በመጽሐፍ ቅዱስ ዉስጥ ብዙ ጊዜ ሕዝቦች የሚወሰኑት በተፈጥሮአቸዉ በወንድ የዘር ሐረግ ነዉ፤ በመጽሐፍ ቅዱስ ዉስጥ በወንድ የዘር ሐረግ ለመጠራቱ ግልጽ ነዉ፤ ለምሳሌ ዘፍ 10፡5 ከእነዚህም የአሕዛብ ደሴቶች ሁሉ በየምድራቸው በየቋንቋቸው በየነገዳቸው በየሕዝባቸው ተከፋፈሉ፤ ከዚህ ቁጥር በፊት በኋላም ያለዉን ክፍል ስንመለከት በወንድ የዘር ሐረግ ሲጠራ እናያለን፤ ለምሳሌ ቁ.6 የካምም ልጆች ኩሽ፥ ምጽራይም፥ ፉጥ፥ ከነዓን ናቸው።
ኩሽ፡- የዘር ሐረጉ ከኑቢያ እና ኢትዮጰያ ጋር ይገናኛል
ምጽራይም፡- የታወቀ የእብራዉያን ስም ሲሆን በላይኛዉና በታችኛዉ ግብጽ…ይህም የሚገኘዉ በሰሜን አፍሪካ…ከነዓን እርሱም የከነናዉያን አባት ነበር፤
በመጽሐፍ ቅዱስ ዉስጥ የካም ልጅ ማለት የቀደሙ ሕዝቦች አባቶች ነበሩ ብዙ ጊዜ ‹‹ሕዝብ›› የሚለዉ ቃል ከአገር ጋር የሚያያዝ ሲሆን በዚህ የጥናት መጽሐፍ ግን ሕዝብ የሚለዉ በመጀመሪያ የሰዉ ዘር በሙሉ ከአንድ የጋራ አባት እንደመጣ እንመለከታለን፤
ለ. የእስራኤል ሕዝብ እንዴት ተመሰረተ?
የእስራኤል ሕዝብ በወንድ የዘር ሐረግ የተወሰነ ነዉ፤ እግዚአብሔር አብርሃምን ጠራዉ እና ከእርሱ ጋር ቃልኪዳን አደረገ በእርሱ ታላቅ ሕዝብ እንደሚፈጠር ተናገረ (ዘፍ 12፡1-2) ከአብርሃም ልጆች በመቀጠል ወደ ይስሀቅ ተሻገረ (ዘፍ 26፡2-5) የይስሀቅ ልጆች ያዕቆብና ኤሳዉ ከዚያም እግዚአብሔር ወደ ይስሀቅ ልጅ ከያዕቆብ ጋር ቃል ኪዳን አደረገ( ዘፍ 28፡13-15) በመቀጠልም የያዕቆብ ስም እስራኤል ሆኖ ተለወጠ ( ዘፍ 32፡28) ከዚያ ጀምሮ እስራኤል በወንድ የዘር ሐረግ ሲጠሩ በእስራኤል ሲጠራ የነበረዉ ስም ዘሮቹ ደግሞ እስራኤላዉያን ተባሉ፤ይህም አገሪቱ የምትጠራበት ስም ሆነ የእስራኤልም ልጆች ለእህል ሸመታ ከመጡቱ ጋር ገቡ፤ በከነዓን አገር ራብ ነበረና (ዘፍ42፡5፣ 45፡21፣46፡5 ዘጸአት23፡17፣ 1ዜና 2፡1) ከዚያም ሕዝቡ እርሱ በሕይወት በነበረ ጊዜ ‹‹እስራኤል›› ተባለ፤( ዘፍ 34፡7)
ነገር ግን አንድ ሰዉ እናቱ እስራኤል ሆና አባቱ አሕዛብ ቢሆንስ? በርግጥ ይህ ሰዉ በአባቱ አገር ነዉ የሚጠራዉ አንድ ሰዉየዉ ግን ራሱን ከእስራኤል ጋር ራሱን ማመሳሰል ከፈለገ በእግዚአብሔር አይን ሲታይ እስራኤል መሆን ይችላል፤ ለምሳሌ ጢሞቲዎስን መመልከት እንችላለን (ሐዋ 16፡1-3)
