхъыгъэхэр ышъхьагъыкIэ къахэхьэрэ шъолъырищымэ зэфэдэкъабзэу зэтырауты ( ). Джащ фэдэх касогымэ яуахъти – я VIII – ХIII – рэ лIэшIэгъухэм, къагъотыгъэ хьат хъагъэхэр ( ). Тамыгъэхэу адыгэ лIакъомэ я ХVIII-ХIХ – рэ лIэшIэгъухэм яIагъэми хьат хъагъэхэр нафэу ахэолъагъох. ГущыIэм пае, Натхъохэр ( ), е Коблыхэр ( ).\nХьатымэ яштандарт зэрыт плакеткэу Анкара къикIыгъэм тешIыхьэгъэ сурэтым пчыпыджыныхэр зыцыпэ къуашъом исэу тыгъэр щыолъэгъу. Мыфэдэ сурэт тыгъэр Тхьэу зылъытэщтыгъэ лъэпкъ пчъагъэмэ яI. Хъураем ыкIоцI зэтегъэлъэтхъыгъэ прямоугольник ыкIоцI ит ( ). Сурэтым уеплъымэ япшIэнэрэ пчыпыджыныр зэрэпыутыгъэр олъэгъу, зэкIэмкIи 12 хъун фэягъэ, тыгъэ календарым имэзэ пшIыкIутIу ар тефэ.\nГузэгум ит пчыпыджынымэ ачIыпIэ цIыфышъо ятеплъэу пкъыгъуищ атет. Ахэр хьатитымэ яшыблэу Телепин (адыгэм и Шыбл – Авт.), хьат тхьэшхоу Васхаб (адыгэм и Тхьэшху – Авт.), Каск е Мазуль – Мэзатхьэр (машIом шъхьащэ фэзышIырэмэ якъащ – Авт.) арэу къыбгурыIонхэ плъэкIыщт. Илъэс минихыкIэ узэкIэIэбэжьымэ щыIагъэ Мыекъопэ лъэпкъыжъыхэу былымхъуным пылъыхэу Тыгъэр зитхьагъэхэм ятамыгъэхэр мы штандартым хэхьагъэх. Бзэм пылъ шIэныгъэлэжьымэ ащыщхэм "адыгэ" ыIомэ "ар Тыгъэ" къырагъэкIыба.\nХъагъэу хъураим итыр хьат лъэпкъэу тыгъэкъокIыпIэ – къыблэ лъэныкъом къикIигъэхэм ятамыгъ. Тыгъэр къуашъоу зэрытыгъэр чIыгулэжьыным исимволэу алъытэрэ къушъхьэцум ыбжъакъомэ атырахыгъэу плъытэ хъущт. Пчыпыджын пшIыкIутIур илъэс минихыкIэ узэкIэIэбэжьымэ зэокIо бэлахьыхэу ТыгъэкъохьапIэм къикIыхи Темыр къэкIогъагъэ арийцэмэ ятэпIашъэхэм япхыгъ. Штандартым ыгузэгу ит хъурэищыр чIыгулэжьымэ анахь агъэлъапIэрэ тхьищымэ янэпэеплъ. Щэу зэтедзагъэ щэбзащэхэм къагъэлъагъорэр мамыр щыIакIэу чIыгулэжьыным пылъыгъэ лъэпкъымэ яIагъэр зэо зэпымычыжьым зэрэзэблихъугъэр ары...". Джары кIэкIэу ЛэупэкIэ Нурбыирэ сэрырэ зэдэттхыгъагъэр.\nАдыгэ-хьат зэфыщытыкIэмэ уакъытегущыIэ зыхъукIэ къэIогъэн фае тыгъэкъокIыпIэ – къыблэ лъэныкъом анахьэу Тыркуем, Шам, Мысыр зыфэпIощтыхэм адыгэмэ лъэуж дахэ къызэрэщанагъэр, непэ къызнэсыгъэми ащымыгъэпшэжьырэ шIушIагъэхэр, гъэхъагъэхэр зэрэщашIыгъэхэр.\nИзраиль сыщыIэу Тхьэм джэнэт къызэритын ЛIыпый Ахьэмэд Къудысым (Иерусалим – А.Къу.) къыщысигъэлъэгъугъагъ Пегъымбар Мыхьамэт зызыщиIэтыжьыгъэ чIыпIэм тет мэщт лъапIэу "Аль Аксэм" дэжь щыт медрысэр. Ар Мысыр исултIанэу адыгэу Къаитбэй аригъэгъэуцугъагъ, пчъаблэм адыгэ тхыпхъэхэр непи тетых.\nИорданым щыщ лIы губзыгъэу Мамый Митхьат Уадсирым иунэ тыщызэдэгущыIэзэ, зы тхылъ къышти, Мысыр пэчъыхьэу Къэншъау-гъур (ари адыгагъэ – А.Къу.) фэгъэхьыгъэу къеджагъ. Зы чэщ мэзагъо цышхъэ горэм султIаныр щэтырым къычIэкIыгъэу жъогъо нэфыхэмрэ тыжьыным фэдэу къэжъыурэ мэзэныкъомрэ гуфаплъэу яплъыгъ. Ежь зэрэпэчъыхьэм епхыгъэу бэщ ыIыгъыщтыгъэ бгъэжъ шъхьитIу фэдэу тешIыхьагъэу. "Мыщ ычIыпIэ мэзэныкъор тежъугъэуцон шъулъэкIыщтыба" ыIуи иIумэтымэ зяупчIым, ащ къыIорэр умышIэн уфита, псынкIэу къыфагъэпси, къыратыжьыгъ. Джащ къыщегъэжьагъэу мэзэныкъо тамыгъэр быслъымэн хэгъэгумэ ятамыгъэ хъугъэ.