ይህ በቅርብ በእንግሊዝኛ የደረስኩትና ያሰራጨሁት፣ “Shifting from Moralization of Power to Containment: The Idea of Caretaker Government in Ethiopia” በሚል ርዕስ የቀረበው የእንግሊዝኛ ፅሁፍ ትርጉም ነው። መካሪዎቼ እንዳሉት፣ በብዙዎች ዘንድ በተለመደ ቋንቋ መጠቀም የአንባቢያን ቁጥር ይጨምራል፤ ስለ አዋላጅ መንግሥት በብዛት የተነሱቱን አለመግባባቶችንም ይቀንሳል።
አስፈላጊው የአስተሳሰብ ለውጥ
የዓፄ ኃይለ ሥላሴ መንግሥት ከወደቀ በኃላ ኢትዮጵያ ሶስት የተለያዩ ቅርጾች ባላቸው ጊዚያዊ ወይም የሽግግር መንግሥታት ውስጥ አልፋለች። ግን ውጤቶቹ ተመሳሳይ ናቸው። ሶስቱም ኢዴሞክራሲያዊ የሆኑ መንግሥታት ወልደዋል፤ ሶስቱም በአንድ ግለሰብ ፍጹማዊ አገዛዝ ሥር ወድቀዋል። በአብዮቱ ጊዜ ደርግ የመጀመሪያውን ጊዚያዊ መንግሥት ሥልጣን አስፍቶ ወደ አንድ ግለሰብ ቋሚ አምባገነናዊ መንግሥት ቀይሮታል። በተመሳሳይ መንገድ ሕወሃት ሁሉን የመንግሥት ሥልጣን ከተቆጣጠረ በኃላ፣ ለአንድ ግለሰብ ሙሉ ሥልጣኑን በማስረከብ፣ በተራው ወደ ቋሚ መንግሥትነት ተቀይሯል። እሱን የተካው የአብይ መንግሥት በመርህ ደረጃ እንደ ጊዚያዊ መንግሥት ነበር የተቆጠረው። ምክንያቱም ብዙዎች ደጋፊዎቹ ቀደም ንግግሮቹን ይዘው፣ የአሰራርና ሕገ መንግሥታዊ ለውጦችን እንደሚያመጣ ተስፋ አድርገው ነበር። አቢይ ግን የተናገራቸውን አንዱንም ሳይፈጽም የበፊት መንግሥታትን ፈለግ ተከትሎ ወደ አምባገነናዊ መሪ ተቀየረ።
አሁንም ከግራም ከቀኝም የምንሰማው አዲስ ጊዚያዊ መንግሥት ይመስረት የሚለውን ጥሪ ነው። መቼ ነው ኢትዮጵያውያን የጊዚያዊ መንግሥት ፈለግ ለአገሪቱ ጥሩ ነገር አያመጣም ብለው ከታሪክ የሚማሩት? መቼ ይሆን የኢትዮጵያ ፖለቲካ ፓርቲዎች ሁሉ ለሥልጣን የሚታገሉት ተፎካካሪዎቻችውን ለማስወገድ መሆኑ ገብቶአቸው የእርምት እርምጃ የሚወስዱትና ለሥልጣን መጋራት የሚበቁት? ዘመናዊነት ኢትዮጵያ ከገባ ጀምሮ የፖለቲካ ውድድር ወደ ዜሮ ድምር ጨዋታ እንደተቀየር ለኢትዮጵያውያን ለምን ተሰወረ? ያንኑን ስተት በመደጋገም አዲስ ውጤት መጠበቅ፣ አንድ ታላቅ ሰው እንዳለው፣ እብደት ነው።
ኢትዮጵያውያን ከዚህ ተደጋጋሚ ሽንፈት አስፈላጊውን ትምህርት ወስደው ቢሆን ኖሮ፣ ከጊዚያዊ መንግሥት አማራጭ በመውጣት፣ በምን መንገድ ብንሄድ ነው አዲሱ መንግሥት ከቁጥጥራችን እንዳይወጣ ማደረግ የምንችለው ብለው በተመራመሩ ነበር። መመራመሩ ስለ መንግሥት ሥልጣን ያላቸውን ግንዛቤ ይቀይር ነበር። ማለትም መንግሥት እንዲያገለግለን ሙሉ ሥልጣን እንስጠው የሚለውን አቋም ትተው፣ ከቁጥጥራችን እንዳይወጣ ምን ማደረግ ይኖርብናል ባሉ ነበር። ይህ አጠያየቅ ደግሞ ወደ የአስተሳሰብ አቅጣጫ ለውጥ ይወስዳል። መንግሥት ሥልጣኑን እንዲያከማች ከመተባበር ይልቅ ሥልጣኑን ለመቆጣጠር የሚይስችሉ ዘዴዎች የቶቹ ናቸው ብሎ መጠየቅን ያስከትላል። ዴሞክራሲ ሌላ ፍች የለውም፥ ሥልጣንን፣ በተለይም የመንግሥት ሥልጣንን፣ የመቆጣጠር መብት ነው።
የሥልጣን ተፈጥሯዊ የ“አውሬነት” ጠባይ
የዚህ ግንዛቤ መሠረት፣ ሥልጣን በተፈጥሮው እራሱን የማገድ ወይም የመቆጣጠር ባህርይ የለውም የሚለው በተመክሮ የተረጋገጠ እውነታ ነው። በአጠቃላይ ሰዎች ሥልጣን ሲይዙም ሆነም ይዘው ሲቆዩ፣ የትም ሆነ መቼም እንዲገደብባቸው አይፈልጉም፡፡ ይህ እውነታ የሚነግረን፣ ዴሞከራሲያዊ የሆኑ አገሮች ሥልጣንን ለመወሰን የቻሉት፣ ተፈጥሮአዊ ከሆነ ጠባዩ ጋር በመታገል ነው፡፡ ለዚህም ነው ዴሞክራሲን ለመመስረት መጀመሪያውኑ አስቸጋሪ የሆነው። ከተመሰረተ በኋላም ለማስቀጠል የማያቋርጥ ጥንቃቄና ትግል የሚጠይቀው። እንደሚባልው ተፈጥሮን መደምሰስ አይቻለምና። ሰዎች በተፈጥሮ ማህበራዊ ናቸው የሚለው ንድፈ ሃሳብ የሚጠቁመው፣ የማዘዝና የመታዘዘ ግንኙነት ለሰው ተፈጥሮአዊ መሆኑን ነው። በተጨማሪም ለፖለቲካ ሥርዓት በውድ መገዛት ለግለሰቦች ብቻ የማይተው ጉዳይ በመሆኑ፣ ግንኙነቱን አስገዳጅ ማድረጉ ከተፈጥሮ የሚጠበቅ ነው።
ታድያ ተፈጥሮን መደምሰስ ካልተቻለ፣ ሥልጣን እራሱን እያስፋፋ፣ ከጥቅሙ ይልቅ ጉዳቱ እንዳያይል ለማድረግ፣ ሰዎች ያላቸው ብቸኛ አማራጭ አጥር በመገንባት ሊተላለፍ የማይገባውን ወሰን ማስቀመጥ ነው። የሥልጣን ወደ ፍጹማዊነት ማዘንበልን ለመግታት የዓለማችን ባህሎች በአገኙት መንገድ ሁሉ ሞክረዋል ። የክርስትናንና የአይሁድ እምነቶችን እንደ ምሳሌ ብንወስድ፣ የሥልጣን ገደብ ማጣት እግዚአብሔርን በመዳፈር የአዳም የመጀመሪያው ኃጢያት መሆኑን ይናገራሉ። እግዚአብሄር አዳምን የመሬት ንጉሥ ቢያደርገውም፣ ይህ በቂ ስላልመሰለው፣ ፈጣሪውን ማከል ፈልጎ፣ የተሰጠውን ትእዛዝ ተላለፈ። የእግዚአብሄር እኩያ ለመሆን ከመነሳት የበለጠ የሥልጣንን ገደበ ቢስነት የሚያስረዳ ምን አለ?
እግዚአብሔር በአዳም ላይ የወሰደው ቅጣት፣ በነገሥታትና መኳንንት ዘንድ ፍርሃት በመፍጠሩ የሥልጣንን አውሬነት አቀዝቅዟል። ቢሆንም ፍርሃቱ ከጥንት ጀማሮ ማህብረሰብ ላይ የሚደርሰውን በደል ለማቆም በቂ አልሆነም። የምናገረው ትክክል ላልመሰላቸው ሁሉ፣ በባሪያ ሥርዐት ጊዜ የሥልጣንን ጭካኔ መጠን እንዲያስታውሱ እጠይቃለሁ፣ በተለይም ቀረብ ከሚለው በአሜሪካ በተፈጸመው የጥቁር ዘር የባርነት ቀንበር ታሪክ ጋር በማነጻጸር። ሌላ ማረጋገጫ፣ ደግ የሆኑ ሰዎች ሥልጣንን የማለስለስ ዝንባሌ አላቸው የሚለው የተሳሰተ እምነት ነው። ማለስለስ ቀርቶ ሥልጣን ደጉን ሰው ሲያበላሸው ነው ታሪክ የሚያሳየው። ብዙዎቻችን ትዝ ይለናል፣ በአብዮቱ ጊዜ ለቀበሌና ለከፍተኛ የተመረጡ የተከበሩ ዜጎች ብዙም ሳይቆዩ ወደ አረመኔነትና ነፍሰ ገዳይነት ሲቀየሩ አይተናል። ሥልጣን ገደብ እንደማይፈልግ የሚያሳይ ሌላው ማረጋገጫ ዴሞክራሲያዊ ማህበርሰባችን እንኳን ለአምባገነናዊ አገዛዝ ተመልሶ መምጣት ሁሌም ተጋላጭ መሆናቸው ነው። ለዚህ ምስክር የሚሆነው አልፎ አልፎም ቢሆን፣ አምባገነን አገዛዞች በዴሞክራሲያዊ አገሮች ውስጥ ጭምር ብቅ ማለት መቻላቸው ነው፣ ለምሳሌ በጀርመን የሂትለር መነሳት።
ሥልጣን ተፈጥሮአዊ ገደብ የለውም ከተባለ፣ የሚከተለው ወሳኝ ድምዳሜ አንድ ብቻ ነው። እሱም ሥልጣን ላይ የተቀመጠ ሰው፣ ማንም ይሁን ማን፣ ደግ ወይም መጥፎ፣ የሚያመጣው ለውጥ የለም። መደረግ ያለበት ትልቁ ቁም ነገር፣ የሥልጣንን ወሰን በማስቀመጥ የሕዝብን የመቆጣጠር ኃይል ማዳበር ነው። ምክንታያቱም ሥልጣን ማንንም ቢሆን ያባልጋል፣ ይበክላል። በዚህም የተነሳ የዜጎችን መሠረታዊ መብቶች በየጊዜው እንዲረገጡ ያደርጋል። ልክ የእንሰሳ መገራት እንስሳነቱን እንደማይደመስስ ሁሉ፣ የፖለቲካ ሥልጣንም መገራት ያለበት መሆኑ ብቻ ሳይሆን፣ ተገርቶም አውሬነቱ መቼም እንደማይጠፍ መዘንጋት የለበትም።
የአዋላጅ መንግሥት ንድፈሃሳብ
ሥልጣንን ለመግራት ለኢትዮጵያ አመቺው መፍትሔ የትኛው ነው ብለን ስንጠይቅ፣ በመጀመሪያ ዋናው ችግር የቱ እንደሆን በትክክል ለይቶ ማወቅ አለብን። ከላይ እንደተጠቆመው፣ በእኔ አስተያየት ትልቁ እንቅፋት አምባገነንነት በተደጋጋሚ መከሰቱና እሱን ለመጣል በኃይል መጠቀም ማስፈለጉ ነው። ይህን ሁኔታ ስንተነትን፣ የችግሩ ምንጭ ያለው መንግሥት ጠንካራ ተቃዋሚ ፓርቲዎች እንዳይኖሩ በማድረግ፣ ቢኖሩም በነፃና ፍትሃዊ መንገድ እንዳይወዳደሩ እክሎችን በመፍጠር፣ እራሱን ሥልጣን ላይ ለማቆየት የሚከተለው አሠራር ነው። ሰላማዊ የሥልጣን ሽግግር ማድረግ አለመቻሉ የአገሪቷ ዋና የፖለቲካ ማነቆ ነው። ሀገሪቱ ያሏት የአንድነት፣ የኢኮኖሚና ምህበራዊ ችግሮች ሁሉ መፍትሔ ያጡት ከአምባነን ሥርዓት መላቀቅ ባለመቻሏ ነው።
ታዲያ ለዚህ መድኃኒቱ ምንድን ነው? በጣም ጎልቶ የሚሰማው መፍትሔ፣ ተወዳዳሪዎችን ሁሉ ሚያካትት ጊዚያዊ የሽግግር መንግሥት ይቋቋም የሚለው ነው። ከላይ እንደተጠቀሰው ይህ መንገድ ከዚህ በፊት ተሞክሮ አልሠራም። እንዲያውም ቋሚ አምባገነንነት እንዲከሰት አመቺ ሁኔታ ፈጥሯል። ለምን ቢባል በደርግም ሆነ በወያኔ ጊዜ የሽግግር መንግሥትን በበላይነት የመራው በጦር አሸንፊ የሆኖው ወታደራዊ ኃይል ወይም ፓርቲ ስልሆነ፣ ወደ አምባገነንነት ቢለወጥ ሊገርመን አይገባም። ደግሞስ አሁን በኢትዮጵያ ውስጥ የሚታዩት የከረሩ ልዩነቶችና ክፍፍሎች ወደ ስምምነት መጥተውና በአንድ መንግሥት ሥር ተጠቃለው ለአገሪቷ ተስማሚ የሆኑ የጋራ ውሳኔዎች ላይ ይደርሳሉ ማለት አሳማኝ ነው ወይ?
በጦር አሸናፊ በሆነ ኃይል የሽግግር መንግሥት መመራት የለበትም የምንል ከሆነ፣ የሚቀረው አማራጭ ተፎካካሪዎች ሁሉ እንወክላለን ወደሚሉት ሕዝብ ሄደው፣ የእሱን አብላጫ ድምጽ በነፃና ፍትሃዊ ውድድር ይዘው እንዲመጡ የሚያደርግ አሠራር ብቻ ነው። እስካሁን በኢትዮጵያ የነገሠው መርህ፣ በጦር አሸናፊ መሆን ለሥልጣን ያበቃል የሚል ነው። ይህ መርህ ተሽሮ የሕዝብ አብላጫ ድምፅ ብቻ ለሥልጣን ያበቃል በሚለው መተካት አለበት። ተፎካካሪዎች ሁሉ በነፃ ውድድር የሕዝብን ድምፅ የሚያገኙበትን አሠራር የቱ ነው ብለን ብንጠይቅ፣ ወደ አዋላጅ መንግሥት ፅንሰ ሃሳብ በቀላሉ እንደርሳልን። በዚህ አሠራር መሠረት፣ ተፎካካሪዎች የሽግግር መንግሥት መሥራቾች ሳየሆኑ ለመንግሥት ሥልጣን የሚያበቃቸውን ሕዝባዊ ውክልና በቅድሚያ ማግኘት አለባቸው።
የሕዝብን ድምፅ ማስቀደም የአዋላጅ መንግሥትን አስፈላጊነት ማረጋገጥ ነው። ከላይ የተባለውን ለማድመቅ፣ የሽግግር መንግሥት ለሥልጣን በሚፎካከሩ ኃይሎች ከተመሠረተ የሚጠበቅበትን ውጤት በምንም ተአምር ሊያስገኝ አይችልም። ይህ መንገደ የሚጠበቀውን ውጤት ስለማያስገኝ ለሕዝብ የመጨረሻውን ዳኝነት የሚሰጥ አሠራር መከተል የግድ ነው። በኢትዮጵያ እስካሁን ድረስ የምርጫ ክንዋኔ አልተጀመረም፤ ምርጫ የሚባለው ሕዝብ የቀረበለትን እንዲያፀድቅ ማድረግ ነው። ማለት እውነተኛ የሆነ ፉክክር ቀርቦ በነፃ የሚበጀኝ ይህ ፓርቲ ወይም መሪ ነው ብሎ ሕዝብ በአብላጫ ወስኖ መንግሥት የተመሠረተበት ጊዜ የለም። የአዋላጅ መንግሥት ሃሳብ እውነተኛ የሕዝብ ምርጫን የሚያስጀምር አሠራር ቀያሽ ነው።
ግጭት ሲነሳ ጠበኞቹ እንዳይገዳደሉ ገላጋይ ጣልቅ እንደሚገባ ሁሉ፣ በፖለቲካውም የአዋላጅ መንግሥት አስተሳሰብ ሕዝብ እንደ ገላጋይ ቀርቦ ጠቡን እንዲያቆም የሚያደርግ ዘዴ ነው። በዚህ መንገድ ብቻ ነው ገላጋይም ዳኛም በማድረግ፣ ትክክለኛ ቦታውን ሕዝብ ሊያገኝ የሚችለው። የአዋላጅ መንግሥት ሥራውና ሃላፊነቱ አንድ ብቻ ነው፤ እሱም ገለልተኛ በመሆን ነፃና ፍትሃዊ ምርጫ እንዲካሄድ አስፈላጊ የሆኑትን አስተዳደራዊና የአፈፃፀም ሁኔታዎችን ማሟላት ነው።
ከዓላማው ውሱንነት የተነሳ፣ የአዋላጅ መንግሥቱ በጊዚያዊንት ከ3 እስከ 6 ወር ለማይበልጥ ጊዜ ብቻ የሚያገለግል ይሆናል። ነፃና ፍትሃዊ የሆነ ምርጫ እንዲኖር ከማድረግ ወጪ ሌላ ኃላፊነት የለውም። በፖለቲካ ፓርቲዎችና ለሥልጣን በሚታገሉ ኃይሎች የሚቋቋም መንግሥት ባለመሆኑ፣ አዋላጅ መንግሥት ከጊዚያዊ የሽግግር መንግሥት በጣም ይለያል። እንዲያውም፣ እነሱን በጊዚያዊንት የሚያገል አሠራር ነው። የሚገለሉትም በሁለት ምክኒያቶች ነው፥ 1) ስለማይስማሙና ሥልጣንን ለመጋራት ዝግጁ ስላልሆኑ፤ 2) ገለልተኛ ሆነው ትክክለኛ ምርጫ እንዲደረግ የማይተባበሩ በመሆናቸው ነው። እነሱን የሽግግር መንግሥት አካል ማድረገ የሁለት የኳስ ቡድኖች ተወካዮችን የግጥሚያው ዳኞች እንደማድረግ ነው።
ሌላው መጠቀስ ያለበት የአዋላጅ መንግሥቱ ነፃና ፍትሃዊ ምርጫ ለማካሄድ ከሚያስፈልገው ውጪ ሌላ ምንም ዓይነት ድንጋጌ ወይም መመሪያ ሊያወጣ አለመቻሉ ነው። ትክክለኛ ምርጫ መካሄዱ ከተረጋገጠ በኃላ ለተመረጠው ፓርቲዎች ወይም የፓርቲዎች ኅብረት የመንግሥት ሥልጣን ያስረክባል። ይህን ከባድ ኃላፊነትና አደራ የአዋላጅ መንግሥቱ ሊወጣ የሚችለው ገለልተኛ ሊሆኑ በሚችሉ፣ ታማኝና ለሰላም የቆሙና ከሁሉም ማህበራዊ ክፍሎች፣ ማለት ከሃይምኖቶች፣ ከዘውጎች፤ ከሙያ፣ ከትምህርት፣ ከወታደራዊ ፣ ከሠራተኛ ክፍሎች፣ ወዘተ፣ የተወጣጡ አባላት ሲኖሩት ነው። በተጨማሪም፣ ማንኛውም የአዋላጅ መንግሥቱ አባል የአንድ ፓርቲ አባል ሊሆን አይችልም፤ በሚካሄደው ምራጫ ውስጥም በእጩነት ሊቀርብ አይችልም።
የቀረበው ሃሳብ አዲስ አይደለም። ቱኒዚያና ባንግላዴሽ የተባሉት ሀገሮች በሚመቻቸው መንገድ በሃሳቡ ተጠቅመዋል። ከኢትዮጵያም ሳንወጣ ተመሳሳይ አሠራር በታሪክ ተመዝግቦ እናገኛለን። አንድ ወዳጄ እንዳስታወሰኝ፣ በዙፋኑ ተወዳዳሪዎች መካከል በተለምዶ የሚነሱ አጥፊ ግጭቶችን ለማቆም ዓፄ ምኒሊክ ራስ ተሰማ ናደውን የልጅ ኢያሱ ሞግዚት ብለው እንደሾሙ ታሪክ ይናገራል። ይህም የሆነው ልጅ ኢያሱ በዚያ ጊዜ የ12 ዐመት ልጅ ስለነበሩ፣ እድሜአቸው ለሙሉ ሥልጣን እስከሚያበቃቸው ድርስ በሳችው ስም ራስ ተሰማ መንግሥትን በጊዚያዊነት እንዲመሩ ነው። በተጨማሪም ቀረብ ብሎ ላጤነ ሰው፣ የተሰነዘረው ሃሳብ በአንድ የውጪ አገር አደራዳሪነት ለመወያየት ዝግጁ ነን ከሚለው በብዙዎች ዘንድ ተቀባይንት ያለው ቅድመ ሁኔታ ጋር ይመሳሰላል። ዋናው ልዩነቱ ግን አዋላጅ መንግሥት ኢትዮጵያውያን የራሳቸውን ችግር በራሳቸው መፍታት ይችላሉ የሚለውን የሉዐላዊነትን መሰረታዊ መርህ በመከትል ከአገሪቷ በተውጣጡ ዜጎች የተቀነበረ መሆኑ ነው።
ያቀረብኩት መፍትሄ ብዙ ጥያቄዎችን የሚያስነሳ መሆኑን በደንብ እገነዘባለሁ፣ በተለይም ተግባራዊነቱን በተመለከተ። ሆኖም ጥያቄዎቹ ሁሉ ክብደት የሚያገኙት ለአንድ ጥያቄ መልስ ሲኖራቸው ነው። እሱም የኢትዮጵያ ዴሞክራሲይዊ መንገድን የዘጋውን እንቅፋት ለማንሳት ሌላ ምን ዘዴ አለ የሚለው ነው። ነፃና ፍትሃዊ ምርጭ ካልተደረገ፣ እንዴት ነው ቋሚና ሁሉን የሚወክል ፖለቲካዊ ሥርዓት ተመሥርቶ ከልሂቃን ፖለቲካ ፅንፈኝነት አገሪቷ መላቀቅ የምትችለው? ወደ ሕዝብ በመመለስ በሕዝብ አብላጫ ድምፅ አገሩ ካልተዳኘ፣ ከልሂቃን አጥፊ ፉክክር ማምለጥ አይቻልም። በአንድ ቋሚ መንግሥት ሥር ሃቀኛ ምርጫ ማካሄድ ካልተቻለ፣ ያለው አማራጭ የመንግሥትን ፖለቲካዊ አካል ከአስተዳደራዊ አካሉ በጊዚያዊ መልክ ለይቶ በማገድ ነጻ የውድድር ሜዳ ማመቻቸት ነው። ወደዚህ መንገድ ኢትዮጵያውያን ሊመጡ ይችላሉ ብዬ እንዳስብ ያደረገኝ፣ ተደቅኖ የሚታየውን ሁሉን የሚጎዳ የእርስ በርስ ጦርነት አደጋ ለማምለጥ ብቸኛው አማራጭ ነው የሚለው እምነቴ ነው። አደጋው ሲከርና ወደ መኖር ወይም አለመኖር ሲለወጥ ሰዎችን ከፍ አድርጎ ወደ አስፈላጊው መፍትሔ እንዲመጡ ያነቃቃልና።
የአፈጻጸም መንገድ
ኢትዮጵያ ችግሮቿን ልትፈታ የምትችለው በድርድር ብቻ መሆኑ ለብዙዎች ግልፅ ይመስለኛል። ይህን ድርድር ያመቻቻል የምለው አዋላጅ መንግሥት እንዴት ተግባራዊ ይሆናል? በመጀመሪያ ደረጃ የታጠቁ ኃይሎችና ፖለቲካ ፓርቲዎች (ያለውን መንግሥትን ይጨምራል) ሥልጣን ለመያዝ የሚያደርጉትን እሽቅድምድም አቁመው እርሳቸውን ነፃና ፍትሃዊ ለሆነ ሕዝባዊ ምርጫ ማዘጋጀት ይኖርባቸዋል። በሌላ አባባል መሳሪያ ይዘው የሚፋለሙ ኃይሎች በአሉበት ረግተው፣ ያለው መንግሥትም ወታደሮቹን ከጥቃት አካባቢዮች አስወጥቶ፣ የተኩስ አቁም ሁኔታ በቅድሚያ መፈጠር አለበት።
በኃይል የሚፋለሙት ለጊዜው ገሸሽ ካሉ፣ የአዋላጅ መንግሥት ምስረታ ሊከናወን ይችላል። እዚህ ላይ መገንዘብ ያለብን ሁሉም የሚፈልገውን እንደሚያገኝ ነው። መሳሪያ ይዘው የሚታገሉ ኃይሎች ከመንግሥት ጥቃት ይከለላሉ፤ ለነጻ የምርጫ ውድድር እራሳቸውን ያቀርባሉ። መንግሥትን የሚቆጣጠረው ፓርቲም በነጻ ይንቀሳቀስል፤ የሚያጣው ነገር ቢኖር ለመመረጥ በመንግሥት ኃይል መጠቀም አለመቻሉ ነው። በዚህ እጦት ሊከፋ አይገባም፣ ምክንያቱም ያለው መንግሥት ደጋግሞ እንደሚናገረው ለሥልጣን ለመብቃት በሕዝብ መመረጥን ይጠይቃል። በሰላማዊ መንገድ የሚታገሉ ፓርቲዎችም ከቀረበው ሃሳብ የሚያገኙት ሁሌም የሚመኙትን የነጻና ፍታዊ ምርጫ ዕድል ነው።
በማያሻማ ሁኔታ የቀረበው ሃሳብ ሁሉንም አሸናፊ የሚያደርግ ነው። ሃሳቡን የማይቀበል ማንኛው ኃይል፣ የሕዝብ ነፃ ምርጫ ብቻ ለሥልጣን እንደሚያበቃ ይልተቀበለ ኢዴሞክራሲያዊና ጽንፈኛ ስብስብ መሆኑን ያረጋግጣል። ይህም ገፅታ ለሕዝብ ነቀፌታ ስለሚያጋልጠው ተደማጭነት ሊያሳጣው ይችላል። ምክነያቱም በቀረበውን ሃቀኛ የነፃ ውድድር ዕድል አልሳተፍም ማለት፣ ተወዳዳሪው ቡድን ከኳስ ሜዳው ካልወጣ አልጫወትም እንደማለት የሚቆጠር ነው። የቀረበውን ሃሳብ ምን ስኬታማ ይደርገዋል ብዬ ብጠይቅ ይህ በነፃ አልወዳደርም የሚለው እምቢተኝነት በበቂ የሚመልስ ይምስለኛል።
ለቀረበው ሃሳቡ አመቺ ሁኔታ የፈጠረው የፋኖ መነሳትና ማየል ነው እላለሁ። አንድ እርግጠኛ ነገር ቢኖር የፋኖ እዚህ ደረጃ መድረስ የኢትዮጵያ አንድነት መጠበቅ ላይ የሚያመጣው አደጋ ካለመኖሩም በላይ፣ የአማራ ሕዝብን ያለአግባብ ተጠቂ ያደረገውን ሥርዓት ወደ ፍጻሜው ያመጣል። ውጤቱ የአማራ ሕዝብ የሚገባውን ሥፍራና ሚና እንዲጫወት ያደርጋል። በኦሮሞ ሕዝብ በኩልም ተመሳሳይ ሁኔታ እየመጣ በመሆኑ፣ በጦር አንዱ ሌላውን አሸነፎ የበላይ የሚሆንበት ጊዜ ኢትዮጵያ ውስጥ እንዳበቃ ያበስራል። ይህ ሚዛኑን የጠበቀ የኃይል አሰላለፍ በሥልጣን መጋራት ላይ የተመሠረተ ፖለቲካዊ ሥርዓት ለመዘርጋት መንገድ ይከፍታል። ሚዛን እንዳይፈጠር የሚያውከው ኃይል መንግሥትን የሚቆጣጠረው ፓርቲ በመሆኑ፣ እሱን ከምርጫ አስፈፃሚነት የሚያገለው የአዋላጅ መንግሥት ንድፈሃሳብ የእውነተኛ ለውጥ ብቸኛ መንገድ መሆኑ ፈጦ የሚታይ ይመስለኛል።
__
የኤዲተሩ ማስታወሻ ፡ በነጻ አስተያየት መድረክ የሚቀርቡ ሃሳቦች የጸሃፊውን እንጂ የግድ የቦርከናን ድረገጽ ሃሳብ ላያንጸባርቁ ይችላሉ፡፡ በዚህ ድረ ገጽ ላይ መጣጥፍ ለማውጣት ከፈለጉ ጽሁፍዎትን በሚከተለው አድራሻ በኢሜይል ይላኩልን info@borkena.com
የቴሌግራም ቻናላችን ይቀላቀሉ ፡ t.me/borkena
ፌስቡክ ገጻችንን ላይክ ያድርጉ ፡ Borkena
የንግድ ድርጅትዎን ወይንም አገልግሎትዎን የንግድ ድርጂት ማውጫ ላይ ለማውጣት እዚህ ይጫኑ፡፡ የቴክኒክ ድጋፍ ካስፈለገዎ በሚከተለው ኢሜይል ይጠይቁ zborkena@borkena.com
Ethiopian News – Borkena English
ትዊተር ፡ @zborkena
የቦርከና ቻናልን ስብስክራይብ ለማድረግ እዚህ ይጫኑ
ንጉስ ዳዊት የተናዘዘበትንና ንስሀ የጠየቀበትን የእረኛውን ዋሽንት እንስማ!
ነፃ አስተያየት
Admin
-
July 12, 2024
0
በላይነህ አባተ (abatebelai@yahoo.com)
አባቶች የሚባሉት በጎቻቸውን ለተኩላ አስረክበው በየከተማው አድፍጠዋል፡፡ ባለማተቡ የጦቢያ የበግ እረኛ ግን በክረምት ገሳውን፣ በበጋም ጥቢቆውን እየለበሰ በየወንዙ ዳር፣ በየመስኩና በየገደላገደሉ በጎቹን ከተኩላና ከቀበሮ ጠንክሮ እየጠበቀ ከስድስት ሺህ ዘመናት በላይ ያስቆጠረውን ቅዱስ የእረኝነት ሥራውን ቀጥሏል፡፡ በየኢትዮጵያን ቅድመ ኦሪት፣ ኦሪትና ድኅረ ኦሪት ዘመናት ለመፈተሽ ላልሞከረ እረኛ ያልሰለጠነና ያልተማረ የበግ ጠባቂ ይመስለዋል፡፡ ሳይቸግር ጨው ብድር እንደሚባለው የራሱን መንፈሳዊና ባህላዊ ሐብት በሚገባ ሳያውቅ ተሌሎች ዘንድ እንደ ወተት ዝንብ ዘሎ ለተንጠቦለቀና ለባከነ አገር በቀል ዜጋም የጦቢያ እረኛ ዋሽንት ተራ የሸምበቆ ጉማጅ መስሎ ሊታየው ይችላል፡፡ የጦቢያ እረኛና የዋሽንቱ ቁርኝት ግን መለኮታዊ መሰረት እንዳለው ልብ ይሏል፡፡
እረኛ፡- እረኛ ጠባቂ ነው፡፡ እረኛ በጎቹን ተኩላ ወይም ቀበሮ እንዳይነጥቅ ተግቶ የሚጠብቅ ሥርዓት ያለውና ማተብ ያሰረ ባለሙያ ነው፡፡ እረኛ ኃላፊነት የሚሰማው፣ የነጣ የጠዳ ህሊና ያለው፣ በጎቹን ቀበሮ ከሚነጥቃቸው እርሱ ቢጠፋ የሚመርጥ ጠባቂ ነው፡፡ ቅዱሱ መጽሐፍ ዮሐ ፲፡፲፩ ላይ “ቸር ጠባቂ ነኝ! ቸር ጠባቂ ስለቦጎቹ ነፍሱን ይሰጣል፡፡ ጠባቂ ያይደለ በጎቹም ገንዘቡ ያይደሉ ምንደኛ ግን ተኩላ ሲመጣ ባየ ጊዜ በጎቹን ትቶ ይሸሻል፡፡” ይላል፡፡ አዎ እረኛ በጎቹን ለተኩላ ወይም ለቀበሮ ትቶ ተሚሄድ የክረምት ዶፍ ቢወርድበት፣ የበጋ ቃጠሎ ቢያጋየው ይመርጣል፡፡ የሉቃስ ወንጌል ፲፭፡ ፬-፭ “መቶ በግ ያለው ከእነርሱም አንዱ ቢጠፋ ዘጠና ዘጠኙን በርሃ ትቶ የጠፋውን እስክሚያገኘው ድርስ ሊፈልገው የማይሄድ ማነው?” በሚለው መሰረት እረኛ ተበጎቹ አንዷ ወንዝ ተሻግራ ብትሄድና ወንዙ ቢሞላ የጠፋችዋን በግ ፍለጋ ጢም ያለውን ወንዝ ሰንጥቆ ተሻግሮ ይሄዳል፡፡ እረኛ ግልግል በቀበሮ አስበልቶ ተሚገባ ሞትን ይመርጣል፡፡ እረኛ የበጎቹን ነፍስ ተነጣቂ ቀበሮ ይጠብቅ ዘንድ አደራው ክእግዜአብሔር የተሰጠውን ያህል ይሰማዋል፡፡ እረኛ በጎቹን ከነጣቂ ቀበሮ ሊጠብቅ እንዲችል ብልሃቱና ጥንካሬውን ይሰጠው ዘንድ የምድርና የሰማይን ጌታ ዋሽንቱን እያንቆረቆረ ይለምናል፡፡
የጦቢያ እረኛ የብሉይ ኪዳኑን እረኛ የዳዊትን ግብር ወርሷል፡፡ ኦሪቱ ሕዝቄል ፴፬፡፳፫ ላይ “… በላያቸውም አንድ እረኛ አቆማለሁ፣ እርሱም ያሰማራቸዋል እርሱም ባሪያዬ ዳዊት ነው፣ እረኛም ይሆናቸዋል፡፡” ይላል፡፡ የጦቢያ እረኛ የእግዜር ባርያ ነው፡፡ የጦቢያ እረኛ በጎቹን በተኩላ ላለማስበላት ቃል ኪዳንን በልቡ ያተመና ማተብን በአንገቱ ያሰረ ነው፡፡ እንደ ጦቢያ የበግ እረኛ ሁሉ የኢትዮጵያ መነኩሳት፣ ቀሳውስት፣ ጳጳሳትና ፓትሪያሪኮችም የመንፈስ በጎቻቸውን እንዲጠብቁ መለኮታዊ አደራና ግዴታ አለባቸው፡፡ የዮሐንስ ውንጌል ፲፡፭ ላይ “እርሱም በጎቹን በስማቸው ይጠራቸዋል፤ አውጥቶም ያሰማራቸዋል፡፡ ሁሉንም አውጥቶ ባሰማራቸው ጊዜ በፊት በፊታቸው ይሄዳል፤ በጎቹም ይከተሉታል፤ ቃሉን ያውቃሉና፡፡
በዚህም መሰረት ጥንታውያን የመንፈስ አባቶቻችን በክፉ ዘመን ግዜ ተበጎቻቸው ኋላ ሳይሆን ፊትለፊት እየሄዱ የእረኝነት ኃላፊነታቸውን በሚገባ ተወጥተዋል፡፡ በአስራ ስድስተኛው ክፍለ ዘመን የኦቶማን ኢምፓዬር የእጅ አዙር ወረራ ወቅት በጎቻቸውን ላለማስበላት ሲሉ ተበጎቻቸው ፊትለፊት ሄደው ታርድዋል፤ በእሳት ጋይተዋል፡፡ በአስራ ዘጠነኛው ክፍለ ዘመን በአድዋው ጦርነት ወቅት ታቦታቸውን ይዘው ተበጎቻቸው ፊት ለፊት ተሰልፈው ተኩላን ተፋልመዋል፡፡ በአምስቱ ዘመን ጊዜም እነ ቅዱስ አቡነ ጴጥሮስና ሚካኤል ተበጎቻቸው ፊትለፊት ተሰልፈው በተኩላዎች ተበልተዋል፡፡ የደብረ ሊባኖስ ገዳም መነኩሳት በጎቻቸውን በተኩላ አናስነካም ሲሉ በመደዳ ተረሽነዋል፡፡ ክቡር መላከ ብርሃን አድማሱ ጀምበሬ በርሃ ገብተው ተዋጊ በጎቻቸውን እያደራጁ በጎቻቸውን ሊፈጅ የመጣን ተኩላ ተፋልመዋል፡፡ አቡነ ቴዎፍሎስም በሬቢስ በሽታ በተለከፉ አገር በቀል ተኩላዎች ተነድፈው አልፈዋል፡፡
የዛሬዎቹን ጳጳሳትና ፓትሪያሪኮች ግን እንደ ጥላሁን ገሰሰ ሆድ ይፍጀው ብለን እንዳናልፍ እንኳ ትዝብቱን ተማተብ ማሰሪያ አንገታችን በላይ ጢቅ ስላደረጉት ቡልቅ ቡልቅ እያለ ይፈሳል፡ ፡ የዘመኑ ጳጳሳትና ፓትርያሪክ የመነኮሱትና ተመንበር የተጎለቱት ለበግ እረኝነት እንዳልሆነ ሐዋርያው ያዕቆብ “በሥራ ያልተፈነ እምነት የሞተ ነው!” የሚለው ሥራቸው ይመሰክራል፡፡ የዚህ ዘመን ጳጳሳትና ፓትርያሪክ በትጋት በመጠበቅ ላይ ያሉት በግ ፈጅቶ የማይጠግበውን ተኩላ እንጅ በጎችን እንዳልሆነ እንኳንስ እግዜአብሔር ሕዝብም ከሰላሳ ዓመታት በላይ በአንክሮ ተመልክቷል፡፡ እነዚህ ጳጳሳትና ፓትሪያርክ የእረኛው ዳዊት ወንጭፍ የጎልያድን ተኩላዎች፣ የእነ አቡነ ጴጥሮስ፣ አቡነ ሚክኤል፣ የእነ መላከ ብርሃን አድማሱ ጀምበሬና ሌሎችም ቅዱሳን እረኞች ግዘታና ፀሎት በተለያዬ ጊዜ የወረሩን ተኩላዎች ሸኮና ሲሰነክል እንደኖረ ለማስታወስ ለግመዋል፡፡ በሮም ጠቦቱ ተኩላ አጤ ኔሮ አንገታቸውን ያስቀነጠሳቸውን ቅዱስ ጳውሎስና ቅዱስ ጴጥሮስ፣ በኢትዮጵያ ኮርማው ተኩላ ፋሽሽቱ ሞሶሎኒ በባሩድ ያስረሸናቸውን ቅዱሳን መነኩሳትና ጳጳሳት ስማቸውን ብቻ ዘርፈው ግብራቸውንና ሰማእትነታቸውን ረስተዋል፡፡ አንዳንዶች እንዲያውም በጎቻቸውን ለተኩላ አሳልፈው ላለመስጠት ተበጎቻቸው ፊትለፊት ተገኝተው ሰማእት የሆኑትን አቡነ ጴጥሮስና ሚካኤልን ተተኩላ ተሻርከው ህይወታቸውን ለማዳን ባለመጣራቸው “ቂሎች!” እያሉ ይሳለቁባቸዋል፡፡
የዘመኑ ፓትርያሪክና ጳጳሳት በሰላም ጊዜ ያማረ ካባቸውን ደርበው፣ የተዋበ ቆባቸውን ቦጅረውና መስቀላቸውን አንዠርገው ተበጎች ፊት ለፊት ይገኙና የበግ እረኛ ይመስላሉ፡፡ ክፉ የተኩላ ቀን ሲመጣ ተበጎች ጀርባ ይሰለፉና በጎችን ፊትለፊት አሰልፈው በተኩላዎች ያስፈጃሉ፡፡ በጎች ተኩላ ሲያሳድዳቸውና ተቤተክርትያን ደጀ ሰላም ሲገቡ ገፍትረው አስወጥተው ከተኩላ አፍ ይከታሉ፡፡ በጎች በተኩላ ማለቅ መሯቸው ተኩላን ሊዥልጡ ግር ብለው ሲወጡ ተኩላን ለማዳን የበግ መንጋውን አታለው ወደ ጉረኖ ያስገባሉ፡፡ በጎች ተመልሰው ወደ ጉረኖ ሲገቡ እነሱ በጓሮ በር ሄደው ከተኩላዎች ጋር ዱለት እየዛቁ ይዶልታሉ፡፡ ተሚያስፈራሯቸው ባለወንበር ተኩላዎች ትእዛዝ እየተቀበሉ ግልገል ተኩላዎችን የበግ ቆዳ አልብሰው፣ ቆብና ካባ ደፍተው፣ እረኛ አስመስለው ወደ መንጋው በግ ይለቃሉ፡፡ የበግ ቆዳ ለብሰው የተቀላቀሉት ተኩላዎች መንጋውን በግ በድምጡና በልሳኑ ከፋፍለው እርስ በርስ ያፋጃሉ፡፡ ይህም ሆኖ ተስፋ ያልቆረጠው የበግ መንጋ ላቱን እየቆረጠ አስራት ሲያገባ ጳጳሳትና ፓትርያሪኮች ከተኩላዎች ጋር አንጨርጭረው እየጠበሱ ይውጣሉ፡፡
ከእንዲህ ዓይነት ኃጥያትና እርኩስ ታሪክ የጠዳው ባለዋሽንቱ የጦቢያ የበግ እረኛ ግን ዳዊቱን በብቱ አንግቶ፣ ዋሽንቱን እያንቆረቆረ የተለመደ የድስት ሺ ዘመን ቅዱስ የበግ እረኝነት ሥራውን በመፈጠም ላይ ይገኛል፡፡ ስለዚህ ባለዋሽንቱ የጦቢያ በግ እረኛ እንደ ቅዱስ ዳዊት ከእረኛዎች ሁሉ ይለያል! ይለያል! ይለያል!