ጳዉሎስ በነጻነት ጢሞቲዎስን አስገረዘዉ ምክንያቱም እናቱ አይሁድ ነበረችና መገረዝ ደግሞ የግድ ነዉ ምክንያቱም እግዚአብሔር ከአብርሃም ጋር የገባዉ ቃል ኪዳን ስለሆነ ዘፍ (17፡12-14)
( የሙሴ ኪዳን በመስቀል ላይ አይሰራም ወደዚህ መጥቶ ሊሰራ አይችልም የአብርሃም ኪዳን እስካሁንም ይሰራል) በሚያከራክር መልኩ ጳዉሎስ ቲቶን ለማስገረዝ እምቢ አለ፣ ምክንያቱም ከአይሁድ የሆነ ቤተሰብ ስለሌለዉ ነዉ፤( ገላ 2፡1-5 ቁ.3) አንድ ሰዉ አይሁድ እናት ኖሮት አባቱ ግን አሕዛብ ከሆነ እርሱ ወይም እርስዋ ወደ እስራኤል ሕዝብ የመቀላቀል እድል አለዉ በእግዚአብሔር አይን ሲታይ እስራኤል እንደሆነ ነዉ፤ በወንድ ጉዳይ መቀላቀል የሚችለዉ በመገረዝ ነዉ፤እርሱ ወይም እርስዋ እስራኤል መሆን ካልፈለገች በአባትዋ ወንድ የዘር ሐረግ አሕዛብ ሆኖ ይቀራል፤
ሁሉንም ወደ ቤት ለማምጣት አንድ ሰዉ እስራኤላዊ ለመባል የአብራሃም የይስሀቅና ያዕቆብ ዘር ሆኖ በወንድ የዘር ሀረግ መጠራት አለበት፤ አንድ ሰዉ ግን አይሁዳዊ እናት ኖሮት አባቱ አሕዛብ ከሆነ እና ራሱን ከእስራኤል ጋር ካመሳሰለ ይህ ሰዉ በእግዚአብሔር አይን ሲታይ እስራኤል ነዉ፤ እስራኤላዊ ለመሆን መገረዝ የግድ ነዉ፤
አይሁዳዊነት ከመጽሐፍ ቅዱስ ዉስጥ ከተጠቀሰዉ የሚለየዉ ነገር አለ፤ ማህበራዊም ነዉ፣አይሁዳዊነት ብሔር ነዉ፤አይሁዳዊነት ከብሔር በተጨማሪ ራሱን ከአይሁድ ሕዝብ ጋር ማመሳሰል ያስፈልገዋል፤ ከአይሁድ ሕዝብና ባህል ጋር ራሱን አብሮ ማስኬድ ይኖርበታል፤ ይህ ራስን ማመሳሰል ወደ አይሁድነት የመመለስ አንዱ ምልክት ሊሆን ይችላል፤ከአይሁድ ሕዝብ ጋር በጋብቻ መጣመር፣በማደጎ የአይሁድ ቤተሰብ እንዲሆን በማድረግና የመሳሰሉት፣ መጽሐፍ ቅዱስ ከሁለቱ አንደኛዉን መንገድ ብቻ የሚከተል ነዉ፤ ማህበራዊዉ ትንታኔ አልተጠቀሰም፤እንደ መጽሐፍ ቅዱስ የአብርሃም፣ የይስቅና ያዕቆብ ዘር የሆነ ብቻ አይሁዳዊ እንደሆነ ነዉ የሚናገረዉ፤ እንደ ማህበራዊ ጥናት ትርጉም አንድ የአየርላንድ ዜጋ የሆነ ሰዉ ከአይሁድ ቢያገባና ወደ አይሁድነት ቢለወጥ በተመሳሳይ የአየርላንድን ባህል ሊይዝ ይችላል፤ባህሉና ከአይሁድ የወረሰዉ ነገር ተጋብተዋል እንደገና የተለወጠበት ባህል አለ፤ እርሱ በማህበራዊ ነገር አይሁዳዊ ነዉ ወይስ አየርላንዳዊ ነዉ? እንደጠያቂዉ ሁኔታ ይወሰናል!