\nАдыгэмэ яныпэу 1830 – рэ илъэсым аштэгъагъэм къызыфэдгъэзэжьыкIэ, ащ нахь лъапIэ адыгэмэ быракъ зэрямыIагъэр нафэ. ЗэкIэ адыгэ лъэпкъыхэр ащ зэрипхыщтыгъэх. Непэ ар ти Адыгэ хэгъэгу официальнэу зэритамыгъэм тырэгушхо. Ау бэмэ агу къэкIыжьырэп ар аштэным пае къинэу къыпыкIыгъэр. Урысымэ ащыщыбэмэ быракъыр зыфэдэр къагурымыIоу, тиIае зыIорэмэ агъэщынэхэу, Къэралыгъо Советым щарамыгъаштэ ашIигъоу къытпэуцужьыгъэх. Мы чIыпIэм къыщысIо сшIоигъу адыгэ гущыIэр егъашIи зэрэмыохъурэр – адыгэр сыд фэдэми адыгэу къэнэжьы, адыгэгу зиIэмэ Iофыр пхырагъэкIыгъ, мыщ дэжь хэкум ипащэхэм, тидепутатымэ зи къызтырагъэнагъэп.\nАдыгэ лъэпкъ быракъыр Республикэм итамыгъэу зэрэхъугъэм фэдэу, тарихъым къыхиубытэрэ быракъыхэр къэралыгъо символ бэрэ хъужьыхэу къыхэкIы. I989 – рэ илъэсым мэзаем итфым "Комсомольская правда" зыфиIорэ гъэзетым "Урыс Америкэр" ыIоу зы интервью къихьэгъагъ. Ар зыдашIыгъагъэр США – м иреспубликанскэ партие славянхэмрэ Америкэм исыхэмрэ язэпхыныгъэ пылъ организацием ипащэу Вера фон Вирен Гарчинскэр ары.\n- СыдыкIэ Урысыем уфэлъаIо пшIоигъу? – аIуи еупчIыгъэх.\n- Урысыем щыщэу РСФСР зыфаIорэм ибыракъыжъэу фыжь-шхъуантIэ-плъыжьэу зэхэтыр ыштэжьынэу ары. Литвам, Латвием, Эстонием ябыракъыжъыхэм къазэрэрагъэзэжьыгъэм фэдэу. Ныпыр – тарихъ. Лъэпкъыр рэгушхо. СССР - м зэкIэ республикэмэ апай быракъ иI… Ау урысымэ ежь ябыракъэу ялъэпкъ илIыхъужъныгъэшIухэр зыгу къэкIыжьырэр аштэжьын алъэкIыщт...\nВера Гарчински зыфэлъэIуагъэр урысымэ ашIагъ – ялъэпкъ быракъ аштэжьыгъ. Урысыем бэба цIыф лъэпъ зэфэшъхьафэу исыр, ау зыми еупчIыгъэхэп шъуфая мы быракъым е шъуфэмыя. Щызгъэзыерэр нахьыбагъ, ау Урысыем и Правительствэ быракъыр зэриштэжьыгъэмкIэ зи едэуагъэп. Едэуагъэп урысымэ агу илъыр зэхашIагъэти, аштэжьырэр ялъэпкъ быракъыба!\nТэри адыгэ ябынкIэ тштэжьыгъэр тилъэпкъ быракъ, фэдэ щымыIэу тшIодах, тыщэгушхукIы, ташъхьагъ щыбыбатэ хъумэ тегъэгушхо. ГъэрекIо мэлылъфэгъум и 25 –ялъэпкъ нып ыныбжь илъэси I80 – рэ зэрэхъугъэр зэрэдунаеу адыгэмэ хагъэунэфыгъ. Шъхьафитныгъэм ибыракъ непи уихэгъэгу уфыщыIэным нахь лъапIэ зэрэщымыIэр зэхытегъашIэ. Илъэсыхэр чъагъэхэми, тилъэпкъ изыкIыныгъэ нахь гъэпытэн зэрэфаер къыдгурегъаIо.\nНепэ ти Кавказ щырэхьатэп, хэо-хапкIэу лъэпкъ зэпэуцухэр къетаджэх, мэшIо бзыйхэр къыщыдэуаех. Ау зэкIэ исымэ Кавказ зэдыряеба, сыдэу хъумэ зыгорэм икI епIон, хэгъэгу щыIэп ар зыгъэпсыгъэ лъэпкъым нэпэмыкI имысэу. Узэхэзэгъэныр, узэдыщыIэныр, узэгурыIоныр ары зэкIэми алъапсэр. Ары непи тибыракъ лъапIэ къызыфаджэрэр. Адыгеими, Къэбэртаеми, Инджыджи, хыIушъо Шапсыгъэм, IэкIыб хэгъэгухэу адыгэхэр зыщыпсэухэрэми тинып ащагъэлъапIэ. Ар тинамыс, щымыIэжь лIыхъужъымэ янэпэеплъ, тилъэпкъ ихьагурыс.\nАдыгеим и лъэпкъ Хасэу "Самгъурым" и Тхьэмат,\nАРИГИ-м ишIэныгъэлэжь шъхьаI, тхакIо\n+7 # Аминат Х 12.04.2011 21:50\nСИ АДЫГЭ НЫП! Услъагъумэ согушхуэ, согуф1э, сопагэ! Тхьэшхуэм солъэ1у Ди Ныпым и лъабжьэ лъэпкъыр дызэкъуэту дыщ1эувэжыным! Ф1ыуэ солъагъу Ди Нып телъыджэр, дахащэр!\n+4 # 07 13.04.2011 07:48\nТхьэм жи1э Аминат\n+3 # Пщыдатэкъу 14.04.2011 17:36\nОпсэу Аминат , уи псалъэ дахэр бэу сыгурехьы