ዋሽንት፡-የዳዊትና የጦቢያ እረኛ ዋሽንት እንደ ጣት አጥቅ ካለው የሸንበቆ ተክል የሚሰራ ነው፡፡ ዋሽንት እረኛ በአጥቁ ለክቶ፣ ቀዳዳዎችን በእሳት ወይም በስለት በስቶ የሚያመርተው የእምነት፣ የእውቀትና የሰሜት እስተንፋስ ማስተላለፊያ በረከት ያለው ፍኖተ-ልሳን ነው፡፡ ዋሽንት በአፍንጫና በአፍ የገባ አየር በደም ተዘዋውሮ ከራስ ጠጉር እስክ እግር ጥፍር ያለውን ሰውነታችንን አዳርሶ ደስታን፣ ሕመምን፣ ሐዘንን፣ ትካዜን፣ ትዝብትን፣ ጭንቀትን፣ እፎይታን ወዘተርፈ ተሽክሞ ሲመለስ የሚንቆረቆርበት የልባዊ ስሜት እስተንፋስ ማስወጫ ነው፡፡ ዋሽንት እረኛው ዳዊት እንባውን እንደ ጅረት እያፈሰሰ ኃጥያቱን ለመለኮት የተናዘዘበት፣ ምድር በሰላም በፍትህ እንድትሞላ፣ እንደ ጎልያዱ ያሉ አረመኔዎች እንዲንበረከኩ አምላኩን የተለማመነበት ቅዱስ መሳሪያ ነው፡፡
እረኛና ዋሽንት፡- እረኛና ዋሽንት ተገናኝተው የእረኛ ጣቶች የዋሽንትን ዓይኖች ክፍት ክድን ሲያደርጓቸው ወፎች በምንቃራቸው በዝማሬ፣ ወንዞች በፏፏቴቸው በውዳሴ፣ ጋራና ሸንተረሩ በገድል ማሚቶ ቅዳሴ ያጅባሉ፡፡ በጎች አርስ በርሳቸው ተቃቅፈው፣ የቀንድ ክበቶች ተመስክ ጋድም ብለው፣ የጋማ ከበቶች ጆሯቸውን ቀስረው በተመስጦ ያዳምጣሉ፡፡ ተክሎች ቅጠሎቻቸውን ዘረጋግተው፣ መስኮች እንደ ስጋጃ ለጥ በለው የዋሽንትን እስተንፋስ ይምጋሉ፡፡
እረኛና ዋሽንት ሲገናኙ የመለኮት በሮች ይከፈታሉ፤ የተፈጥሮ ሚስጥሮች ይገለጣሉ፡፡ ይኸንን ለማመን መዝሙረ ዳዊትን እየደገሙ መኖርን፣ የዋሽንትን ጣእመ ዜማ እያዳመጡ ማደግንና ከተቻለም ራሱን እረኛውን መሆንን ይጠይቃል፡፡ እረኛ በጥዋት ሲነሳ መጀመርያ በዋሽንቱ ጸሎት ያደርሳል፡፡ ሌሊቱን ያነጋው እግዚአብሔር ቀኑን እንዲባርከው በዋሽንቱ ይጠይቃል፡፡ ሰፈሩ፣ መንደሩ፣ አድባሩ፣ አገሩና ዓለም ሰላም እንዲውሉ ዋሽንቱን እያንቆረቆረ ይለማመናል፡፡ ለሰው ልጅ እንጀራ፣ ለሚጠብቃቸው በጎች የለመለመ መስክ፣ ለአእዋፍ ጥራጥሬ፣ ለእጸዋትም ካፊያውንና ዝናቡን እንዲያወርድላቸው ይለማመናል፡፡ የሰውን ልጅ ተጎልያድ ጭካኔ፣ በጎችን ተቀበሮና ተተኩላ፣ ከብቶችን ታፋ ተሚዘንችር ጅብ እንዲጠብቃቸው እንደ እረኛው ዳዊት ይማጠናል፡፡
እረኛ በጎቹን እንደ ውቂያኖስ ተተንጣለለው ሜዳ አስማርቶ “ቡርፍ ቡርፍ” እያደረጉ ሳሩን ሲግጡለትና ሆዳቸው ሞላ ሲል ደስ ይለዋል፤ አንጀቱ ይርሳል፡፡ የዮሐንስ ወንጌል ፲፡፭ “እርሱም በጎቹን በስማቸው ይጠራቸዋል፤ አውጥቶም ያሰማራቸዋል፡፡” ባለው መሰረት እረኛ ዋሽንቱን እያንቆረቆረ “ቦቄ፣ ቀንዶ፣ ለምለም!” ብሎ በጎቹን በስማቸው እየጠራ ያወድሳቸዋል፡፡ ጠቦት የሚያደርሱለትን እናት በጎች፣ ወተት የሚያጠጡትን ላሞችና አርሰው የሚያበሉትን በሬዎች እጅግ አርጎ ያመሰግናል፡፡ እረኛ በቀን ውሎው በተመስጦ በስሜት ህዋሳቱ ተፈጥሮን እየቃኘ ስለ መስኩ፣ ሸንተረሩ፣ ጋራው፤ ተራራው፣ ስለ ባህሩ፣ ስለ ሐይቁ፣ ስለወንዙና ጅረቱ ከዋሽንቱ ጋር ያዜማል፡፡ የጦቢያ እረኛ ዋሽንቱን እያንቆረቆረ እንደ አየር ወለድ ተላይ ዘሎ ሲፈጠፈጥ ጥቅጥቅ ጉም የመስለ የእሳት ጪስ የሚተፋውን ዓባይን በዘፍጥረት ወንዝነቱና በአገር ሐብትነቱ “ዓባይ! ዓባይ! የአገር ሲሳይ” እያለ ያሞካሸዋል፡፡ ኮብልሎ ተአገር በውጣቱ ደሞ “ዓባይ ማደርያ የሌለው ግንድ ይዞ ይዞራል” እያለ ይወቅሰዋል፡፡
የጦቢያ እረኛ ሲመሽ ተሚተኛበት ቆጥ ተሳፍሮ የዋሽንት ዜማ እያንቆረቆረ ውሎውንና ሲታዘባት የዋላትን ዓለም ይዳስሳል፡፡ በቀን ውሎው የሰራው ስህተት ታለም እንደ ዳዊት ዘምሮ ንስሀ ይገባል፡፡ የማህበረሰቡንም ውሎ ፈትሾ የሰውን ከንቱነት፣ ኢፍትሐዊነት፣ ክህደት፣ ሌብነት፣ አጭበርባሪነት፣ ስግብግብነት፣ አድርባይነትን፣ አስመሳይነትና ሆዳምነት የሚገልጡ ሰምና ወርቅ ስንኞች ይደረድርና ዋሽንቱን አንቆርቁሪው ይላታል፡፡ እረኛ በዋሽንቱ ጀግናን “ከቶ ሰው አይፈራም ከክርስቶስ በቀር” እያለ ያሞካሻል፤ ጡርቂን “ፈሪ ለእናቱ ያገለግላል ምጣዱ ሲጣድ ሊጥ ያቀብላል” እያለ ይሳለቅበታል፡፡ እረኛ በዋሽንቱ አለልክ ያበጠ አንደሚፈርጥ፣ ጎልያድ በአበራሮ እንደሚወድቅ ይተነብያል፡፡
የጦቢያ እረኛ አገሩ አማን ገበያው ጥጋብ እንዲሆን በዋሽንቱ ይለማመናል፡፡ ለጠገበ ጥጋቡን እንዲያበርድለት፣ ለተራበና ለተጠማ ራሀቡን ጥማቱን እንዲቆርጥለት ይማጠናል፡፡ ለታመመ ምህረቱን እንዲያውርድለት፣ ለሞተ ኃጥያቱ እንዲፋቅለትም ይጸልያል፡፡
የጦቢያ እረኛ የቅዱስ ዳዊትን ዋሽንትና ዳዊት ተረክቦ እንደ ቅዱስ ዳዊት የመለኮትን ፈቃድ በመፈጠም ላይ ይገኛል፡፡ እኛ ግን በመዝሙረ ዳዊትና በዋሽንት ሳይሆን በዓለም ወጥመድ ተጠልፈናል፡፡ ከመዝሙረ ዳዊትና ከዋሽንት ስለራቅንም ዓይናችንን በጨው የታጠብን ቀጣፊዎች፣ ቀማኛዎች፣ ሌባዎች፣ አስመሳዮች፣ እድርባዮች፤ ከሀዲዎች፣ ሆዳሞችና ለሰው ልጅ ነፍስ ደንታ የሌለን አረመኔዎች ሆነናል፡፡ የበግ ለምድ ለብሰን ፓትርያሪክ፣ ጳጳስና መነኩሴ ነን የምንል ሳይቀር ውሏችን ከተኩላ ጋር ሆኗል፡፡ የምንሰማው የዳዊትንና የጦቢያ እረኛን ዋሽንት ሳይሆን የገዥ ተኩላዎችን ጩኸትና ድንፋታ ሆኗል፡፡ የምንፈጥመውም የመለኮትን ትእዛዝ ሳይሆን እልፍ አእላፍ በጎች የፍጁትን የጎልያድ ተኩላዎችን ቀጭኝ ትእዛዝ ሆኗል፡፡
መንፈሳችን በጤና ተኝቶ እንዲያድር፣ ሥጋችን እንደ አበደ አውሬ መቅበዝበዙን ትቶ ሰከን ብሎ እንዲውል፣ መንደር፣ አገርና ዓለም ሰላም እንዲሆኑ መጀመርያ እንደ ቅዱስ ዳዊትና የጦቢያ እረኛ ሰቅሰቅ ብለን አልቅሰን ንስሀ ልንገባ ይገባል፡፡ ለዚህች አጭር የምድር ቆይታ ስንል የተዘፈቅንባቸውን የጭካኔ፣ የቅጥፈት፣ የስግብግብነት፣ የክፋት፣ የሆዳምነት፣ የአድርባይነት፣ የአስመሳይነት፣ የስርቆትንና አረመኔነት ባህሪዎች በንስሀ እንዶድና አመድ አጥበን ማስወገድ ይኖርብናል፡፡ በተለይ ለእረኝነት የተቀባን አባቶች እንደ ዳዊትና የጦቢያ እረኛ በጎቻችንን በትጋት ልንጠብቅ ይገባል፡፡ በሰላም ጊዜ እረኛ መስለን ፊትለፊት ታይተን ነጣቂ ተኩላ ሲመጣ ተኋላ ተደብቀን በጎችን አስነጥቀን በጓዳ በር ከተኩላ ጋር የበጎቻችንን ምላስና ስንበር ጠብሰን መብላቱን ማቆም ይኖርብናል፡፡ ይኸንን ኃጥያትና ያልተባረከ ታሪክ ለመፋቅ ደሞ መዝሙረ ዳዊትን ከልብና ተአንጀት እንዳይፋቅ አርጎ ተማተምና የእረኛን ዋሽት አዘውትሮ በጥሞና ከመስማት ይጀምራል፡፡ ኃጥያታችን እንዲያስተሰርይ፣ በመንፈሳችን እርጋታ እንዲሰፍን፣ በመንደሩ፣ በአገሩና በዓለም ሰላም እንዲንሰራራ ንጉስ ዳዊት የተናዘዘበትንና ንስሀ የጠየቀበትን የእረኛውን ዋሽንት አዘውትረን እንስማ! አመሰግናለሁ፡፡
ሐምሌ ሁለት ሺ አስራ ስድስት ዓ.ም.
የእረኛው ዋሽንት በአሸናፊ ከበደ Ashenafi Kebede: The Shepherd Flutist Ethiopian Symphony (youtube.com)
ፍቅር እስከ መቃብር በዋሽንት፡-ፍቅር እስከ መቃብር ትረካ መግቢያ / Fikir eske mekabir tireka megbya / washint (youtube.com)
__
የኤዲተሩ ማስታወሻ ፡ በነጻ አስተያየት መድረክ የሚቀርቡ ሃሳቦች የጸሃፊውን እንጂ የግድ የቦርከናን ድረገጽ ሃሳብ ላያንጸባርቁ ይችላሉ፡፡ በዚህ ድረ ገጽ ላይ መጣጥፍ ለማውጣት ከፈለጉ ጽሁፍዎትን በሚከተለው አድራሻ በኢሜይል ይላኩልን info@borkena.com
የቴሌግራም ቻናላችን ይቀላቀሉ ፡ t.me/borkena
ፌስቡክ ገጻችንን ላይክ ያድርጉ ፡ Borkena
የንግድ ድርጅትዎን ወይንም አገልግሎትዎን የንግድ ድርጂት ማውጫ ላይ ለማውጣት እዚህ ይጫኑ፡፡ የቴክኒክ ድጋፍ ካስፈለገዎ በሚከተለው ኢሜይል ይጠይቁ zborkena@borkena.com
Ethiopian News – Borkena English
ትዊተር ፡ @zborkena
የቦርከና ቻናልን ስብስክራይብ ለማድረግ እዚህ ይጫኑ
የሽግግር ፍትሕ እና ብሔራዊ ምክክር ለኢትዮጵያ (በዳዊት ወልደጊዮርጊስ )
ነፃ አስተያየት
Admin
-
July 10, 2024
1
Translated from the English version (https://www.africaisss.org)
በዳዊት ወልደጊዮርጊስ
ጭምቅ ሃሳብ (Summary)
የሽግግር ፍትሕ ማለት ሕዝቦች ባለፉት ጊዜያት የተፈጸሙባቸውን ሁለገብ ጥሰቶችን አርመው ከአምባገነን አገዛዞችእና ከእርስ በርስ ውጊያዎች ወደ ዲሞክራሲያዊ ስርዓት የሚሽጋገሩበት የተሞከረ የተመሰከረለት ስርአት ነው። የሽግግር ፍትሕ፤ ዕውነታ (እውነትን ማውጥት)፣ ፍትሕ እንዲሰጥ እና ካሳዎች እንዲከፈሉ በማድረግ ሁሉንም ወገን ለእውነተኛ እርቅ ያዘጋጃል። እንዲሁም ወንጀሎች እንዳይደገሙ፣ በመጨረሻም ሰላማዊ አብሮነት እንዲዳብር ዋስትና ይሰጣል። ይህ እንደ ኢትዮጵያ ላለ በርስ በርስ ወጊያ የቆሰለ አገር፣ ተጨማሪ የዘር ማጥፋት እና የእርስ በርስ ጦርነት እንዳይፈጠር የሚያስፈልግ ሂደት ነው። የ120 ሚሊዮን ሕዝብ ደህንነት አደጋ እንዳይጋረጥበት ያደርጋል። ይህ የሽግግር ፍትሕ እንዲመሰረትና ፣ ዓላማውም እንዲሳካ ለማድረግ ምን ዓይነት ትግል “ያስፈልጋል?” የሚለውን ሃሳብ የሚያጭር ነው። አምባገነን ሲርአቶች ካልፈረሱ የሽግግር ፍትሕ ሊመሰረት አይችልም። ይህ የመጀመሪያው ቅድመ ሁኔታ ነው። ይህ መንግስት ተብየው የግል ኩባንያ በውድ ሰለማይለቅ እንደተጀመረው በሕዝቡ አመጽ ማስወገድ አማራጭ የለውም አለበት። በማንኛውም አስፈላጊ መንገድ መብቶቹን ማስከበር እና ፍትሕ፣ ዕኩልነት እና የራስን ዕድል በራስ የመወሰን መብትን ማስጠበቅ የሚቻለው ለአዲስ ሰርአት የሽግግር ፍትሕ መዋቅር በአገራዊ ደረጃ ሲቕቕም ብቻ ነው። የፋኖ ንቅናቄ ፍትሐዊ፣ አስፈላጊ እና ለውጥን ለመጎናጸፍ ብቸኛው መንገድ ነው። ይህ ጽሁፍ ስለሽግግር ፍትሕ እና የተቀሰሙ ተመክሮዎች የሚያትት ነው።
“ሰላማዊ አብዮት እንዳይካሄድ የሚያደርጉ ወገኖች፣ ነውጠኛ አብዮትን አይቀሬ ያደርጉታል” – ጆን ኤፍ ኬኔዲ
አምባገነኖች በገዛ ፈቃዳቸው ከስልጣናቸው ቢለቅቁ፣ ቀጣዩ የሽግግር ሂደት ያነሰ ደም አፋሳሽ እና ውስብስብ እንዳይሆን መንገዱን ለመጥረግ ይቻል ነበር። ግና አምባገነኖች በፈቃዳቸው ስልጣናቸውን ለመልቀቅ አይፈልጉም። ምክንያቱም የራሳቸው ሰብዕና በአመክንዮ እንዲያስቡ ዕድሉን አይሰጣቸውም። ከእነርሱ ቀጥሎ ስልጣን የሚይዘው ግለሰብ አይቀጡ ቅጣት እንደሚቀጣቸው አስበው እንዲፈሩ ያደርጋቸዋል። “ሊለወጡ ነው” ብላችሁ እያሰባችሁ ሳለ፣ አምባገነኖቹ ሁለት እርምጃ ወደኋላ ይራመዳሉ። ይልቁንም ከቀድሞው በባሰ መጠን ጨካኞች ይሆናሉ።
እጅግ በርካታ ሁነቶች እንደሚያሳዩት ከሆነ፣ አምባገነኖች ስልጣናቸውን ለሌላ አሳልፈው ለመስጠት ፈቃደኞች አይደሉም። ምክንያቱም አንድ ጊዜ መንበረ ስልጣኑን ከተቆናጠጡ መልቀቅ እንደማይችሉ ራሳቸውን ያሳምናሉ። ለመልቀቅ ቢፈልጉ እንኳ አይሆንላቸውም። ወደ ስልጣን የመጡበት እና በስልጣን ውስጥ የዘለቁበት መንገድ በዘር ማጥፋት፡በግድያ፣ በቶርቸር፣ በማፈናቀል እና በውድመት የተሞላ ስለሆነ ከስልጣን ሲወርዱ ተጎጂዎቹ የበቀል እርምጃ ለመውሰድ እንደሚችሉ ያውቃሉ። የሚፈጸሙ ወንጀሎች በየዓመቱ ቁጥራቸው እየተመነደገ ይመጣል። ለዚህ መንስዔው እንደዐቢይ አሕመድ ያሉ በራሳቸው ፍቅር የተነደፉ እና የታመሙ አምባገነኖች በአመክንዮአዊ አስተሳሰብ አደብ የተገዙ ሰላልሆኑ ነው። ስልጣን ላይ ለመቆየት ሲሉ፣ ባለ በሌለ አቅማቸው ከፍተኛ ጭቆና መፈጸም ብችኝ አማራጭ ይሆናል።
“እስኪ፣ አስቡት! አንድ የአገር መሪ በየዓመቱ የሚጫወተው አንድ ጨዋታ አለ። በዚህ ጨዋታ ላይ ‘አሁን ጡረታ ብወጣ ለእኔ ምን ጥቅም ይኖረዋል? ወይስ በሚቀጥለው ዓመት ጡረታ ለመውጣት ከባድ የሚያደርግብኝን ሌላ ወንጀል ፈጽሜ ይሄኛው የአገዛዝ ዘመኔ አስተማማኝ እንዲሆን ላድርግ?’ በማለት ያንሰላስላል። መልሱ ቀላል ነው። ከስልጣን የመፈንቀል ዕድሉን አነስተኛ እንዲሆንለት በማሰብ ሌላ ወንጀል መፈጸሙን ይመርጣል። በየእያንዳንዱ ዓመት ይህንን ጨዋታ ደጋግሞ ይጫወታል። በተጫወተ ቁጥርም፣ ተመሳሳይ ድምዳሜ ላይ ይደርሳል። እንግዲህ የመሪው ድምዳሜ ሙሉ በሙሉ ከምክንያታዊነት የተራራቀ ወይንም ወጥ ያልሆነ አይደለም።” 1
የዕውቅ አምባገነን መሪዎች ፍጻሜ
የሊቢያው ሙዓመር ጋዳፊ
የፍሳሽ ቆሻሻ ማስወገጃ ቱቦ ውስጥ ተደብቆ ሳለ በሊቢያ ታጣቂዎች ተያዘ። ታጣቂዎቹ ከቱቦ አውጥተው ከደበደቡት በኋላ፣ ጥይት ተኮሱበት፤ ገደሉት። ከገደሉት በኋላ ጸጉሩን በሳንጃ ቆራረጡት። አስከሬኑን እየጎተቱ በመውሰድ ለሕዝብ ዕይታ አደባባይ ላይ አሰጡት። በመጨረሻም፣ አንድ የገበያ ማዕከል ውስጥ ባለ ማቀዝቀዣ ውስጥ አስቀመጡት።
የጣሊያኑ ሙሶሊኒ
ናዚ ጀርመን ለዓመት እና የተወሰኑ ወራት ከመፈንቀል በማዳን መልሶ ስልጣኑን እንዲቆናጠጥ አስችላው ነበር። ግና የኮሙዩኒስት አቀንቃኞች ሙሶሊኒ እና ባለቤቱ ወደ ስፔን ሊያመልጡ ሲሞክሩ ያዟቸው። ሁለቱም በጥይት ተደብድበው፣ ሚላን ከተማ ባለው የነዳጅ ማደያ አስከሬናቸው ተዘቅዝቆ ተሰቀለ።
የኒካራጓው ሳሞሳ
የሳንዲኒስታ ሶሻሊስት ፓርቲ መንበረ ስልጣኑን ሲቆናጠጥ፣ ሳሞሳ አብዛኛውን የአገሪቷ ሃብት አግበስብሶ፣ ኒካራጓን ጥሎ ፈረጠጠ። በመጨረሻም፣ አይስንቲዮን ከተማ ውስጥ የግል መኪናውን እያሽከረከረ ሳለ፣ ከተላከበት ገዳይ ቡድን ጸረ ታንክ (RPG) መሳሪያ ተተኮሰበት። ወዲያውኑ የቀድሞው አምባገነን መሪ ከእነመኪናው ተቃጥሎ ሞተ።
የሩማኒያው ኒኮላይ ቻውሼስኩ
ለአንድ ሰዓት ንግግር ከተደረገ በኋላ፣ በአደባባይ የተሰበሰበው ሕዝብ ለንግግር አድራጊው መሪ ተቃውሞውን ማዝነብ ጀመረ። አገር አቀፍ እምቢተኝነት ተጫረ። እርሱ እና ሚስት አገሪቱን ለቅቀው እንዲወጡ ተገደዱ። ይሁንና በፖሊስ ተይዘው ለጦር ሰራዊቱ ተላልፈው ተሰጡ። ፍርድ ቤት ቀርቡ። የኢኮኖሚ አሻጥር “ፈጽመዋል” በሚል የጥፋተኝነት ብይን ተላለፈባቸው። ከዚያም የጥይት ዶፍ ዝናብ ዘነበባቸው፤ ተገደሉ።
የዴሞክራቲክ ሪፑብሊክ ኮንጎው ሞቡቱ ሴሴ ሴኮ
ግንቦት 8 ቀን 1989 ዓ.ም.፤ በሎረን ዲዚሬ ካቢላ የሚመሩ ታጣቂ ሃይሎች አገሪቱን በሃይል ተቆጣጠሩ። ሞቡቱ አገሪቱን ለቅቆ እንዲሰደድ አደረጉ። በሙስና ድርጊቱ እና ቅንጡ የሕይወት ዘዬው ይታወቅ ነበር። በከፍተኛ የካንሰር በሽታ ሲማቅቅ ቆይቷል። አውሮጳ እና ሞሮኮ ወደሚገኙ ምቹ መኖሪያ ቤቶቹ እየተጓዘ ሳለ ሕይወቱ አለፈች።
የዩጋንዳው ኢዲ አሚን
ሚያዚያ 3 ቀን 1971 ዓ.ም.፤ የታንዛኒያ ጦር እና ሌሎች ታጣቂ ሃይሎች በተሳካ ሂደት ካምፓላን ተቆጣጠሩ። አሚንን ከመንበረ ስልጣኑ ፈነቀሉት። በጭካኔው በጣም የታወቀ ነበር። በእርሱ የተነሳ 300 መቶ ሺህ የዩጋንዳ ሲቪል ዜጎች ለሞት ተዳርገዋል። አሚን ወደ ሳዑዲ አረቢያ ከተሰደደ በኋላ፣ በሕመም ምክንያት ሞቷል።
የማዕከላዊ አፍሪካ ሪፑብሊኩ አጼ ቦካሳ
የናፖሊዮንን ፈለግ በመከተል ራሱን “አጼ” ብሎ የሾመው ቦካሳ ከፈረንሳይ በስተቀር የሌሎች አገራት ዕውቅና ተነፍጎት ነበር። ከሹመት ስነ ስርዓቱ በኋላ ብዙም ሳይቆይ ከስልጣኑ ተፈንቅሏል። የአውሮጳውያን በሆነ ነገር ላይ ሁሉ ፍላጎቱ ይንራል። በአንድ ታጣቂ ቡድን ስልጣኑን ተነጠቀ። የተፈረደበት ፍርድ ግን በአገሪቱ አንዲት መንደር ውስጥ ደሃ እና ታማሚ ሆኖ እንዲኖር ነበር። በዚያም ለሞት ተዳረገ።
የሶማሊያው ዚያድ ባሬ
የሶማሊያው የትጥቅ አመጽ ዚያድ ባሬን ወደ እርስ በርስ ጦርነት እንዲገባ አደረገው። አመጹ ባሬ መጀመሪያ ወደ ኬንያ እንዲሰደድ አስገደደው። ግና የጥገኝነት ጥያቄው ተቀባይነት ሳያገኝ ቀረ። ከዚያም ወደ ናይጄሪያ ተጓዘ። ከጥቂት ዓመታት በኋላ ወደ ሆስፒታል እየተጓዘ በነበረበት ሰዓት ሊሞት ቻለ።
የላይቤሪያው ቻርለስ ቴይለር
በሚያዚያ 18 ቀን 2004 ዓ.ም.፣ የቀድሞው የላይቤሪያ ፕሬዝዳንት ቻርለስ ቴይለር አስገድዶ መድፈርን እና የሴት ልጅ ግርዛትን ጨምሮ፣ ሴራሊዮን ውስጥ አሰቃቂ የጦር ወንጅሎች እንዲፈጸሙ በማነሳሳት ወንጀል ጥፋተኛ መሆኑ ተረጋግጦ ነበር።
የሱዳኑ አል በሺር
ከበርካታ ወራት አመጾች እና ሕዝባዊ ንቅናቄዎች በኋላ፣ አል በሺር በሱዳን ጦር ሃይሎች ከመንበረ ስልጣኑ ወረደ፤ ሚያዚያ 3 ቀን 2011 ዓ.ም.። ወዲያውኑ በቁም እስር እንዲቆይ ተደርገና የሽግግር ምክር ቤት ተቋቋመ።
መንግስቱ ሃይለማርያም
ኢትዮጵያን ለ17 ዓመታት በአምባገነንነት እና በአስከፊ የፖለቲካ ስርዓት ገዝቷታል። የህወሓት ሃይሎች መዲናይቱን ከበባ ውስጥ ሲያስገቧት ወደ ዝምባብዌ ኮበለለ። በጅምላ ፍጅቶች ፍርድ ቤት የጥፋተኝነት ውሳኔ አስተላልፎበታል። በሌለበት የሞት ፍርድ ተፈርዶበታል።
የአቢይ አገዛዝ ፍጻሜ የሚጓዘው በየትኛውም አቅጣጫ ቢሆን፣ አገሪቱ በመጨረሻ የምትደርሰው የሽግግር መንግስት ምስረታ ላይ ነው። ይህም የሚሳካው ረዥሙ አታካች የፈውስ እና የማረጋጋት ስራ ወደ ጥሩ ሰዎች እጅ ገብቶ ከተጀመረ ነው። ይህ ጽሁፍ በዚህ ሂደት ሁለተኛው ክፍል ላይ ያተኩራል። (የሽግግር መንግስት መቕቕም የመጀመሪያው ሆኖ) የዕውነት፣ ፍትሕ፣ ካሳ እና ዕርቅ ሂደት እንዲጀመር ወይም በሌላ አባባል የሽግግር ፍትሕ ዓላማውን፣ ማለትም ሰላማዊ አብሮ የመኖር እሴት ማረጋገጥን እንዲያሳካ፣ አገዛዙ እንደተወገደ ወዲያውኑ ተግባራዊ መሆን ይኖርበታል። ይህ ሂደት የሕግ እና ከሕግ ባሻገር ያሉ አሰራሮችን የሚያካትት ይሆናል።
ወደ ሽግግር ፍትሕ እና ዘላቂ ሰላም የሚመሩ ተከታታይ ሁነቶች እንደሚከተለው የቀረቡት ናቸው፦
1 የአቢይ አገዛዝ ከተወገደ በኋላ ሁሉን-አቀፍ የሽግግር መንግስት ምስረታ 2 እነዚህ ጉዳዮች ላይ ትኩረቱን ያደረገ ብሔራዊ ኮንፈረንስ ማቋቋም
• የዕውነት፣ ፍትሕ፣ ካሳ እና ዕርቅ ሂደት ምስረታ
• የሕገ መንግስት አርቃቂ ኮሚሽን ምስረታ
• የምርጫ ቦርድ ኮሚሽን ምስረታ
• ሪፈረንደም
3 አገሪቱን የማረጋጋት ሂደት
4 ምርጫ
እነዚህ አራት ጉዳዮች ናችው የሽግግር ፍትህ ተብለው የሚታወቁት። አንዱን ከአንዱ በተናጠል መመልከት አይቻልም።
ከእነዚህ ተከታታይ ክንውኖች በፊት አገዛዙን ለማስወገድ የሚያበቁ የተለያዩ ሁኔታዎች ይከሰታሉ። የሂደቱ አጠቃላይ ክንውን ዘርዘር ባለ መልክ እኔ ካዘጋጀሁት ሌላኛው ሰነድ ውስጥ ይገኛል። ይህ ጽሁፍ የሚያተኩረው በሽግግር ፍትሕ ሚና ላይ ይሆናል። ይኸውም፣ ከሕገ ወጥ መንግስት ጋር ጦርነት በሚደረግባት አገር – ኢትዮጵያ ውስጥ፤ እልባት ሊኖረው የሚችለው የዕውነት፣ ፍትሕ፣ ካሳ እና ዕርቅ ኮሚሽን ሲመስረት ነው። በአራት ነጥቦች ላይ ትኩረት ሊደረግ ይገባል፦
• ዕውነትን መፈለግ (ወይም የዕውነታ ፍለጋ)
ከስርዓቱ ውጭ (independent) የሆኑ አካላት የዘር ማጥፋት፣ የሰብዓዊ መብት ጥሰቶች፣ የጦር ወንጀሎች እና የገፍ ማፈናቀሎች ላይ ምርመራዎችን ይጀምራሉ። እውነታዎች ሁሉ ዪውጠሉ።እነዚህን ምርመራዎች በሚያካሂዷቸው የተለያዩ ክስተቶች፤ ውንጀሎች ብቻ ያተኮረ ሳይሆን፣ በያዟቸው ዓላማዎች ጭምር መመልከቱ ተገቢ ይሆናል።
• እጅግ አስከፊ በሆኑ ወንጀሎች ጥፋተኝነታቸው የተረጋገጠባቸው ወንጀለኞች በፍትሕ በኩል ማለፍ አለባቸው። ተገቢዊን ቅጣት ያገኝአሉ። ባሕላዊ (አካባቢያዊ) የፍርድ ስርዓቶች ትንንሽ ወንጅሎችን ሊዳኙ ይችላሉ።
• ለተፈጸሙ የሰብዓዊ መብት ጥሰቶች የሚሰጡ ካሳዎች የተለያየ መልክ ያላቸው ናቸው፤ በግለሰብ፣ በቡድን፣ በቁሳዊ እና በተምሳሌታዊ መልኩ ማለት ነው።
• ይቅር ባይነት እና ብዝሃነትን አክብሮ በሰላም የመኖር ቁርጠኛ ፍላጎትን ጨምሮ፣ አብሮ ለመኖር ሲባል በዕርቅ ይጣናቀቃል። እርቅ በትእዛዝ ሊሆን ሲለማይችል። ያልተማከለ የስልጣን ክፍፍልን ለማረጋገጥ ሲባል የፌደራል አደረጃጀትንም አይነት መምረጥን ያካተተ ዪሆናል።
ሁለንተናዊ የሕግ የበላይነት
ሁለንተናዊ የሕግ የበላይነት ማለት ተጠያቂነት፣ ፍትሐዊ ሕግ፣ ግልጽና አሳታፊ መንግስት እና ገለልተኛ የፍትሕ ስርዓትን የሚያካትት ነው። የሽግግር ፍትሕ እና የሕግ የበላይነት በግልጽ የሚታይ ተመሳሳይነት አላቸው። እንዲሁም ለድሕረ ጦርነት ማሕበረሰቦች የሚሆኑ ተመሳሳይ የአስተሳሰብ ማዕቀፎች እና ውጤቶች አሏቸው። በግጭት እና ድሕረ ግጭት ወቅቶች የሕግ የበላይነት መኖር “አለበት” ሲባል፣ ያለፉትን ጨቋኝ መንግስታት ማፈራረስ፤ የጦር ወንጀሎች ከፈጠሯቸው ጠባሳዎች መፈወስ እና የፍትሕ ተቋማትን መመስረት ማለት ነው። እነዚህም ከዓለምአቀፍ ሕጎች እና የሰብዓዊ መብት ድንጋጌዎች ጋር ስሙም መሆን ይኖርባቸዋል። በተመሳሳይ ሁኔታ የሕዝብን አመኔታ ዳግም መፍጠር እና የሲቪክ ማሕበረሰቡን ማጠናከር ከእነዚሁ ጋር ተካታች ናቸው። የሽግግር ፍትሕ ያለፉት፣ በጨቋኙ አገዛዝ የተፈጸሙ ወንጅሎች እና ነውጠኛ የፖለቲካ ስርዓት ላይ ትኩረቱን አድርጎ ይሰራል። የሰብዓዊ መብቶች ጥሰት እና አምባገነን ስርዓቶች ስልጣን ላይ እያሉ፣ ጦርነት እና ግጭቶች አይቀሬ ናቸው። እንደእነዚህ ያሉ ጨቋኝ አገዛዞች ሲሸነፉ፣ የሚከተሉት ጥያቄዎች መነሳታቸው አይቀርም፦
• አገሪቷን እና ማሕበረሰቡን እንዴት መልሶ መገንባት ይቻላል? እና
• እንዴት ያለፉትን ኢ-ፍትሐዊ ድርጊቶች ድግግሞሽ መከላከል ይቻላል?