Iэрыфэгъоу щытыныр анахь шъхьаI — Адыгэ макъ\nРедактор 05.08.2019 05.08.2019 КЪЭБАРЫКlЭХЭР, ПОЛИТИКЭР\nПэублэм Наталья Широковам къызэрэщиIуагъэмкIэ, лъэныкъо зэфэшъхьафхэмкIэ цIыфхэм яфэIо-фашIэхэр икъоу афэгъэцэкIэгъэнхэр анахь пшъэрылъ шъхьаIэу комиссием иIэхэм ащыщ. Мыщ епхыгъэу Iоф зышIэхэрэ ведомствэхэм фэIо-фашIэхэр Iэрыфэгъоу щытынхэм лъэшэу анаIэ тырагъэты. Арэу щытми, унаIэ зытебдзэн фаехэри щыIэх.\nКъэралыгъо ыкIи муниципальнэ фэIо-фашIэхэр шэпхъэшIухэм адиштэу агъэцэкIэнхэмкIэ комиссием унашъоу къафишIыгъэм Iоф зэрэдашIэрэм фэгъэхьыгъэу къэгущыIагъ АР-м IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ и Министерствэ иотдел иIофышIэу Гъыдзэ Ислъам. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, министерствэм уплъэкIунхэу ышIыгъэхэм къагъэлъэгъуагъ АР-м ибюджет учреждениеу «ФэIо-фашIэхэр зыщагъэцэкIэхэрэ гупчэм» хахьэу лъэныкъо 24-мкIэ муниципальнэ фэIо-фашIэхэр зыгъэцакIэхэрэм ащыщэу 10-р ары цIыфхэм нахьыбэу къызыфагъэфедэрэр. ГущыIэм пае, 2018-рэ илъэсым ахэм зэкIэмкIи нэбгыри 100-м ехъумэ яфэIо-фашIэхэр ащыфагъэцэкIагъэх. Адрэ лъэныкъо 14-мэ нэбгыри 100-м кIагъэхьагъэп. Ащ къыхэкIыкIэ мы мафэм ехъулIэу ахэм яIофшIэн мэхьанэ имыIэу министерствэм ылъытагъ ыкIи гупчэм хахьэу муниципальнэ фэIо-фашIэхэр зыгъэцакIэхэрэм яIофшIэн 2020-рэ илъэсым тыгъэгъазэм и 31-м нэс зэхъокIыныгъэхэр фашIынхэу унашъо ашIыгъ.\nМуниципальнэ фэIо-фашIэу «Заявлениехэм якъыIыхын, учетым ихэгъэуцон, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм ячIэгъэхьан» ыкIи «КIэлэцIыкIухэр зыпIунхэу къаIызыхыгъэхэм мазэ къэс къаратырэ ахъщэр афэгъэнэфэгъэныр ыкIи ятыгъэныр» зыфиIохэрэмкIэ доклад къышIыгъ АР-м гъэсэныгъэмрэ шIэныгъэмрэкIэ иминистрэ игуадзэу Пэрэныкъо Сусаннэ. Ащ къызэриIуагъэмкIэ, муниципальнэ фэIо-фашIэхэм ягъэцэкIэнкIэ административнэ регламентым ыкIи технологическэ проектым ясхемэ министерствэм зэхигъэуцуагъ. Мы проектыр пхырыщыгъэным фэшI АР-м чIыпIэ зыгъэIорышIэжьын къулыкъухэм Iоф адэшIэгъэнымкIэ и Комитетрэ АР-м и ЛIышъхьэрэ министрэхэм я Кабинетрэ я Администрациерэ экспертизэ ашIынэу афарагъэхьыгъ. Мы уахътэм ехъулIэу муниципальнэ фэIо-фашIэу «Заявлениехэм якъыIыхын, учетым ихэгъэуцон, кIэлэцIыкIу IыгъыпIэхэм ячIэгъэхьан», «КIэлэцIыкIухэр зыпIунхэу къаIызыхыгъэхэм мазэ къэс къаратырэ ахъщэр афэгъэнэфэгъэныр ыкIи ятыгъэныр» зыфиIорэ проектхэм ягъэпсын чIыпIэ зыгъэIорышIэжьын къулыкъум къыдыригъаштагъ ыкIи АР-м ибюджет учреждениеу «Муниципальнэ фэIо-фашIэхэр зыщагъэцэкIэрэ гупчэр» хэплъэнэу фырагъэхьыгъ.\nАР-м чIыпIэ зыгъэIорышIэжьын къулыкъухэм Iоф адэшIэгъэнымкIэ и Комитет итхьаматэу КIэдэкIое Руслъан къызэриIуагъэмкIэ, къэралыгъо, муниципальнэ фэIо-фашIэхэр шэпхъэшIухэм адиштэу ыкIи Iэрыфэгъоу цIыфхэм афэгъэцэкIэгъэнхэм фытегъэпсыхьэгъэ IофшIэныр лъагъэкIуатэ. Ащ къыдыхэлъытагъэу АР-м IофшIэнымкIэ ыкIи социальнэ хэхъоныгъэмкIэ и Министерствэ ыгъэхьазырыгъэ административнэ регламентым ипроектэу «Гъот макIэ зиIэхэм социальнэ тынхэр ягъэгъотыгъэнхэр» зыфиIорэм иапэрэ едзыгъо республикэ прокуратурэр хэплъагъ.\nАР-м экономикэ хэхъоныгъэмкIэ ыкIи сатыумкIэ и Министерствэ, АР-м мэкъу-мэщымкIэ и Министерствэ, АР-м ветеринариемкIэ и ГъэIорышIапIэ, АР-м псэушъхьэхэм ыкIи псы биологическэ къэкIуапIэхэм яобъектхэр къэухъумэгъэнхэмкIэ и ГъэIорышIапIэ къэралыгъо фэIо-фашIэхэр зэрагъэцакIэхэрэм фэгъэхьыгъэу къэгущыIагъ АР-м ибюджет учреждениеу «Лъэныкъуабэ къызэлъызыубытырэ къэралыгъо ыкIи муниципальнэ фэIо-фашIэхэр зыщагъэцэкIэрэ гупчэм» ипащэу Елена Юрченкар. Мы уахътэм анахь мэхьанэшхо зэратырэр фэIо-фашIэхэм ягъэцэкIэнкIэ гъогу картэхэм язэхэгъэуцон ары.\nЗэхэсыгъом хэлэжьагъэхэр нэмыкI Iофыгъохэми атегущыIагъэх, унэшъо гъэнэфагъэхэри ашIыгъэх.\nПредыдущая КIэлэцIыкIухэм арагъэшIагъ\nСледущая Зыгъэпсэфыгъо гъэшIэгъон


Адыгэй - History of Adygea for Android - APK Download\nHome » Apps » Books & Reference » Адыгэй - History of Adygea\nАдыгэй - History of Adygea\nUsing APKPure App to upgrade Адыгэй - History of Adygea, fast, free and save your internet data.\nThe description of Адыгэй - History of Adygea\nАдыгэ Республик (урысыбзэгьэ: Республика Адыгея), Адыгэй — Урысые Федерацием хэтэу республик, Къыблэ Шъолъыр Округым хахьэ.\nКраснодар краимкIэ къэухъурэигъэ.\nРеспубликэм икъэлэ шъхьаIэр къалэу Мыекъуапэ. Мыщ нэбгырэ минишъэрэ тIокIищрэ пшIыкIуйрэм ехъу щэпсэу.\nАдыгэим республикэ статусыр минрэ шъибгъурэ тIокIиплIрэ пшIыкIузрэ илъэсым иIэ хъугъэ. ЛIышъхьэрэ къэралхасэрэ хадзыгъ. Джы Адыгэим нып, гимн, тамыгъэ иIэх. Гъэтхапэм ипшIым минрэ шъибгъурэ тIокIиплIрэ пшIыкIутфрэ илъэсым Конституциер аштагъ. Адыгэир цIыф лъэпкъыбэ зыщыпсэурэ республик. Мыщ зэгурыIохэу урысхэр, адыгэхэр, ермэлхэр, нэгъоихэр, курдхэр, урымхэр, чэчэнхэр ыкIи нэмыкIхэр щэпсэух.\nАдыгэй - History of Adygea 1.1 (2)\nUploaded by: Medo Occitanie\nFile SHA1: 708cb9a6679a196b8e29b2b2f93f8b13a3326dad\nSimilar to Адыгэй - History of Adygea


Как организовать ТСЖ в Адыгейске\nДля создания ТСЖ в Адыгейске рекомендуем придерживаться следующего алгоритма.\nОсновным документом, регламентирующим деятельность ТСЖ в Адыгейске, является устав, который необходимо подготовить заранее для последующего утверждения на общем собрании собственников помещений в МКД. Устав ТСЖ должен содержать следующие сведения:\nместо нахождения ТСЖ в Адыгейске;\nРешение о создании ТСЖ в Адыгейске принимается собственниками помещений в МКД на общем собрании, которое может быть проведено посредством очного, очно-заочного либо заочного голосования.\nСообщение о проведении общего собрания должно быть направлено каждому собственнику помещения в МКД Адыгейска не позднее чем за 10 дней до даты его проведения.\nРешение о создании ТСЖ считается принятым, если за него проголосовали собственники помещений в соответствующем МКД Адыгейска, обладающие более 50% голосов от общего числа голосов собственников помещений в таком доме.\nПри создании в предусмотренных законом случаях ТСЖ в нескольких МКД Адыгейска соответствующие решения принимаются на общих собраниях собственников помещений в каждом МКД большинством не менее 2/3 голосов от общего числа голосов собственников помещений в данном доме.\nДля государственной регистрации ТСЖ в Адыгейске следует обратиться с необходимыми документами в ИФНС Адыгейска по месту нахождения постоянно действующего исполнительного органа ТСЖ.\nлично в Адыгейске или через представителя непосредственно в налоговый орган либо в МФЦ;


Игушъхьэлэжьыгъэ дышъэзэрыбл, иIофшIагъэшъ – щысэтехыпI | Адыгэ Макъ\nИгушъхьэлэжьыгъэ дышъэзэрыбл, иIофшIагъэшъ – щысэтехыпI\nАвтор: Редакция\t/ 22.05.2019\t/ КЪЭБАРЫКlЭХЭР\t/\n«Урысыем IофшIэнымкIэ и ЛIыхъужъ» зыфиIорэ щытхъуцIэр бэмышIэу хэгъэгумкIэ нэбгыри 5-м Москва, Кремлым и Екатерининскэ унэшхо, къащыратыжьыгъ. Ахэр Хэгъэгум, лъэпкъым апашъхьэ гъэхъэгъэшхохэр щызиIэх. Мыхэм ахэт Адыгеим, Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе Щэрджэсым янароднэ тхакIоу, Урысые общественнэ организациеу «УФ-м итхакIохэм я Союз» и Адыгэ шъолъыр къутамэ иправление итхьаматэу, илъэсыбэ творческэ ыкIи общественнэ IофшIэгъэшхо зиIэу МэщбэшIэ Исхьакъ Шумафэ ыкъор.