ለእነዚህ ጥያቄዎች ከሚሰጡ ምላሾች አንደኛው የሕግ የበላይነትን መልሶ ማቋቋም ነው። ይሁንና በጦርነት፣ በግጭት ወይም በጨቋኝ አገዛዝ የደቀቁ ማሕበረሰቦች ውስጥ የሕግ የበላይነትን ማስፈን ቀላል ስራ አይደለም። በቁጥር በርካታ የሚሆኑ ብዥታዎች እና ተግዳሮቶች በሂደቱ ውስጥ አሉ። ከጦርነት ማብቃት ወይንም ከአንድ ጨቋኝ መንግስት ውድቀት በኋላ፣ ጠንቀኛውን የኋላ ታሪክ ምን ማድረግ እንደሚቻል የሚነሳው ጥያቄ በጣም አስፈላጊ ነው። በተመሳሳይ ጊዜ እጅግ መራር ከሆኑ ጥያቄዎች መካከል፣ አንዱ ነው። በዚህ አውድ ከሄድን የሚከተለው ጥያቄ ይቀርባል። የሕግ የበላይነትን ወደ ቦታው ለመመለስ ጠንቀኛውን የኋላ ታሪክ መመርመር ምን ጥቅም ይሰጣል? ወይም ማሕበረሰቡን ያለፈውን ታሪክ እንዲመለከት መግፋት ለአዲስ ግጭቶች እና ችግሮች መፈጠር ክፍተት ይፈጥር ይሆን? ከጠንቀኛው የኋላ ታሪክ ጋር ሊኖር የሚገባው ግንኙነት የሕግ የበላይነት ለማስፈን ከሚያስፈልጉ ቁልፍ ነጥቦች አንደኛው መሆኑን ልምዶች እና አመክንዮ በጋራ ያሳያሉ።
የሽግግር ፍትሕ ከሕግ የበላይነት ጋር መሳ ለመሳ ላይሄዱ ይችላሉ። ምክንያቱም የሕግ የበላይነት ኋላ ተኮር ፍትሕ ላይ መሰረቱን የጣለ ይሆናል። ግን ይህን መሰሉ ፍትሕ ከአስከፊ ጦርነት እና ግጭት ለወጡ ማሕበረሰቦች የወደፊቱን አቅጣጫ የሚተልም ብቸኛ መንገድ መሆኑ የተረጋገጠ ነው። ያለፍትሕ ሰላም አይኖርም። እንደብቸኛ መንገድ የሚታሰበው አጠቃላይ የሆነ የሽግግር ፍትሕ ስትራቴጂ የሕግ የበላይነትን መልሶ ወደ ማረጋግጥ ጉዞ አገሪቷን ሊያሳልጥ ይችላል። እንዲሁም በተወሰነ መጠን ዲሞክራሲ እና ዘላቂ ሰላምን የማስፈን ዕድል አለው።
ሕግ የፍትሕ ስርዓቱ አንድ አካል ነው። ይህም አስተማሪ ቅጣቶችን በመጠቀም፣ የመከላከል እና የምርመራ ሒደቶች ላይ ያተኩራል። ሕጉ በራሱ ኢ-ፍትሐዊ ሊሆን ይችላል። ምክንያቱም የሕጉ አርቃቂዎች ሕገ ወጥ ወይም ስሁት ዕይታ ያላቸው ከሆኑ፣ ፍትሐዊነት ይዛባል። ሰብዓዊነት እና ሞራላዊ እሴት የሚፈልጉትን ያህል ፍትሐዊ ብይን የመስጠት ዕድሉ ዝቅተኛ ይሆናል።
ማርቲን ሉተር ኪንግ እንዲህ ሲል ተናግሮ ነበር፣
“የሰውን ልጅ ሰብዓዊነት ከፍ የሚያደርግ ማንኛውም ሕግ፣ ፍትሐዊ ነው። የሰውን ሰብዕና የሚያቃልል ማንኛውም ሕግ ደግሞ ኢ-ፍትሐዊ ነው። ሁሉም ከፋፋይ ዓዋጆች ኢ ፍትሐዊ ናቸው። ምክንያቱም ከፋፋይነት የሰውን ስሜት የሚያዛባ እና ሰብዕናን የሚደመስስ ነው። የክፍፍል ዓዋጆቹ ሰለባ የሆኑ ሰዎች ላይ የተሳሳተ የበታችነት ስሜትን ይፈጥራል። ሕጉ ኢ ፍትሐዊ ከሆነ፣ አንድ ሰው ሕጉን ያለማክበር ብቻ ሳይሆን ለሕጉ ያለውን እምቢተኝነት የማሳየት መብት አለው።”
ከኢትዮጵያ ጉዳይ ጋር አስተሳስረን ካየነው፣ ፋኖ የሚዋጋው ሕገ ወጥ የሆነን ሕግ የሚተገብረውን አገዛዝ ነው። ስለዚህ ትግሉ ፍትሐዊ ነው።
አጸፋዊ ፍትሕ (Retributive Justice) ማለት በአንድ ፍትሐዊ ሕግ ስር የሚከወን የፍትሕ ዓይነት ነው። እንዲህ ያሉ ሕጎች ትኩረታቸው ወንጀለኞችን መቅጣት ላይ ነው። በኢ-ፍትሐዊ ሕግ ስር፣ የተወሰኑ ወንጀለኞች ያለምንም ቅጣት ታልፈው በሰላም እንዲኖሩ ይደረጋል። ሆኖም ግን በፍትሐዊ ሕግ ስር፣ ወንጀለኞች በፈጸሙት የወንጀል ድርጊት ልክ ቅጣት ይሰጣቸዋል። ይህም “አጸፋዊ ፍትሕ” ይባላል። አጸፋ ማለት በምላሽ ወይም ብቀላ እሳቤ ላይ የተመሰረተ ነው። በተጨማሪም፣ መጽሐፍ ቅዱስ ወይም ቁርዓን ውስጥ እንደሚጠቀሱ የፍትሕ አባባሎች ሁሉ፣ በዕኩልነት እና ቀጥተኛ ምላሽ ላይም መሰረቱን ጥሏል። ይኸውም “ዓይን ያጠፋ፣ ዓይኑ ይጥፋ” ዓይነት፣ የወንጀለኛን ዓይን የሚጎለጉል ተግባር ነው። ለወንጀሉ ተጎጂዎች የሚያበረክተው አስተዋጽዖ እጅጉን አናሳ ነው።
በአጸፋዊ ፍትሕ መሰረት፣ የወንጀል ድርጊት እና የወንጀል እሳቤ ለተመጣጣኙ ቅጣት አስፈላጊ ቅድመ ሁኔታዎች ናቸው። አጸፋዊ ፍትሕ ብቸኛ ትኩረቱ ቅጣት ላይ ነው። ወደፊት ሊፈጸሙ የሚችሉ ወንጅሎችን መከላከል ወይም ወንጀል ፈጻሚዎችን በቅጡ ማረም ላይ ያለው ትኩረት እምብዛም ነው። ይልቁንም ወንጀለኞቹ ላይ የሚጣለው ቅጣት ሌሎች ሰዎች ወንጀሎችን ከመፈጸም ሊያቅባቸው “ይችላል” የሚል ዕይታ አለው። ዘግይቶም የማገገሚያ ፍትሕ (Restorative Justice) ለአጸፋዊ ፍትሕ አንድ አማራጭ ሆኖ ቀርቧል።
የማገገሚያ ፍትሕ (Restorative Justice)
የማገገሚያ ፍትሕ (Restorative Justice) ብዙውን ጊዜ የሚያገለግለው ለትንንሽ ወንጀሎች ነው። በሰብዓዊነት ላይ ለተፈጸሙ ወይም በሕዝብ ላይ ለደረሱ የተለያዩ ወንጀሎች አያገለግልም። የማገገሚያ ፍትሕ ተጎጂዎች እና ወንጀል ፈጻሚዎች እንዲወያዩ ያደርጋል። በወንጀል ድርጊቱ ሳቢያ የደረሰውን ጉዳት፣ እንዲሁም የተጎጂዎችን ሁኔታ፣ ፍላጎት እና ዕይታ ግምት ውስጥ ያስገባል። ይህ ሂደት ተጎጂ እና ወንጀለኛን በማስታረቅ ወይም ተጎጂዎችን፣ ወንጀል ፈጻሚዎችን፣ ቤተሰቦቻቸውን፣ ጓደኞቻቸውን እና ሌሎች የማሕበረሰቡን አባላት ያጠቃለለ የገጽ ለገጽ ኮንፈረንስ ማከናወንን ይጨምራል። የማገገሚያ ፍትሕ የወንጅል ፍትህ ሂደት ውስጥ ሊኖር ይችላል። ከቅድመ እስር እስከ ድሕረ ብይን ድረስ ይሳለጣል። በእስር ቤቶች እና ማሕበረሰቦች ባሉ ሁኔታዎች ውስጥ የሚከናወንበት ዕድልም አለ።
የማገገሚያ ፍትሕን ተከትሎ፣ የፍርድ ቤት ዳኞች የአንዳንድ ወንጀለኞች የቅጣት ብይንን ቀለል ሊያደርጉ ይችላሉ። ይሁን እንጂ ለተጎጂው በወንጀል ድርጊት ምክንያት ያጣውን የሰውነት አካል ተመላሽ ማድረግ የሚቻል አይደለም። ወይም በጣም ከሰብዓዊነት በራቀ መንገድ ክብረ ንጽህናዋ ለተገፈፈባት ሴት ካሳ መክፈል ያዳግታል። ብልቱ ላይ የፕላስቲክ ውሃ መያዣ ለቀናት ያህል የተንጠለጠለበትን፤ ወይም በጭካኔ ቶርቸር የተፈጸመበትን ሰው በካሳ ክፍያ እንዲያገግም ማድረግ ይከብዳል። እነዚህን ሁለት ሁኔታዎች በማምጣት፣ ተጎጂው ወንጀለኛውን ‘ይቅር’ እንዲለው መሞከር የማይታሰብ ነው። ያለምንም ፍትሕ እነዚህን ሁለት ማሕበረሰቦች አብረው እንዲኖሩ ማድረግ በራሱ ወንጀል ነው። ምንም ዓይነት ነገር ቁስላቸውን፣ ሕመማቸውን ወይም ጥላቻቸውን ሊቀርፈው አይችልም፤ ያለፍትሕ። ሕዝብን ያለፍትሕ ስለይቅር ባይነት እና ምክክር መስበክ ተቀባይነት አይኖረውም። ሕዝቡ በውስጡ የተሸከመው ጥላቻ አንድ ቀን መፈንዳቱ አይቀርም። በዚህም ሰዎች ፍትሕን በራሳቸው መንገድ ወደማግኘት ሊሄዱ ይችላሉ።
ከአጸፋዊ ፍትሕ ጋር ሲነጻጸር፣ የማገገሚያ ፍትሕ ወንጀልን በአንክሮ የሚመለከተው ሰዎች ላይ ያተኮረውን ጥሰት እና ግንኙነታቸው ላይ ነው፤ የሕግ ጥሰትን በማስቀደም፣ የተጎጂውን ሁኔታ ከመዳኘት ይልቅ። የማገገሚያ ፍትሕ ዓላማ ጥፋተኛን ለይቶ የቅጣት ብይን ማሳለፍ አይደለም። ግዴታዎችን በመለየት እና በጉዳዩ ላይ ተሳታፊ የሆኑ ሰዎችን ፍላጎት አውቆ ፈውስን መፍጠር ነው። በተጨማሪም፣ የማገገሚያ ፍትሕ በግጭቱ ውስጥ የተሳተፉ ባለድርሻ አካላትን በማካተት፣ ግዴታዎችን እና መፍትሔዎችን ለይቶ፣ ውይይት እና የጋራ ስምምነት እንዲኖር ይሰራል፤ የጋራ አሸናፊነት እንዲሰፍንም ያደርጋል። ይህም የፍትሕ ሂደቱ ልክ በወንጀለኞች እና የአገሪቱ ሕግ መካከል እንዳለ ግጭት (በአብዛኛዎቹ ጉዳዮች ይህ ሂደት የአንዱን አሸናፊነት፣ በሌላው ተሸናፊነት የሚያረጋግጥ ውጤት ያመጣል) አስመስሎ ሳይመለከት ማለት ነው። በገንዘብ እና እስራት ቅጣቶች ወንጀለኞችን ከመቅጣት ይልቅ፣ የማገገሚያ ፍትሕ ወደ ማሕበረሰቡ ተቀላቅለው መደበኛ ሕይወታቸውን እንዲቀጥሉ መደላድል ይፈጥራል። አጠቃላይ ፈውስ እንዲመጣ ከተፈለገ፣ ሰዎች የራሳቸውን የጉዳት ታሪኮች መናገር እና የሌሎችንም ታሪኮች ለማዳመጥ መቻል አለባቸው። የድርድር እና የንግግር ዘዴዎችን ተጠቅሞ፣ የሕዝብን ይፋዊ የግለ ሂስ እና ይቅርታ ንግግሮችን የሚያስተናግድ ምሕዳር መፍጠር ይቻላል። አሁንም ያልተፈቱ የግጭት መንስዔዎችን ለማወቅ፣ ብሎም በመጪው ጊዜ የሚከሰቱ ወንጀሎችን ለመከላከል ዕድሉን ያመቻቻል። ግን አጽንዖት የሚሰጠው ጉዳይ ቢኖር፣ የማገገሚያ ፍትሕ የወንጀለኛ መቅጫ ፍትሕን ተክቶ ካገለገለ፣ ስሕተት መሆኑን ነው። ያለፍትሕ ይቅርታ ሊኖር አይገባውም፤ አያስፈልግምም። ፍትሕ ጥፋተኛውን ወይም ንጹሁን የሚለየው በወንጀለኞች ቃላት ላይ ተንተርሶ አይደለም። በሕግ ሂደት ነው ነገሩ ተጣርቶ የሚረጋገጠው። አንዴ ፍትሕ ከተረጋገጠ፣ አንደ አገር፤ እንደማሕበረሰብ እና እንደግለሰቦች ወደፊት የመጓዙን ሂደት በሽግግር ፍትሕ በኩል ማስኬድ ይቻላል።
የሽግግር ፍትሕ (Transitional Justice)
የሽግግር ፍትሕ በውስጡ የሕግ እና ከሕግ ውጭ የሆኑ አካሄዶችን ያካተተ ነው። እነዚህም ክሶች፣ ፍትሕ፣ ካሳዎች፣ ዕውነት ፍለጋ፣ ተቋማዊ ለውጥ ናቸው። ወይም ከተጠቀሱት ጋር የሚመሳሰሉ ጥረቶች ቅልቅልም ሊሆን ይችላል። የትኛውም ቅልቅል አካሄድ ይመረጥ፣ ከዓለም አቀፍ የሕግ መመዘኛዎች እና ግዴታዎች ጋር ሳይቃረን መተግበር አለበት። የሽግግር ፍትሕ ከፖለቲካዊ ሽግግር በኋላ ብቻ ነው ሊከወን የሚችለው። ለተፈጸሙ ወንጀሎች እና ኢ ፍትሐዊ ድርጊቶች ሃላፊነት የሚወስድ የፖለቲካ ስርዓት በልለበት ሁነታ ይህ ሊተገበር አይችልም። ለተፈጸሙ ወንጀሎች ወይም ወንጀሎቹ እንዲፈጸሙ ሁኔታዎችን አመቻችቶ ተጠያቂ የሆነው አገዛዝ ከስልጣኑ ሲለቅ ነው አካሄዱ ሙሉ በሙሉ የሚተገበረው።
“የሽግግር ፍትሕ ማለት ለተቀናጁ ወይም መጠነ ሰፊ ለሆኑ የሰብዓዊ መብት ጥሰቶች ምላሽ የሚሰጥ ሂደት ነው። ለተጎጂዎቹ ዕውቅና ይሻል። የሰላም፣ የምክክር እና የዴሞክራሲ ዕድሎች እንዲስፋፉ ይጥራል። የሽግግር ፍትሕ የተለየ ቅርጽ ያለው የፍትሕ ዓይነት አይደለም። ግን ከከፍተኛ የሰብዓዊ መብት ጥሰቶች የመሸጋገሪያ ጊዜ ውስጥ ላሉ ማሕበረሰቦች ታስቦ የሚተገበር ነው። በአንዳንድ አጋጣሚዎች እነዚህ ለውጦች በድንገት ዕውን ይሆናሉ። በሌሎች ደግሞ ከበርካታ አስርት ዓመታት በኋላ ሊከሰቱ ይችላሉ።”2
ይህ አንቀጽ የተወሰደው የተባበሩት መንግስታት ድርጅት ዋና ጸሐፊ የሽግግር ፍትሕ እንዴት መታየት እንዳለበት ካወጡት መምሪያ ነው፣3
“የሽግግር ፍትሕ ሂደቶች እና ዘዴዎች በፖለቲካ ክፍተት ውስጥ ሊሰሩ አይችሉም። ነገር ግን ብዙውን ጊዜ የሚታቀዱት እና የሚተገበሩት በድሕረ ግጭት ያልተረጋጋ እና የሽግግር መቼት ባለባቸው አካባቢዎች ነው። ተመድ የፖለቲካ ሁኔታውን እና የሽግግር ፍትሕ ዘዴዎች የሚያመጧቸውን ውጤቶች በጥብቅ ማጤን አለበት። ከቻርተሩ ጋር ስሙም በመሆን፣ ተመድ ተጠያቂነትን፣ ፍትሕን እና እርቅን በማንኛውም ጊዜያት ይደግፋል። ሰላም እና ፍትሕ መረጋገጥ ያለባቸው እርስ በርስ የሚደጋገፉ አስፈላጊ ነገሮች እና በሂደቱ የሚያጋጥሙ ተግዳሮቶች ታሳቢ በማድረግ ነው። ለተመድ የሚቀርበው ጥያቄ ተጠያቂነት እና ፍትሕን ስለመሻት መሆን የለበትም። ይልቅስ መቼ እና እንዴት የሚለው ጉዳይ ነው መሆን ያለበት። እንደዚህ ያሉ እርምጃዎች የተፈጥሮ እና የጊዜ ጠገግ፣ ከሁሉም በፊት መጀመሪያ መቀየስ ያለበት በዓለምአቀፍ የሕግ ግዴታዎች ውስጥ ታይቶ ነው። እንዲሁም ብሔራዊ ዓውዶችን እና የብሔራዊ ባለድርሻ አካላት፣ በተለይም የተጎጂዎች ዕይታዎችን ከግምት ውስጥ ማስገባት ይገባል። ብሔራዊ ሁኔታዎች ዕድል በማይፈጥሩ አጋጣሚዎች ወይም የሽግግር ፍትሕ ዕርምጃዎቹ ውጤታማ እንዳይሆኑ በሚያደርጉ ምሕዳሮች፣ ተመድ ውጤታማ አሰራሮች እና ሂደቶች መሰረት እንዲይዙ እና እንቅስቃሴዎችም እንዲጠናከሩ ድጋፍ ያደርጋል። እነዚህም ብሔራዊ ባለድርሻ አካላት የሽግግር ፍትሕ ዕርምጃዎችን ተረድተው ፍላጎት እንዲያሳድሩ የሚያስችል ውይይትን ያካትታሉ። ተመድ በዘር ማጥፋት፣ በጦር ወንጀሎች፣ በሰብዓዊነት ላይ በተፈጸሙ ወንጀሎች እና የገፍ ሰብዓዊ መብት ጥሰቶች ተጠያቂነትን ለሚያለባብሱ የሰላም ስምምነቶች ዕውቅና ሊሰጥ አይችልም። ይልቁንም በድሕረ ግጭት እና የሽግግር ጊዜ ላይ ለተጠያቂነት እና ለሽግግር ፍትሕ ዕርምጃዎች ቦታ የሚሰጡ የሰላም ስምምነቶችን መደገፍ ይኖርበታል።”
ዕርቅ
የማሕበረሰብ አቀፍ ዕርቅ እና ዘላቂ ሰላም ቀዳሚ ግብ ሊሳካ የሚችለው በስፋት “የዕውነት እና ዕርቅ ኮሚሽን” በተባለው፣ በተግባራዊ አሰራሩ ደግሞ ከላይ “የዕውነት፣ ፍትሕ፣ ካሳ እና ዕርቅ ሂደት” ተብሎ የተገለጸው ነው። የዕውነት፣ ፍትሕ፣ ካሳ እና ዕርቅ ሂደት የሽግግር ፍትሕ አንደኛው አንኳር ክፍል ሲሆን፣ ከአንድ የፖለቲካ ስርዓት ወደ ሌላኛው ሽግግር በሚፈጸምበት ወቅት ይከናወናል። አጸፋዊ ፍትሕ የሚያተኩረው በወንጀል ድርጊቶች ተባባሪ የሆኑ ግለሰቦችን በመክሰስ ላይ ነው። የሽግግር እና የማገገሚያ ፍትሕ ደግሞ በተጎጂዎቹ ፍላጎቶች፣ የግጭት መሰረታዊ መንስዔዎች እና ወንጀል ፈጻሚዎቹ ከማሕበረሰቡ ጋር አዋሕዶ ዳግም እንዲቋቋሙ የሚያስችል ዕድሎችን ማመቻቸት ላይ ያተኩራል። የዚህ ዓይነት ፍትሕ ወንጀሎች ዳግም እንዳይከሰቱ መከላከል ነው። የመከላከል ስልቱም ወንጀለኞችን በመቅጣት እና የተወሰኑትን ደግሞ መልሶ ማቋቋም ነው። እንዲሁም ሕዝቡን ስለሰላማዊ አብሮ መኖር ማስተማር ላይ የተንተራሰ ይሆናል።
ቀዳሚ ዓላማዎቹ የሕጋዊነትን ወይም የሕግ የበላይነት ዕሴትን ማስተዋወቅ እና ጉዳዩን እንዲጠናቀቅ ማድረግን የሚያካትት ነው። ተጎጂዎቹ እና ወንጀለኞቹ ከተስማሙ፣ ሁሉንም ዕውነት እንዲፈልጉ እና የዕርቅ ሂደቱን እንዲጀምሩ ውይይት ማዘጋጀት ይችላሉ። ነገር ግን አገሪቱ የእርስ በርስ ሰላም ተረጋግጦባት፣ በአንድነት እና በሕብር እንድትጓዝ፣ ከየትኛውም አማራጭ በፊት ፍትሕ መቅደም ይኖርበታል። ማንም ዜጋ እንዲዋደድ እና እንዲታረቅ ሊገደድ አይገባውም። እነዚህ ግላዊ ምርጫዎች ናቸው። ነገር ግን የሕግ የበላይነት ሰዎችን በሌሎች፣ በፍቅር፣ በይቅር ባይነት እና በዕርቅ በማያምኑ ወገኖች ከመጠቃት እንዲጠበቁ ያደርጋል።
“ይቅር ባይነት ውስጣዊ ሂደት ነው። ሂደቱም በመጎዳት፣ ምን እንደተፈጠረ ግንዛቤ በማግኘት፣ የደህንነት ስሜት ዳግም በመፍጠር እና ክሕደትን ንቆ በማለፍ የሚሳለጥ ነው። አጥቂው ወገን በግድ የሂደቱ አንድ አካል መሆን አይኖርበትም።” 4
በሌላ በኩል፣ ዕርቅ የእርስ በርስ ሂደት ሆኖ፣ በአጥቂና በተጠቂ መሀከል ምን እንደተፈጠረ፣ ስላጋጠሙ ታሪኮች፣ ግለ ሂስን ማዳመጥንና መተማመንን ዳግም ስለቀጣይ አብሮ መኖር ጅማሮ ዙሪያ ውይይት ይደረግበታል። በጣም ውስብስብ ሂደት ነው። ከይቅር ባይነት ተሻግሮ የሚጓዝ ነው። “ይቅር ባይነት የብቻ ስራ ነው። ዕርቅ ደግሞ የጋርዮሽ ስራ ነው” ሰዒድ ስሜዴስ አንድ ጊዜ እንደተናገረው፣ “ለይቅር ባይነት አንድ ሰው ይበቃል። እንደገና አንድ ለመሆን ደግሞ ሁለት ሰዎች ያስፈልጋሉ”
“ሕይወቱ ያለፈን ሰው ይቅር ማለት ይቻላል፤ ወይም ሌላ ጊዜ የማታየውን ሰው፣ ወይም ይቅርታ ለማለት ምንም ፍላጎት የሌለውን ሰው ይቅርታ መጠየቅ መንፈሳዊ ካልሆነ ለኑሮ ትርጉም የለውም። ስለዚህ ይቅርታዎች አስፈላጊ አይደሉም። ግን ዕድሉ ሲፈጠር፣ እንደ ሁነታው ረዳት ሊሆኑ ይችላሉ።” 5
ሕዝቦች የሚመሩት በሕግ የበላይነት እንጂ በሰዎች ምኞት አይደለም። ቅቡል የሆነ የሕግ የበላይነት በሕግ ከለላ ስር፣ ማሕበረሰቡ ራሱን በራሱ የማስተዳደር ዕሳቤ ላይ የተመሰረተ ነው። በግጭት እና ረሃብ ውስጥ ያሉ፣ ትልቅ የፖለቲካ ለውጦችን በሚሹ እንደኢትዮጵያ ባሉ አገራት፣ ቅቡልነት ያለው የሕግ የበላይነት የለም። የየአገራቱ መንግስት መሰረታዊ ለውጦችን ለመፍጠር ሕጋዊነት የላውም። ምክንያቱም የችግሩ አንድ ተካፋይ እና ክፍል ነውና። መንግስታት የሰብዓዊ መብቶች ጥሰቶችን
መከታተል ሃላፊነት አለባቸው። ግና ይህንን ለማድረግ አቅም ወይም ፈቃደኝነት ከሌለ፣ ብሔራዊ ውይይትን መሰብሰብ እና የመከታተልና መሰረታዊ የሰብዓዊ መብት መርሆዎችን የማስጠበቅ ሃላፊነት በዓለም አቀፍ ሕግ መሰረት ለተዋቀሩ ተቋማት ሊሰጣቸው ይገባል። ከእነዚህም ውስጥ ዓለምአቀፍ የወንጀለኞች ፍርድ ቤት (ICC) አንደኛው ሊሆን ይችላል።
“ዓለም አቀፍ የወንጀል ፍርድ ቤት (ICC) ከዚህ በኋላ ተመስርቷል። ቋሚ ተቋም ሆኗል። እናም፣ በዚህ ድንጋጌ እንደቀረበው፣ እጅግ ከፍተኛ እና ዓለም አቀፋዊ ትኩረት የሚስቡ ወንጀሎችን የፈጸሙ ሰዎች ላይ ብይን የማስተላለፍ ስልጣን አለው። ከአገራት የወንጀል ብይኖች ጋር የተስማማ መሆን አለበት።
ብይን የማስተላለፍ እና የፍርድ ቤቱ አጠቃላይ እንቅስቃሴ የሚመራው በዚህ ድንጋጌ ውስጥ በተቀመጡ መመሪያዎች ነው።” (2002)
በዕውነት እና ዕርቅ ኮሚሽን ላይ ከነበሩ ልምዶች የተገኙ ተመክሮዎች
በዚህ ሂደት ከተጓዙ አገራት መካከል፣ ሩዋንዳ፤ ዴሞክራትክ ሪፑብሊክ ኮንጎ፤ የቀድሞዋ ዩጎዝላቪያ፤ ሱዳን፤ ኬንያ፤ ላይቤሪያ እና ማያንማር ተጠቃሽ ናቸው። በተለይም፣ በነውጠኛው የድሮ ሁኔታ መካከል ሆኖ የተከፋፈለ ማሕበረሰብ፤ የጥንት እና የአሁን ታሪኩን አበክሮ በማጥናት፣ ወደፊት ለመጓዝ አቅጣጫ እንዴት ማስቀመጥ እንደቻለ ማሳያ የሚሆነው ከ25 ዓመታት በፊት የደቡብ አፍሪካ የዕውነት እና ዕርቅ ኮሚሽን፣ በመቀጠልም ሩዋንዳ እና ላይቤሪያ ላይ በየአገራቱ የተካሄደው ስራ ነው። በመላው ዓለም ሌሎች ጥረቶች እንዲደረጉም መነሻ ሆነዋል። እነዚህ አገራት ውስብስብ በሆኑ ያለፉ ታሪኮቻቸው መሃል ተረማምደው፣ በጉዳዩ ላይ በመስራት በጊዜ ሂደት ትምሕርት ቀስመዋል። የወደፊቷ ኢትዮጵያ ዕጣ በእነዚህ እና ሌሎች አገሮች ባለፉበት ሁኔታ ጋር የተመሳሰለ ይሆናል። ሂደቱ የሚመረኮዘውም በዕውነታ፣ በፍትሕ፣ በካሳዎች እና በዕርቅ ላይ ነው። የዚህ ሂደት ረቂቅ ሰነድ በቅርቡ ባሳተምኩት መጽሐፌ ውስጥ የሚገኝ ነው።
የደቡብ አፍሪካው የዕውነት እና ዕርቅ ኮሚሽን የሂደቱ ውጤት ነው። ይህም “አዝጋሚ ዲሞክራሲ የማስፈን ሂደት” ወይም “የድርድር ስምምነት” ሊባል የሚችል ነው። ቀደም ሲል የነበሩት መሪዎች ሰላማዊ ሽግግር እንዲደረግ የሚያስችል ዋስትና በማረጋገጥ ሚናቸውን ተወጥተዋል። ከዚሁ ጋር በተያያዘ የወደፊት ሰላም እና መረጋጋት ለማረጋገጥ ሲባል አጸፋዊ ፍትሕ የሚቀርበት ዕድልም አለ። ይሁን እንጂ ከዚህ ቀደም ፍትሕ እና ካሳ አለመሞከራቸው ተፈላጊውን ውጤት እንዳይገኝ አድርጓል። የደቡብ አፍሪካ የዕውነት እና ዕርቅ ኮሚሽን፣ በሕዝቡ መካከል ሰላም እና ዕርቅ በማምጣቱ ረገድ ውጤታማ እንዳልሆነ፣ እንደእኔ ዕይታ እና እዚያች አገር የመኖር ዕድል እንደገጠማቸው በርካታ ሰዎች፣ ቁጥሩ በማይናቀው የማሕበረሰብ ክፍል ዘንድ ዕምነት አለ። ደቡብ አፍሪካ በዓለም እጅግ በጣም ዕኩልነት ያልሰፈነባት አገር እንደነበረች፣ አሁንም እንደዚያው አለች። ንዴት እና ተቃውሞ አደገኛ ደረጃ ላይ ከደረሰባቸው እና ወንጀል ካገረሸባቸው አገራት መካከል አንዷ ነች። ነገር ግን ሕዝቡ ሃሳብን በነጻነት የመግለጽ ሙሉ መብት አለው። እንዲሁም ሰላማዊ ሰልፍ የማድረግ፣ የመጻፍ እና ቅሬታን በተለያዩ መልኮች የመግለጽ መብት ተጎናጽፏል። መንግስት ቅሬታዎችን ሁሉ ያዳምጣል፤ ሆኖም የተፈለገውን ለውጥ ማምጣት አልቻለም። ደቡብ አፍሪቻ በቅርቡ ደሞክራሲያዊ ሰላማዊ ብሂራዊ ምርጭ አካሂዳለች፤፤ ሆኖም ስር የሰደደውን ከ አፕርታይድ የትወረስውን የእኩልነት ጥያቂ ለመምለስ ባለመቻሉ ደቡብ አፍሪካ የፖልቲካ ቀውስ ላይ ትገኝአለች፤፤ ይህ የሆነው በተጠናከሩ የዕኩልነት ዕጦቶች፣ ፖሊሲዎች እና የአድልዎ አመለካከቶች ሳቢያ ነው። የእርቅ ኮሚሽኑ ፍኖተ ካርታ ሊያዘጋጅ ይገባው ነበር። በፍኖተ ካርታው መሰረት፣ ከላይ የተጠቀሱት፤ አስፈላጊ ለውጥ እንዲደረግባቸው ጥያቄ የቀረበባቸው ችግሮች ትኩረት አልተሰጣቸውም። ያለምንም ፍኖተ ካርታ፣ ደቡብ አፍሪካ በተጠቀሱት ችግሮች ላይ ተዓምራዊ ለውጦች እስካልተደረጉ ድረስ፣ ድንገት ሊፈነዳ የሚችል፣ የተበጣጠሰ ዴሞክራሲ የሰፈነባት አገር ሆናለች። የዕውነት እና ዕርቅ ኮሚሽን ፍትሕም ሆነ ዕርቅ አላሳካም። በዕርቅ እና ፍትሕ መካከል ልከኛ የሆነ ሚዛናዊነትን ለማምጣት አልቻለም።
ዊኒ ማንዴላ አንድ ጊዜ ስለ ደቡብ አፍሪካ የዕውነት እና ዕርቅ ኮሚሽን እንዲህ ብላ ተናግራ ነበር፣
“ይህን የዕውነታ እና ዕርቅ ጨዋታ ተመልከቱት እስኪ፤ ከዚህ ጨዋታ ጋር መስማማት አልነበረበትም።’ ቁጣዋ ያተኮረው ማንዴላ ላይ ነበር። ‘ዕውነትን ማወቅ ብቻ ምን ጥሩ ነገር አደረገ? ማንኛውም ሰው የሚወደው ወዳጁ እንዴት እንደተገደለ ወይም እንደተቀበረ ማወቁ ብቻ እንዴት ይጠቅመዋል? ነገሩን ሁሉ ወደ ሃይማኖታዊ ሰርከስ የቀየረው ቄስ ዴዝሞንድ ቱቱ ነው”6 አለ ፍርድና ካሳ እውነትን መናገርና ይቅርታ መጠየቅ ብቻ ለተጎዳው ህዝብ የሚፈይደው የለም ለማለት ነው።
“የሽግግር ፍትሕ” የሚለውን ቃል ወደ ዓለም መድረክ ያመጣችው ደቡብ አፍሪካ ነች። ይህም የሚያሳካውን ግብ በእጅጉ የለየ የማገገሚያ ፍትሕ ዓይነት ነው። ግቡ ዘላቂ ሰላምን መፍጠር ነው። የዕውነት እና ዕርቅ ኮሚሽን ይፋዊ ትዕምርት ቄስ ዴዝሞንድ ቱቱ ናቸው። የማገገሚያ ፍትሕን ዕሳቤ ለሚጠራጠሩ ወገኖች “ፍትሕ አለ. . .ወንጀለኞች ከቅጣት ነጻ አይደሉም. . .በይፋ መናዘዝ አለባቸው” ሲሉ አረጋግጠው ነበር። ይሁንና መናዘዝ ብቻውን ምሕረት የሚያስገኝ አይደለም በማለት ተናዛዦች በቅን መንፈስ ለሂደቱ አስተዋጽዖ ማበርከት እንዲአደርጉ ተድርጎአል። የሚያስፈልጉ አጠቃላይ ወንጀሎች በተመልከተ መረጃዎችን እንዲአስረክቡ ተደርጎአል። 6 የዕውነት እና ዕርቅ ኮሚሽን ያደረጋቸው የማገገሚያ ፍትሕ ጥረቶች ደቡብ አፍሪካውያንን በግለሰብ፤ አገሪቱን በአጠቃላይ ደረጃ ወደፊት እንዳራመደ አጠያያቂ አይደለም። ሰዎች ታሪካቸውን ተናግረው፣ ሕሊናቸውን ንጹህ አድርገዋል። በዕውነታ ውስጥ ሰላምን ፈልገዋል። አንድ ደቡብ አፍሪካዊ የታሪክ ምሁር እንዳለው፣ “የትኛውም ዓይነት ተዓምር አገሪቱን ሊፈውስ አይችልም። ነገር ግን ለመጀመሪያ ጊዜ ያ ሁሉ ሰው የማቀቀበት ሕመም ታልፎ ወደፊት መመልከት ተችሎ ነበር። እንደአገር ዕውነታው ባይነገር፣ በጣም ደሃ እንሆን ነበር። የታሪካችን ወሳኙ ክፍል ይህ እንደነበር አምናለሁ”7
በሺህዎች የሚቆጠሩ ተጎጂዎች እና ወንጀለኞች ሃሳቦቻቸውን አቅርበዋል። ሁሉም በአንድ ወገን የቆሙ አልነበሩም። የአፍሪካ ብሔራዊ ኮንግረስ (ANC) ትግል ሕጋዊ እንደሆነ ተረጋግጦ ነበር። ግን በዚያ ትግል ስም የተፈጸሙ አንዳንድ ድርጊቶች ግን ሕጋዊ አልነበሩም። አልቤ ሳክስ የተባለ የቀድሞ የANC አባል እና ኋላ ላይ የፍርድ ቤት ዳኛ የሆነ ግለሰብ እንዲህ ያለ ምልከታ አለው፣