\nУрысыем икъэлэ шъхьаIэу Москва, мэлылъфэгъум и 29-м 2019-рэ илъэсым, УФ-м и Президентэу Владимир Путиным щытхъур къэзылэжьыгъэхэм наградэр къащыритыжьыгъ. Тарихъ хъугъэ-шIэгъэ гушIуагъом имэхьанэ Адыгеим имызакъоу, Темыр КавказымкIэ кIэдгъэтхъэу, ежь тхакIом зыIудгъэкIагъ ыкIи упчIэхэмкIэ зыфэдгъэзагъ:\n— Исхьакъ, уежагъа ащ фэдэ щытхъум, цIэ лъагэм? Ар къыуатыныр анахьэу сыда зэпхыгъэр ыкIи мы зэкIэ сыдэущтэу зэпыфагъа?\n— 1991-рэ илъэсым ыкIэм Джарымэ Аслъан апэдэдэ «Социалистическэ IофшIакIэм и ЛIыхъужъ» зыфиIорэр къысатынэу АдыгеимкIэ сыкъигъэлъэгъогъагъ. СССР-м и Апшъэрэ Совет и Президиум и Комиссие мы гупшысэр (унашъор) ыштэгъагъ. А Президиумым изэхэсыгъо Урысыем итхакIохэм я Союз итхьаматэу щытыгъэ Сергей Владимирович Михалковыр хэлэжьагъ. Сэ ар егъашIэм (Литературнэ институтым Москва сыщеджэ зэхъум къыщегъэжьагъэу, ишъхьэгъусэу Наталья Кончаловскаяри игъусэу) дэгъоу къысфыщытыгъ, ренэу ишIуагъэ къысэкIыгъ, сикандидатури игуапэу къыдыригъэштагъ. Ау шышъхьэIу мазэм, 1991-рэ илъэсым хэгъэгушхоу СССР-щтыгъэр зэбгырызгъэзыгъэ гузэжъогъу-бырсырыр (путчыр) къитэджагъ. Ащ ыпкъ къикIэу мы гухэлъ ехьыжьагъэри зэпыугъ, щыIэныгъэми бэ хэти зэмыжагъэу хэхъухьагъэр.\n2013-рэ илъэсым мы Iофым къыфагъэзэжьыгъ, «Урысыем IофшIэнымкIэ и ЛIыхъужъ» зыфиIорэр агъэнафи, араты хъужьыгъэ. Джащ къыщегъэжьагъэу мы къэралыгъо щытхъуцIэр нэбгырэ 41-м аратыгъ, — къеIуатэ Исхьакъ, — илъэс къэс къэралыгъомкIэ гъэхъэгъэшхохэр зиIэ нэбгыри 5-м араты, мы 2019-рэ илъэсымкIэ, а нэбгыритфым сэри сахэфагъ. Мы Iофым пылъыгъ лIышъхьэу тиIэгъэ ТхьакIущынэ Аслъан, ау ар анахьэу ишъыпкъэ рихьылIи, илъэсрэ ныкъорэм къыкIоцIкIэ зэшIозыхыгъэр, непэрэ мафэхэм Адыгэ Республикэм и ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат ары. Джащ пае «тхьауегъэпсэу» есэIо.\nАр зы. Къысфагъэшъошэныр къызыхэкIыгъэу ыкIи зэпхыгъэр литературнэ-творческэ IофшIагъэу сиIэр ары. ПоэзиемкIэ, прозэмкIэ тхылъыбэ къыдэзгъэкIыгъ. Ау анахь къыхэзгъэщымэ сшIоигъор тарихъ романхэмкIэ (15 фэдиз) адыгэ лъэпкъым итарихъ чыжьэ я Х-рэ лIэшIэгъум щегъэжьагъэу къызэращысIотагъэр, лъэпкъым ишэн-хабзэхэр, зекIокIэ-шIыкIэхэр образыбэ зэфэшъхьафхэу хъугъэ-шIагъэхэм ахэтхэмкIэ къизгъэлъэгъукIыныр нэфагъэ хэлъэу зэрэсфэукIочIыгъэр ары, — еIо тхэкIошхом.\nСэри ащ къыхэзгъахъомэ сшIоигъу МэщбэшIэ Исхьакъ 1949-рэ илъэсым къыщыублагъэу, илъэс 70-рэ хъугъэу, итворческэ гупшысэ зэпыуи, зэпычи имыIэу зэрэлажьэрэр. Ипоэтическэ сборник пэпчъ — бай, ушъагъэ, лъэш, игущыIэшъ — зафэ, кIуачIэ хэлъ; ухэтми иусэхэм узяджэкIэ, къыпхагъахъо, шIум уфащэ.\nПоэзием, прозэм къащыуцугъэп И. МэщбашIэр, зэдзэкIын IофшIэгъэшхо иI: урыс лъэпкъым илитературэ исаугъэт инэу «Слово о полку Игореве» зыфиIорэр, А. С. Пушкиным иеу «Медный всадник» («Гъоплъэ шыу»), «Скупой рыцарь» («Рыцарь хьарам»), М. Ю. Лермонтовым иусэу «Беглец» («Къэрабгъ»), Н. А. Некрасовым иеу «Железная дорога» («МэшIоку гъогу»), В. В. Маяковскэм ипоэмэу «Облако в штанах» (адыгабзэкIэ «Гъончэдж зыщыгъ ошъуапщэр»), С. А. Есениным ипоэмэу «Анна Снегина» («Ан-на Снегинар») зэридзэкIыгъэх, зы тхылъ дэтхэу къыдэкIыгъэх.\n— Ахэр зэкIэ зыкIэсшIагъэр, — игущыIэ къыпидзэжьызэ кIегъэтхъы МэщбашIэм, — Урысыешхом илитературэ сэ сипIугъ, сыкъыхэкIыгъэти ары. Сэри урыс классическэ литературэр кIэзгъэтхъэу, згъэлъапIэу, лъэпкъхэм азыфагу илъ зэфыщытыкIэхэр згъэпытэмэ сшIоигъоу сфэлъэкIырэр сшIагъэ. Къэралыгъошхом итын лъапIэ къыуапэсыным пае бэ къыдалъытэрэр: птхыхэрэм купкIэу яIэр, шIуагъэу ахэлъыр, мамыр щыIакIэр, зэкъошныгъэр, шъхьафитныгъэр ахэм къызэраухъумэрэр, цIыф лъэпкъ зэфэшъхьафхэр тхакIом зэфищэнхэшъ зэпэблагъэ ышIынхэр; республикэр, зыщыщ лъэпкъыр шъыпкъэм готэу къыригъэлъэгъукIынхэр, цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ зыфэдэр, ячаныгъэ-хъупхъагъэ, язэфагъэ зынэсырэр; лIыхъужъхэу лъэпкъым къыхэкIыгъэхэри, республикэр уахътэм дэIорышIэу зэрэщыIэри, Хэгъэгум ищыIакIэ зэрэхэуцоу, зэрэхэлажьэрэр къыдалъытэ. Арышъ, — еIо МэщбэшIэ Исхьакъ, — мы тын лъапIэр республикэм ис цIыфхэм къафагъэшъошагъэу сэ сэлъытэ.\n— МэфэкI сурэтхэу Кремлым щышъутырахыгъэхэр бэ мэхъух: иных, дэгъух, зэфэшъхьафых. Ахэм нахь гуфаплъэу уяплъы къэс упчIэхэр къэуцух, сэри Исхьакъ хэгъэгу зэхахьэр ыгу рихьыгъэмэ зэсэгъашIэ.\n— Урысыем сыдигъокIи мыщ фэдэ мэфэкIхэр лъэшэу дэгъоу щашIых, — еIо ащ, — тэщ пае зэхащагъэри дэгъугъэ, мэфэкI фэбагъ сэркIэ.\nАр-м и Правительствэ илIыкIо купэу ЛIышъхьэу КъумпIыл Мурат зипэщагъэр, Къэрэщэе-Щэрджэсым и ЛIышъхьэу Р. Темрезовыр ыкIи Къэбэртэе-Бэлъкъарым и ЛIышъхьэ IэнатIэ зыгъэцакIэу К. КIуакIор Москва мэфэкIышхом щыIагъэх.\n— Джыри сишъыпкъэу сурэтхэр зэпэсэплъыхьэх: мары мы сурэтым нэбгыритфэу щытхъур къэзылэжьыгъэр шъущыс: мыдрэм – УФ-м и Президент и Администрацие ипащэ иапэрэ гуадзэу С. В. Кириенкэр къыщыпфэгушIо. Джыри зы сурэт, Урысыем и Президентэу В. В. Путиным гушIозэ, пIэ къытеIэбагъэу зыгорэ къыуеIо. Сыда зашъуIорэр?\n— Торжественнэр зэтэух ужым Президентэу В. В. Путиныр къысэкIолIагъ, къэгущыIэ зэхъум сятацIэрэ лъэкъуацIэмрэ IужъуIо зэрэшIохъугъэр арыщтын, къысиIуагъ: «Я Вас знал как поэта, писателя Исхака Машбаша. Вы автор известного стихотворения «Самбо», посвященного знаменитому зачинателю самбо в СССР Харлампиеву».\n— ТызэдэгущыIэзэ, — гущыIэр лъегъэкIуатэ И. МэщбашIэм, — Хэгъэгушхом икъэралыгъо тын лъапIэ лъэпкъ литературэ цIыкIум илIыкIо къызэрэщыхагъэщыгъэмкIэ «Тхьауегъэпсэу!» зесэIом, занкIэу, дэгъоу В. Путиным къысиIожьыгъ: «Исхак Шумафович, литературэ цIыкIу щыIэп. О лъэшэу лъэгъупхъэу о уилъэпкъ литератури, Урысыешхом илитератури къэогъэлъагъох».\n— Iофым адыгэхэм егъашIэм мэхьанэшхо фашIыщтыгъ, о ащ ишIуагъэ, ыуасэ анахьэу гу зылъыптагъэр, уигулъытэ ащкIэ къызыущыгъэр?\n— Анахьэу сянэжъ-сятэжъхэм бэ яшIуагъэу къысэкIыгъэр. Пчыхьэшъхьапэрэ, заом ыпэкIэ, хьакIэщым хъулъфыгъэхэр къыщызэрэугъоищтыгъэх, акъыл-Iушыгъэр къахэщэу бэ къаIуатэщтыгъэр. Тяни, ащ илэгъухэри сыдигъуи зыфэсакъыжьхэу, мытхыгъэ хабзэу «адыгагъэм» тетэу щыIагъэх. Сикъуаджэу Шъхьащэфыжьым дэсхэр зэкIэ зы бын унагъом фэдэу зэфэгумэкIыжьыщтыгъэх, арышъ, нахьыжъ лъапIэхэм къытхалъхьагъэм сырыщыI; сытарихълэжьэп, ау сипроизведениехэу къыдэзгъэкIыхэрэм документальнэ лъапсэ яI, Шъхьащэфыжьыр, республикэр ары сызфыщыIагъэхэр. Iофым узэрипIурэр, узэригъашхэрэр, «лажьэрэм лыжъ ешхы» аIуагъэба, пасэу зэхэсшIагъ, сэри ащ дэжьым сыкIэлэцIыкIугъэми, сиIоф Iахь сиIагъ. Тихэтэшхо джадэ зэшхэм тыпкIэу тыхэт зыхъукIэ, тянэ къытиIощтыгъ: «ренэу шъукъызэмыплъэкIэу, шъуапэкIэ нахь шъузэрэлъыкIотэщтым шъупылъ…», — бэрэ мы гущыIэхэр сыгу къэкIыжьых.