“አፅያፊ ነገሮችን የሰሩ ሰዎችን በማጋለጡ በኩል፣ ለአገዛዙ ወግነው በነበሩ ሰዎች በኩል ብቻ መሆን የለበትም። የANC – እኔ አባል የሆንኩበት ድርጅት ማለት ነው – አባላትም ጭምር መካተት አለባቸው። መጥፎ ነገሮችን ፈጽመናል። እነዚያን ለማንጻት መጣር ነበረብን” 8 የኮሚሽኑ ስራ ምክረ ሃሳቦችን በማቅረብ ተደመደመ። “ለተጎጂዎች የገንዘብ ካሳ ለመስጠት የሚያግዙ የተለዩ መመሪያዎች፣ ከ300 በላይ ሊከሰሱ የሚገባቸው የአፓርታይድ ተባባሪዎች ስም ዝርዝር እና በአገር አቀፍ ደረጃ አጠቃላይ የሆኑ፣ ክብርን ለመመለስ የተጠኑ ዕርምጃዎችን መውሰድ በምክረ ሃሳቦቹ ውስጥ የተካተቱ ተግባራት ናቸው። በተጨማሪም፣ በከፍተኛ የዕኩልነት ዕጦት የተመታው የአገሪቱን አጠቃላይ የመንቀሳቀሻ ምሕዳር ዕኩል ማድረግ የምክረ ሃሳቦቹ አንደኛው አካል ነው።”9
ግን ለዳኛ አልቤ ሳክስ “የዕውነት ኮሚሽኑ እጅግ አስፈላጊው ነገር ሪፖርቱ አልነበረም። በቴሌቪዥን ዕንባዎችን፣ ሃዘኖችን፣ ታሪኮችን፣ ምስጋናዎችን ማሳየቱ ነው ወሳኙ ነገር። አንድ የፖለቲካ ሳይንቲስት እንዳስቀመጠው፣ የዕውነት ኮሚሽን ያደረገው ነገር ዕውቀትን ወደ ምስጋና የቀየረ ነው”10
ሁሉም ነገር መልካም እና ጥሩ ነበር። ነገር ግን በቅጡ አልሰራም። ኮሚሽኑ ሊወጣው የማይችል አንድ ስራ ገጠመው። አጠቃላይ የምሕረት አሰጣጥን ከሕጋዊ ክሶች ጋር ማመጣጠን አቃተው። ማን ይቅር እንደሚባልና ማን እስር ቤት እንደሚገባ ለመለየት አዳገተው። ከሁሉም ወገኖች ነቀፋ ሊኖር እንደሚችል የታወቀ ነበር። ይህ ሁኔታ እስከ ዛሬ ድረስ መታወቅ አለበት። ማለትም ወደኋላ መለስ ብለን ስንቃኘው፣ በርካታ ጉልህ ችግሮች እንደነበሩ መረዳት ያስፈልጋል። መጀመሪያ ችኮላ የተሞላበት ሂደት ነበር። የኮሚሽኑ ትኩረት በጣም ምናባዊ የሆነ፣ እጅጉን የሰፋ እና የተለጠጠ፣ በዚያ ላይ ቀላል ነበር። እንዲያውም አብዛኛውን የደቡብ አፍሪካ ሕዝብ ወጥሮ ለያዘው ውስብስብ ችግር ፈጣን መፍትሔ ለመስጠት የሚሞክር ይመስል ነበር። የዕውነት እና ዕርቅ ኮሚሽን በደንብ አቅዶ የሚንቀሳቀስ አልነበረም። አገሪቱ ወደፊት እንድትራመድ የተወሰኑ ሰዎችን በፍጥነት ተጠያቂ የማድረግ የጥድፊያ ጉዞ ላይ ነበር። ኮሚሽኑ ከ1952 እስከ 1986 ዓ.ም. ድረስ የተፈጸሙ የሰብዓዊ መብቶች ጥሰቶችን ለመመርመር ሞክሮ ነበር። ምርመራውን ለማጠቃለል የተሰጠው ጊዜ በጣም የተገደበ ነበር። ምክንያቱም ይህ ኮሚሽን በዓይነቱ የተለየ ስለነበር እና በርካታ ሰዎች፣ በተለይም በዝቅተኛ ደረጃ ላይ ያሉ ሰዎች የምርመራ ስራዎችን ለመስራት መሰልጠን ስላለባቸው፣ የጊዜ መጠኑ በጣም አጭር ነበር። በኮሚሽኑ ስር የተቋቋሙ ኮሚቴዎች ስራዎችን እንዴት እንደሚሰሩ ግልጽ የአሰራር ዘዴዎች የላቸውም። በመካከላቸው ያለው ቅንጅት በጣም ደካማ ነበር። በዕውነት እና ዕርቅ ኮሚሽን ስራ ላይ የዋለው አሰራር በስህተት የተሞላ ነበር። 11 ከዚያም በርካታ የምሕረት ዓዋጆች ነበሩ። አንዳንድ ተጎጂዎች ጥፋታቸውን የተናዘዙ ነፍሰገዳዮች በነጻነት ሲንቀሳቀሱ በሚመለከቱበት ወቅት ስሜታቸው ይቀያየር ነበር። እንዲሁም ቃል የተገባላቸው ካሳ ስላልተሰጣቸው ቅሬታ አድሮባቸው ነበር። የዕውነት እና ዕርቅ ኮሚሽን፣ የፍትሕ እና ዕርቅ ኢንስቲትዩት ዋና ዳይሬክተር ስታን ሄንክልማን አስተያየታቸውን ሲሰጡ፣ “የምሕረት ሂደቱ ለሕዝቡ ፍሬውን ሳያፈራ እንዲከሽፍ መንግስትና በተለይም የወንጀል ዳኝነት ስርዓቱ ምክንያት ሆነዋል። አንድ በሌላ ግለሰብ ዘመዱ የተገደለበት ሰው ምን ሊያደርግ እንደሚችል ማሰብ ነው፤ ያ ወንጀለኛ ሰው በነጻነት ሲንቀሳቀስ ሲመለከት።” 12 ኔልሰን ማንዴላ የዕውነት እና ዕርቅ ኮሚሽን ለሰራው “አስደናቂ ስራ” ምስጋናቸውን አቅርበው ነበር። በዚያውም የኮሚሽኑን ውስንነቶች አንስተዋል። ነገር ግን አንዳንዶች እንደሚያምኑት ማንዴላ እና የዕውነትና ዕርቅ ኮሚሽን እጅግ በጣም ይቅር ባይነትን አስፍነዋል፤ ስለዚህም ነጮች የአፓርታይድን ፍሬ እያጣጣሙ እንዲቀጥሉ አስችሏቸዋል።13 ኮሚሽኑ ካሳዎች እንዲፈጸሙ ምክረ ሃሳብ አቅርቦ ነበር። ተግባራዊ አልሆኑም። የማንዴላ ተተኪዎች እንዴት የዕውነት እና ዕርቅ ኮሚሽንን ስራ “በቅጡ ሳይጠናቅቁት” እንደተዉት፣ ቄስ ቱቱ ጸጸት በተመላበት ስሜት ተናግረው ነበር። ቀጥለው ሲናገሩም፣ “ባልተጠናቀቀው ስራ ምክንያት፣ በኮሚሽኑ የተወሰነው የካሳ ደረጃ ተግባራዊ ሳይደረግ አልፏል። የሃብት ዝውውርን ለመቆጣጠር የሚጣል፣ የአንድ ጊዜ ቀረጥ ላይ የሚጣለው ቀረጥ ሃሳብ ችላ ተብሏል። የምሕረት ዓዋጁን ለመቀበል ፈቃደኛ ያልሆኑ ሰዎች አልተከሰሱም።” 14
ዕውነት እና ዕርቅ በላይቤሪያ፦ 250 ሺህ ዜጎችን ከገደለው፣ ሚሊዮኖችን ካፈናቀለው፣ አራት ሚሊዮን ሕዝብ በሚኖርባት ትንሽ አገር ውስጥ ለ14 ዓመታት ከተደረገው የእርስ በርስ ጦርነት በኋላ፣ በነሐሴ 1995 ዓ.ም. አጠቃላይ የሰላም ስምምነት ጋና፣ አክራ ከተማ ውስጥ እንዲፈረም የዕውነት እና የዕርቅ ኮሚሽን ተስማማ። 15 የኮሚሽኑ ግብ “ብሔራዊ ሰላም፣ ደህንነት እና ዕርቅ ማስፈን” ነበር። በተጓዳኝም፣ ከፍተኛ የሰብዓዊ መብቶች ጥሰቶችን የፈጸሙ ወንጀለኞች ተይዘው ተጠያቂ እንዲሆኑ ዕድሉን ፈጥሯል። 16 ከ2000 እስከ 2002 ላይቤሪያ ውስጥ ኖሬያለሁ። ሒደቱንም በቅርበት ተከታትያለሁ። እንዲያውም የዕውነት እና ዕርቅ ኮሚሽን ባዘጋጃቸው የውይይት መድረኮች ተሳትፌያለሁ። የመጨረሻው ሪፖርት ሲወጣ፣ እኔ እዚያ ነበርኩ። በርካታ ፖለቲከኞች፣ የዓይን ምስክሮች እና በ14 ዓመት የእርስ በርስ ጦርነት ተጎጂ የሆኑ በርካታ ሰዎችን ለማነጋገር ዕድል አግኝቼአለሁ። የማየው እና የምሰማው ነገር የሚያሳየኝ፣ ማንኛውም የዕርቀ ሰላም ሂደት የሚገጥሙት ተግዳሮቶች እንዳሉ ነው። የዕውነት እና ዕርቅ ኮሚሽን የተቋቋመበት ሂደት ልክ እንደደቡብ አፍሪካ በተካለበ ሁኔታ አልነበረም። የኮሚሽኑ ዓዋጅ በ1997 ዓ.ም. ጸደቀ። ኮሚሽኑ በመደበኛነት ስራውን የጀመረው ከሶስት ዓመታት በኋላ ነው። ምስክሮችን ሲያደራጅ እና የእነርሱን የምስክርነት ቃል ሲያሰባስብ ቆይቶ ነው ሕዝባዊ የምስክርነት ቃሎችን መቀበል የጀመረው። ነገር ግን የዕርቅ ሂደቱ ግልጽ ዓላማ አልነበረውም። ላይቤሪያውያን የጦርነቱ ስነ ልቦናዊ ጠባሳ፣ ከዚህም በላይ አስከፊው ድህነት ተደርቦባቸው እየተሰቃዩ ነበር። አብዛኛው ሕዝብ ከሰላም ማዕድ እንዳይቋደስ መገለሉ አንድ ችግር ነው። ለዕርቅ ሂደቱ የተመደበው ገንዘብ አልተለቀቀም። ምንም ነገር ይለቀቅ እንደስድብ ይቆጠር ነበር። ራሳቸው ፕሬዝዳንት ሰርሊፍ እንዳመኑት፣ ዕርቀ ሰላም እና የጸረ ሙሰና ዘመቻውን ማሳካት ባለመቻላቸው ከስልጣን ለቅቀዋል። 17 አዎ፣ ቻርለስ ቴይለር ፍርድ ቤት ቀርቦ ነበር። ነገር ግን በላይቤሪያ በፈጸማቸው የጦር ወንጀሎች አይደለም የተከሰሰው፤ በሴራሊዮን እንጂ!
የዕውነት እና ዕርቅ ኮሚሽን ያቀረባቸው ምክረ ሃሳቦች ላይቤሪያ ውስጥ ቢተገበሩ ኖሮ፣ ፍትሕ በሰፈነ ነበር። ነገር ግን ያ አልተደረገም። አንዳንድ ወንጀለኞች ከላይቤሪያ ውጭ በፈረንሳይ፣ በቤልጂየም፣ በታላቋ ብሪታኒያ እና በአሜሪካ ተይዘው ሲታሰሩ እና ሲፈረድባቸው ነበር። በሌሎች አገራት ያሉ ባለስልጣናት በሁለንተናዊ የፍትሕ ስልጣን መርህ (Principle of Universal Jurisdiction) መሰረት የሚታዩ የወንጀል ጉዳዮችን ሲከታተሉ ቆይተዋል። ሁለንተናዊ የፍትሕ ስልጣን መርህ የየአገራቱ ፍርድ ቤቶች የአገራቸው ዜጋ ያልሆኑ ሰዎች በሌሎች ዜጎች ላይ የፈጸሟቸውን ወንጀሎች የሚዳኙበት ነው። ከስደት ጋር የተያያዙ ወንጀሎችን በፍርድ ቤቶቻቸው ይዳኛሉ። ለአብነትም ላይቤሪያ ውስጥ ስለተፈጸሙ ጥሰቶች ተሳታፊ መሆንን፣ አለመሆንን በተመለከተ የሚጠይቁ የስደተኛ መረጃ ቅጾችን በሐሰተኛ መረጃ የመሙላት ወንጀሎች ይጠቀሳሉ። በዚህም ቸኪይ ቴይለር እና ሌሎች በርካታ ሰዎች ተይዘው ክስ ተመስርቶባቸው፣ በአሜሪካ፤ በቤልጂየም፤ በታላቋ ብሪታኒያ እና በፈረንሳይ የቅጣት ውሳኔ ተላልፎባቸዋል። ከዚህም የበለጡ ስራዎች መሰራት አለባቸው። ፍትሐዊ የሕግ ሂደት በሌለበት ውስጥ ጉልበተኛው ሁሉ፣ ምንም ሳይሆን ከቆየ ችግር ይፈጠራል። ሌላውም ከፍትሕ ውጭ ወይም ዳር ተገፍቶ እንዲቀመጥ ያደርገዋል። ለተጎጂዎቹ ያለፍትሕ ምንም ዓይነት ዕርቅ እንደማይኖር ግልጽ ነው። ስለሆነም ያለዕውነታ ፍትሕ ሊሰፍን አይችልም።
ያለፉ ታሪኮቿን አስማምታ ተረድታ ፊቷን የወደፊት ዕቅዷ ላይ ያደረገች አገር፣ ያለፈውን ጊዜ ዕውነታ በይፋ አጠናቅራ መያዟ አስፈላጊ ነው። የተወሰነው የማሕበረሰብ ክፍል ያለፈው ታሪክ ላይ ስሕተት መፈጸሙን ለመቀበል ፈቃደኛ ካልሆነ፣ “ዕርቀ ሰላም” ሊደረግ አይችልም። ሌላኛው ደግሞ፣ መጎዳቱን ወይም እየተጎዳ መሆኑን የሚያሳውቅ ዕውቅና አላገኘም። ለዚያ መከራ የመጨረሻ ሃላፊነት ስለሚወሰደው አካል የሚያውቀው ምንም ነገር የለም። 18
ያልተቋጩ ታሪካዊ ኢ-ፍትሐዊ ድርጊቶች ችግር እየፈጠሩ በቀጠሉ መጠን፣ የዕውነት ኮሚሽኖች ፍላጎት እየጨመረ ሊመጣ ይችላል። እንዳለመታደል ሆኖ፣ እየቀጠለ ላለ ፍላጎት ምንም ዓይነት ማክተሚያ የለም። በመጨረሻም፣ በላይቤሪያው የዕውነት እና ዕርቅ ኮሚሽን፣ ሁሉም ዕውነት አልተነገረም። ፍትሕ አልሰፈነም። ካሳዎች አልተከፈሉም። በታሪክ ውስጥ ባርነት በቀመሱ እና በጨቋኞቻቸው፤ በጦረኞች እና በጦርነት ተጎጂዎች መካከል፣ ምንም ዓይነት ዕርቀ ሰላም አልወረደም። የላይቤሪያው ኮሚሽን የከሸፈ ነበር።
ዕውነት እና ዕርቅ በሩዋንዳ፦ የተባበሩት መንግስታት ድርጅት የጸጥታው ምክር ቤት ዓለም አቀፍ የወንጀል ችሎት በሩዋንዳ አቋቋመ። የችሎቱ ዓላማ በሩዋንዳ ወሰን ውስጥ ከፍተኛ የዓለም አቀፍ የሰብዓዊ መብት ሕጎችን የጣሱ፣ ብሎም በጎረቤት አገራት የሚገኙ በዚሁ ወንጀል ተጠያቂ የሆኑ ሰዎችን ተጠያቂ ማድረግ ነው። ይህም ከታሕሳስ 23 ቀን 1986 ዓ.ም. እስከ ታሕሳስ 22 ቀን 1987 ዓ.ም. ድረስ የተፈጸሙ ወንጀሎችን ይመረምራል። ከእነዚህ ወንጅሎች መካከል፣ የዘር ማጥፋትን በተለየ መልኩ ጠቅሶታል። 19 ችሎቱ መቀመጫው ታንዛኒያ፣ አሩሻ ከተማ ነበር። ሩዋንዳ፣ ኪጋሊ ከተማ ውስጥም ቢሮዎች ነበሩት። ይግባኝ ሰሚ ችሎቱ ያለው ኔዘርላንድስ፣ ሄግ ከተማ ነው። 93 ግለሰቦች ክስ ተመሰረተባቸው። 62ቱ ጥፋተኝነታቸው ተረጋግጧል፤ የቅጣት ብይን ተበይኖባቸዋል። 10 ሰዎችም በነጻ ተፈትተዋል። 10 ሰዎች ወደ ብሔራዊ ፍርድ ቤት ጉዳያቸው ተመርቷል። ከተፈረደባቸው ግለሰቦች መካከል፣ የጦር ሰራዊት አባላት፣ የመንግስት ባለስልጣናት፣ ነጋዴዎች፣ የቤተ ክርስቲያን እና የሚዲያ መሪዎች ይገኙበታል። እነዚህን ወንጀለኞች በመክሰስ ረገድ ካለው ውጤታማነት ባሻገር፣ ችሎቱ በርካታ ወሳኝ ምክንያቶች አሉት። በታሪክ ለመጀመሪያ ጊዜ ዓለም አቀፍ ችሎት የዘር ማጥፋት ወንጀል በፈጸሙ ግለሰቦች ላይ የቅጣት ብይኑን አስተላልፏል። በተጨማሪም፣ አስገድዶ መድፈርን እንደዘር ማጥፋት ወንጀል መቆስቆሻ አድርጎ መጠቀምን ለመጀመሪያ ጊዜ ዕውቅና የሰጠ ተቋም ነው። ሌላኛው የመጀመሪያ ነገር ደግሞ፣ ከሚዲያ ጋር የተያያዘ ነው። የዘር ማጥፋት ወንጀሎችን ለማጋጋል ሕዝቡን የሚቀሰቅሱ ይዘቶችን ባሰራጩ የሚዲያ አባላት ላይ ብይን የሰጠ የመጀመሪያው ችሎት ያደርገዋል። 20
የብሔራዊ የፍርድ ቤት ስርዓት እና የጋቻቻ ማሕበረሰብ አቀፍ ችሎቶች በጋራ፣ የዘር ማጥፋት ወንጀልን ያሴሩ ወይም የአስገድዶ መድፈርን ጨምሮ ሌሎች አስከፊ ፍጅቶችን ያደረሱ ሰዎችን የሩዋንዳ ብሄራዊ ፍርድ ቤቶች ላይ እንዲቀርቡ ተደርጓል። በ1998 ዓ.ም. አጋማሽ ላይ ወደ 10 ሺህ የሚጠጉ በዘር ማጥፋት ወንጀል የሚጠረጠሩ ሰዎች ብሔራዊ ፍርድ ቤቶች ላይ ቀርበው ተዳኝተዋል። በ1999ዓ.ም. የሩዋንዳ መንግስት የሞት ቅጣትን አስቀረ። ይህ ቅጣት ለመጨረሻ ጊዜ የተተገበረው በ1990 ዓ.ም. ላይ ነበር። 22 ሰዎችን ከዘር ማጥፋት ጋር በተገናኙ ወንጀሎች የጥፋተኝነት ብይን ተሰጥቶባቸው በሞት ተቀጥተዋል። ነገር ግን በመንግስት በኩል የተወሰደው ቅጣቱን የማስቀረት ዕርምጃ አንድ ትልቅ መሰናክልን አስወግዷል። የዘር ማጥፋት ወንጀሎችን በተመለከተ፣ ጉዳዮቹ ከችሎቱ ወደ ብሔራዊ ፍርድ ቤቶች እንዲዛወሩ አድርጓል። ይህም ችሎቱ ወደ መዘጋቱ ሲቃረብ ማለት ነው። በማንኛውም አገር ለጅምላ ፍጅቶች ፍትሕ መስጠት የሚያታክት ተግዳሮት ነው። በሩዋንዳ የዘር ዕልቂት ደረጃ፣ እንዲሁም በደንብ ለተደራጀ የፍትሕ ስርዓት እንኳ እጅግ አስቸጋሪ ነው። ሩዋንዳ ውስጥ ስራው እጅግ በጣም ከባድ ነበር። ምክንያቱም ብዙ ዳኛዎች፣ ጠበቃዎች እናም ሌሎች የፍትሕ ስርዓቱ አካላት በዘር ማጥፋት ድርጊት ሳቢያ፣ ሕይወታቸው ተቀጥፏል። አብዛኛው የአገሪቱ መሰረተ ልማት ወድሟል። እነዚህ ተግዳሮቶች እንዳሉ ሆነው፣ የሩዋንዳ መንግስት ፍትሕ ለመስጠት ተጨባጭ ያልሆነ እና ገደብ የሌለው አቀራረብ እንዲጀመር ተደረገ። በመደበኛ የአገር ውስጥ እና ማሕበረሰብ አቀፍ የጋቻቻ ፍርድ ቤቶች አማካይነት አቀራረቡ ጥቅም ላይ ውሏል። 21
ተራ የሚጠብቁ በርካታ የወንጀል ጉዳዮችን ለማየት የሩዋንዳ መንግስት “ጋቻቻ” የተሰኘ ባሕላዊ ማሕበረሰብ አቀፍ የፍርድ ስርዓት ለማቋቋም ተገደደ። ይህም በ1997 ዓ.ም. ሙሉ በሙሉ ወደ ስራ ገባ። ጋቻቻ ጥሬ ቃሉ ሲተረጎም፣ “ንጹህ የተከረከመ ሳር” ማለት ነው። በጋቻቻ ስርዓት፣ ማሕበረሰቦች በመንደራቸው ደረጃ ዳኞችን ይመርጣሉ። እነዚህ ዳኞች የዘር ማጥፋት ወንጀል ተጠርጣሪዎችን ጉዳይ ይዳኛሉ። ዘር ማጥፋትን ለመፈጸም ከማሴር ውጪ ባሉ ሌሎች ወንጀሎች የተከሰሱ ግለሰቦች ናቸው ዳኞች ፊት የሚቀርቡት። ፍርድ ቤቶቹ አነስተኛ ቅጣት ያስተላልፋሉ። ማለትም ሰውዬው ንስሐ ለመግባት ከፈቀደ እና ከማሕበረሰቡ ጋር ዕርቅ ማውረድ ከፈለገ ቅጣቱ ቀለል ይልለታል። ሁልጊዜ፣ ጥፋታቸውን የተናዘዙ እስረኞች ያለምንም ተጨማሪ ቅጣት ወይም የማሕበረሰብ አገልግሎት ትዕዛዝ ወደ ቤታቸው ይመለሳሉ። ይህ አገር በቀል የፍትሕ ስርዓት ነው። እንደሌብነት፣ የጋብቻ ጉዳዮች፣ የመሬት ክርክሮች እና የንብረት ውድመቶች ዓይነት ውዝግቦች የሚፈቱባቸው ኢ-መደበኛ መንገዶች አሉ። የመንደር ጉባዔዎች ጉዳዮቹን እንዲመለከቱ ይደረጋል። በዕድሜ የገፉ ወገኖች ጉባዔዎቹን ይመራሉ። እያንዳንዱ የዚያ ማሕበረሰብ አባል ለመናገር ጥያቄ ያቀርባል። ችሎቶቹ ዕርቀ ሰላም እና ፍትሕን ለወንጀል ፈጻሚው እንዲሰጥ የሚያስችሉ መድረኮች ናቸው። ይህ የሚደረገው በቤትሰብ እና ጎረቤቶች ፊት ለፊት ነው። “ኢንያንጋሙጋዮ” በመባል የሚታወቁ የተከበሩ የአገር ሽማግሌዎች ለማሕበረሰቡ አባላት ባላቸው ታማኝነት ተመዝነው ይመረጣሉ። “ኢንያንጋሙጋዮ” በወንጅሉ ውስጥ ያሉ ሁሉንም ወገኖች ይሰበስባሉ። ካሳዎች እንዲከፈሉ ወይም የተወሰነ የማበረታቻ ዕርምጃን ጨምሮ ሌሎች የማግባቢያ መንገዶች በመተለም ዕርቅ እንዲፈጠር ይጥራሉ። 22 የጋቻቻ ፍርድ ቤቶች በይፋ የተዘጉት ግንቦት 2003 ዓ.ም. ነበር። ጥር 22 ቀን 2004 ዓ.ም. በትንሹ 1 ሚሊዮን 951 ሺህ 388 የዘር ማጥፋት ወንጀል መዝገቦች በፍርድ ቤት ታይተው ተዘግተዋል። 23
ለሩዋንዳውያን ይህ የስኬት ታሪካቸው ነው። ለቀሪ የአፍሪካ አገራት በራሳቸው የሕግ ፍላጎቶች ልክ ሊቀመር የሚችል አንድ ተመክሮ ነው። ምዕራባውያኑ ባቋቋሟቸው የመመዘኛ መስፈርቶች ልክ፣ ባሕላዊውን ስርዓት መለካት ስህተት ነው። ከፍተኛ አቅም በሚጠይቁ ጊዜያት፣ አስፈላጊ ዕርምጃዎችን መውሰድ ያስፈልጋል። ሩዋንዳ ራሷን ባገኘችባቸው አውዶች ውስጥ ይህ እጅግ ፈጠራ የተሞላበት፣ ሁሉም ሩዋንዳዊ ያያቸውን መከራዎች የመመልከቻ ዘዴ ነበረ። ለሰላም ማስከበር እና ዕርቅ የሚያገልግል የተዘጋጀ መመሪያ የለም። መርሆዎች ግን ተሰናድተው ተቀምጠዋል። ሕዝብን ከመቀመቅ አውጥቶ እንደገና መልሶ ለማቋቋም፣ ለታላላቅ ዓላማዎች አንዳንድ ወሳኝ መብቶች እና ነጻነትን መሰዋት ይጠይቃል፤ ለሰላም እና ዕርቀ ሰላም። ሩዋንዳውያን እንደሚያምኑት የጋቻቻ ፍርድ ቤቶች ለእነርሱ የፍትሕ ጥማት የተሰጠ አገር በቀል መልስ ናቸው። ከተገለጸው የተጠያቂነት ዓላማ ጋር ዕርቀ ሰላምን ያስማሙ ስለመሆናቸውም ያወሳሉ። 24 ለተጎጂዎቹ የገንዘብ ካሳ ከመክፈል ይልቅ፣ የጥፋተኝነት ብይን የተላለፈባቸው ሰዎች መንገዶችን እና ሕንጻዎችን ወደ መገንባት እና መጠገን ስራ እንዲገቡ ነበር የተደረገው። “በዚህ ስልት መንግስት የሚያምነው ሕዝቡ የሚሰራው በአጠቃላይ ሩዋንዳውያንን ለመጥቀም ነው። ተጎጂዎች ደግሞ፣ ወንጀለኞች በገነቧቸው መሰረተ ልማቶች ይጠቀማሉ።” 25
የጋቻቻ ሞዴል በሩዋንዳ መንግስት፣ በአጋሮቹ እና በአንዳንድ ምሁራን ዘንድ ፍትሕ እና ዕርቅን የገነባ ስኬታማ ስልት እንደሆነ ተደጋግሞ ይወደሳል። ጋቻቻን ከሚደግፉ ዋና ምሁራን መካከል ፊል ክላርክ አንዱ ናቸው። ክላርክ ሙሉ በሙሉ ፍጹም ባይሆንም፣ ጋቻቻ ለስኬታማ ዕርቅ የሚያስችሉ አጋጣሚዎችን የሚያስተናግድ መድረክ መፍጠሩን ያመለክታሉ። ቀስ በቀስ የሚሻሻል፣ የድሕረ ግጭት የሕግ ስርዓት በሩዋንዳ እንዲፈጠርም የመሰረት ድንጋይ መጣሉን ያወሳሉ። ይሁን እንጂ ሌሎች የጋቻቻ ፍርድ ቤቶች ያመጧቸው ውጤቶች የተደበላለቁ መሆናቸውን ይጠቅሳሉ። የቦስተን ዩኒቨርስቲ ምሁሩ ቲም ሎንግማን ሲናገሩ፣ የጋቻቻ ፍርድ ቤቶች ሩዋንዳውያንን ወደ አንድነት ከማምጣት ይልቅ የጎሳ ልዩነቶችን ማጠናከራቸውን ይገልጻሉ። በዘር ማጥፋቱ ሰሞን የተፈጸሙ ወንጀሎችን ብቻ እንዲዳኙ መመስረታቸው ሌሎች ወንጀሎችን (በተለይ የብቀላ ግድያዎችን) እንዳይመለከቱ ገድቧቸዋል። እነዚህ ግድያዎች በገዢው የሩዋንዳ አርበኞች ግንባር እና በሌሎች ቱትሲዎች በተከታታይ ዓመታት የተፈጸሙ ናቸው። ሌሎች ምሑራን ከታች በተጠቀሰው ጽሑፍ ላይ ከሎንግማን ጋር ይስማማሉ። አክለውም፣ የጎሳ ቅራኔዎች የሚባባሱት በጋቻቻ ፍርድ ቤቶች ውሳኔዎች ምክንያት መሆኑንም ያትታሉ። 26 ሆኖም ግን ሩዋንዳውያን ጠበቃዎች እና ምሑራን የተለያየ ዕይታ አላቸው፣
“የሩዋንዳው የሽግግር ፍትሕ ልምድ ከፍተኛ ስኬቶች የተመዘገቡበት ነው። ይህ የሚታየው ከዋነኛ ግቦች አንጻር ከሆነ ነው። ማለትም የሩዋንዳውያንን ሰብዓዊነት፣ ሰላም፣ አብሮ መኖር፣ አንድነት እና ዕርቀ ሰላም ዳግም መመለስን የሚመለከት ነው። [አጽንዖት፡ የደራሲያኑ]…የጋቻቻ ፍርድ ቤቶች መመስረት በአስር ዓመታት ውስጥ ወደ ሁለት ሚሊዮን ተጠርጣሪዎችን ለመክሰስ መቻሉ እንከን የለሽ ብቻ አይደለም። ለሩዋንዳውያን የራሳቸውን ችግር በራሳቸው መንገዶች መፍታት እንደሚችሉ መልዕክት ያስተላለፈ ነው። 27
በእርግጠኛነት መናገር የምችለው ነገር ቢኖር፣ በሩዋንዳ የከፋ የጎሳ መቃቃር እንደሚኖር የገመቱ ምሑራን ስሁት መሆናቸውን ነው። ከዓመት ዓመት ያለውን ለውጥ ተመልክቼያለሁ። ከዘር ማጥፋቱ በኋላ ወዲያውኑ ወደ ሩዋንዳ ሄጄ ነበር። ግራ በተጋቡ፣ ስነ ልቦናዊ ጠባሳ ባረፈባቸው፣ የደህንነት ስሜት በማይሰማቸው፣ በደነገጡ፣ በአዘኑ ሕዝቦች መካከል ስሰራ ቆይቼ ነበር። እንደቱትሲዎች እና ሁቱዎች ሆነው ወደ መደበኛ ሕይወታቸው መመለስ እንደሚችሉ የሚያውቁት ግልጽ ነገር አልነበራቸውም። እንደጎረቤት እና ጓደኛ የሚቀጥሉበትን መላ አልደረሱበትም ነበር። ሁለቱም እንደአገር ሩዋንዳ ብቻ ነች ያለቻቸው። የሚሄዱበት ቦታም አልነበራቸውም። በየቀኑ ከሩዋንዳውያን ጓደኞቼ ጋር የምወያየው እንዴት ሩዋንዳ ከዚህ ሁኔታ ልትወጣ “ትችላለች?” በሚለው ሃሳብ ላይ ነበር። ያኔ ጥያቄውን ለመመለስ ከባድ ነበር። ለተወሰኑ ጊዜያት ወደ ሩዋንዳ ተመላልሼያለሁ። የተወሰኑ ተስፋ ሰጪ ለውጦችን ተመልክቼያለሁ። ግን አሁንም መታገል ያስፈልጋል። በመጨረሻም፣ የዘር ማጥፋት ወንጀሉ ከተፈጸመ፣ ከ20 ዓመታት በኋላ ወደ ሩዋንዳ ሄጃለሁ። ማንም ሰው ያን ጊዜ በጥላቻ እና በአሰቃቂ ወንጀሎች ልቦናቸው የታጨቀባቸው ሕዝቦች “ይለወጣሉ” ብሎ ላያስብ ይችላል። እንዲሁም ካለፉት አሳዛኝ የታሪክ ሁነቶች ጋር ስሙም በመሆን፣ ሃላፊነቶችን በመውሰድ፤ ይቅር በማለት፤ ንስሃ በመግባት፤ ካለፉት ስሕተቶች በመማር፤ በጌታ እና በማሕበረሰቡ ፊት ሕሊናቸውን በማንጻት፤ ሰላማዊ እና የተረጋጋ ማሕበረሰብ ሊፈጥሩ ችለዋል።
ሩዋንዳ ለዕድገት ስትፋጠን ማየት ተዓምራዊ ለውጥ ነው። በመቻቻል እና በግልጽነት የተሻለ ኑሮ መኖር፣ ቤተቦቻችንን ማሳደግ እና ሕልሞቻችንን ማሳካት እንደምንችል ልምድ እየሰጡን ነው። ይህ ነው በሩዋንዳ እየሆነ ያለው። ስለዚህ መላው ዓለም ይህንን ተመልክቷል። ጠንካራ አመራር የሚፈልግ ሂደት ነው። ያለጠንካራ አመራር፣ በተስፋ መቁረጥ እና ግጭት ውስጥ መዘፈቅ ሊመጣ ይችላል። ጠንካራ አመራር ሰላም እና መቻቻል ከሁሉም በላይ በማስቀደም ይፈጠራል። ፖለቲካን ሕዝቦችን ወደ አንድነት የማምጫ መሳሪያ አድርጎ ይመለከታል። ፕሬዝዳንት ፖል ካጋሜ ተጠቃሽ ስራ ሰርተዋል። አንዳንዶች እጅግ በጣም ጥብቅ “ናቸው” በማለት ይከስሷቸዋል። ነገር ግን ሊበራል ዴሞክራሲ በሁሉም ማሕበረሰብ ውስጥ ሊሰራ አይችልም። በፖል ካጋሜ በኩል ካየን፣ ሽግግር ለመፍጠር እና የሚሊዮኖችን የቆሰለ ልብ ቀስ በቀስ እንዲፈወስ ለማስቻል በቅተዋል። አለፍ ሲልም ለመቻቻል እና ግልጽነት ቦታ ሰጥተዋል። በአፍሪካ አሕጉር ችግር ካለባቸው አገራት አንዷ የነበረችው ሩዋንዳ፣ አሁን በሁሉም ዘርፍ በአፍሪካ ቀዳሚውን ስፍራ የያዘች ናት። ይህ ዕውን ሊሆን የቻለው ጥላቻ እና በቀል ቦታቸውን ለመቻቻል እና ሰላማዊ አብሮነት ስለለቀቁ ነው። ሁቱዎች እና ቱትሲዎች ያለምንም ችግር አብረው ይሰራሉ፣ ይግባባሉ፣ ያርሳሉ፣ ማሕበረሰብ አቀፍ ግዴታዎቻቸውን አብረው ይወጣሉ። የሩዋንዳ ሕዝቦች የደህንነት ስሜት ይሰማቸዋል። እርስ በርስ የሚሰማቸው ጥርጣሬ ዝቅተኛ ነው። ሩዋንዳ ለሁሉም ዓይነት ባለሐብቶች በሯን የከፈተች አገር ሆናለች። የአገሪቱ የኮሙዩኒኬሽን ቴክኖሎጂ ዘርፍ በተወሰነ እና በፈጠነ ልክ እያደገ ነው። የአፍሪካ የቴክኖሎጂ ማዕከል ለመሆን ችላለች፤ ሩዋንዳ። ከቦትስዋና በመቀጠል፣ ሩዋንዳ በአፍሪካ አነስተኛ የሙስና ወንጀል መጠን ካለባቸው አገራት አንዷ ነች። 28 ሕዝቦች ትኩረታቸው በዕድገት እና ብልጽግና ላይ ነው። ወደ ኋላ ተመልሶ ለማየት ምንም ዓይነት ጊዜ የላቸውም። ግና ከዩጋንዳ ጋር በሚያዋስነው ድነበር በኩል የሚንቀሳቀሱ የኢንተርሃምዌ ርዝራዦች አሁንም አሉ። የታላላቅ ሃይቆች ቀጣና ውስብስብ የጸጥታ ችግሮች አሉበት። እነዚሁ ችግሮች በፍጥነት ዕልባት ሊደረግባቸው ይገባል። ሩዋንዳ ከዴሞክራቲክ ሪፑብሊክ ኮንጎ፣ ዩጋንዳ እና ብሩንዲ ጋር ያጋጠማት እሰጥ አገባ ትኩረት ያሻዋል።