\n— Уиусэн-тхэн зэчый тыдэ къыпфикIыгъа, лIакъом хэтыгъэха IорIотэкIо-тхыдэIуатэхэр, нэмыкIхэр?\n— ЩыIэныгъэм ежь уегъасэ: Тхьэм къыпхилъхьагъэр къыпхегъэкIыжьы; пIуныгъэ гупсэфыр, кIэлэегъэджэ дэгъухэр, ащкIэ IэпыIэгъу иных, ори узыфырикъужьэу Iофым уфэчэфыным бэ елъытыгъэр.\n— Iофыр пчъагъэу зэтырафы: къарыукIэ ашIэрэр, сэнаущыгъэ IэшIагъэхэр ыкIи шъхьэкуцI (умственнэ) IофшIагъэр. О укIэлэ дэдэу ебгъэжьагъэу, шъхьэкIэ, гукIэ, псэкIэ олажьэ. Творческэ IофшIэныр къина, къызэрыкIуа, псынкIа, тхъагъуа, сыд фэда?\n— ТхакIор тхылъыпIэ къабзэр къыштэу зытIысыкIэ, шъхьэзэкъо-гузакъоу, ежь-ежьыр шъыпкъэу къэнэ. О зэкIэ зэрэбгъэIорышIэшъу. Гупшысэ дунаим джащыгъум ухэуцо; о зыфэмыIогъахэу бэ къэлъагъоу, къэущырэр узэпакъудыеу; творчествэр хышхом фэд, цIыф цIыкIур къурэм фэдэу ащ хэфэшъ, щесын фаеу мэхъу…\n— ТхакIом ипшъэрылъ ин тыдэ къыщежьэра, тыдэ нэсыра?\n— Гупшысэ занэм къыщежьэшъ, цыр зэраджырэ хъэцкоу, пытэу уеубыты, ренэу узфекъудыи, о пшIоигъо гупшысэр къызыхъукIэ, къызыдэкIыкIэ, гупсэфыгъо огъоты. Акъылымрэ гумрэ зэфырикъужьэу, дунэелъэгъукIэ чъэпхъыгъэ, зафэкIэ тхэн амал зыхэлъым, имурад лъегъэкIуатэ, къыдэхъу.\n— Iашэ инэу тхакIом иIэр?\n— ГущыIэ зафэу, купкI зиIэу, пытэу щытэу, ыгу, ыпсэ атешIыкIыгъэр ары.\n— О уитворчествэ зэрэщытэу – поэзиер, прозэр, кIэлэцIыкIу тхыгъэхэр, пшысэхэр, поэмэхэр, повестьхэр, романхэр, тарихъ произведениехэр, зэдзэкIыгъэхэр ащкIэ щысэ иных. Ахэм ащыщэу анахь къахэбгъэщэу, о пщыщ хъугъэ тхыгъэ-произведениеу уиIэр?\n— Сэ стхыхэрэм зэкIэм зэфэдэу сигумэкIи, сигукIаий, сишIулъэгъу-гушIуагъуи ахэсэгуащэх, ахэр сэ къыспкъырыкIыгъэх, зэкIэ лъэпкъым фэгъэхьыгъэх, сэркIэ мэхьанэ зиIэх. Iэхъомбитфым е лъфыгъэхэм зызакъо къызэрахамыхэу, зэрэзэфагъадэхэу, зэрякIасэхэм фэдэх.\n— «Iоф мыухыжьым цIыфыр елажьэ» аIо. О къэбгъэшIагъэм уеджагъ, утхагъ, гупшысэ ормэ уахэтэу къэохьы. Сыдигъуа угу щизэу зызыбгъэпсэфырэр?\n— Сытхэ зыхъукIэ ары. Тхьэ зэтагъэр Iоф зиIэр ары. Iофынчъэр — тхьамыкI. Iофым зыIэ екIоу, зыгу факIорэр насыпышIу. Зызгъэбэлэрэгъыхэрэр хэукъох.\n— Тхьэм къыпхилъхьэгъэ зэчыир сыдигъуа зызэхэпшIагъэр?\n— Джы къызнэсыгъэм зэхэсшIагъэп. ЧIыгу-огу зэнэсым ыкIыб сыда щыIэр? сIоу, гупшысэм ренэу сиIыгъ, сылъэкIо.\n— Уитворчествэ анахь щыбгъэлъэпIэрэ жанрэр?\n— УсэмкIэ езгъэжьэгъагъ, непи ар сэгъэфедэ, къэсIон слъэкIыгъэри макIэп. Ау прозэмкIэ къэпIон плъэкIыщтыр ащ нахьыбэжь, жанрэ хъоо-пщау, тIури зэфэдэу сэгъэIорышIэ.\n— ТхакIоу ущымытыгъэмэ, сыд сэнэхьата зызыфэбгъэзэщтыгъэр?\n— ЦIыфхэм сишIуагъэ язгъэкIын слъэкIынэу сыдрэ лъэныкъокIи Iоф къыхэсхыщтыгъ. Шъыпкъэ, сэ сытхакIоми, сыдигъуи цIыфхэм ящыIэкIэ-псэукIэ нахьышIу шIыгъэнымкIэ гъэзагъэу, общественнэ Iофыр дэзгъэцакIэу кIэсэщы.\n— О уищыIэныгъэр — литературэр ары. Ащ ыгупчэр цIыфыр ары. Ащ елъытыгъэу цIыфым уасэ зэрэфэпшIырэр, анахь шэн дэгъоу хэлъын фаеу плъытэрэр?\n— ГукIэгъу ежь фэдэхэм афыриIэу адеIэныр, шъыпкъэм готэу щыIэныр.\n— Анахь шэн дэйхэр оркIэ сыд фэдэха?\n— Шъугъон-зышхыхьажьыныр, убэн-пцIыусыныр сфэлъэгъухэрэп, цIыфыр зыдимышIахэу зыгъэсымаджэрэх.\n— ЦIыфым ипсауныгъэкIэ анахь мэхьанэ зиIэр?\n— Зыфырикъужьыныр сыдигъуи сыдымкIи, ышIэрэм гушIуагъо къыфихьыныр, хигъотэныр, къэкIорэ мэфакIэ пэпчъ шIукIэ щыгугъэу пэгъокIыныр.