እነዚህ ፈተናዎች ቢደቀኑም፣ በፖል ካጋሜ አመራር ስር የምትገኘው ሩዋንዳ እየበለጸገች ነው። የእርሳቸው አመራር ከውዝግብ የጸዳ አይደለም። አንዳንድ በከፍተኛ መጠን የሚደፈጥጡ ፖሊሲዎቻቸው የወቀሳው ማዕከል ናቸው። ነገር ግን ያለምንም ጥርጥር በወጥነት ብርታታቸውን አሳይተዋል። ሌላ ግጭት በአገራቸው እንዳይፈጠር መከላከል ቁጥር አንድ ዓላማቸው መሆኑን ገልጸዋል። ጥቂት መሪዎች እንዲህ ያለ ውጤት ተኮር ባሕርይ እና ጥንካሬ አስመስክረዋል። ሕዳር 25 ቀን 2011 ዓ.ም. በታተመው ፎርብስ አፍሪካ መጽሔት፣ እርሳቸውን የ2018 (እ.ኤ.አ.) “ምርጥ አፍሪካዊ” ሲል ሰይሟቸው ነበር። በተጨማሪም፣ “ባለራዕይ” በማለት ገልጿቸዋል። ከዚህም ባሻገር፣ የመላ አፍሪካ የቢዝነስ መሪዎች ሽልማት የዓመቱ አሸናፊ ነበሩ። በሩዋንዳ የሚኖሩ በርካታ ሰዎች እንደሚያምኑት፣ ካጋሜ ላለፉት ሶስት አስርት ዓመታት ያልተበገሩ መሪ ናቸው። “አሉታዊ ዜናዎችን እንድንሰማ የሰርክ ልማድ በሆነብን አሕጉር፣ በፖል ካጋሚ አመራር የምተመራዋ ሩዋንዳ የትኛውንም መሰናክል በጥንካሬ እና በፈጠራ እያለፈችው ነው።” 29
ማጠቃለያ
በደቡብ አፍሪካ እና ሩዋንዳ የነበሩትን የዕውነትና ዕርቅ ሒደቶች ካነጻጸርን፣ የተገኙት ትምሕርቶች ግልጽ ናቸው። ሁለቱም ሒደቶች አነሰም በዛ ተመሳሳይ ዓላማዎች ነበራቸው። ግና ውጤቶቻቸው የተለያዩ ነበሩ። በሒደቱ ከተስተዋሉት ስሕተቶች እና ከላይ ወደ ታች ሲሄድ በነበረው የዕርቅ ጥረት ላይ ከባባድ ወቀሳዎች ጋር አያይዘን ካነጻጸርን፣ ሩዋንዳ ከደቡብ አፍሪካም ሆነ ሌሎች የአፍሪካ አገራት የተሻለ ውጤትን “አግኝታለች” ብዬ አምናለሁ። በሩዋንዳ — ምናልባት በተሟላ ትክክለኛነት ባይሆንም — ዕውነት ሁሉ ተነግሯል። ነገር ግን ማሕበረሰቡ ውስጥ ተጎጂዎች እና ተጠርጣሪ ወንጀለኞች ባሉበት ነበር የተነገረው። በጋቻቻ ስርዓት ፍትሕ ሲሰጥ ነበር። በተጨማሪም፣ በሩዋንዳ የፍርድ ቤት ስርዓት፣ በሩዋንዳ ዓለም አቀፍ ችሎት እና በአሩሻ ከተማ በተቋቋመው ልዩ ችሎት ፍትሕ ለመስጠት ጥረት ተደርጓል። ከዚህ ጋር ሊጠጋጋ የሚችል አንድም ክንውን በደቡብ አፍሪካ አልተከናወነም። እዚያ ሁሉም ዕውነታ አልተነገረም ነበር። ሁሉም ወንጀለኞች እና ተባባሪዎቻቸው በዕውነት እና ዕርቅ ኮሚሽን ፊት እንዲቀርቡ አልተደረገም ነበር። ምንም ዓይነት የካሳ ክፍያዎች ከፍትሕ ጋር የመስጠት ጥረቶች አልተከወኑም። በአፓርታይድ የተከፋፈሉትን አራት ማሕበረሰቦች — ነጮች፣ ሕንዶች፣ ክልሶች እና ጥቁሮች – እርስ በርሳቸው ዕርቅ እንዲያወርዱ አልተደረገም። ልክ በአፓርታይድ አገዛዝ ዘመን ተከፋፍለው እንደነበረው፣ አሁንም እንደዚያው ተከፋፍለው ቀጥለዋል። ዛሬ ለመናገር እንደሚቻለው የደቡብ አፍሪካ የወደፊት ዕጣ ግልጽ አይደለም። በዓለም ዕኩልነት ካልሰፈነባቸው አገራት መካከል አንዷ እንደሆነች አለች። በሌላ በኩል ሩዋንዳ የስኬት ጉዞዋን እያስመሰከረች ነው። የነበሩትን ዓውዶች እና ታሪኳን በመፈተሽ መመልከት ይቻላል። ዓለም ይበልጥ ዕውነት እና ዕርቅ ይፈልጋል። ግን ይህ መደረግ ያለበት አሁኑኑ ነው።
ላለፉት ሶስት አስርት ዓመታት፣ ከ40 በላይ አገራት የዕውነት ኮሚሽን አቋቁመዋል። ከእነዚህ አገራት ካናዳ፣ ቺሊ፣ ኢኳዶር፣ ጋና፣ ጓቲማላ፣ ኬንያ፣ ሩዋንዳ፣ ጋምቢያ፣ ላይቤሪያ፣ ሞሮኮ፣ ፊሊፒንስ፣ ሴራሊዮን፣ ደቡብ አፍሪካ እና ደቡብ ኮሪያ ተጠቃሽ ናቸው። ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት በነበሩት የኑረንበርግ ችሎቶች ከሚታወሰው የአጸፋዊ ፍትሕ ይልቅ የማገገሚያ ፍትሕ ከፍ ያለ ፈውስን እንደሚሰጥ ተስፋ አለ።30 በወንጅሎች ብዛት እና በማሕበረሰቡ የተናጋ ሁኔታ ምክንያት እያንዳንዱ ጥሰት በመደበኛ ጊዜያት እንደሚከወነው ላይመረመር ይችላል። ለእንዲህ ያሉ ጉዳዮች የሩዋንዳ ተመክሮ ጠቃሚ ሆኖ የሚታይ ይሆናል። ለትንንሽ ወንጀሎች እና የሰብዓዊ መብቶች ጥሰቶች በጎሳዎች የሚተገበሩ ባሕላዊ ስርዓቶች ማሕበረሰብ አቀፍ የፍርድ ስርዓቶችን ዳግም ማቋቋም አያቅታቸውም። እነዚህ የፍርድ ስርዓቶች ስህተቶችን የመመልከት፣ ወንጀለኞችን የመቅጣት እና ተጎጂዎችን መልሶ የማቋቋም ሚና ይኖራቸዋል። ይህ ጊዜ ሊወስድ ይችላል። ግን በጥልቅ ሊሰራበት የሚገባ አስፈላጊ ጉዳይ ነው። የሩዋንዳው የጋቻቻ ስርዓት ስራውን ለማጠናቀቅ በአጠቃላይ 16 ዓመታትን ፈጅቶበታል። በዚህም ቆይታው ወደ ሁለት ሚሊዮን የሚጠጉ የወንጀል መዝገቦችን ለመመለከት ሲሰራ ከርሟል።
በብሔራዊ ምክክር (ዕውነት፣ ፍትሕ፣ ካሳ እና ዕርቅ ኮሚሽን) የሚቀርቡ ግኝቶች እና ምክረ ሃሳቦችን ተከትሎ፤ የሕገ መንግስት ለውጥ፣ ሕጎችንና ፖሊስ፤ ፍርድ ቤት፣ ወታደራዊ እና ወታደራዊ ደሕንነትን ጨምሮ ሌሎች ተቋማትን መለወጥ ሊደረግ ይችላል። በኢትዮጵያ ዘላቂ ሰላምን ለማረጋገጥ የሚደረግ ማንኛውም ሙከራ፣ ከላይ የተጠቅሱትን ሁሉንም ነገሮች መሬት ላይ መተግበር አለበት፤ የፈጀውንም ጊዜ ይፍጅ። ይህንን ሁሉ ነገር ያላካተተ ሙከራ ወደ ሰላም አይመራም። ፤ በህዝቦች መካከል የሚነሱ ቅሬታዎች እና ቅራኔዎች ምላሽ ካልተሰጣቸው፣ የህዝቦችን የእርስ በርስ ግንኙነት የማይጠገንበት ደረጃ ላይ ያደርሳል። እንደሃገርም እንደ ህዝብም ኢትዮጵያ ላትኖር ትችላለች፤ይህም ነገር አስቀድሞ ጀምሯል።
ግን ለመፍትሂው አልዘገየችም። መመለስ ወደማይቻልበት ደረጃ እንዳይደረስ፡ ግንዛቤ፡ እውቀት፡ ሃላፊነትና ጠንካራ አመራር በሁሉም ደረጃ ያስፈልጋል።
የብሔር ፖለቲካ ታሪክ እና ሐሰተኛ ዜናዎችን ያመርታል። በርካታ ኢትዮጵያውያን በማንኛውም ጉዳይ ዙሪያ ኢትዮጵያ ላይ ያለውን ዕውነት አያውቁትም። የኢትዮጵያ ታሪክ ከማናቸውም የአፍሪካ አገራት ታሪክ በበለጠ ተመዝግቧል። ይሁንና ከ30 ዓመታት በላይ ኢትዮጵያውያን ስለራሳቸው ለሚናገር፤ የተዛባ እና የፈጠራ ታሪክ ተጋላጭ ሆነዋል። በታሪክ ምክንያት እርስ በርሳቸው እየተፋለሙ ነው። ይህም አንድን አጀንዳ ለማሳካት ሲባል በፖለቲከኞች የተፈጠረ ነው። እውነተኝ ታሪክ እየተለወጠ በመመዝገብ ላይ መሆኑን ብዙዎች የሚያውቁ አይመስሉም። ገሪቱን የሃሰት ታሪክ እያጥለቀለቃት ነው። አዲሱ ትውልድ አያነብም፤ ማንበብ አይችልም ወይም ታሪካዊ ዕውነታዎችን የሚያገኝበት ክፍት የሆነ ዕድል አላገኘም። የተለያዩ አንጃዎች የሚነግሩትን ሁሉ አምኖ ይቀበላል። አሁን ዕውነታ ጠፍቷል። ዕውነታው እስካልተነገረ፤ እያንዳንዱ ብሔር በታሪክ ላይ የጋራ መግባባት ላይ እስካልደረሰ፣ ወንጀሎች እስካልተጋለጡ እና ተጎጂዎችና ወንጀለኞች ፊት ለፊት እስካልተገናኙ ድረስ፣ ወደ ሰላማዊ አብሮ መኖር መሸጋገር አይቻልም። ከዚያ በኋላ ነው ፍትሕ የሚሰፍነው፣ ካሳዎችን መክፈል የሚቻለው። የዕርቅ ሂደቱ የሚጀምረው ካለፈው ታሪኳ ጋር ቁርሾ በሌላት፣ በተለወጠችው ኢትዮጵያ ውስጥ ነው። ሰላምን ለማምጣት እና ዕርቅን ለመተግበር፣ አገሪቱን እያመሱ ያሉ የኦሮሞ ጽንፈኞች ሃሳቦቻቸውን ለማራመድ፣ ታሪካቸውን በግልጽ ለማተት እና ታሪካዊ ዕውነታዎችን በአደባባይ፣ ማለትም ከፖለቲካ ስርአት በሁዋላ በሚቕቕመው ብሔራዊና ነጻ፡ የዕውነት፣ የፍትሕ፣ የካሳ እና የዕርቅ ኮሚሽን ፊት ለመጋፈጥ አምነው መቀበል ይኖርባቸዋል። የትኞቹ ጥያቄዎች እና ታሪካዊ ማረጋገጫዎች ተቀባይነት እንደሚኖራቸው በሕዝቡ ይወሰናል፤ ሕዝቡ በአንዳንድ የታሪክ እና የእውነታዎች አተረጓጎም ዙሪያ ጊዜ ለመስጠት መስማማት ይገባዋል።
መጠኑ ከማይታወቅ ጊዜ ጀምሮ፣ በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ በተለያዩ ብሔሮች እና የዕምነት ቡድኖች የሚነሱ ቅሬታዎች እና ጥያቄዎች ላይ የሚያጠነጥኑ፣ ዕውነተኛ እና ታማኝ የሆኑ ሕዝባዊ ውይይቶች ተደርገው እያውቁም። አሁን የጎሳ ውጥረቶች እዚህ ደረጃ ላይ በመድረሳቸው፤ የአገሪቱን አንድነት ለመታደግ፣ የእርስ በርስ ጦርነትን ለመከላከል እና ወደ ሰላማዊ አብሮ የመኖር መንገድ ለመግባት ብቸኛው መፍትሔ ታሪክ ውስጥ ምን እንደተፈጠረ በገለልተኛ የታሪክ ምሁራን አማካይነት ግልጽ ውይይት ማድረግ ነው። ለዚህ ውይይት የስነ ልቦና ባለሞያዎች ያስፈልጉ ይሆናል። ምክንያቱም የወል ስነ ልቦናዊ ችግሮች ያሉባቸው አክራሪዎች፤ ጤነኛ ሰዎች ወደሚነጋገሩበት የተግባቦት መንገድ እንዲገቡ የቅርብ ክትትል ያስፈልጋቸዋል።
የዕርቀ ሰላም ስነ ልቦናዊው ገጽታ ከግጭት ስሜት መውጣትን የሚጠይቅ ነው። በተለይም ስለቡድናዊ ግቦች በሚያጠነጥኑ ማሕበረሰባዊ ዕምነቶች፤ ስለተቀናቃኝ ቡድን፣ ስለራስ ቡድን በሚኖር አመለካከት፤ ከሌሎችም ወገኖች ጋር በሚኖሩ ግንኙነቶች እና በሰላማዊ ድባብ በኩል ለውጥ ሊያስፈልግ ይችላል። በመሰረቱ፣ ስነ ልቦናዊ ዕርቀ ሰላም የሚሻው ነገር የሰላም ስሜትን መፍጠር ነው። ግና ይህን ነገር ማባሪያ ባጣ ግጭት መካከል ላይ መፍጠር በእጅጉ ይከብዳል። የፖለቲካዊ ስነ ልቦና ባለሞያዎች ስለዕርቀ ሰላም ያለውን የግንዛቤ ደረጃ ከፍ ለማድረግ መስራት ይኖርባቸዋል፤ አለባቸውምም። ከግጭት መፍታት ይልቅ ብዙም ትኩረት ያልተሰጠው ጉዳይ ይህ ነው። 30 ምንም እንኳ አሳማሚ ቢሆንም፣ የተሟላ ዕውነት በሌለበት ዕርቀ ሰላም ሊኖር አይችልም፤ አሁን ያለውን ጥልቅ ሕመም አይሽረውም። አሁንም ቀጥሎ የሚመጣውን መከፋፈል ለጊዚው ይሸፍነው ይሆናል። ግን ውሎ አድሮ ራሱን በከባድ ሁከት እና ብጥብጥ የሚገልጽ ነው። ባለፉት ዓመታት ሃላፊነት በማይሰማቸው እና ዕውነትንም ሆነ መረጋጋትን በማይፈልጉ ልሂቃን የተከማቸው ንዴት እና ፍርሃት ግጭት ብቸኛ የማስተንፈሻ ቦይ ሊሆን ይበቃል። ኢትዮጵያ ውስጥ የምናየው ይህንን ነው።
ይህ ቅንቀና የረዥም ጊዜ የፈውስ ሂደት ነው። በጥሩ ዕምነት እና በጠንካራ የአሰራር መዋቅር ከተጀመረ፣ ሰዎችን የሚያቀራርብ ነው። በተጓዳኝም ለሕዝቦች ተጠያቂነትን፣ ዕኩልነትን፣ ነጻነትን እና ፍትሕን ለማምጣት የሚተጋ የፖለቲካ ስርዓት የዚሁ አንድ አካል ነው። ዕርቀ ሰላሙ በፖለቲካ፣ በማሕበራዊ፣ በፍትሐዊ እና በኢኮኖሚያዊ መስኮች የሚስተዋሉትን መዋቅራዊ የፍትሕ መጓደሎች ትኩረት ሊሰጣቸው ይገባል። በእርግጥም፣ “ግጭት የሚቆሰቁሱ እና የሚያጠናክሩ፤ ካለፈው ጊዜ የሚመጡ ልማዶች፤ሃሰቶች፤ ሳይለወጡ ከቀሩ፣ ወዲያውኑ ተመሳሳይ ውጤትን ይፈጥራሉ። ስለሆነም በአዘጋሚ የስልጣን ማጋራት፣ የእርስ በርስ የፖለቲካ አቋሞችን በመከባበር፣ ለኢኮኖሚያዊ ፍትሕ የሚመች ምህዳር በመፍጠር እና ሕዝቡ በስፋት በሚቀበለው ደረጃ ባለፈው ታሪክ (እስከ ሚቻለው ድረስ) እና የወደፊት አካሄድ በመተማመን፣ ዕርቀ ሰላም መደገፍ አለበት። ፖለቲካዊ፣ ማሕበራዊ እና ኢኮኖሚያዊ ፍትሕ የጠንካራ ዕርቀ ሰላም መሰረት ነው።” 31
ፍትሃዊ ሽግግር ይህ ነው። ረጂም እልህ አስጭራሽ ነው። ግን አስተማማኝ ነው።
ዳዊት ወልደ ጊዮርጊስ
AISSS Excuive Director. www.aisss.org
https://branko2f7.substack.com/p/there-is-no-exit-for-dictators
1 https://www.psychologytoday.com/us/basics/empathy
2 https://www.goodreads.com/author/quotes/56576.Lewis_B_Smedes 3https://www.pressreader.com/south-africa/the-star-south-africa-late edition/20100310/281505042387578
4 https://www.un.org/ruleoflaw/files/TJ_Guidance_Note_March_2010FINAL.pdf *For details read my most recent book: What A Life!
__
የኤዲተሩ ማስታወሻ ፡ በነጻ አስተያየት መድረክ የሚቀርቡ ሃሳቦች የጸሃፊውን እንጂ የግድ የቦርከናን ድረገጽ ሃሳብ ላያንጸባርቁ ይችላሉ፡፡ በዚህ ድረ ገጽ ላይ መጣጥፍ ለማውጣት ከፈለጉ ጽሁፍዎትን በሚከተለው አድራሻ በኢሜይል ይላኩልን info@borkena.com
የቴሌግራም ቻናላችን ይቀላቀሉ ፡ t.me/borkena
ፌስቡክ ገጻችንን ላይክ ያድርጉ ፡ Borkena
የንግድ ድርጅትዎን ወይንም አገልግሎትዎን የንግድ ድርጂት ማውጫ ላይ ለማውጣት እዚህ ይጫኑ፡፡ የቴክኒክ ድጋፍ ካስፈለገዎ በሚከተለው ኢሜይል ይጠይቁ zborkena@borkena.com
Ethiopian News – Borkena English
ትዊተር ፡ @zborkena
የቦርከና ቻናልን ስብስክራይብ ለማድረግ እዚህ ይጫኑ
እንደሰጎል ራስ ቀብሮ “ሰላም ለሁሉም፤ ሁሉም ለሰላም”
ነፃ አስተያየት
Admin
-
July 8, 2024
0
በእስያኤል ዘ ኢትኤል
ሰኔ 30/2016 ዓ.ም
በዓለማችን ላይ የሰላም ሚኒስቴር እያላት ሰላም ያጣች፣ የሰላም ባህልን ለማስፋፋት ተቋቋሞ ጦርነት የሚያውጅና የሚያስፋፋ፣ ከተቋቋመበት ጊዜ አንስቶ በሀገሪቷ ውስጥ ሰላም እንደብርቅ የታየበት ሀገር ብትኖር የኛዋ ድንቋ ሀገር ኢትዮጵያ ናት፡፡ ሚኒስቴር መስሪያ ቤቱ ሲቋቋም ሰላም የሚል ቃል ኢዞ ስለነበር ያልተደሰተ ሰው አልነበረም፤ በተለይም በሀገሪቷ ላይ የነበሩ አንዳንድ ቅሬታዎችንና በደሎችን በዚህ ተቋም የሚፈታ መስሎን ተደስተን ነበር፡፡ነገሩ የገባን ግን ከተቋቋመ በጥቂት ጊዜ ውስጥ ወደ እርስ በእርስ መባላት ውስጥ ስንገባና አሁን ላይ ሆነን ስናየው ግን ይህንን ሚኒስቴር መ/ቤት ያቋቋሙት በቀጣይ ፍዳችንን እንደሚያበሉትንና ሰላምችንን እንደሚያሳጡትን ታይቷቸው ይመስላል፤ ያው ጠቅላዩ ብዙ ጊዜ ንግርት አለኝ፣የሆነ ነገር ታየኝ ስለሚሉ ነው፡፡
የሰላም ሚኒስቴር ተልዕኮይ “የዜጋውን፣ የቤተሰብንና የማህበረሰብን ሰላምን በማስጠበቅና በማስከበር፣ ብሔራዊ መግባባትንና አገራዊ አንድነትን በማሳደግ፣ የፌዴራል ስርዓቱን በማጠናከር፣ በቀድሞ ተገኝነት ግጭትን በማስተዳደር፣ ቀጣናዊና አህጉራዊ ትብብርና ትስስርን በማጎልበት እንዲሁም ተቋማዊነትን በማሳደግ ሁለንተናዊና ዘላቂ ሰላም መገንባት ነው፡፡” የሚል ሲሆን በመሬት ላይ ያለው ሀቅ ግን የሰላም ሚኒስቴር “ጦርነት ያውጃል፣በሀገሪቷ ላይ ያሉ ሰላም የሆኑ ነገሮችን መጦ በብጥብጥና ረብሻ ይተካል፣ ሰላማዊ የህዝብ ለህዝብ ትስስርን ያጠፋል ግጭት ይጠነስሳል፣ ሀገራዊ የግጭት አፈታቶችን ያረክሳልና ማህበረሰቡ እንዲንቃቸው ያደርጋል፣ ማህበራዊ እሴቶችን ያረክሳል፣በቀጠና ጠብ ጫሪና ተቀባይነት የሌላ ሀገር በመገንባት አውንታዊና አሉታዊ ሰላም የሌላት ሀገር ይፈጥራል” ከዚህ አኳያ የተሻለ ተቋም መገንባት ተችሏል፡፡
ሚኒስቴር መ/ቤቱ በሰሞንኛ ኢዞልን ከመጣው አጀንዳ መካከል በሰላም ሚኒስቴር የሰላም ግንባታና ብሄራዊ መግባባት ዘርፍ ሚኒስትር ዴኤታ ዶ/ር ከይረዲን ተዘራ(በአቶ ታዬ ደንደአ ቦታ ተተክተው የተሾሙት) “ሰላም ለሁሉም ሁሉም ለሰላም” በሚል መሪ ሃሳብ ሰኔ 30 ቀን 2016 ዓ.ም በሀገር አቀፍ ደረጃ በተመሳሳይ ሰዓት የሚካሄደውን የሰላም ሩጫ አስመልክቶ ጋዜጣዊ መግለጫ ለጋዜጠኞች በሰጡት ማብራሪያ የሰላም ሩጫው ዋነኛ አላማ በሀገራችን የተገኘውን አንጻራዊ ሰላም( ሰላም የሚለው ቃል ጦርነት የሚል ትርጉም ካለው) የበለጠ እንዲያጠናክሩና ሁሉም ዜጋ ለሀገራችን ሰላም የባለቤትነት ስሜትን ለመገንባት ፤መላው ኢትዮጵያዎያን ለሀገራችን ሰላም በጋራ እንዲሰሩ መነሳሳትን መፍጠር እና መንግስታቸው ለሰላም (በሚኒስቴር መ/ቤቱ ተልዕኮ መሰረት ለጦርነትና ለብጥብጥ ማለታቸው ነው) የምንሰጠውን ዋጋና ለሰላም (ለጦርነት ተብሎ ይወሰድ) ያለንን ፍላጎት ለዓለም አቀፉ ማህበረሰብ ማሳወቅ እንደሆነ ገልጸዋል፡፡ ጥሩ ነገር ዓለም ሰላም የማይፈልግ ጦረኛ መንግስት እንደሆኑ አውቆ፣ ሰርዓቱን ጊዜና ጉዳት በማያመጣበት መንገድ ማስወገድ ይቻላል በሚልበት ሁኔታ ላይ እየመከረ ባለበት ጊዜ መሆኑ፣ የጦረኝነት ባህሪያቸውንና የጦርነት ፍላጎታቸውን እነሱም ከተረዱት በላይ ፍላጎታቸውን አውቆላቸው በሆነበት ሰዓት ነው፡፡
ሚኒስትር ዴኤታው አስከትለውም የተረጋጋ እና ዘላቂ ሰላም በመገንባት የዜጎችን ደህንነት ማስጠበቅ የመንግስት ተቀዳሚ ተግባር ነው ያሉ ሲሆን ማህበረሰቡም የሰላም ባለቤት እንዲሆኑ የሚያስችል ታላቅ የሰላም ሩጫ እንደሆነ ተናግረው ሩጫው በሁሉም ክልል ከተሞች እንደሚካሄድ በመግለጫውቸው የገለጹ ሲሆን የሳቱት ነገር ቢኖር የዜጎችን ደህንነት ማስጠበቅና መጠበቅ ያልቻለው መንግስታቸው የእነዚህ ሁሉ ችግሮች መንስኤ መሆኑን የዘነጉት ወይም ጠቅላዩ እንደሚሉት ጥሩ ጥሩውን ለነሱ መጥፎን ደግሞ ባለማውራት አልፈውታል፡፡
አንድ ትልቁ ነገር ሰላምን ለማምጣት የመንግስት፣የማህበረሰቡና ሌሎች መንግስታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች የጋራ ስራ የሚጠይቅ ሲሆን በተለይም አሉታዊ ሰላም ወይም የህግ የበላይነትን የሚያመጣው መንግስትና መንግስት ብቻ ነው፡፡ይህንን ለማድረግ ተስኖት ብዙ አማራዎች በዘር ሀረጋቸው ተቆጥሮ በየቦታው ሲገደሉና የዘር ጭፍጨፋ ሲደረግባቸው ሰላም ሚኒስቴር ግቡ እንደተሳካላቸው በዝምታና ተጠያቂነት እንዳይሰፋን ሆኖ ብሎ ሲያልፍ አማራው ህዝብ ድምጼን ስሙኝ ሲል ጆሮ ዳባ ተባለ፣ በተደጋጋሚ በጉልበቱ ሰልፍ ወጣ በመንግስት ሃይል እየተደበደበ የሚሰማ ጆሮ ግን አልነበረም፡፡ እንደውም በመከራውና በሞቱ የሚሳለቁ በዙ በስተመጨረሻም “ይሄ የመጨረሻይ ሰልፍ ነው” ብሎ ወጣ የሚሰማ ጠፋ በዚህም መፍትሄ ባለው ነፍጥ አንግቶ ዱር ቤቴ አለ፡፡በኦሮሚያም በተመሳሳይ የኦሮሞ ነጻነት ግንባር በወለጋና በአንዳንድ አከባቢዎች የሚደርስብትን በደል በንግግር እንፍታ አለ፤ ሰሚ ጆሮ ጠፋ በዚህም ለኦሮሞ የነጻነት ሠራዊት ምስረታ በር ከፍተ፣ ትጥቅ ትግም ተጀመረ፡፡ በትግራይም የፌደራል መንግስቱና ክልሉን እያስተዳደረው ያለው ህውሀት አለመግባባቱን ለመፍታት ተብሎ ሽማግሌና የቀድሞዋ የሰላም ሚኒስቴር ሄዱ፣ አለቀሱ፣ ነገር ግን ከሽምግልናውና ድርድር ይልቅ ለሽምግልና የሄደው ኮሚቴ ውስጥ የሚከበሩ ዜጎች ሲፈተሹ በማሳየት ህዝቡን ለጥላቻና ለጦርነት አዘጋጁት፡፡ ጦርነትም ተካሄደ ከአንድ ሚሊዩን የሚበልጥ ሰው ህይወቱን አጣበት፡፡ ነገር ግን እስካሁን ማንም ተጠያቂ አልሆነም የብልጽግነሰው መንግስት ሀገሪቷ ላይ ሰላም ላመጣ እየሮጥኩ ነው ይለናል፡፡
መንግስት ራሱን እንደ ሰጎን ቀብሮ የዚህች ሀገር ሰላም የሚመጣው አባላቴን ሰብስቤና ቲሸርት አድይ በየክልሉ ከተሞች በእኩል ሰዓት ስሮጥ ነው ብሎ መጥቷል፡፡ የሰላም ሚኒስትር የሆኑት አቶ ብናልፍ አንዱአለም ባስተላለፊት መልዕክት ”እኛ ኢትዮጵያዊያን ከሁሉም ነገር በላይ ምርጫችቸን እና ፍላጎታችን ሰላም ነው። ይህን ፍላጎታችንን እና ለሰላም ያለንን ቁርጠኝነት ለዓለም እናሳያለን።” ያሉ ሲሆን ሚኒስትሩ ያልተረዱት ነገር ቢኖር እኛ ኢትዮጵያን እሳቸው እንዳሉት ምርጫችን ሰላም ቢሆንም የእሳቸው መንግስት አጭበርብሮ ስልጣን እንደሚይዝበት ምርጫ ግን አይደለም፡፡የህዝቡ ፍላጎቱ ሰላም ነው፣ ለፕሮፖጋንዳና ለፖለቲካ ጥቅም ሲባል የሚደረግ ሳይሆን ሀቀኛና ከህዝብ ፍላጎት የመነጨ፣ ወንጀለኞች ተሰብስበው የሚሰብኩት ትርጉሙ ጦርነት የሆነ ሰላም ሳይሆን ከምስራቅ እስከ ምዕራብ፣ ከደቡብ እስከ ሰሜን ያውለ ኢትዩጵያዊ በሰላም ውሎ ማደር ምን ማለት የሚገንዘበው ዜጋ በሚፈልገው ደረጃ መሆን አለበት፡፡
ሰላምን ለማምጣት ያለው የተሻለው በሰላማዊ መንገድ ሲሆን በተለይም ጥያቄችን በሰላማዊ መንገድ አልሰማልን አለ ብለው ነፍጥ ወደ ማንሳት የሄዱትን አካላት ወደ ጠረጴዛ ለማምጣት በዳዬች ከልብ የመነጨ ይቅርታ ህዝብን በመጠየቅ፣ ለተፈጸሙ ወንጀሎች ወንጀለኞችን ለፍድር ማቅረብና በሀቀኛ የሆነ የሽግግር ፍትህ እንዲኖር በማድረግ፣ሀገሪቷ መጻይ እድል ለመወሰን የሚያስችል የሽግግር መንግስት በማቋቋም ሀገርቷ የተጋረደባትን አደጋ መቀልበስ ሲቻል ነው፡፡ ከዚህ ውጭ ከእውነታው የራቁ እርምጃዎችን በመውሰድና ትልቁን ችግር ባላወቀና በልሰማ ማለፊ ብዙ ያስከፍለናል፣ እያስከፈለንም ይገኛል፡፡ አውንታዊ ሰላም ለማምጣት ጥረት የሚያደርጉትን መንግስታዊ ያልሆኑ ድርጅቶችን የምዕራብያን ስላይ፣ የሸፍጥ መሳሪያና ጥቁር ሪፖርት አቅራቢ አድርጎ ማሰቡን በመተው ለሰባዓዊ መብት፣ መልካም አስተዳደር፣ ዲሞክራሲ፣ ፍትህና ሌሎች ማህበራዊ ጉዳዬችን የተቋቋሙ መሆኑን በመረዳት በነጻነት እንዲሰሩ ድጋፍ ማድረግ አስፈላጊ ነው፡፡መንግስት ከቅዠት አለሙ ወጥቶ ከእውነታው ጋር መታረቅ ይኖርበታል፡፡ አሁን ባለው ሁኔታ አለም በሀገራችን ላይ የሚሰራውን እያንዳንዷን ነገር ያውቃል፣ይከታተል፡፡ለዚህም ማሳያ ኢትዮጵያ ውስጥ የምትካሄደውን እያንዳንዱን ነገር በሪፖርት ይዘግባል፣ተጠያቂነት እንዲኖር ይጠይቃል፡፡ስለሆነም የሚታየውን ትልቁን ችግራችን ትተን በሽብርቅና ገጽታ ግንባታ ጊዜና ገንዘብ ማጥፋቱን ትተን ችግሩን ለመፍታት ቁርጠኛ በመሆን ወደ መፍትሄ መሄዱ ነገ ዛሬ የሚባል አይደለም፡፡
ሰላም ለሰው ዘር በሙሉ!
__
የኤዲተሩ ማስታወሻ ፡ በነጻ አስተያየት መድረክ የሚቀርቡ ሃሳቦች የጸሃፊውን እንጂ የግድ የቦርከናን ድረገጽ ሃሳብ ላያንጸባርቁ ይችላሉ፡፡ በዚህ ድረ ገጽ ላይ መጣጥፍ ለማውጣት ከፈለጉ ጽሁፍዎትን በሚከተለው አድራሻ በኢሜይል ይላኩልን info@borkena.com
የቴሌግራም ቻናላችን ይቀላቀሉ ፡ t.me/borkena
ፌስቡክ ገጻችንን ላይክ ያድርጉ ፡ Borkena
የንግድ ድርጅትዎን ወይንም አገልግሎትዎን የንግድ ድርጂት ማውጫ ላይ ለማውጣት እዚህ ይጫኑ፡፡ የቴክኒክ ድጋፍ ካስፈለገዎ በሚከተለው ኢሜይል ይጠይቁ zborkena@borkena.com
Ethiopian News – Borkena English
ትዊተር ፡ @zborkena
የቦርከና ቻናልን ስብስክራይብ ለማድረግ እዚህ ይጫኑ
“በሰላም ጊዜ ለጦርነት ተዘጋጅ!” የሚለውን የአባቶች ትምህርት መቼ ጣልነው?
ነፃ አስተያየት
Admin
-
July 8, 2024
0
በላይነህ አባተ (abatebelai@yahoo.com)
ሰኔ ሁለት ሺ አስራ ስድስት ዓ.ም.
በጊዜ ያለመዘጋጀትን ጎጅነት አባቶች በተረት ሲገልጡ “ሰርገኛ መጣ በርበሬ ቀንጥስ ይላሉ”፡፡ ለዚህ አባባል እንግዳ ለሆነ ተረቱ የሚገልጠው ሰርገኛ ከደጅ ቆሞ በሆታ ግባ በሉኝ እያለ በርበሬ ተጓሮ ቀንጥሶ፣ ፈጭቶ፣ ድልህ አዘጋጅቶና ወጥ ሰርቶ ሰርግ ለመደገስ የመደናበርንና የመንደፋደፍን ከንቱነት ነው፡፡
አያቶቻችንና ወላጆቻን ያሳደጉን ሰርገኛ ሲመጣ በርበሬ ቀንጣሾች እንድንሆን አድርገው ሳይሆን ክፉ ቀን ሲመጣ ለመቋቋም የምንችል ዝግጁዎች አድርገው ነበር፡፡ አባቶቻችን ምኒሽር፣ በልጅግ፣ ጓንዴና እናት አልቢን ፈቶ መገጣጠም ማስተማር የሚጀምሩት ገና የስድስትና የሰባት ዓመት ልጆች ሳለን ነበር፡፡ አሁን ትችላለህ ወይ ብላችሁ አፋጣችሁ አትያዙኝ እንጅ በስምንት አመቴ በጥቂት ደቂቃዎች ውስጥ ረጅም ምኒሽርና እናት አልቢን ፈትቼ መግጠም እችል ነበር፡፡ የነፍጥ አገጣጠሜን ትክክለኛነት የሚመለከተው አባቴ “ጠመንጃህን እንደዚህ ፈታተህ ሳለ አጥቂ ጠላት ቢመጣብህ ራስህን ለመከላከል ቅድሚያ መግጠም ያለብህ የትኞችን የጠመንጃ ክፍሎች ነው” ብሎ በጥያቄ ያፋጥጥና በፍጥነት ማድረግ ያለብኝን ያስተምረኝ ነበር፡፡ ከዚህም በተጨማሪ አባቶች ምግብ ስንበላ ውሀ እንዳንጠጣ ይመክሩን ነበር፡፡ ይህንን ያነበበ ኢሳይንሳዊ አድርጎ ሊነቅፍ ይችላል፡፡ አባቶች ይኸንን የሚያስተምሩት ግን ይህቺ ምድር ከኢፍትሐዊነትና ከመከራ ከቶውንም ስለማትላቀቅ ውሀ ከማይኖርበት ሥፍራ ለሚጥል የመከራ ዘመንም እያዘጋጁን ነበር፡፡
አያቶቻችንና ወላጆቻችን በዚህ መልክ ያሳደጉን ሰው በጦርነት ወቅት ራሱን ለመከላከል መዘጋጀት ያለበት በሰላም ጊዜ መሆኑን ለማስተማር እንደነበር የገባኝ ያኔ ሳይሆን በጣም ዘግይቶ ነበር፡፡
የዚች ዓለም የማያባራ ተንኮል የገባችው አያቶቻችንና ወላጆቻችን በዚህ መልከ እያሳደጉን ሳለ የመጤ ባህል ወረርሽኝ ክፉኛ በአይበሉብሽ ጥፊ መትቶ አጠናገረንና ኮሚኒስት አስተማሪዎቻችን እያዬን ጎፈሬአችንን የተከረከመ ጥድ አስመስለን መሄድ ጀመርን፡፡ አዘናጊ የምእራባውያን የባህል እክክ ንፍርቅ ስላደረገን እነሱ ከጠመንጃ አልፈው አቶሚክ ቦንብ በሚሰሩበት ሰዓት እኛ ጠምንጃ መያዝ ያለመሰልጠን ምልክት ነው ተባልንና እርግፍ አርገን ተውን፡፡ ስለጠመንጃ የተማርነውን ጥበብም እረሳን፡፡ አባቶች እጅግ ተጠብበው የቀመሩትን ሽለላና ፉከራ የድንቁርና ምልክት ነው ብለው ጥባ ጥቤ ሲጫወቱብን እርግፍ አርገን ትተን በፈረንጅ ቅጥ የሌለው ዳንስ እንደ ጠገበ ጥንዚዛና ፌንጣ መንፈራገጥ ጀመርን፡፡ ሌላው ሳይቀር የታማኝነትና የቃል ኪዳን ምልክት የሆነውን ማተብ ያለመሰልጠን ምልክት ነው ስለተባልን ተአንገታችን ቦጭቀን ጣልን፡፡ “ውሀ ሲወስድ እያሳሳቀ ነው!” እንደሚባለው አውቀንም ሆነ ሳናውቅ በራሳችንን ቋንቋ መጠቀም ያለመሰልጠን ወይም ያለመማር ምልክት እየመሰለን በፈረንጅ ቋንቋ ታልሆነ በራሳችን ቋንቋ ለማንበብ እንደ ዲዳ የምንተባተብ፣ ለመጻፍ ጣታችን እንደ ሰካራም እጅ የሚንቀጠቀጥ፣ ለመናገርም አንደበታችንን በፍቅር እንደነሆለለ ጎረምሳ ጥርቅም የሚያደርገን ሆንና አረፍን፡፡
በዚህ መልክ ከቅደምት አባቶችቻችን ጋር የሚያይዘን እትብት ቡድስድስ አርገን ቦጭቀን ከእነሱ ጋር በቆዳ ቀለም ብቻ የምንመሳሰል አዲስ ተክሎች ሆነን ቁጭ አልን፡፡ የቀደምት አባትና እናቶቹን ግንድ ትቶ ተሌላ ግንድ ተጣብቆ የበቀለ ተክል አዲስ ተክል እንዲያውም አለቦታው የበቀለ አረም መሆኑን ዘነጋን፡፡ ይህ የኣዲስ ተክልነት፣ የአደራ በላነት ወይም የአደራ ቀበኛነት ባህሪያችንም ለዛሬው መከራ አጋልጦ ሰጠን፡፡ የፈረንጅ ዓይን አይተው ምን እንደሚያስብ አንጠርጥረው ተሚያውቁት ቀደምት አባቶቻችን የሚያገናኘን እትብት ቦጫጭቀን በመጣላችን “ቋንጃችሁን ልንሰበር መጣን!” ብለው እየነገሩንም በጊዜ ዝግጁ ስላልነበርን ይኸንን ትውልድ ለዘር ፍጅት አጋልጠን ሰጠን፡፡
ደግነቱ ተከፊሉ የሰፈር አውደልዳይና ባንዳ በቀር አዲሱ ትውልድ የሚመስለው እኛን ሳይሆን ቅድመ አያቶቻንን መሆኑ በጀን፡፡ የቀደምት አባቶች አዙሮ ማያ አንገት እያጠረንም የራሳችንን ትውልድ እንደ ብቁና ብሩክ ቆጥረን የራሳችንን ኃላፊነት ስላልተወጣን የባከነውና ባንዳ የሆነውን የአዲስ ትውልድ ክፍል ስንወቅስ ትንሽ እንኳ ስግጥጥም አይለን፡፡ የቤተመንግስቱ፣ የቤተክህነቱና የመስጊዱ አስተዳደር በባንዳና በሆድ አደር ከርሳሞች ጢም እስቲል ተሞልቶ አስርተ ዓመታት በቆየበት አገር ከፊሉ አዲስ ትውልድ በሆዱ እሚገዛ ባንዳ መሆኑ ብዙም አይግረመን፡፡
ይልቁንስ በዚህ ትውልድ ጣት መቀሰሩን ትተን እኛ የአባቶቻን አደራ እንደ ቆሎ እምሽክ አርገን ቆርጥመን የበላን ጉዶች ይህንን ትውልድ እንዲህ ብለን ይቅርታ መጠየቅና ጥልቅ ምስጋና ማቅረብ አለብን፡፡ “ቀደምት አባቶች ያስረክቡንን ዋንጫ ለእናንተ ማስረክብ ሲገባን እንደ ሰካራም ብርጭቆ ስብርብር አርገን ወርውረን ለአደጋ ስላጋለጥናችሁ ተእግራችሁ ስር ተደፍተን ይቅርታ እንጠይቃለን! እኛ ወላጆቻችሁና ታላላቆቻችሁ የራሳችንን የጀግንነትና የወኔ ባህል አፈር ድሜ አስግጠንና የሚያዘናጋ የባእድ ባህል ወርሰን ሰልጥነናል በሚል የባርነት መንፈስ ነፍዘን ተግማሽ ክፍለ ዘመን በላይ አሳለፍን፡፡ እናንተ ግን እኛ የጣልነውን የጀግንነትና የወኔ ባህል ተጣልንበት አንስታችሁ ወደ ቅድመ አያቶቻችሁ መንበር በመስቀል ላይ ስላላችሁ የቅደም አያቶቻችሁ መንፈስ ይባርካችሁ፣ ይቀድሳችሁ፡፡ እኛ ሰልጥነናል ብለን ቡጭቅጭቅ አርገን የጣልነውን ማተብ አንስታችሁ በማሰራችሁ እምነትንና ቃል ኪዳን የሚወደው እግዚአብሔር ይጠብቃችሁ፡፡ እኛ የሰለጠን መስሎን ተፈረንጅ በኮረጅነው ተልካሻ ቦክስ፣ ቴስታና ጅዶ የቀየረነውን ነፍጥ አንስታችሁ ዘራችሁን ተመጥፋት በማዳን ላይ ስላላችሁ የማንም ዘር ተምድር እንዲጠፋ የማይፈልገው እግዚአብሔር ዘራችሁን ያብዛላችሁ፡፡ እኛ መቀመጫችንን እንደ ውሀ ወፍጮ ሞተር እያሽከረከርን ስናብድ የኖርንበትን የፈርንጅን ዳንስ አሽቀንጥራችሁ በቅድመ አያቶቻችሁ እስክስታ፣ ቀረርቶና ፉክራ እየተገማሸራችሁ ስላላችሁ የቅድመ አያትን አደራ መጠበቅ የሚወደው መለኮት ይጠብቃችሁ፡፡ በደስታም ሆነ በሐዘን ወቅት ቅድመ አያቶቻችሁ በብሉይ ኪዳን ትዕዛዛት መሰረት በጠበቡት የባህል ልብስ ደምቃችሁና ተውባችሁ እየታያችሁ ስላላችሁ መለኮት በሄዳችሁበት ሁሉ ይከተላችሁ፡፡”
ለማሳረግም ተቀደምት አባቶቻችን የልጅ አስተዳደግ ሥስልትና ትምህርት በሚመሳሰለው ኤሶብ (Aesop) ጥልቅ ትምህርታዊ ተረት ልሰናበታችሁ፡፡
ከእለታት አንድ ቀን አንድ ከርከሮ ኩንቢውንና አቀንጣጤውን በዛፍ ግንድ ሲስል ቀበሮ አገኘው፡፡ ቀበሮው ከርከሮው የሚያደርገው ነገር ገረመውና ጠጋ ብሎ “ ወንድም ከርከሮ እዚህ አካባቢ የዱር እንሰሳ አዳኝም ሆነ ሌላ የሚየሰጋ ነገር ፈጥሞ አላይም፡፡ በአሁኑ ወቅት ጫካው፣ ጋራውና ሜዳው ሰላም ነው፡፡ ለምንድን ነው ኩምቢህንና አቀንጣጤህን የምታሰላው?” ሲል ጠየቀው፡፡ ከርከሮውም “ አደጋ ሲመጣማ ራስህን ለመከላከል እመር ብልሀ ጉርንቦ ማነቅ እንጅ መሳሪያ የማዘጋጃ ጊዜ አይኖርህም” ሲል በሰላም ጊዜ ለጦርነት የመዘጋጀትን ጥበብ ብልጥ ለሚባለው ቀበሮ ሳይቀር አስተማረው፡፡
ይህ ትምህርት የኤሶብ ተረት በመባል ይታወቅ እንጅ ቀደምት አባቶቻችን ለአምስት ሺ ዘመናት ከትውልድ ትውልድ እያስተላለፉ አገር የገነቡበት፣ ክብርና ነፃነታቸውን የጠበቁበት ጥበብ ነው፡፡ የዛሪውም ሆነ መጪው ትውልድ መከተል ያለበት ይኸንን ዘመን የማይሽረው ጥበብ ነው፡፡ ትውልድ ሙጪጭ አርጎ መያዝ ያለበት ተዓለም በፊት ፊደልና የጊዜ ቀመር ቀርጸው፣ ተኖህ የሰላም ቀስተ ደመና የተወሰደ በተስፋ ያሸበረቅ ሰንደቅ ሰቅለው፣ በብሉይ ኪዳን የተደነገገ ድንቅ የአለባበስ ጥበብን ጠብበው፣ እረኛው ዳዊት ያንቆረቆራቸውን ዋሽንት፣ በገና፣ ክራርና መሰንቆ እየተጠቀሙ እንኳን ቆሞ እሚሄድን ሙትን ከመቃብር የሚነሽጡ የጀግነንት፣ የወኔ፣ የደስታና የሐዘን ዜማዎች በአለት ላይ ተክለው የሄዱትን ቀደምት አባቶችና እናቶች ፈለግ ነው፡፡
የአሁኑም ሆነ መጪው ትውልድ መገንዘብ ያለበት እንደ ከበደ ሚካኤል ታሪኬ ባጭሩ ወኔና ጀግነንት በአንድ ሳምንት ተረግዘው፣ ተወልደው፣ አድገውና ጎርምሰው ጎልማሳ ስለማይሆኑ ከልጅነት ጀምሮ በሽለላ፣ በፉከራና ሌሎችም ጣመ ዜማዎች መታነፅ በሰላም ጊዜ ለጦርነት የመዘጋጃ ዋና ዋና መንገዶች መሆናቸውን ነው፡፡ አመሰግናለሁ፡፡
__
የኤዲተሩ ማስታወሻ ፡ በነጻ አስተያየት መድረክ የሚቀርቡ ሃሳቦች የጸሃፊውን እንጂ የግድ የቦርከናን ድረገጽ ሃሳብ ላያንጸባርቁ ይችላሉ፡፡ በዚህ ድረ ገጽ ላይ መጣጥፍ ለማውጣት ከፈለጉ ጽሁፍዎትን በሚከተለው አድራሻ በኢሜይል ይላኩልን info@borkena.com
የቴሌግራም ቻናላችን ይቀላቀሉ ፡ t.me/borkena
ፌስቡክ ገጻችንን ላይክ ያድርጉ ፡ Borkena
የንግድ ድርጅትዎን ወይንም አገልግሎትዎን የንግድ ድርጂት ማውጫ ላይ ለማውጣት እዚህ ይጫኑ፡፡ የቴክኒክ ድጋፍ ካስፈለገዎ በሚከተለው ኢሜይል ይጠይቁ zborkena@borkena.com
Ethiopian News – Borkena English
ትዊተር ፡ @zborkena
የቦርከና ቻናልን ስብስክራይብ ለማድረግ እዚህ ይጫኑ
የብሄራዊ ምክክሩ ጉዳይ አንዳያማህ ጥራዉ አንዳይበላ ግፋዉ ሆኖብናል !!
ነፃ አስተያየት
Admin
-
July 5, 2024
0
አቡሽ ጌታነህ
በአገሪቱ ዉስጥ በዜጎች መካከል ያሉትን የዉሽት ትርክቶችና አለመግባባቶች የሚፈታዉን ሂደት ይመራል ተብሎ በመንግስት ተስፋ የተጣልበት አገራዊ የምክክር ኮሚሽን በ2021 መገባደጃ ላይ በአገሪቱ ፓርላማ ãድቆ እንዲቋቋም ተደርጓል፡፡ ኮሚሽኑም የተቋቋምበትን ዓላማ ለማሳካት የሦስት ዓመታት እድሜ ተሰጥቶት አእንቅስቃሴዉን ከጀመረ ብዙ ወራቶችን አስቆጥVል፡፡ ይሁን አንጂ የጠ/ ሚ/ር አቢይ አህመድ መንግስት የሀሳብ ልዩነትን በጦር መሳሪያ እየደፈጠጠ፤ የአገር ሉዓላዊነትንና አንድነትን እንዲያስጠብቅ የተgkመዉን የብሄራዊ ጦር ሰራዊት በክልሎች አስማርቶ ዜጎችን እያስጨፈጨፈ ይህን ኮሚሽን ማቆkሙ ራሱ የሚፈልገዉን እየፈãመ የፊት ለፊት ገፅታዉን ለማሳመር፤ ህዝቡን ለማሳመንና ለማደናገር የተጠቀመበት ስልት ነዉ ይሉታል። ክዚህ በመነሳትም የምክክር ኮሚሽኑ በኢትዮጵያዉያንም ሆነ በዉጭ አካላት ዘንድ የዚህ ስትራቴጂካዊ አካል ተደርጎ በመወሰዱ ተዓማኒነቱ በጠና ታሞና እየተሸረሸረ ይገኛል፡ ሁሉን አቀፍ አለመሆን፣ የመንግስት ጣልቃ ገብነት እና የመንግስት የሰብአዊ መብቶችን አለማክበር የኮሚሽኑን ተዓማኒነት እና ትርጉም ያለው አገራዊ ውይይት ላይ ለመድረስ ያለውን አቅም እጅግ አድርጎ ጎድቶታል። ይሁን እንጂ በተለያዩ አካላት የአቅባና ተቃውሞ እየገጠምዉ ቢሆንም ቅሉ ኮሚሽኑ ይህን ተቃዉሞ ቸል በማለትና መፍትሄ ሳይሰጥ ስራዉን በመቀጠል ላይ ይገኛል
የኢትዮጵያ ኦረቶዶከስ ትዋሀዶ ቤተ ክርስቲያን ቅዱስ ሲኖዶስ አመታዊ ሰብስባዉን በአጠናቀቀበት አለት በኢትዮጵያ ብሃራዊ ምክክር ኮሚሽን ላይ ተገቢና ከላይ የተጠቀሱ ችግሮችን በሚያርጋግጥ መግለጫዉ ላይ ኮሚሽኑን በተመለከተ የመረረ ቅሬታዉን አሰም~ል፡፡
ይህ ኮሚሽን በተቆkመበት አዋጅ ላይ በግልጥ አንደተቀመጠዉ ኮሚሽኑ የተgkመዉ በባለ ድርሻ አካላት ላይ ምንም ዓይነት አድልዎ ሳያደርግ ዜጎችን በግልጥና በእኩልነት በማሳተፍ አውያይቶ በአገሪቱ ዉስጥ ያሉ ችግሮችን ለመፍታት ነበር፡፡ ነገር ግን ከአገር ምስረታ ጀምሮ ለአገር አንድነትና ሉዓላዊነት በግንባር ቀደምትነት ተዋናይ የሆነችዉን አናት ቤተክርስቲያን አንዳትሳተፍ ያደረገዉ ከክልከላ በማያንስ መልኩ የፈãመዉን በመርሳት ሳይሆን አንደ ፖልቲካዊ ዝንጋታ አድርገን አንቆጥረዋልን፡፡ ይህም የሚያሳየን ኮሚሽኑ እያክናወነ ያለዉ ጠ/ሚ/ር አቢይ አህመድ የውደዱትንና የፈቀዱትን እንጂ በራሱ ቆሞ ስራዉን ማክናወን ያልቻለ መሆኑን ነዉ፡፡
የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተ ክርስቲያን በአገሪቱ ዉስጥ ከ60 ሚሊዮን በላይ ተከታይና ስፊ ተቀባይነት አንዳላት፤ የስላምና የዕርቅ አናት አንዲሁም በየቀኑ ሰላም ለኢትዮጵያ፤ ስላም ለኩሉ ህዝበ ክርስቲያን በሚል የስላም ሰባኪ መሆና እየታወቀ ክዚህ የምክክር ሂድት መከልከል ጠ/ሚ/ር አቢይ አህምድ በ2018 ዓ ም ወደ ስልጣን ከመጡበት ቀን ጀምሮ በቤተ ክርስቲያኒቱ ላይ እየደረሰ ያለዉ ክፍተኛ ጥቃት ጠንክሮ መቀጠሉን ያመላክታል፡፡ ከአገልጋይ ካህናቶ‡ና ተከታዮቿ ግድያ፤ ማሳደድና ማፈናቅል፤ቤተ ክርስቲያኒቱን ልሁለት መክፈል ጀምሮ አቢያተ ክርስቲያናትን አስከ ማቃጠል፤ ሃይማኖታዊ በዓላትን አረንÒዴ ቢጫ ቀይ ባንዲራዋን በማዉለብለብ በነèነት አንዳታከብር አስከ መገደብ ድረስ፤ እንዲሁም ከሌሎች ወንድምና አህት ሃይምኖቶች ጋር አንድትጋጭ በማድረግ የመረበሽ አባዜ ቀጣይ መሆኑን ዜጎች ሁሉ ልብ ሊሉት ይገባል፡፡ ቤተ ክርስቲያኒቱም ከብሄራዊ ምክክሩ ሂደት ብዙዉ ክተጠናቀቀ በ=ላ ለመግባት መወሰናና ያሉባትን ችግሮች በሂደቱ ላይ እንዲታዩላት ማቅረብ ካልቻለች ወደ ዉይይቱ መድረክ መግባቱ ምን ጥቅም ሊስጣት አንደሆነ ሊገባኝ አይችልም?
1 አወያዮችና የምክክሩ ተሳፊዎች በማንና እንዴት ተመረጡ?
በሁሉም ክልሎች፤ዞኖችና ወረዳዎች እንደተመለከትነዉ አውያዮችም ሆነ የምክክሩ ተሳታፊዎች የተመረጡትና የተዘጋጁት በየእርከኑ በሚግኙ የብልåግና ባልስልጣናት እንጂ ገለልተኛ በሆነ አካል አይደለም፡፡ ይህም የሚያሳየን ክላይ እስከ ታች ድረስ ሂድቱና እንቅስቃስዉ እየተዘወረ ያልዉ በብልåግና ፓርቲ አመራር መሆኑን ነዉ፡፡ስለዚህ በየትም የሚግኙ የብልåግና ፓርቲ አባላት መንግስት በሚያምነዉና በሚፈልገዉ መንገድ ይዘዉሩታል እንጂ የህዝብን ፍላጎት ሙሉ በሙሉ ያስጠብቃሉ ማለት ዘበት ነዉ፡፡ በአጠቃላይ ከላይ ባለው መረጃ መሰረት በብሔራዊ ውይይቱ ውስጥ ማን ይሳተፋል ለሚለዉ ጥያቄ ተጨባጩ እዉነታ የብልጽግና ፓርቲ አባላትን ከመላው ሀገሪቱ ወደ ተሳታፊነት በማምጣት ሂደቱን እንደሚያስፍåሙ ግልጥ እየሆነ መጠ~ል።
በሌላ በኩል ለመብታቸዉና ለብሄራችዉ ህልዉና ሲሉ ጦር መዝዘዉ በመታገል ላይ የሚግኙ ወገኖች በብሄራዊ ዉይይቱ ላይ አልተካተቱም፡፡ እንደዚሁም የኢትዮጵያ ብሄራዊ የምክክር ኮሚሽኑን የማይድግፉ የፖለቲካ ፓርቲዎችና ተåእኖ ፈጣሪ ኢትዮጵያዊያን ዲያስፖራዎች አልተካተቱም፡፡ ስለዚህ ይህን የመሰለ ክፍተት ባልበት ሁኔታ እንዴት የምክክር ኮሚሽኑ ስራ የተJላ ሊሆን ይችላል?
ከዚህ በተጨማሪም የምክክር ኮሚሽኑን ስራ እጅግ ከባድና ፈታኝ ከሚያደርጉ ጉዳዮች መካከል አንዱና ዋነኛዉ በኦሮሚያ ክልል ዉስጥ ኦሮሞ ባልሆኑ ዜጎች ማለትም በአማራ፤በጉራጌ፤በትግሬ፤ በወላይታ ወዘተ ላይ እየተፈጠሙ ያሉ እኩይ ተግባራት ናቸዉ፡፡የተወሰኑትን ለመጥቀስ ያህልም፡ አገራችሁ አይደለም በሚል ዜጎች ይሳድዳሉ፤ንብርታቸዉን ይቀማሉ፤ ለብዙ ዓመታት ጥረዉና ግረዉ የአቆkሙት ድርጅታቸዉ የማይሆን ምክናያት እየተደረደረ እንዳይስሩ ይከለከላሉ፤ሲብዛም ንብረታቸዉ ይውሰድባቸዋል፡፡ ማስረጃ ለማቅረብ ያህልም በምስራቅ ሽዋ ዉስጥ ክቆቃ ጀምሮ እስከ መቂ ድረስ ክዋናው መንገድ ብዙ ገባ ብሎና ዳር ለዳር ለብዙ ዘመናት ሰፍረዉ በግብርና ስራ ይተዳድሩ የነበሩ የአማራና ጉራጌ አርሶ አደሮች እንዲገደሉ ከተደረገና ከግድያዉ የተረፉት ደግሞ እንዲሳድዱ ከተደረገ በ|ላ በአካባቢው የነበሩ አብያተ ክርስቲያናትን በሀይል አዘግተዉ መሬታቸዉ ተቀምቶ ለሌሎች መሰጠቱ፣ከሞት የተረፉትም ቢሆን በዚህ ዓመት በድጋሚ እንዲባረሩ ተደርጎ መሬታችዉ መነጠቁ ለዚህ ዋነኛ ማስረጃ ነዉ፡፡
በኦሮሚያ ክልል ዉስጥ በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ የቤት መስሪያ መሬት የሚሰጠዉ ለኦሮሞ ተወላጅ ብቻ ሰለሆነ ሌላዉ የአገሪቱ ዜጋ መሬት የማግኘት መብትም ሆነ እድል የለዉም፡፡ይህ በመሆኑም ሌላዉ እነርሱ “መጤ” ይሉታል ከብዙ ዓመታት በፊት ጀምሮ መሬት ከኦሮሞዎቹ ላይ ገዝቶ የሰራዉን ቤት ህገ ወጥ በሚል ስበብ በአለፈዉና በዚህ ወር ሙልጭ አድርገዉ አፈረሱት፡፡ የቤት ፈረሳዉ በአዲስ አበባ ብቻ ሳይሆን በኦሮሚያ ክልልም በሁሉም ከተሞች በባሰ ሁኔታ ተፈäሚ ሆናል፡፡እንደ ተፈናቃዮች አበባል ከሆነ የቤት ፈረሳዉ አገር ለመጥቀም ሳይሆን ከኦሮሞ ዉጭ ያለዉን ኖአሪ ለማፈናቀልና ለማባረር የተደረገ ሴራ ነዉ ይሉታል፡፡ ሴራ መሆኑን የሚያመላክተዉ ደግሞ በየክተማዎቹ ዉሰጥ ቤታችዉ ለፈረሰባቸዉ ዜጎች ሌሎቹ የየከተማ ናሪዎችች ቤት እንዳያከራዩአቸው በህግ መከልከሉ ነዉ፡፡
ከዚህ በከፋ ሁኔታ በክልሉ ዉስጥ የሚኖር ኢትዮጵያዊ ኦሮሞኛ kንkን መናገር ካልቻለ በማንኛዉም የመንግስት መ/ቤት አገልግሎት ለማግኘት እንዲሁም ሆስፒታል ሄዶ ለመታክም ከፍተኛ ችግር ይገጥመዋል፡፡ ይህም የሚሆነዉ አገልግሎት ሰጭዉ ባለስልጣን ወይም ሰራትኛ በአማርኛ ለመናገር ፈቃደኛ ስለማይሆን ብቻ ነዉ፡፡ ይሀን ዓይነት ችግር በግልጥ ለማስቅመጥ በችግሩ ዉስጥ ያለፈ ግለሰብ የተናገረዉን ብጠቅስ እዉነታዉን ይገልጥልኛል ብየ አመንሁ “ I feel comfortable staying in Kenya than in Oromia”. ይህ ማለትም በኦሮሚያ ከመቆየት ይልቅ በኬንያ መቆየት ምቾት ይሰጠኛል ማለት ነዉ፡፡ የብሄራዊ ምክክር ኮሚሽኑ በአገሪቱ ዉስጥ እርቀ ሰላም ለማዉረድ ጥረት በሚያደርግበት በአሁኑ ወቅት የኦሮሚያ ክልል ፕረዚዳንትን ጨምሮ ሌሎች ከፍተኛ የክልሉ ባለስልጣናት ቅራኔንና ቁርሾን የሚፈጥሩ ንግግሮችን በብዙሃን መገናኛ እየተናገሩና እየፎክሩ እንዴት በአገሪቱ ዉስጥ እዉነተኛ እርቀ ሰላም ሊወርድ ይችላል ተብሎ ይታመናል? ይህ ዓይነቱ አስከፊ ድርጊት እየተፈãመ ባለበት በአሁኑ ወቅት በአገሪቱ ውስጥ ምንም ዓይነት ሰላም ይመጣል ብሎ ማስቡ የዋህነት ይመስለኛል፡፡ የምክክር ሂደቱ እንዲስምር ክተፈለገ ጠቅላይ ሚኒስትሩም ሆነ የምክክር ኮሚሽኑ ባለስልጣናት ይህን ደም አፋሳሽ ድርጊት ሀይ ማለት ነበረባቸዉ፡፡ ይህ ዛቻና ፉክራ ባልበት ሁኔታና በክልሉ ዉስጥ እየተፈãመ ያልዉ ግፍና በደል åዋ ሞልቶ እየፈሰሰ ባለበት በአሁኑ ወቅት የምክክር ኮሚሽኑ ምን ዓይነት እርቀ ስላም ለመፍጠር ይደክማል?
2 ማጠቃለያ
የብሔራዊ ምክክር ኮሚሽኑ ሂደት ቀዳሚ ትኩረት ከሚሰጣቸው ጉዳዮች መካከል በሀገሪቱ የተለያዩ ብሔረሰቦች እና የፖለቲካ ቡድኖች መካከል አንድነትን ፣ ዕርቅን እና ማህበራዊ ትስስርን ማሳደግ መሆን አለበት። ኢትዮጵያ የብዙ ብሄር ብሄረሰቦች እናት እንደመሆ~ መጠን ብሄራዊ ውይይቱ የተለያየ ሃሳብ ያላቸዉ ቡድኖች እንዲሰባሰቡ እና የጋራ መግባባት እንዲፈጥሩ እድል ይሰጣል ተብሎ ይታመናል፡፡ ይሁን አንጂ የኢትዮጵያ የምክክር ኮሚሽን ከላይ በተጠቀሱት መሰናክሎች ምክንያት ግቦቹን ለማሳካት አቀበት እየገጠመው ይገኛል። መንግስት እውነተኛ ውይይት እና ማሻሻያ ለማድረግ ቁርጠኝነት ማጣቱ፣ ዜጎችን በማስርና በማሳደድ የሚፈጽመው የሰብአዊ መብት ረገጣ እና በተቃውሞ ሰልፎች ዝግጅት ላይ የወሰደው እርምጃ ኮሚሽኑ እምነትን እና ተአማኒነትን ለመፍጠር በሚያደርገዉ ሂደት ላይ ታላቅ ዳገት ፈጥሮበታል። ሆኖም፣ ኮሚሽኑ አሁንም ቢሆን በኢትዮጵያ የፖለቲካ ሽግግር ውስጥ አወንታዊ ሚና የመጫወት አቅሙን በማሳደግ፤ እነዚህን ተግዳሮቶች በማስተካክልና ክመንግስት ጋር ያልዉን ቁርኝት በመቀነስ ለሁሉም ዜጎች እውነተኛ ተወካይና ሁሉን አቀፍ አካል ከሆነ እና የተለያዩ አመለካከቶችን ማክበርና ማስትናግድ ክቻለ ለእውነተኛ የውይይት ውጥኖች ወሳኝ ይሆናል ተብሎ ይታመናል። ይሁን እንጂ የዶ/ር አቢይ አህመድ መንግስት የምክክር ኮሚሽኑን እንደ ፖለቲካ መሳሪያ ለመጠቀምና ለመቆጣጠር እንዲሁም የሃሳብ ልዩነትን ማፈኑ ከቀጠለ ኮሚሽኑ በአገሪቷ ውስጥ ትርጉም ያለው ዕርቅና ዘላቂ መረጋጋትን ያመጣል ተብሎ መታሰብ የለበትም። እንዲያዉም በዉይይቱ ላይ ያልሆነ ሀሳብ፤አዋጅ ወይም ሁሉንም ሳያካትት በአጀንዳዎች ላይ ክስምምነት ላይ ተደረሰ የሚል መልስ ከተሰጠ አገሪቱን ልትወጣዉ ወደማትችለው ቅርቃር ዉስጥ አስገብ~ት እንዳያልፍ ክፍተኛ ጥንቃቄ ሊደረግበት ይገባል፡፡ይህ ሀላፊነት ደግሞ በኮሚሽኑ ባለስልጣናት ላይ የተንጠለጠለ መሆኑ ግልጥ ነዉ፡፡
__
የኤዲተሩ ማስታወሻ ፡ በነጻ አስተያየት መድረክ የሚቀርቡ ሃሳቦች የጸሃፊውን እንጂ የግድ የቦርከናን ድረገጽ ሃሳብ ላያንጸባርቁ ይችላሉ፡፡ በዚህ ድረ ገጽ ላይ መጣጥፍ ለማውጣት ከፈለጉ ጽሁፍዎትን በሚከተለው አድራሻ በኢሜይል ይላኩልን info@borkena.com
የቴሌግራም ቻናላችን ይቀላቀሉ ፡ t.me/borkena
ፌስቡክ ገጻችንን ላይክ ያድርጉ ፡ Borkena
የንግድ ድርጅትዎን ወይንም አገልግሎትዎን የንግድ ድርጂት ማውጫ ላይ ለማውጣት እዚህ ይጫኑ፡፡ የቴክኒክ ድጋፍ ካስፈለገዎ በሚከተለው ኢሜይል ይጠይቁ zborkena@borkena.com
Ethiopian News – Borkena English
ትዊተር ፡ @zborkena
የቦርከና ቻናልን ስብስክራይብ ለማድረግ እዚህ ይጫኑ
የዶ/ር ዐብይ አሕመድ “ብልጭልጭ የልማት ሥራዎችና” አንድምታቸው
ነፃ አስተያየት
Admin
-
July 4, 2024
3
ጥበበ ሳሙኤል ፈረንጅ
ሰኔ 27 2016
“ለአንድ ሰው አሳ ከሰጠኽው ለአንድ ቀን ትመግበዋለህ፤ አሳ ማጥመድ ካስተማርከው ግን እድሜ ልኩን ትመግበዋለህ” የቻይኖች ብሂል።
ከጥቂት ቀናት በፊት፤ የአቶ ታምራት ታረቀኝ የፌስቡክ ገጽ ላይ አቶ ስለሺ ፈይሳ ከተባሉ ሰው ጋር ባደረግኩት ውይይት በዚህ ርዕስ ላይ መጣጥፍ እያዘጋጀሁ መሆኑን ጠቁሜ ነበር። ይህንን ጽሁፍ እያዘጋጀሁ ባለበትም ወቅት ነው ጠቅላይ ሚኒስትር ዐብይ አሕመድ ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ከበርካታ ጉዳዮች በተጨማሪ የኢትዮጵያን ኢኮኖሚ አስመልክተው ማብራርያ የሰጡት። እሳቸው ከሰጡት ማብራርያም ለዚህ ጽሁፍ ይጠቅማል ያልኩትን ሃሳብ ወስጃለሁ። ከአቶ ስለሺ ጋር በነበረኝ ውይይት መነሻው ነጥብ፤በተለይም የሥራ አጥ ቁጥር በኢትዮጵያ ከመቼውም በላይ ጨምሯል በሚለው ሃሳብ ላይ ያተኮረና፤ እሳቸውም “ይህ ብልጭልጭ ሥራ ለተራበው ሕዝብ ምን ያደርግልታል” የሚል አንድምታ ያለው ሃሳብ ማንሳታቸው ነበር።
ልክ እንደ አቶ ስለሺ በርካታ ሰዎች፤ ‘በጦርነት ውስጥ ሆነን፤ ሕዝብ እየተራበ፡ ሕዝብ ተፈናቅሎ፤ ወዘተ ወዘተ፤ ፓርክ መስራት፤ ከተማ ማሳመር ምን ይጠቅማል’ የሚሉ እሳቤ ያላቸው ትችቶች ሲስነዘሩ እየሰማን ነው። ብዙዎች እነዚህ የልማት ሥራዎች ያላቸውን ጠቀሜታ ካለመረዳት የሚያነሱት ሃሳብ ሲሆን፤ ሌላው ቀርቶ በዘርፉ እውቀት አለን ብለው “የሚኩራሩ ሰዎች” ይህንኑ ሃሳብ በመጠቀም፤ ሕዝብ በመንግስት ላይ ለማነሳሳት ስሜቱን መኮርኮርያ አድርገው ሲጠቀሙበትም አስተውለናል። ኢኮኖሚስት ነን ብለው እነዚህን የልማት ሥራዎች የፖለቲካ ቅብ ቀብተው በማጥላላት የራሳቸውን እኩይ ዓላማ ለማስፈፀም የሚተጉም ጥቂት አይደሉም። በተለይ የእነዚህ “ምሁራን” ቀናነት የጎደላቸው ውግዘቶች፤ የእነዚህን የልማት ሥራዎች ጠቀሜታ ካለማወቅ የሚነሱ አይመስለኝም፤ የአንዳንዶቹ የእውቀት ማነስ እንደተጠበቀ ሆኖ።
መሰረታዊ ነጥቡ፤ ኢትዮጵያ የበርካታ ወጣቶች ሃገር ናት። በርካታ ወጣትም በሥራ አጥነት ኑሮው ማጠፍያው ያጠረበትና አብዛኛውም ለቤተሰብ ጫና ሆኖ ሕይወትን እየገፋ እንዳለ ነጋሪ የሚያሻው አይደለም። ይህንን የሥራ አጥነት ቁጥር ግን እንዴት መቀነስ ይቻላል ለሚለው መፍትሔ ከሚጠቁመው የበለጠ ተቺ የበዛበት፤ የሚሰሩ ሥራዎችን ማጣጣል የሚወደስበት የፖለቲካ አውድ ላይ እንገኛለን። የአንዳንዶቹ እሳቤም፤ መንግሥት በተለያየ መልክ የሚያሰባስበውን ገንዘብ፤ ለሕዝብ እንድያከፋፍል ወይም ሕዝቡን የተመጽዋችነት ኑሮ እንዲያኖር የሚጠቁም አይይነ በመሆኑ የአንዳንዱን ሰው ስለኢኮኖሚ ያለውን ግንዛቤ አነስተኛነት የሚያሳብቅ ሆኖ አግኝቸዋለሁ።
በተለይ በገበያ ኢኮኖሚ ውስጥ የመንግሥት ተቀዳሚ ተግባር ሥራ ፈጣሪዎችን ማበረታታትና ለሥራ ፈጣሪዎች በር የሚከፍቱ ፖሊሲዎችን መንደፍ እንደሆነ በርካታ ኢኮኖሚስቶች ጽፈውበታል። በዚህ ረገድ ሃገራችን ከደርግ የእዝ ኢኮኖሚ፤ ወደ ኢሕአዴግ “አብዮታዊ ዲሞክራሲ ኢኮኖሚ” ቅይጥ ኢኮኖሚ ተሸጋግራ፤ በተወሰነ ደረጃ የገበያ ኢኮኖሚውን ተለማምዳለች። አሁን ያለው የዶ/ር ዐብይ መንግሥት ደግሞ ሃገራችንን ከአብዮታዊ ዲሞክራሲ ኢኮኖሚ ወደ ገበያ ኢኮኖሚ ለማሸጋገር እየተውተረተረ ይገኛል። በየትኛውም የኢኮኖሚ ጽንሰ ሃሳብ፤ የመንግሥት ሚና ግን አይተኬ ነው። ለምሳሌ የገበያ ኢኮኖሚ ዋና ተምሳሌት ተደርጋ በምትታየው አሜሪካ፤የሃገሪቱ ትልቁ የሥራ ቀጣሪ፤ የፌደራል መንግሥቱ እንደሆነ ይነገራል። በተደጋጋሚ ጊዜ እንዳየነውም፤ የአሜሪካ ኢኮኖሚ የመዳከም አዝማምያ ሲያሳይ፤ መንግሥት የመሰረተ ልማቶች ላይ መዋዕለ ነዋዩን በማፍሰስ ነው ኢኮኖሚው ላይ መነቃቃት የሚፈጥረውና የሥራ አጥነት ቁጥርን የሚቀንሰው። ይህ በበርካታ ሃገሮች ላይ የተለመደና ከፍተኛ የኢኮኖሚ ጠቀሜታ ያለው ተግባር ነው።
የዶ/ር ዐብይም “ብልጭልጭ” እየተባለ የሚተቸው የመሰረተ ልማት ግንባታ ጠቀሜታው ከዚህ የተለየ አይደለም። የዶ/ር ዐብይን የልማት ሥራዎች የተለየ የሚያደርገው፤ አብዛኛው መሰረተ ልማት እየተሰራ ያለው ከመንግሥት ባጀት በተመደበ ገንዘብ ሳይሆን፤ ጠቅላይ ሚንስትሩ ከሃገርና ከውጭ ሃገር ባለፀጎች በተለያየ መንገድ ከሚያሰባስቡት መዋእለ ነዋይ ነው። ጠቅላይ ሚኒስትሩ የርሳቸውን ገንዘብ ሳይቀር ለእነዚህ የመሰረተ ልማት ሥራዎች ሰጥተዋል። ከቅርብ ጊዜያት ታሪካችን እንደምናውቀው፤ “ገዢዎቻችንና፤ አጋሮችቻው” ኢትዮጵያን ሲዘርፉ እንጂ ገንዘባቸውን ሲለግሱ አላየንም። “ባልና ሚስት ከአንድ ባሕር ይቀዳሉ” እንዲሉ፤ በኢትዮጵያ ታሪክ ታይቶ በማይታወቅ መልኩ፤ በቂ ምስጋና ያልሰጠናቸው የቀዳማዊት እመቤት እንኳን በርካታ መሰረተ ልማቶችን ገንበተዋል። ከዳቦ ፋብሪካ፤ የእንጀራ ፋብሪካ፤ እንዲሁም ወደ 34 ትምሕርት ቤቶችን አስገንብተዋል። በቅርቡ ያስገነቡት የዓይነ ስውራን የሁለተኛ ደረጃ ትምህርት ቤት እንኳን በዓይነቱና በጥራቱ እጅግ አስደማሚ ነው።
ጠቅላይ ሚኒስትሩ የእንጦጦን ፓርክ፤ የአንድነት ፓርክን፤ የመስቀል አደባባይን እንዲሁም በርካታ መሰረተ ልማቶችን ሲያስጀምሩ፤ የነበረው ሁከትና ወጀብ ምን ያክል እንደ ነበር የቅርብ ጊዜ ትዝታችን ነው። እነዚህ ፕሮጀክቶች ሲሰሩ በሺህ ለሚቆጠሩ ወጣቶችና እናቶች ጊዜያዊ የሥራ እድል ፈጥረዋል። ከዚህ በተጨማሪም ሥራው ከተጠናቀቀ በኋላም፤ በሺሆች ለሚቆጠሩ ቋሚ የሥራ እድል ፈጥረዋል። እነዚህ ሥራ ያገኙ ዜጎች በአማካይ እያንድንዳቸው ቢያንስ ሶስት የቤተሰብ አባላትን የሚደጉሙ ናቸው። አንድ ሰው መጠየቅ ያለበት፤ እነዚህ መሰረተ ልማቶች ባይሰሩስ ኖሮ የሚጠቀመው ማን ነው የሚል መሆን አለበት። መሰረተ ልማት ሲገነባ፤ በቀጥታ የሥራ እድል ከሚያገኙት ሌላ በተዘዋዋሪ የሥራ እድል የሚያገኙ በርካቶች ናቸው። ሲሚንቶ አምራቹ፤ ብረት አምራቹ፤ ሚስማር የሚያስገባው፤ በአጠቃላይ ለመሰረተ ልማት ግብዓት የሚሆኑ ቁሳቁሶችን የሚያመርቱና ከውጭ የሚያስገቡ፤ በመጓጓዣ ዘርፍ የተሰማሩና መሰል ዜጎች በመሰረተ ልማቱ በተዘዋዋሪ ተጠቃሚ የሚሆኑ ናቸው። እነዚህን ሥራዎች የሚተቹ፤ የሚያወግዙና የሚያጣጥሉ ሰዎች እሳቤ ግን፤ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ገንዘብ ሰብስበው ለሕዝብ እንዲመጸውቱ የመጠበቅ ያክል ነው።
እነዚህ መሰረተ ልማቶች በመገንባታቸው፤ አሁን ቋሚ የገቢ ምንጭ ማግኛ ሆነዋል፤ የአንድነት ፓርክ በዓመት በሚሊዮን የሚቆጠር ብር የሚያስገኝ ተቋም ሆኗል። የጠቅላይ ሚኒስትሩ የመሰረተ ልማት ግን በዚህ ብቻ አላቆመም። ዛሬ ኢትዮጵያ አፋር ውስጥ ጤፍ፤ ስንዴ፤ ፍራፍሬ፤ ሰሊጥ በሚያሰድምም ሁኔታ እያመረተች ነው። በሶማሊያም እንደዚሁ። እነዚህ አካባቢዎች በየትኛውም ቀደም የኢትዮጵያ መንግሥታት ለእርሻነት ለመታሰባቸው መረጃ የለኝም። በቅርቡ የቦረና አርብቶ አደር ሕዝብ በጠኔ ተጠቅቶ እንደነበር እናስታውሳለን። ዛሬ የቦረና አርብቶ አደር፤ የእርሻ ስልጠና ተሰጥቶት መሬቱን እያረሰ፤ በቆሎ፤ ስንዴ፤ ፍራፍሬ አብቅሎ፤ እራሱን ከመመገብ አልፎ፤ ወደ ገበያ ማቅረብ ችሏል። ትላንት ለከብቶቹ መና ማግኘት ይቸገር የነበር ሕብረተሰብ ነው፤ ዛሬ ትርፍ ምርት ማምረት የጀመረው። ይህም በመስኖ የእርሻ ልማት የተከወነ ነው።
በዛሬው ዕለት ጠቅላይ ሚኒስትሩ ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት እንደገለፁት ከ40 ሺህ በላይ የውኃ ፓምፖች ተዘርግተው፤ሃገራችን “የበጋ የመስኖ እርሻ” ተጠቃሚ ሆናለች። እንደ አውሮፓ አቆጣጠር በ2015 ባሳታምኩት “እምባሽን ላብሰው” በሚልው የግጥም መድብሌ በ2010 ዓ.ም በከተብኳት “የረሃብ አለንጋ” የምትለውን ግጥሜን በገጽ 47 ላይ አስፍሬዋለሁ። በዚህ ግጥም እንዲህ የሚል ስንኝ ይገኝበታል
“…የሙጢኝ ብላችሁ በትረ መንግሥቱን፤
ሽቅብ አንጋጣችሁ ሳታዩ መሬቱን፤
ዝናብ ስትጠብቁ ፖሊሲ ይመስል፤
ወንዞቹ ሲፈሱ ያለምንም ደለል፤
ስለመስኖ ማሰብ ማለም ተሳናችሁ፤
ዛሬም እንደትላንት ጥርሱን ያገጠጠ ጠኔ መጣላችሁ።..”