\n— «ЦIыфым ежь зэришIэжьыщтым фэдэ хэти къыришIэщтэп» аIо, о ащ деогъашта?\n— Ары. Гумрэ шъхьэмрэ зэгурыбгъэIошъоу уесэн зыкIыфаер.\n— ЦIыфы пэпчъ зыкъигъотынымкIэ анахь шъхьаIэр? (е мэхьанэ зиIэр?)\n— Iофыр ары. Ащ хэти епIу, елэжьы, епсыхьэ.\n— ЦIыфым анахь къыхэзгъаIэрэр?\n— ГукIодыпхэгъэ зыфыримыкъужьыр арэу къысщэхъу. Угу бгъэкIоды хъущтэп, уапэкIэ уплъэ зэпытын фае. Неущ нэфыр, мэфакIэр къызэрэкIощтыр къыдэплъытэзэ, шыкур тепшIыкIэу, мэфакIэм упэгъокIын фае.\n— УигушIогъо ин сыдэу къыпхэщыра?\n— Ар бгъэбыракъынэу щытэп.\n— УигомыIу, уимэфэ ошъуапщэ сыдэущтэу зэпыпчыхэра?\n— Сэр-сэрэу сызэушъыизэ зэсэIожьы: «Сыда къыохъулIагъэр, МэщбашIэр?» — сичIыпIэ сеуцожьы.\n— Джыри зы упчIэ: уигухэлъхэр, кIэу Iоф зыдэпшIэщтыр къытэпIона?\n— Тхэныр сэркIэ жьым, псым афэд, илъэсыбэ хъугъэу сэтхэ, ситворчестви тефэрэ уасэр къыратызэ, кIэсщыгъ. Советскэ Союзым илъэхъан уасэ зиIэ наградабэ къысфагъэшъошагъ. Джы апшъэрэ Хэгъэгушхо тын лъапIэр къысатыгъ. А зэкIэм ситхэкIо пшъэрылъи нахь къагъэины. Шыкур! Сэри зызэкIэсэугъуаешъ, гупшысэ дунаим сыхэсыхьэ. Мы илъэсым урысыбзэкIи, адыгабзэкIи «Аджал гъогу» зыфиIорэ романыр къыдэкIыгъ. Джы езгъэжьагъэу стхырэр, тарихъ романыкIэу (еплъыкIэу) «Лъы чыжьэм иджэрпэджэжь е Хьатмэ афэгъэхьыгъэ пчыхьэ 20» цIэу зыфэсшIыгъэр ары. Романыр тиэрэ ыпэкIэ хьатмэ яимпериеу щыIагъэм ехьылIагъ; щытхъум паеп сыкIатхэрэр, адыгэхэм къяшIэкIыгъэ тарихъ куур, лъэпкъым гъогууанэу къакIугъэр кIэсыугъуае сшIоигъу, лIэужхэр рыгъозэнхэу.\n— Опсэу, Исхьакъ, уемызэщыжьэу гупшысэу блэжьырэмкIэ, тызэрэбгъэгъозагъэмкIэ, псауныгъэ дахэ уиIэу уигухэлъ ещэжьагъэхэм уакIэхьанэу, хэхъоныгъэхэр, гушIогъуабэ уиIэнэу пфэтэIо!\nМэщбэшIэ Исхьакъ гущыIэу мэфэкIым къыщишIыгъэр\nЛъытэныгъэ зыфашIырэ Президент ыкIи тимэфэкI хэлажьэхэрэр!\nСэ илъэсыбэу къэзгъэшIагъэм тихэгъэгу ищыIэныгъэ ищытхъоу, илIыхъужъ гъэхъагъэхэу ыкIи итакъикъ зэпыщытхэу макIэп слъэгъугъэр. СикIэлэгъу-ныбжьыкIэгъоу пионер-комсомол-партийнэ лъэхъаным къыщегъэжьагъэу, джы ныбжьэу сиIэ илъэс 89-м къазыфагу — ащ игъэхъагъэхэм сагъэгушIоу, игумэкIхэм самыгъэгупсэфэу къэсхьыгъ. Мы пIалъэм къыкIоцI зыкIи сыгу зы джэнджэш цIыкIуи, зы кIэгъожь-цыхьэмышIи къихьагъэп. СыщыIагъ ыкIи Хэгъэгум цыхьэ пытэ фэсшIэу сыгу исыубытэгъагъ: ар зэрэсыер, ежьми сэ сызэриер.\nУрысыешхоу, цIыф лъэпкъыбэ Хэгъэгум джащ паекIэ гъунэнчъэу сыфэраз.\nКавказ ныбжьэу сызэрытым нэшIошIыгъэ-шъорышIыгъэр хэзагъэрэп. Ау щытми, сигущыIэ зынэсырэр зэхасшIэу, теубытагъэ хэлъэу къэсэIо:\nО, Упрезидент шъыпкъ, Владимир Владимирович, упатриот зэкIэмыкIожь, къэралыгъошхом мыпшъыжь IофшIакIоу уриI. Сыдэу дэгъуа, О, игъом тефэу, тикъэралыгъо изэхъокIыныгъэ уахътэм Президент узэрэхъугъэр. Сэ сшIошъ мэхъу, сицыхьи О къыптелъ, народри къыбгот; арышъ, тихэгъэгу кIасэ пае узэрэзэмыблэжьыщтыр, тапэкIи гъэхъэгъэшхохэм гъогу зэрафызэIупхыщтыр сшIошъ мэхъу.\nМы къэралыгъо тын лъапIэр сэ сизакъоу къэсылэжьыгъэп ыкIи сыеп, ар зэкIэ урыс литературэу, российскэ лъэпкъ литературэу сэ сыкъызхэкIыгъэм, ыкIи, щэч хэмылъэу, сэ сиадыгэ-черкес литературэ, Адыгэ Республикэм зэфэдэу зэдытий.\nТхьауегъэпсэу, Хэгъэгур! тхьаегъэпсэу ащ и Президент. Псауныгъэ пытэкIэ, гъэхъагъэхэмкIэ, гъэмин гъашIэкIэ пстэуми сышъуфэлъаIо.