የዶ/ር ዐብይ መንግሥት በመስኖ ልማት እየሰራ ሃገራችን ያልተጠቀመችውን መሬት በመጠቀም ያሳየችው የምርት እመርታ ለዚህ ፀሃፍ እጅግ አስደማሚና የመሪውን ለሀገር እድገት የሰጡትን ትኩረት የሚያሳይ ሆኖ አግኝቶታል። ይኸው ጽሃፍ በዚሁ የግጥም መድብሉ በ2015 ባካተተው ግጥሙ፤
“ሽንጣም ወንዞቻችን ከጥቅም ቢውሉ፤
መስኖው ቢዘረጋ ቢሰራ ደለሉ፤
በቅጡ ቢታረስ ጂማና ወላይታ፤
ማዕድን ቢወጣ ከአፋር ከአሳይታ
እንኳን ለኢትዮጵያ በበቃ ለአፍሪካ፤
የወገኔም ሆዱ በጥጋብ በረካ።”
ያለው ምኞቱና ሕልሙ እውን እየሆነ እየተመለከተ ነው። ይህ በሚሊዮን የሚቆጠሩ ኢትዮጵያውያን ሕልምና ምኞት ነው።የጠቅላይ ሚኒስትሩ የ“ብልጭልጭ መሰረተ ልማት” ግንባታ በዚህ ብቻ አላበቃም፤ የሌማት ትሩፋት፤ ኢትዮጵያ ታምርት፤ መትከል በፅናት፤ ወዘተ በሚል መሪ ቃል በርካታ ስኬታማ ሥራዎችን ለመስራታቸው የሥራቸው ውጤት በቂ ምስክር ነው። መቼም ታይቶ በማይታወቅ ሁኔታ በኢትዮጵያ ውስጥ በመቶ ሺሆች የሚቆጠሩ የአንደኛ ደረጃ ት/ቤት ተማሪዎች፤ በመንግሥት ምገባ እየተደረገላቸው ነው። “የድሃ ድሃ” የተባሉ ዜጎች በተለይ በአዲስ አበባ በየክፍለ ከተማው በተዘረጉ የመመገቢያ ማዕከላት፤ የእለት ጉርስ እያገኙ ነው።የአንደኛ ደረጃ ት/ቤት ተማሪዎች በመንግሥት መማርያ ቁሳቁስና ዩኒፎርም እየተሟላላቸው ነው።የተጠናቀቁት በርካታ የቱሪስት መስህብ የሆኑ እንደ ጎርጎራ፤ ጨበራ ጩርጩራ ብሔራዊ ፓርክ፤ ኮይሻና መሰል መሰረተ ልማቶች፤ ለበርካታ ሰዎች የሥራ እድል የፈጠሩ ብቻ ሳይሆን፤ ለአካባቢው ነዋሪም መኖርያ ቤቱንና አካባቢውን እጅግ ያሻሻለ ለመሆኑ ነጋሪ የሚያሻው አይደለም።
ዛሬ ጠቅላይ ሚኒስትሩ እንደነገሩን፤ በዚህ ዓመት ብቻ ኢትዮጵያ ውስጥ ለ3.8 ሚልዮን ዜጎች የሥራ እድል ተፈጥሯል። ኢትዮጵያ ዛሬ የትልልቅ ኩባንያዎች Remote ሥራ የሚያሰሩበትና የብዙ ትልልቅ ዓለም አቀፍ ኩባንያዎች Call center በመሆን ከሕንድ ጋር በመፎካከር ላይ ያለች ሃገር ሆናለች። ይህም ሊሆን የቻለው ጠቅላይ ሚኒስትሩ ባዋቅሩት አዲሱ የክህሎት ሚኒስትር ባመቻቸው የሥራ እድል ነው። ከዚህ በተጨማሪ ከፍተኛ አቧራ ያስነሳው የኮሪደር ልማት ነው። ፒያሳን ኖሬበታለሁ፤ዶሮ ማነቅያን አቀዋለሁ። ዶሮ ማነቅያ ድሮ መፍረስና መሰራት የነበረበት ሰፈር ነው። የደሃብ ሆቴል ትዝታ አለበኝ፤ እኔም እንደ በርካታ ሰዎች “የፒያሳ ትዝታ አለብኝ” ግን ሰው በትዝታ አይበለጽግም። አዲስ አበባ ውስጥ በርካታ ዜጎች የሚኖሩት አኗኗር ዘግናኝ እንደነበር ነጋሪ አያሻውም። ምእራብ ሃገር ተቀምጦ ትዝታዬ እያለ “ሙሾ የሚያወርደው” ወደ ሃገር ሲገባ እናቱ ቤት እንኳን የማያደር፤ ሆቴል የሚያጣብብ ነው። እሱ ሻወር የሌለበት ቤት ለጥቂት ቀናት እንኳን ማረፍ አይፈልግም፤ ጥሩ መፀዳጃ የሌለበት ቤት ውስጥ መኖር አይፈልግም። ይህ እንዲሻሻል፤ ፈርሶ መሰራት አለበት ሲባል ግን ያዙኝ ልቀቁኝ ይላል፤ ለፖለቲካ ትርፍም እነዚህን ወርቃማ ሥራዎች ያጠለሻል።
ኢትዮጵያ በኢኮኖሚ ከፍተኛ ለውጥ እያመጣች ለመሆኑ በርካታ ዓለም አቀፍ ተቋማት እየመሰከሩ ነው። በቅርቡ በዓለም ትልቁ ከሆኑት አንዱ የመዋእለ ነዋይ ፍስት አማካሪ ድርጅት የሆነው Goldman Sachs፤ ኢትዮጵያ ከ25 ዓመታት ገደም በኋላ የዓለማችን 17ኛዋ ትልቁ ኢኮኖሚ ትሆናለች ሲል ተንብይዋል። እንዲህ ዓይነት ትንቢት ዝም ብሎ የሚነገር አይደለም፤ ዛሬ የሚሰራውን ሥራ ወደፊት የሚያመጣውን ውጤት በመገመት የሚተነበይ ነው። ዛሬ እጅህን አጣጥፈህ ለሕዝብሕ መጽዋት እየሰጠህ በማኖር የሚመጣ ለውጥም የሚመጣ እድገትም አይኖርም። ብዙዎች የዶ/ር ዓብይ ነቃፊዎች አንድ የቻይኖች አባብል ነው ተብሎ የሚነገርለትን “አንድን ሰው አሳ ከሰጠኸው ለአንድ ቀን ትመግበዋለህ፤ አሳ ማጥመድ ካስተማርከው ግን እድሜ ልኩን ትመግበዋለህ” የሚለውን አባባል ያላጤኑ ናቸው። በሃገራችን እየተሰሩ ያሉት መሰረተ ልማቶች ለትውልድ የሚሸጋገሩ ናቸው እንጂ፤ ጊዝያዊ ችግሮችን ለመቅረፍ ብቻ አይደሉም።
በአንድ ወቅት ዶ/ር በድሉ ዋቅጅራ፤ በኢትዮጵያ ውስጥ የተገነቡት መሰረተ ልማቶች ሃገራችን በውጥረት ላይ እያለች መሆኑ አስገራሚ መሆኑን ገልጸው ነበር። አዎ የሚገርመው፤ ኢትዮጵያ ይህን ሁሉ ያከናወነችው፤ በጦርነት ውስጥ ሆና፤ በምእራባውያን የማዕቀብ ጫና ውስጥ ሆና፤ በተለይም በዲያስፖራ ያለው ጽንፈኛ ኃይል፤ በውጭ መንግሥታት ኢትዮጵያ ምንም ዓይነት ኢኮኖሚያዊ አገዝ እንዳታገኝ ተግቶ በሚሰራበት ጊዜና፤ እግር ጎታቹ ጎልቶ በሚጮኽበት ወቅት መሆኑ አስደማሚ ነው። ሌላው የሚገርመው፤ በኢትዮጵያ ባልተለመደ መልኩ፤ የፕሮጀክት ሃሳቦች የሚመነጩት በጠቅላይ ሚኒስትሩ መሆናቸው ብቻ ሳይሆን፤ በየፕሮጀክቱ እየተገኙ ሥራዎችን የሚገመግሙ ጠንካራ ሰራተኛ መሆናቸው ነው።
እስካሁን ካነሳሁት ውስጥ የጫካውን መሰረተ ልማት አላነሳሁም። ብዙዎች ባለማወቅ፤ አንዳንዶች አውቀው በቅናት “የ7ኛው ንጉስ ቤተ መንግስት” ብለው ሊያኮስሡና ሊያጣጥሉ የሚሞክሩት የጫካ ፕሮጀክት፤ በሺህ ለሚቆጠሩ ወጣቶች የሥራ እድል የፈጠረ ከመሆኑም በላይ፤ ሥራው ሲጠናቀቅ በመቶ ሺህ ለሚቆጠሩ ዜጎች የስራ እድል የሚፈጥር፤ በከተማ ውስጥ እየተገነባ ያለ እራሱን የቻለ ከተማ ነው።የዶ/ር ዐብይ “ብልጭልጭ” መሰረተ ልማት፤ ብልጭልጭ ሆኖ ከተማን፤ ሃገርን ያሳመረ ብቻ ሳይሆን፤ ለሚልዮኖች የሥራ እድልን የፈጠረ፤ ሰው ተኮር የሆነ፤ የበርካቶችን ሕይወት የለወጠ፤ ሊታገዝና ሊበረታታ የሚገባው ነው። ዛሬ ጠቅላይ ሚኒስትሩ እንደነገሩን፤ በኮሪደር ልማት ሥራው በየቦታው የተተከሉት መብራቶች፤ ኢትዮጵያ ውስጥ የተመረቱ ናቸው።እነዚህን መሰረተ ልማቶች ለሚያጥላሉ ጥያቄ አለኝ፤ ምን እንዲደረግ ነው የምትፈልጉት? ጠቅላይ ሚኒስትሩ እጅ እግራቸውን አጣምረው ይቀመጡ፤ ምንም ሥራ አይሰራ? ሰላም ይቀድማል ስትል፤ ሰላሙን እያደፈረሰ ያለው ማን ነው ብለህ ጠይቀሃል? አንተው እሳት እየለኮስክ፤ ጭሱ በረከተ ማለትስ ተገቢ ነው። ሰራ ሳይፈጠር፤ የሥራ አጡን ቁጥር መቀነስ ይቻላል? በነገሬ ላይ በርካታ ሰው የሚዘነጋው፤ የኢትዮጵያ መንግስት የሥራ ክፍፍል ያለው መንግሥት መሆኑን ነው።የፀጥታ መዋቅሩ፤ ሰላም የማስጠበቅ ሥራውን እየሰራ ነው፤ ይህ የጠቅላይ ሚኒስትሩ የቀን ተቀን ሥራ አይደለም።እያንዳንዱ የሚኒስትር መሥርያ ቤት ሥራውን ይሰራል፤ የሰራውን ሥራ ለጠቅላይ ሚኒስትሩ በዝርዝር ያቀርባል። ጠቅላይ ሚኒስትሩ መሥራት ካለባቸው በላይ እየሰሩ ነው። ሃገራቸውን ወደፊት ለማራመድ፤ እንቅልፍ አጥተው እየሰሩ መሆኑን መካድስ ይቻላል?ሲሳሳቱ ማረም፤ ሲያጠፉ ማውገዝ፤ ሲሰሩ ደግሞ ማበረታታት የቅን ዜጎች ኃላፊነት የተሞላው ተግባር ነው። ጦርነት እንዲቆም ከልብህ ከፈልግክ፤ ቦምብ መግዣ ገንዘብ አታዋጣ።
ኢትዮጵያ ሰላሟ ይብዛ፤ ቸሩ እግዚአብሔር ኢትዮጵያንና ሕዝቧን ይጠብቅ።
__
የኤዲተሩ ማስታወሻ ፡ በነጻ አስተያየት መድረክ የሚቀርቡ ሃሳቦች የጸሃፊውን እንጂ የግድ የቦርከናን ድረገጽ ሃሳብ ላያንጸባርቁ ይችላሉ፡፡ በዚህ ድረ ገጽ ላይ መጣጥፍ ለማውጣት ከፈለጉ ጽሁፍዎትን በሚከተለው አድራሻ በኢሜይል ይላኩልን info@borkena.com
የቴሌግራም ቻናላችን ይቀላቀሉ ፡ t.me/borkena
ፌስቡክ ገጻችንን ላይክ ያድርጉ ፡ Borkena
የንግድ ድርጅትዎን ወይንም አገልግሎትዎን የንግድ ድርጂት ማውጫ ላይ ለማውጣት እዚህ ይጫኑ፡፡ የቴክኒክ ድጋፍ ካስፈለገዎ በሚከተለው ኢሜይል ይጠይቁ zborkena@borkena.com
Ethiopian News – Borkena English
ትዊተር ፡ @zborkena
የቦርከና ቻናልን ስብስክራይብ ለማድረግ እዚህ ይጫኑ
ሰባተኛው ንጉስ “ፍጻሜ መንግሥት”
ነፃ አስተያየት
Admin
-
July 2, 2024
0
በእስያኤል ዘ ኢትኤል
ሰኔ 26/2016 ዓ.ም.
ቀዳማዊ ተክለ ጊዮርጊስ እ.ኢ.እ 1779 እስከ 1800 ባለው ጊዜ ውስጥ ከነገሱ የሰለሞን ሥርወ-መንግስት ከሆኑት የኢትዮጵያ ነገስታት ውስጥ አንዱ ናቸው፡፡ ብዛት ላለው ጊዜ ከስልጣኑ የተገለበጠ ሲሆን ስድስት ጊዜ ስልጣን ላይ ወጥቷል፡፡ በ1779-1784፣ 1788-1789፣ 1794-1795፣ 1795-1796 እና 1798-1799፣ እንዲሁም ከመጋቢት 24 ቀን 1800 እስከ ሰኔ ወር ድረስ በንጉሠ ነገሥትነት አገልግለዋል። እንደ ስቬን ሩበንሰን አገላለጽ፣ ተክለ ጊዮርጊስ ሥልጣናቸውን በራሳቸው ፈቃድ የተጠቀሙበት የመጨረሻው ንጉሠ ነገሥት ስለነበሩ በኢትዮጵያውያን ትውፊት “ፍጻሜ መንግሥት” የሚል ቅጽል ስም ተሰጥቶት ነበር። ንጉሠ ነገሥቱ ገና ከጅምሩ ስርወመንግስታቸው አልተወደደላቸውም ነበር፡፡
ስለንጉሱ የተለያዩ ጽሐፍት የተለያዩ ነገሮችን የሚሉ ሲሆን ከእነዚህም ውስጥ እንግሊዛዊው ጸሐፊ ፒርስ ገለጻውን የሚያስቀድመው የንጉሠ ነገሥቱን ባህሪ በመጥቀስ ሲሆን እንዲህም በማለት ስለባህሪያቸው ይደመድማል፡- “በግልጽ ቋንቋ እርሱ ለመግለጽ ታላቅ ውሸታም እና መጥፎ ሰው ነው፤ ከልጅነቱ ጀምሮ ተለዋዋጭ ባህሪ ያለው ፣ ቁጡ ፣ አታላይና ቃሉን የማይጠብቅ ሰው ነው” በማለት ይገልጸዋል፡፡
ይህንን ታሪክ ለማንሳት ያስገደደኝ አሁን ኢትዮጵያ ውስጥ እየተካሄደ ያለው ሁኔታ ነው፡፡ ኢትዮጵያን ላለፊት ሦስት አስርት ዓመታት ቋንቋን መስረት ባደረገና ዲሞክራሳዊ ባልሆነ የፌደራል ስርዓት ውስጥ ችግሮችን ከቀላሉ ጀምሮ እስከ ከፍተኛ ደረጃ ስታስተናግድ ቆይታለች፡፡ የማዕከላዊ ስልጠኑን እራሱን የኢህአዴግ በማለት የሚጠራው ፖርቲ በበላይነትና በብቸኝነት ሀገሪቷን ሲዘውራት ቆይቶ እስካሁን ያለንበት ደረጃ እንድንደርስ አድርጎናል፡፡ ቀደም ባለው ጊዜ ኢህአዴግ እውነተኛ የፌደራልዝምን ስርዓትን አላመጣም፣ የአንድ ብሄር የበላይነት አምጥቷል፣ የዲሞክራሲና የሰብዓዊ መብቶችን ይረግጣል፣ የፀጥታ ተቋማቱ በአንድ ብሄረሰብና በአንድ ፖርቲ የበላይነት የተያዘ ነው፣ ከአራቱ የኢህአዴግ አባል ድርጅቶች ውጭ ያሉትን ፖርቲዎችን አጋር ተብለው ድምጻቸውና ውክልናቸው ዝቅተኛ ነበር፤ የሚሉና ሌሎች ጥያቄዎች ሲነሱበት የነበረ ፖርቲ ነበር፡፡
በመጋቢት 25፣ 2010 ወደ ስልጣን የወጣው በጠቅላይ ሚኒስቴር አብይ አህመድ አሊ የሚመራው የኢህአዴግ ፖርቲ የነበረውን ህወሀት ፖርቲን በማግለል እራሱን የብልጽግና ፖርቲ በማለት ኢህአዴግ ብሎ የሞላውን አባል ኦሪኔል ብልጽግና በማለት እንዲሁም የአዲሱን የፖርቲውን ስያሜ አልቀበል ያለውን በማባረር፣በመፈረጅና በማሰር ተበላሽቶ የነበረውን የኢህአዴግ አሰራር በከፋ ሁኔታ በማበላሸት ሀገሪቷን መስቀለኝ መንገድ ላይ አድርሰዋታል፤በዚህም ሀገሪቷን በምትፈርስና በተዳከመ ሀገር መካከል እንድትገኝ አድርጓታል፡፡
ሰባተኛው ንጉሱ
አብይ አህመድ የተወለዱት በጅማ ዞን በትንሿ በሻሻ ከተማ ነው። ሟች እናታቸው ወይዘሮ ትዘታ ወልዴ 7ኛው የኢትዮጵያ ንጉስ አንተ ነህ` አለቺኝ ሲሉ ገና ወደ ስልጣን እንደመጡ ሲናገሩ ይሰማ ነበር። ጠቅላይ ሚኒስትሩ የኢትዮጵያ መሪ እንደሚሆኑ ያወቁት ገና በልጅነታቸው እንደነበር ለመንግስት ከፍተኛ ባለስልለጣናት በተደጋጋሚ ሲናገሩ ቆይተዋል፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ግንቦት 6 ቀን 2010 ዓ፣ም ከመንግስት ከፍተኛ ባለስልጣናት ጋር በነበራቸው መድረክ ላይ እንዲህ ሲሉ ስለልጅነት ህልማቸው ተናግረዋል፤
“ባለፉት ጊዜያቶች ከሰዓት ጋር እንድሮጥ እንድቸገር ካደረጉኝ ሁሉ በሳባት ዓመቴ እናቴ ሰባተኛው የኢትዮጵያ ንጉስ አንተነህ አለቺኝ። የማነበው፣ የምሮጠው፣ ምናምን የምለው ንግስና ይመጣል በሚል ሂሳብ ነው። ለምሳሌ የዛሬ 20 ዓመት በወታደር ቤት ውስጥ የምተዋወቃቸው ሰዎች ፎቶ አብሬ ከተነሳሁ ንጉስ ስሆን አብረን ነበርን እያልክ ታሳያለህ በማለት ፎቶ አብሪያቸው አልነሳም ነበር። ባድመ ከሳሞራ ጋር አብረን ስለ ነበርን ንጉስ ስሆን እንዲህ ትሆናለህ እለው ነበር። ለመለስም ነግሬዋለሁ። መጀመሪያ እኔ ስናገር ሰው ይስቅ ነበር። ነገር ግን ቀስ በቀስ ስራ አስፈጻሚ መሆን ስጀምር ‘እንዴ ይሄ ሰውየ!’ ማለት ተጀመረ። መጀመሪያ ቀልድ ስለሚመስለው ሰው ብዙ አይቀየመኝም ነበር፡፡ ብዙ አላፍርም ዝም ብዬ እናገራለሁ። ርዋንዳ እያለን በጣም ጩጬ ነበርኩ፤ አንዲት ፈረንሳዊት ሴት ትወደኝና ልጅ ስለሆንኩ ‘ወደ ፈረንሳይ ይዤህ ልጥፋ?’ አለቺኝ፤ ‘እንዴት እኔ ንጉስ የምሆን ሰውይ እንዲህ ትለኛለች?’ በማለት አለቀስኩ። ያኔ ፍራቻ አልነበረም በኋላ በኋላ ላይ ወደ ከፍተኛ አመራርነት ስመጣ ግን ‘ጠቅላይ ሚኒስትር መሆን ይፈልጋል’ የሚሉና መሰል ዱላዎች ሲበዙ መደበቅ ጀመርኩ። ግን ውስጣችሁ ያለን ነገር አትደብቁ፤ ስሩበት፤ ስትሰሩበት ለሆነ ክብር ምናምን ሳይሆን ለሚሳካ ህልም ይሁን” የሚሉና መሰል ዱላዎች ሲበዙ መደበቅ ጀመርኩ። ግን ውስጣችሁ ያለን ነገር አትደብቁ፤ ስሩበት፤ ስትሰሩበት ለሆነ ክብር ምናምን ሳይሆን ለሚሳካ ህልም ይሁን” የሚል ንግግር ሲያደርጉ ቪዲዩ አሁን ድረስ ዩቱዩብ ላይ ተጭኖ አለ፡፡ እዚህ ላይ ትልቁ ጥያቄ ንግርት አለኝ እነግሳለሁ ያሉት ያሁኑ ጠቅላይ ሚኒስቴር ንግስናውን ይህንን ያህል ምን ሊሰሩበት ፈለጉት? ኢህአዴግ ቤት የቆዩበትን ጊዜ ሁሉ እንዴት በማስመሰል ማለፊ ቻሉ? የሚሉትና ሌሎች ጥያቄዎችን ማየት አስፈላጊ ነው፡፡
ጠቅላዩ ወደ ስልጣን ከመጡ ጊዜ ጀምሮ ከልጅነት ጊዜ የሚመኙትን ንግስና ለማሳካት የተለያዩ ጥረቶችን አድርዋል፡፡ የመጀመሪያው “ንጉስ አይከሰስ ሰማይ አይታረስ“ እንደሚባለው ሁሉ በሀገሪቷ ላይ ትልቁን ስልጣን የያዘውን የህዝብ ተወካዬች ምክር ቤት በይፋ “እኔን ልትጠይቁኝ አትችሉም“፣ በሀገር ውስጥ ለተደረጉ ግድያዎችና መፈናቀሎች እንደ ዘመነ መሳፍንት ሀላፊነትና ተጠያቂ አካል የላቸውም፣ ጠቅላዩም ወንበራቸው/ንግስናቸውን የሚነካባቸውን እያጠፊና የሚያጸናላቸውን እየሸለሙና ጉርሻ እየሰጡ እስከሁን ድረስ አድርሰውናል፣ደርሰዋልም፡፡ ጠቅላዩ ለንግስና ንግርት አለኝ ሲሉ በኢትዮጵያ ምድር ላይ ነግሰው ስያረጁ ለልጆቻቸው ንግስናቸውን አስተላልፈው ሊሞቱ በምንም ምክንያት ግን ስልጣናቸውን ለአምስት አመት የስልጣን ጊዜ ገደብ እንዳልመጡና አሁን ያለውን የፌደራል ስርዓት እሳቸው ለሚያስቡት የንግስና ፍላጎት ስለማይሆናቸው አዲስ ስርዓትንና ለመንበራቸው መቀመጫ እንዲሆናቸው በ10 ቢሊዩን ዶላር አዲስ ቤተመንግስት ህዝብ እየተራበና በተቸገረበት ጊዜ የሀገሪቷን በጀት የሚበልጥ ገንዘብ መድበው እየሰሩ ይገኛል፡፡
ጠቅላዩ በነገሱበት ላለፊት ስድስት አመታቶች ቁጥራችው 21.4 ሚሊዩን በላይ የሆኑ ዜጎች አፋጣኝ የምግብ እርዳታ የሚፈልጉ መሆናቸው፣በትግራይ ጦርነት ከ1 ሚሊዩን በላይ ዜጎች መሞታቸው፣ በሰሜኑ የሀገራችን ክፍል 2.3 ሚሊዩን እና በሀገር ደረጃ 3.6 ሚሊዩን ህጻናት ከትምህርት ገበታቸው ውጭ መሆናቸው፣4.2 ሚሊዩን ዜጎች የዘር ግንዳቸው ተመዞና በጦርነት ምክንያት የሀገር ውስጥ ተፈናቃዬች በየድንኳኑና ሜዳ ላይ መውደቃቸው(ማስታወስ የሚገባው በሀገሪቷ ላይ ባለው ግጭት ምክንያት ቁጥሩ ሊጨምር ይችላል)፣አማራ ክልል ሙሉ በሙሉ ጦርነት ውስጥ መሆኑ፣ በኦሮሚያ በተለይም በወለጋ፣ጉጂና በሸዋ ጦርነት ውስጥ መሆናቸው፣ አፋርና ሱማሌ የቀለጠ ጦርነት ላይ መሆናቸው፣ የጋምቤላ ህዝብ በውጭ በመጡ ሃይላት ጥቃት እየተፈጸመባቸው ያለተከላካይ ጉዳት ወስጥ መሆናቸውና በተደጋጋሚ ደግሞ የዘር ግጭት ውስጥ መሆናቸው፣ትግራይ ሙሉ ለሙሉ ከማዕከላዊ መንግስት ውጭ መሆኗ፣ የሀገሪቷ የነበራት አለምአቀፍና የዲፕሎማሲ ግንኘነት ሙሉ ለሙሉ የተበላሸ ሲሆን ደረጃ ቢሰጠው ዜሮ የሆነበት ጊዜ ላይ መገኘቱ፤ በስድስት አመት ውስጥ በጥቂቱ ንጉሱ ስልጣን ከያዙ በኋላ ሀገሪቷ ሲዖል አድርገዋታል፡፡ እናታቸው 7ኛው ንጉስ እንደሚሆኑ ሲተነብዩ የቱኛው የንጉስ አይነት እንደሚሆኑ ግን አልነገሯቸውም፤ እንደሚመስለኝ ልክ እንደ ቀዳማዊ ተክለ ጊዮርጊስ ፍጻሜ መንግስት ሊሆን እንደሚችል በተግባራ እያየነው መጥተናል፡፡ በዚህም በቀጣይ ወደ ዘመነ መሳፍንት ወይም በአሁኑ ዘመን ነባራዊ ሁኔታ ወደ እርስ በእርስ ጦርነት እያስገባን እንደሆነ ምስክር የማይፈልግ የአደባባይ ምስጥር ነው፡፡
የ7ኛው ንጉስ ባህሪ
በባህሪ ደረጃ ጠቅላይ ሚኒስትሩን በምናይበት ጊዜ ኢህአዴግ ቤት የቆዩበትን ጊዜ ሁሉ እንዴት በማስመሰል ማለፊ ቻሉ? የሚለውን ጥያቄ ማንሳቱ ተገቢ ነው፡፡ ላለፊት ስድስት አመታቶች አብይ አህመድ የሚባል ስም ሲጠራ በብዙ ዜጎች አዕምሮ ውስጥ የሚመጣው የመካድ ስሜት ወይም “ከሀዲ” የሚል እንደሚሆን እርግጠኛ ነኝ፡፡ አብይ ሁሉንም ዜጎች ክደዋል፣ያሉትን አንድም ነገር መፈጸም አልቻሉም፤ ይባስ ብለው ክፋትና ጥላቻን ዘርተዋል፣ ሀገሪቷን ህይወት እንደዋዛ አድርገዋታል፣ ወጥቶ መግባት ብርቅ የሆነባት ሀገር አድርገዋታል፡፡ የጠቅላዩ ባህሪ ልክ እንደ አምሳያ ንጉሳቸው ቀዳማዊ ተክለ ጊዮርጊስ እንደ እንግሊዛዊ ጽሐፍ አገላለጽ “ታላቅ ውሸታም እና መጥፎ ሰው ነው፤ ከልጅነቱ ጀምሮ ተለዋዋጭ ባህሪ ያለው ፣ቁጡ፣ አታላይና ቃሉን የማይጠብቅ ሰው ነው” እንዳለው አብይም የእነዚህ ባህሪዎች ባለቤት ነው፡፡ በተለያዩ ጊዜቶች በሚያሳየው ባህሪያትና ምልክቶችን በማንሳት ጠቅላዩ የአዕምሮ ችግር ወይም የስነ-ልቦና ችግር እንዳለባቸው መላ ምታቸውን ሲያስቀምጡ ሰዎች በዝተዋል፡፡ በተለይም በተደጋጋሚ ከሚታይባቸው እራሳቸውን አብዝቶ የመውደድ ባህሪ በመነሳት በራስ ፍቅር የወደቁ(narcissist) ሰው ናቸው ይላሉ፤ለዚህም እንደማሳያ ከልክ ያለፈ ስለራሳቸው አስፈላጊነት ማውራታቸው፤ ለምሳሌ አሻግራችኋለው፣እኔ ከሌለው ሀገር አይኖርም፣እኔ ጅቡቲ ስመጣ ዝናብ ዘነበ፣አለም ከእኛ ልምድ ካልወሰድኩ እያለ ነው፣ብዙ ሀገራት የአብረን እንስራ ከእናንተ እንማር እያሉን ነው፤በየትኛውም አጋጣሚ የትኩረት ማዕከል የመሆን ባህሪያቸው የሚሉና ሌሎች ከእውነታ የራቁ ንግግሮችንና በየጊዜው የራሳቸውን ፎቶና ቪዲዩ በመልቀቅና በብዛት ስለእራሱ እንዲወራ በማድረግና በማውራት የሚታዩ ምልክቶችን በመመሪመር የደረሱበት መደምደሚያ ነው፡፡
በተመሳሳይ ከሚያሳዩት ባህሪዎች መካከል ለሰው ህይወትና ለሌሎች በአጠቃላይ ያላቸው ስሜት ምንም መሆኑ ነው፡፡በዚህም ሰውየው ኢጎማኒያክ (egomaniacal) ነው የሚሉት ደግሞ የሰውየውን ባህሪ ያልተለመደ ወይም እጅግ በጣም ራስ ወዳድ እና ለራስ ከፍ ያለ ግምት ያለው ሰው በመሆኑ ሲሆን በተለይም ለሌሎች ሰዎች ህይወት ምንም ሀዘኔታ የማያሳይ በመሆኑ ነው፡፡ በተደጋጋሚ በአካልና በቴልቪዥን ለማየት እንደሚቻው የአብይ የባህሪ ችግር ይሆናል ተብሎ የሚገመተው ምን አልባት በወታደር ቤት ወይም በሌላ ምክንያት በጭንቅላቱ(አንጎሉ) ላይ የደረሰ ጉዳት አለ በሚሉ ሰዎች የሚነገረው ወደ አናቱ ላይ የመሰንጠቅ የጠባሳ ምልክቱን በማሳየት የጭንቅላት(አንጎል) አደጋ ደርሶበታል የሚታየው የባህሪ ችግር የሚመነጨው በደረሰበት ጉዳት ነው ብለው የሚሞግቱም አሉ፡፡
የአንጎል ጉዳት በአብዛኛው ድንገተኛ እና ያልተጠበቀ ነው፡፡ በትራፊክ አደጋ፣ መውደቅ፣ ጥቃት፣ የአንጎል ዕጢ፣ የልብ ድካም፣ ስትሮክ፣ ደም መፍሰስ፣ የአንጎል ቀዶ ጥገና ወይም ሌሎች የጤና እክሎች ሊከሰት ይችላል። ጉዳቱ የደረሰበት ሰው ከጉዳቱ በኋላ ለተወሰነ ጊዜ ኮማ ውስጥ መሆንን ሊያካትት ይችላል። ጉዳቱ የደረሰበት ሰው አዕምሮ ከዚህ ቀደም የሚያደርጋቸውን ተግባራት በአግባቡ መከወን የሚሳነው ሲሆን የአዕምሮ ችሎታዎች እና ስብዕናው እንደበፊቱ በትክክል አይሰራም፡፡ ከፍተኛ የሆነ የባህሪ መለዋወጥ ችግር ውስጥ የሚገባ ሲሆን የአእምሮ ጉዳት ከመድረሱ በፊት እንደታየው የሚታየው ሰው ተመሳሳይ የአእምሮ ችሎታዎች እና የባህርይ መገለጫዎች በከፍል ወይም ሙሉ በሙሉ ላይቀጥል ይችላል፡፡ ጠቅላዩ የዚህ ችግር ሰለባ ናቸው የሚሉ ናቸው፡፡
7ኛው ንጉሳችን ልክ እንደ ፊጻሜ መንግስት ማዕከላዊ መንግስቱ መዳከም፣ግዛቶችን መቆጣጠር አለመቻሉ፣ የሰልጣናቸው በመዲናዎ ላይ ብቻ በሚባል መልኩ መቅረቱ፣በየአከባቢው አማጽያን ወታደር አሰልጥነውና በአደባባይ ያለማንም ከልካይ ማስመረቅ መቻላቸው የገንቡት የፀጥታ መዋቅር ደካምነት ማሳያ መሆኑ፣ ጠላቶቻችን ብቻ ሳይሆኑ ተራ የሰፈር ዱሪየዎች የማይፈሩት መንግስት መገንባታቸው፣ ብዙን ተግባራቸው ከህግና ስርዓት ውጭ የሚፈጽሙ ንጉስ አይከሰስ ሰማይ አይታረስ በሚል ፈሊጥ ለሚያደርጉት ተግባራቸው በሙሉ ተጠያቂነትና ግልጸኝነት አለመኖር፣ ሀገሪቷን ወደ ውድቀትና እርስ በእርስ ጦርነት መምራታቸው፣ የሀገሪቱ ኢኮኖሚ የላሸቀበትና ድህነት የተስፋፋበት በዚህም በየቦታው ወንጀል የተባራከተበት መሆኑ፣ ሙስና የተስፋፋበት በጥቅሉ ሀገሪቷን ወደ ውድቀት ያመኗራት 7ኛው ንጉስ “ፍጻሜ መንግስት” መሆናቸውን እንደማሳያ ይጠቀሳሉ፡፡
በአጠቃላይ ጠቅላዩ ወደ ስልጣን የመጡት ለመንገስ እንጂ ያገኙትን ትልቅ የመንግስት ስልጣን ለትልቅ ሀላፊነት ሊያውሉት አይደለም፡፡ በየጊዜው የሚነኳቸው ጉዳዮች ጥንቃቄ የሚሻ ሀገራዊ(ሀይማኖት፣ዘር)፣አህጉራዊ፣ ቀጠናዊ ጉዳዪችን ያለ መውጫ እስትራቴጂ መሆኑ ሀገሪቷን ከፍተኛ የሆነ አደጋ ጋርጦባታል፡፡ በሀገሪቷ ላይ ተቋማዊነት እንዳይኖር በማደረግ በተለይም የመንግስትን የፀጥታ ተቋማትን እንደግል ንብረት በመቁጠር ለመንበራቸው ማስጠበቂያና የግል ቂማቸን መወጣጫ አድርጓቸዋል፡፡ የዘር ፖለቲካዊን ከምንም ጊዜ በላይ የከፋና ወደ መጨረሻው ደረጃ እየደረሰ ይገኛል፡፡ በፈጸሙት የጦር ወንጀልና የዘር ማጥፋት ወንጀል ተጠያቂ እንደሚሆኑ ስላወቁ በሀገሪቷ በሁሉም አቅጣጫ ግጭት እየጠመቁ ሀገሪቷ ሰላም እንዳትሆን እያደረጉ ይገኛል፡፡ በሀገሪቷ ላይ የተጋረጠውን አደጋ መቀልበስ የሚቻለው ሀገሪቷ ሳትፈርስና ሳይዘገይ ሀቀኝ የሆነ የሽግግር ፍትህ በማንምጣትና ሀገራዊ ምርጫ እስከሚካሄድ ከተለያዩ አካላት በተለይም ነፍጥ አንግተው እየታገሉ ያሉትን ሃይሎችና በሀገር ወስጥ የሚገኙ የተቋሚ ፖርት፣የሲቪል ማህበረሰቦችና ከተለያዩ ማህበረሰብ ክፍሎች የሚሳተፈበትና ከተወጣጡ የሽግግር መንግስት ማቋቋም፤ እንዲሁም ኢትዮጵያ ብትፈርስ የሚፈጠረውን ቀጠናዊና አለማቀፋው ችግሮችን ከግምት በማስገባት ሀያላን መንግስታትና አለም አቀፍ ድርጅቶች በአፋጣኝ ዘላቂ መፍትሄ እንዲመጣ ድጋፍና ትብብራቸውን እንዲያደርጉ ሀገር ውስጥና በውጭ የሚገኘው ኢትዩጵያዊና ትውልደ ኢትዩጵያዊ የእራሱን ድርሻ መወጣት ይኖርበታል፡፡
ሰላም ለሠው ዘር በሙሉ!
__
የኤዲተሩ ማስታወሻ ፡ በነጻ አስተያየት መድረክ የሚቀርቡ ሃሳቦች የጸሃፊውን እንጂ የግድ የቦርከናን ድረገጽ ሃሳብ ላያንጸባርቁ ይችላሉ፡፡ በዚህ ድረ ገጽ ላይ መጣጥፍ ለማውጣት ከፈለጉ ጽሁፍዎትን በሚከተለው አድራሻ በኢሜይል ይላኩልን info@borkena.com
የቴሌግራም ቻናላችን ይቀላቀሉ ፡ t.me/borkena
ፌስቡክ ገጻችንን ላይክ ያድርጉ ፡ Borkena
የንግድ ድርጅትዎን ወይንም አገልግሎትዎን የንግድ ድርጂት ማውጫ ላይ ለማውጣት እዚህ ይጫኑ፡፡ የቴክኒክ ድጋፍ ካስፈለገዎ በሚከተለው ኢሜይል ይጠይቁ zborkena@borkena.com
Ethiopian News – Borkena English
ትዊተር ፡ @zborkena
የቦርከና ቻናልን ስብስክራይብ ለማድረግ እዚህ ይጫኑ
በትግራይ እየሆነ ያለው ለምን ሆነ? (ፍረዝጊ የዕብዮ)
ነፃ አስተያየት
Admin
-
July 2, 2024
0
ከሌላ ድረ ገጽ የተገኘ
ፍረዝጊ የዕብዮ
አዲስ አበባ
ትግራይ የሴት እህቶታችን ሲኦል ሆናለች፡፡ በየቀኑ ይደፈራሉ ፣ይገደላሉ እና ይታፈናሉ፡፡ የተለያዩ ግለሰቦችና ተቋማትም የውግዘት መግለጫዎች ይሰጣሉ በትንሹም ቢሆን በአደባባይም ጭምር በሰለማዊ ሰልፍ ማውገዝ ተጀምረዋል፡፡ ሰሞኑ የመቀሌ ሴቶች ከሽፎን ማህበራቸው ወጥተው በድፍረት የሴቶችን መገደልና መደፈር አውግዘዋል፣ ተቃውመዋል፡፡ እንደዚህ ዓይነት ውግዘቶች መበራከታቸው ተስፋ ሰጪ ነው፡፡
ይሁንና ነገሩ ከሆነ በኋላ ማውገዝ አንድ ነገር ሆኖ ግን ለምን ሆነ ብለን ለመጠየቅ ይገባናል፡፡ መፍትሔው የሚመጣም ከዛ ነው፡፡ እዛ ተገደሉ እዚህ ተደፈሩ ሲባል አደባባይ ወጥቶ መጮህ መሰረታዊ መፍትሔ የሚያመጣ አይደለም፡፡ እኔም ማትኮር ፈለኩት ለምን ሆነ በሚለው ላይ ነው፡፡ መንስኤው ነው መመርመር የፈለኩት፡፡ መድሃኒቱ ሁሉም ሰው ሊፈልግ ይችላል ዋናው ግን የበሽታው መንስኤ መመርመርና ማወቅ ከሁሉ ይቀድማል፡፡
የሰው ልጅ ከአውሬ እንዲለይ ያደረገው ባህሪ ከግዜ ብዛት የተማራቸው እና ያከማቻቸው እሴቶች ናቸው፡፡ እሴቶቹ ከሃይማኖት አስተምሮ፣ ከባህል እና ከተለያዩ ትምህርቶች ያገኛል፡፡ ከዚህ አንፃር የትግራይ ህዝብም ለሰው ልጅ ትልቅ ክብርና ፍቅር የነበረው ሃይማኖት ኣክባሪ፣ስራ ወዳድ፣ሃቀኛና ተመራማሪ ነበር፡፡ በመሆኑም ለሀገርም ሆነ ለዓለም ብዙ ቅርሶች፣ ጥበቦች እና ክብሮች አጋርተዋል ፡፡
ታድያ ለምን አሁን በዚህ ዘመን ልጆቹ አውሬ ሆኑ ካልን ግን ከህወሓት ከጥተኛ የሚያያዝ ጉዳይ ነው፡፡ ህወሓት የፈጠሩ ወጣቶች አዲስ ዓለም ለመፍጠር ከነበራቸው ጉጉት አንፃር የትግራይ ወጣት ወደ አውሬነት ቀይረውታል፡፡ ከመጀመርያ ጀምሮ እነ መለስ እና አረጋዊ በርሄ በርሃ እንደወጡ የተጣሉት ከትግራይ እሴት ነው፡፡ በትግራይ አገር ሽማግሌዎች ይሰማሉ ያሉትንም ይደመጣል፣ የሃይማኖት ኣባቶች ተቀባይነት ነበራቸው እነሱ ካሉት ውጪ መሆን አስቸጋር ሆነባቸው ከአልባንያ ለተፈጠሩ የህወሓት ወጣቶች፡፡
ስለሆነም ታላላቅ ሰዎችን እና ሃይማኖት አባቶችን ማጥፋት ወይም ኣብያተክርስትያናት ማራከስ የመጀመርያ ዓላማ አድርገው ተንቀሳቀሱ፡፡ የሃይማኖት አባቶች መስለው በየአብያተእመኖቶች ገቡ ሃይማኖታዊ ስረአት ለ‹ፖለቲካ ኣዋሉት፡፡ ፆም የለም ስግደት የለም፣ ሲከበሩ የነበሩ ቤተ እምነቶች የካድሬ መሰብሰብያ እና የጥይት ማከማቻ ሆኑ፡፡ ይህንን ሲያዩ የሚያድጉ ወጣቶች በሃይማኖት ኣባቶች እና በለካድሬዎች ልዩነት መኖሩን መገንዘብ ኣችሉም፡፡ በኣብያተ እምነቶች የነበረውን ክብር፣ፈርሃ እግዚኣብሄር ቀስ በቀስ ከትግራይ ህዝብ እንዲጠፋ አደረጉት፡፡ እነቴ ነው በተለያዩ ገዳማትም ሆነ አብያተከርስትያኖት ሄደን ህዝቡ ነጠላ ለብሶ ኣካሉ ቤተክርስትያን ቢሆንም የሚሰማው ግን ድመፀ ወያነ ነው ፣ ከፊት ለፊቱ ያሉት ቁሶች ቢሆነም የሚያየው ግን እነ ደብረፅዮን ነው፡፡ ስለዚህ አንንኛውን መንሴ ህወሓት ለፖለቲካው ዓላማ ሲል ወጣቶች ሊገራ የሚችል ባህልና እሴት ከትግራይ እንዲጠፋ በማድረጉ ነው፡፡
ሌላው ትልቁ መንሴ ደግሞ በደደቢትም በቴምቤን በርሃም እያሉ ሲያከናውኑት የነበረውን ተግባር ነው፡፡ የድሮ ግዜ እንኳን ትተን የህወሓት አመራሮች የትግራይ ህዝብ የጠላቸው መሆኑን ሲገነዘቡ፡፡ ድሮ በደደቢት በርሃ እያሉ ሲተገብሩት የነበረውን አውሬነት ባህሪ እንደገና መተግበር ጀመሩ፡፡ የመከላከያ እና የሸዓብያ ወታደር ልብስ እያለበሱ በግድ ሴት ህቶቶቻችን አስደፍረው፣ ወጣት ወwንደችን አስገድለው በቪድዮ እያሳዩ ህዝቡ እነንዲከተላቸው አድርገዋል፡፡ ለራሳቸው ደህንነት ብቻ በማሰብ መድፈር፣መግደል እና መስረቅ የታጣቂው የቀን ተቀን ስራው እና ወጉ እንዲሆን አደረጉ፡፡ መድፈር ለህወሓት ታጣቂዎች እና አመራሮች ስራቸው ነው ማለት ትችላለህ፡፡ ትላልቆቹ ለፖለቲካ ይሰሩበታል ወጣቶቹ ደግሞ መግደል፣መድፈር እና መዝረፍ ትክክለኛ እና ጀግኖች ስራ መሆኑን እያመኑ ይሄዳሉ፡፡
እንግዲህ መመድፈራቸው፣ በመግደላቸው እና በመዝረፋቸው ሲሸለሙ፣ሲወደሱ ነበሩ ነበሩ ወጣቶች ቦታ ስለቀየርክ ብዛ መድፈር፣ መግደልና መዝረፍ ወነጀልና ከስነምግባር ውጪ መሆኑ ሊታስረዳቸው ኣትችልም፡፡ ከመጀመርያውንም መካሪዎች እንዳይሰሙ ሆነዋል ፣ ሃይማኖት የካድሬዎች መሸሸግያና ቤተእምነቶች የጦር መሳሪያ መደበቅያ ሆነዋል፡፡ ቀጥለው ደግሞ ወጣቶቹ መግደልና መድፈር እንዲለማመዱ ተደርገዋል፡፡ ኣብዛኛው ተደፍረዋል የተባሉ ሴት እህቶቻችን በህወሓት ካድሬዎችና ታጣቂዎች የተደፈሩ ናቸው፡፡ በፊት ሲደፍሩ የነበሩ ናቸው አሁንም እየደፈሩ ያሉት፡፡ ልዩነቱ በፊት የመድፈሩም የመግደሉም ጉዳይ ለሌላ ወታደር አሳልፎ መስጠት ነበር፡፡ እነቴ ነው የምላችሁ ኤርትራ ወታደር ያለበት ቦታ እንኳንስ መድፈር ይቅርና አንድም ዕቃ ሊወሰድ ኣይችልም፡፡ ብዙ የጉሎምኻዳ ፣ የኢሮብ እና የምዕራብ ትግራይ ወረዳዎች በዘሄግ ፍርድ ለኤርትራ ስለተሰጡ በኤርትራ ወታደር ስር ናቸው ያሉት፡፡ በነዚህ ወረዳዎች ግን አንድም ቀን የመደፈርና የመግድል ወንጀል የለም፡፡ የተወሰኑ ወረዳዎችም በአመራ ምልሻዎች ስር ያሉ የትግራይ መሬቶች አሉ በነዚህም ቢሆን መድፈርና የመግደል ወንጀል አልሰማንም፡፡ አሁን ወንጀሉ ያለው በህወሓት ታጣቂዎች ስር ባለች ትግራይ ነው፡፡ ስለዚህ ለኢትዮጵያ መከላከያ እና ለሻዓብያ ወታደር ቢሳበብም አስደፋሪዎችና ተደፋሪዎች ህወሓት እንደነበሩ ግልፅ ነው፡፡ ሌላም ይቅር ለመዋጋት ገብተው በህወሓት መሪዎች ተደፍረው የተገደሉ፣ የወለዱና የተባረሩ በጣም ብዙ ናቸው፣ እስከአሁን ድረስ የመሪዎች መጫዎቻ ሆነው የተቀመጡ አሉ፡፡
ስለዚህ ዋናው መፍትሔ ትግራይ ወደ እሴትዋ መመለስ ካልተመለሰች እና ህወሓት የሚባል አውሬ ካልተወገደ ሴት እህቶቻችን መደፈርና መታፈን እንዲሁም መገደል ይቀጥላል፡፡ የሽፎን ማህበርም ቢሆኑ ለማስመሰል ካልሆነ በስተቀር ትክክለኛ መፍትሔ ለመስጠት አይደለም አደባባይ ወጡት፡፡ የሃይማኖት አባቶችም ከላይ እንደተጠቀሰው ከሃይማኖት ይልቅ ወደ ህወሓት ካድሬነት ስለሚያደሉ የህፃናት ስቃይ ለነሱ ዋጋም የለውም፡፡
ተደፈሩ፣ተገደሉ እያሉ በየቀኑ በየሚድያው ሲጮሁ የነበሩ አባሰላማ ማህበር ታሉ አሁን፣ ካቶሊክ አባቶች የታሉ ኣሁን፣ በህወሓት ስር ያለ ህዝብ እየተሰቃየ ጭሆቱ ግን ስለ አለማጣና ስለ ወልቃይት ነው፡፡ ለምንድነው ስለወልቃይትና ስለአለማጣ የሚጮሆው እነሱም በሀህወሓት ታጣቂዎች ይደፈሩ፣ይታፈኑ እሰቃዩ ነው ነገሩ፡፡
__
የኤዲተሩ ማስታወሻ ፡ በነጻ አስተያየት መድረክ የሚቀርቡ ሃሳቦች የጸሃፊውን እንጂ የግድ የቦርከናን ድረገጽ ሃሳብ ላያንጸባርቁ ይችላሉ፡፡ በዚህ ድረ ገጽ ላይ መጣጥፍ ለማውጣት ከፈለጉ ጽሁፍዎትን በሚከተለው አድራሻ በኢሜይል ይላኩልን info@borkena.com
የቴሌግራም ቻናላችን ይቀላቀሉ ፡ t.me/borkena
ፌስቡክ ገጻችንን ላይክ ያድርጉ ፡ Borkena
የንግድ ድርጅትዎን ወይንም አገልግሎትዎን የንግድ ድርጂት ማውጫ ላይ ለማውጣት እዚህ ይጫኑ፡፡ የቴክኒክ ድጋፍ ካስፈለገዎ በሚከተለው ኢሜይል ይጠይቁ zborkena@borkena.com
Ethiopian News – Borkena English
ትዊተር ፡ @zborkena
የቦርከና ቻናልን ስብስክራይብ ለማድረግ እዚህ ይጫኑ
በፍትህ ላይ የተመሰረተ ሰላም ወይንስ “በሰላም” ሽፋን የአብይ አህመድ የተለመዱ ቧልቶች ?
ነፃ አስተያየት
Admin
-
June 26, 2024
0
ነዓምን ዘለቀ
የዛሬ አመት አቶ ገዱ አንዳርጋቸው የአስቸኳይ ግዜ አዋጁን በመቃወም በሕዝብ ተወካዮች ም/ቤት ባደረገው ታሪካዊ ንግግር “የአማራ ሕዝብ ከብልጽግና ጋር ላይገናኝ ተፋቶአል” ብሎ ነበር። ዛሬ ያ እውነታ በእጥፍ ድርብ በጨመረበት ሁኔታ የአማራ ክልል ሆነ የኢትዮጵያን ችግሮች በዋዛ ፈዛዛ፣ በግርግር፣ በድለላና ፣ በሽንገላ ለመፍታት መሞከር ሌላ ክሽፈት ነው። የአብይ አህመድና የአማራ ብልጽግና ሌላ የቀን ቅዠት። የአማራ ህዝብ ያነሳቸውን በርካታ አንገብጋቢ የፓለቲካና የደህንነት ችግሮችና ጥያቄዎችም ሆነ የኢትዮጵያ ዛሬ የምትገኝባቸውን ዘርፈ ብዙ ፓለቲካዊ፣ ማህበራዊ፣ የደህንነትና የኢኮኖሚ ችግሮች ሊፈታ የሚችል አቅም እንደሌልው በባህር ዳሩ “የሰላም ኮንፈረስ” የወጣው በለአስር ነጥብ የአቋም መግለጫ ጠቋሚ ነው። ለምን ቢባል በድቡሽት ላይ የተመሰረቱ የሰላም ኮንፈረሶች፣ ከልብ ያልመነጩ፣ አሁናዊ አውነታን ያልተቀበሉ፣ ሀቅን ያልተጋፈጡ ናቸው። ቅንነት የሌላቸው የሃስት ትርክቶችና ዲስኩሮች፣ ከዚያም አልፎ ሌላ ዙር የእብሪትና የትብኢት ፉከራዎች (ጀ/ል አብባው ከአመት በፊት በእብሪት በፋኖ ላይ የፎከረውን በሌላ ቋንቋ እንደደገመው) ዛሬ ላይ ኢትዮጵያን ስነገው የያዙ ዘርፈ ብዙ ፓለቲካዊ ችግሮች ሊፈቱ አይችሉም።
ባለፉት 11 ወራት በአማራ ክልል ህዝብ ላይ ሲደርስ የነበረው ግፍና በደል፣ ከሰላምና ከፍትህ ጋር የማይተዋወቀው የብልፅግና አገዛዝ በአማራ ህዝብ ላይ የጫነው የህልውና አደጋ ነው። በኦሮሚያ ክልል በተለያዩ አካባቢዎች በአማራው ላይ በተደጋጋሚ ሲፈጸም የቆየው ጭፍጨፋ እና ማፈናቀል አልበቃ ብሎ፣ በሸገርና በአዲስ አበባ ማንነት እየተመረጠ የሚደረጉ ጥቃቶች፣ ወከባዎች፣ ማፈናቀሎች፣ የጅምላ እስራቶች አልበቃ ብሎ፣ አማራውን “ሱሪህንም ትጥቅህንም እናስፈታለን” ብለው ክልሉን የጦርነት ቀጣና ያደረገው የአቢይ አህመድ መንግስት ያሰበውን እውን ማድረግ አቅቶች ተከታታይ ሽንፈትና ውርደት ሲደርስበት፣ “ሰላም” “ሰላም” የሚል ያልተቃኘ ዘፈን መዝፈን ጀምሯል። አማራ ክልል የተጀመረው ጦርነት የአብይ አህመድን እውን ለማድረግና የኦሮሞያ ብልጽግናን የበላይነትለማረጋገጥ የተጀመረ ጦርነት ነው። አንዳንድ የኦሮሞያ ብልጽግና መሪ ካድሬዎችና የኦሮሞ ተወላጅ የሆኑ እንዳንድ ጄነራሎች ሲዝቱ እንደተደመጡት፣”ትግሬውን ጥርስ አስውልቀናል፣ አሁን ደግሞ አማራውን ልክ እናስገባለን” በሚል እብሪትና የሴራ ፓለቲካ አማራውን አንገት ለማስደፋት የጀመሩት ጦርነት ነው።
አብይ አህመድ ሁሉም ኢትዮጵያዊ ፍትህና ሰላም ያስፈልገዋል ብሎ ቢያምን ኖሮ በቅርቡ በባህር ዳር እንደተናገረው የአማራ ህዝብ ባልመረጠውና እሱ በሾመው “በአረጋ ከበደ ስር ለክልላችሁ ስሩ” እያለ በአማራ ህዝብ ቁስል ላይ እንጨት በመስደድ አያላግጥም ነበር ። አሁንም ብልፅግናዎች “በሰላም” ስም የሚሰሩት አደናጋሪ ስራ አማራ ክልል ውስጥ የሚታየውን መሰረታዊ ችግር የሚፈታ አይደለም። አማራ ክልል ዉስጥ እርስ በርስ የተጣላ የማህበረሰብ ክፍል ያለ ይመስል ሽማግሌና ቄስ እየላኩ የፋኖን ኃይሎች ከተሰማሩበት የህልውና ማዳን ዘመቻ ተዘናግተው እጅ እንዲሰጡ ለማድረግ የሚሸረበው ሴራ የአማራን ክልል ችግር ያባብሰዋል እንጂ ሌላ ምንም የሚፈይደው ፋይዳ የለም። ብልፅግናዎች ከሰሞኑ የጀመሩት የሰላም ጩኸት የአማራ ህዝብ ለበርካታ አመታት በሰላማዊ መንገዶች ጭምር የጠየቃቸውንና ከክልሉ አልፎ በኦሮሚያና በአዲስ አበባ የሚደርሱ ጥቃቶችና በደሎች ጋር የተያያዙ እና መሰረታዊ የፓለቲካ፣ የህልውና፣ የደህነነት ጥያቄዎችን ምላሽ የሚሰጥ አካሄድ እንዳልሆነ በርክታ ማሳያዎች ማቅረብ ይቻላል።
የዛሬ አመት የአብይ አህመድ የግል ጀነራሎች፣ እነ ብርሃኑ ጁላና እነ አበባው ታደሰ “ፋኖን ትጥቁንም ሱሪውንም በ 15 ቀን እናስፈታለን” በማለት በእብሪትና በትእቢት ተወጥረው ተነስተው ነበር። “የአማራ ህዝብ ብዙ የፓለቲካ ጥያቄዎች አሉት ፣ ከፍተኛ የደህንነት ስጋት ጥያቄዎች አሉት፣ የፖለቲካና የኤኮኖሚ መገለል ጥያቄዎች አሉት።ደሞም አነዚህን ጥያቄዎች ለብዙ አመታት በሰላማዊ መንገድ ሲጠይቃችሁ ነበር። የአቢይ አህመድ መንግስት ግን ለዚህ በሰላማዊ መንገድ መብቱን ለጠየቀና ኢትዮጵያ ችግር ውስጥ ስትገባ የተደረገለትን አገራዊ ጥሪ አክብሮ ከፍተኛ መስዋኦትነት ለከፈለ ህዝብ የሰጠው ምላሽ “ትጥቅህን ካልፈታህ” አጠፋሃለሁ የሚል ዕብሪት የተሞላበት ምላሽ ነበር። ይህንን በሰሜኑ ጦርነት የደቀቀን ህዝብ፣ በተለይ ከመከላከያ ሠራዊ ጎን ቆሞ ከፍተኛ መስዋእትነት በከፈለህዝብ ላይ እባካችሁ ጦርነት አትክፈቱበት በማለት እኔን ጨምሮ በርካታ ቅን አሳቢ ኢትዮጵያውያን ሲያሳስቡና ሲማጸኑ ነበር።
ነገን አሻግሮ የመመልከት ችሎታ የሌለው አቢይ አህመድ በእብሪት ተወጥሮ “በአፍሪካ ውስጥ እኛን የሚወዳደር መከላከያ የለም አትጠራጠሩ” በማለት ወራሪ ሠራዊቱን ወደ አማራ ክልል አስገባ። ዛሬ ይህ ሠራዊት ገሚሱ ሞቷል፣ ገሚሱ ቆስሏል፣ ገሚሲ ተማርኳል፣ ገሚሱ ፋኖች በገዛ ፈዋዱ ተቅላቅሏል፣ ገሚሱ መሳሪያውን እየሸጠ ኮብልሏል። ኤኬ 47 ብቻ ታጥቆ የነበረው ፋኖ ዛሬ ላይ ከስራዊቱ በማረከው ሞርታር፣ ዲሽቃ፣ ብሪን፣ ዙ 23ና መድፎች ለመታጠቅ ችሎአል። በሻለቃ በሻምበል ደረጃ የነበረው አቋም ዛሬ የፋኖ ሃይሎች ክፍለ ጦሮች እና እዞችን መስርተዋል። ይህ የሆነው በዋነኝነት ደግሞ ጦርነቱ ህዝባዊ በመሆኑ እና አብይ አህመድ በአማራ ክልል ህዝብ ላይ የከፍተው ጦርነት ኢ-ፍታሃዊ በመሆኑ ነው።
በመሰረቱ በሀገራችን ኢትዮጵያ የሀገርና የህዝብ ችግሮች ሀቀኛ ውይይቶችና ልዩ ልዪ አማራጭ መፍትሄዎች ቀርበው የጋለ ውይይትና ክርክር አይደረግባቸውም፣ ጥናቶችም አይቀርብባቸውም። የአማራም ሆነ ሌሎቹ የብልጽግና መሪ ካድሬዎች አብይ አህመድ አድርጉ ያላቸው ማድረግ ብቻ ነው። ምንም አይነት ሃቀኛ ውይይት፣ የተለያዩ ሃሳቦች ያለምንም ፍርሃትና መሸማቀቅ የሚንሸራሸሩበት ሁኔታዎች የሉም። የምንወስነው ውሳኔ፣ የምንወስደው እርምጃ ነገ ምን ሊያመጣ ይችላል፣ መዘዙ ምን ሊሆን ይችላል የሚሉ ጥያቄዎች በአብይ አህመድ ተላላኪዎች እይነሱም። ከሀገርና ከህዝብ ጥቅምና ደህንነት አኳያ ለማየት ፍላጎቱም አቅሙም የላቸውም። ይህ ስለሆነ እንወክለዋለን በሚለው ህዝብ ላይ ጦርነት ሲታወጅበት፣ህፃናት፣ አናቶችና አረጋውያን ሲገደሉና ሲፈናቀሉ፣መሰረተ ልማት ሲወድምና የመኖሪያ ቦታዎች ሲደመሰሱ እጃቸውን አጣጥፈው ይመለከታሉ። አብይ አህመድና ብልጽግና በአማራ ህዝብ ሲያደርጉ የቆዩት እንዲህ አይነቱን እንኳን በወገን ላይ በባዕዳን ወራሪዎችም ላይም የማይሰራ ግፍና በደል ነው።
ዛሬ የ”ኢትዮጵያ መከላከያ ሠራዊት” ከፍተኛ ጉዳት ስለደረሰበትና ቁጥሩ በመመናመኑ የጠሚ አቢይ አህመድ ካድሬዎች ዕድሜያቸው ለውትድርና ያልደረሰ ወጣቶችን ጭምር በስፋት እየመለመሉ ነው። ትምህርት ቤቶች ወይ በመውደማቸው ወይም ወደ ወታደር ካምፕ በመለወጣቸው በበዙ ሚሊዮን የሚቆጠሩ ተማሪዎች ከትምህርት ገበታቸው ተፈናቅለዋል፣ ሆስፒታሎች ወድመዋል፣ የእርሻ ቦታዎች በከባድ መሳሪያ ተቃጥለዋል፣ በሺ የሚቆጠሩ ሲቪሎች ብድሮን ህይወታቸው ተቀጥፏል። በቢሊዮኖች የሚቆጠር የህዝብና የግል ንብረቶች ወድሟል። የብልፅግና መሪዎች እንዲህ አይነት ትልቅ ጥፋት በገዛ ወገናቸው ላይ ከፈጸሙ በኋላ፣ የችግሩ ባለቤቶች እነሱ መሆናቸውን ተገንዝበው የመጸጸት ወይም ወደኋላ መለስ ብሎ እራስን የመፈተሽ ምንም አይነት ምልክት አይታይባቸውም። እንዲያውምይህን ሁሉ መከራና ግፍ በህዝብና በሀገር ላይ ፈጽመው አሁንም የህዝብ ሀብትና ገንዘብ ከፕሮፖጋንዳ የዘለለ ፋይዳ በሌላቸው መድረኮች ያባክናሉ። ከልብ ያልመነጨ “ሰላም” ይሰብካሉ ፣ ብዙ ሚሊዮኖች ወጪ ወጥቶ ሃቀኛ መፍትሄ የማይሰጥባቸው፣ የብልጽግና ኮንፍረንሶች ያካሂዳሉ፣ እርስ በእርሳቸው ከመነጋገር በዘለለ ዘላቂ መፍትሄ የማያመጣ የህዝብን ሀብትና ግዜ ከማባክን ውጭ ምንም ለውጥ የማያመጣ ከግርግር የማይዘል፣ መሰረታዊ ችግሮችን የማይፈታ የኮንፈረንሶች ጋጋታ። በደርግ ዘመን የኮሜቴ ጋጋታ፣ የብልጽግና ዘመን ውጤት አልባ የኮንፈረንስ ጋጋታ። ለምን ? ችግሩን ሀቀኛና ከልብ የመነጨ መፍትሄ ለመሻት ቅንነት እና ቁርጠኝነት ፣ ስልጣናቸውን ከማስቀጠል ውጭ ሌላ አላማ የሌላቸው ክፉና፣ ጨካኝ፣ አጭበርባሪ፣ እና አቅመ ቢስ ገዥዎች ሰለተጫኑብን ነው ።
በመሰረቱ ሰላም የሰው ልጆች ሁሉ የሚፈልጉት መሰረታዊ እሴት ነው። ሰላም የሰው ልጆች በህይወት ለመኖርም ፣ እንደ ማህበረሰብ ለማደግም ከሚፈልጓቸው መሰረታዊ ፍላጎቶች ውስጥ እንዱ መሆኑ ግልጽ ነው። ለኢትዮጵያችን ሰላም ከምንም በላይ የሚያስፈልግ መሆኑ ለማንኛውም ጤነኛ ዜጋ አጠያያቂ አይደለም። ትልቁ ጥያቄ እንዴት ነው እንደ አገርና እንደ ህዝብ ሰላም የምናገኘው፣ አገራችን ውስጥ ሰላም እንዲሰፍን ምን ማድፈግ አለብን የሚለው ጥያቄ ነው። በየትኛውም ማህበረሰብ ውስጥ ሰላምና ፍትህ በቅርብ የተቆራኙ እሴቶች ናቸው። አንድ ማህበረሰብ ሰላማዊ ማህብረሰብ ነው የሚባለው፣ በማህበረሰቡ ውስጥ ሰላምና ፍትህ አንድ ላይ መኖራቸው ሲረጋገጥ ነው። አገራችን ኢትዮጵያ ውስጥ ዛሬም ትናንትም በግልጽ እንዳየነው አምባገነንነት በነገሰባቸው አግሮች ውስጥ ፍትህ እና ሰላም አንድ ላይ አብረው መሄድ አይችሉም። የአምባገነኖች ፍላጎት፣ ባህሪይ እና የስነልቦና ከሰላምና ከፍትህ ጋር አብሮ የሚሄድ አይደለም።ለአምባገነናዊ አገዛዞች ሰላም ማለት ህዝብን እንደ ባሪያ ሰጥ ለጥ ብሎ እንዲገዛ ማድረግ ነው፣ ለአምባገነናዊ አገዛዞች ሰላም ማለት እንዳሻቸው በህዝብ ላህ መጫን ሲችሉ ብቻ ነው። ፍላጎታቸው ሁሉ ህዝብ እነሱ አድርግ ወይም ሁን ያሉትን ሁሉ አሜን ብሎ እንዲቀበላቸው ብቻ ነው ። በሀገራችንም በኢትዮጵያ እየሆነ የሚገኘውም ይሄው ነው።
__
የኤዲተሩ ማስታወሻ ፡ በነጻ አስተያየት መድረክ የሚቀርቡ ሃሳቦች የጸሃፊውን እንጂ የግድ የቦርከናን ድረገጽ ሃሳብ ላያንጸባርቁ ይችላሉ፡፡ በዚህ ድረ ገጽ ላይ መጣጥፍ ለማውጣት ከፈለጉ ጽሁፍዎትን በሚከተለው አድራሻ በኢሜይል ይላኩልን info@borkena.com
የቴሌግራም ቻናላችን ይቀላቀሉ ፡ t.me/borkena
ፌስቡክ ገጻችንን ላይክ ያድርጉ ፡ Borkena
የንግድ ድርጅትዎን ወይንም አገልግሎትዎን የንግድ ድርጂት ማውጫ ላይ ለማውጣት እዚህ ይጫኑ፡፡ የቴክኒክ ድጋፍ ካስፈለገዎ በሚከተለው ኢሜይል ይጠይቁ zborkena@borkena.com


፪. ግዥ ፈፃሚ አካላት በውስን ጨረታ ተሳታፊ እንዲሆኑ ጥሪ የሚደረግላቸው ዕጩ ተወዳዳሪዎች የሚመርጡት በአቅራቢዎች ዝርዝር ውስጥ ከተመዘገቡት መካከል ይሆናል፡፡ አመራረጡ በአቅራቢዎች ዝርዝር ውስጥ ለተመዘገቡ ዕጩ ተወዳዳሪዎች ፍትሀዊ የሆነ ዕድል የሚያስገኝ መሆን ይኖርበታል፡፡ ከዚህ በላይ የተነገረው ቢኖርም ዕጩ ተወዳዳሪዎች ጥሪ ቢደረግላቸው በጨረታው ለመሳተፍ የሚፈልጉ መሆኑን መግለጽ እንዲችሉ ግዥ ፈፃሚው መ/ቤት በዚህ አዋጅ አንቀጽ ፴፩/፩/ በተደነገገው መሠረት ማስታወቂያ ለማውጣት ይችላል፡፡


የዩናይትድ ስቴትስ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ሬክስ ቴለርሰን ያደረጉት ጉብኝት ሀገራቸው ከኢትዮጵያ ወቅታዊ ሁኔታ አንፃር ያላትን አቋም ይበልጥ ያረጋገጠችበትና ግልፅ ያደረገችበት መሆኑን በአዲስ አበባ የሚገኙት አምባሳደር አስታውቀዋል፡፡
አዲስ አበባ —
የዩናይትድ ስቴትስ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ሬክስ ቴለርሰን ያደረጉት ጉብኝት ሀገራቸው ከኢትዮጵያ ወቅታዊ ሁኔታ አንፃር ያላትን አቋም ይበልጥ ያረጋገጠችበትና ግልፅ ያደረገችበት መሆኑን በአዲስ አበባ የሚገኙት አምባሳደር አስታውቀዋል፡፡ የአስቸኳይ ጊዜ ዐዋጁ ለምሳሌ ለኢትዮጵያ ችግሮች መፍትሄ እንደማይሆን የተናገሩት በኢትዮጵያ የዩናይትድ ስቴትስ አምባሳደር ማይክል ሬነር ውጭ ጉዳይ ሚኒስትራችን ይሄንን ግልፅ አድርገዋል ብለዋል፡፡