ቁልፉ ነጥብ የተነሳዉ በማህበራዊ ትርጉም አይሁዳዊነት ሲተረጎም ነዉ፤ በማህበራዊ ጥናት አይሁዳዊነት የማይጠቅምና ትርጉም አልባ ነዉ፤ መጽሐፍ ቅዱሳዊዉ አይሁድነት ትርጉሙ እንደሚከተለዉ ይቀርባል፤እግዚአብሔር እንዳለዉ በደም አይሁዳዊ መሆን ለሁሉም ሰዉ የሚሆን አይደለም፤ በማህበራዊ ጉዳይ አይሁዳዊ የሆኑ ግን የአብርሃም፣ይስሀቀና ያእቆብ በደም ያልተገናኙ ሊሆኑ ይችላሉ፤
ሐ. በምን ታሪካዊ ቅኝት ነዉ እስራኤል የተፈጠረችዉ?
1. እስራኤል መቼ ተፈጠረች?
እስራኤል ከተመሰረተች በግምት 2000 ዓ/ዓ አካባቢ በአብርሃም፣ ይስሀቅ እና ያዕቆብ ነዉ
2. ይህቺ የተፈጠረች እስራኤል መቼ ነዉ የጠፋችዉ?
ይህ ሁለት ነጥቦችን ያሳየናል፤
1. አይሁዳዊነት የተገለጸዉ ወደፊት በሺህ አመተ መንግስት ጊዜ የሚሆነዉን ጊዜ ነዉ ለምሳሌ (ዘካርያስ 8፡23) ፡-‹‹በዚያ ዘመን ከአሕዛብ ቋንቋ ሁሉ አሥር ሰዎች የአንዱን አይሁዳዊ ሰው ልብስ ዘርፍ ይዘው፦ እግዚአብሔር ከእናንተ ጋር እንዳለ ሰምተናልና ከእናንተ ጋር እንሂድ ይላሉ››
1.ኢሳ 65፡20 በሺህ አመቱ ጊዜ የሚወለዱ ልጆች፡-…‹‹ወይም ዕድሜውን ያልፈጸመ ሽማግሌ አይገኝም’’
ከእነዚህ ነጥቦች የተነሳ እስራኤላዉያን እስከ ሺህ አመተ መንግስቱ ጊዜ ድረስ ልጆችን ይወልዳሉ፤
የእስራኤል ሕዝብ የተጀመረዉ በ2000ዓ/ዓ ሲሆን እስከ ሺህ አመቱ ድረስ ይቀጥላል
3.አይሁዶቸ እነማን ናቸዉ?
‹‹አይሁድ››እና ‹‹እስራኤል›› የሚሉትን ቃላት እያቀያየርሁ እጠቀማለሁ፤ ይህ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ጠቀሜታ አለዉን?
1. የ ‹‹አይሁድ›› ትርጓሜ
ዮሐ 4፡9 ‹‹ለዚህ ሳምራዊቲቱ፦ አንተ የይሁዳ ሰው ስትሆን ሳምራዊት ሴት ከምሆን ከእኔ መጠጥ እንዴት ትለምናለህ? አለችው፤ አይሁድ ከሳምራውያን ጋር አይተባበሩም ነበርና›› በዚህ ክፍል ዉስጥ አሕዛብ ኢየሱስን የሚያዩት አይሁዳዊ እንደሆነ ነዉ እርሱም አልካደም፤ እስራኤላዊዉ ዮሐንስም ኢየሱስን ሲገልጸዉ የኢየሱስ ብሔር አይሁድ እንደሆነ ነዉ፤ ዮሐ 18፡35 ጲላጦስ መልሶ፦ እኔ አይሁዳዊ ነኝን? ወገኖችህና የካህናት አለቆች ለእኔ አሳልፈው ሰጡህ፤ ምን አድርገሃል? አለው። እዚህ ጋ እንደምናየዉ ኢየሱስ ብሔሩ አይሁድ እንደሆነ ነዉ እርሱም አልካደም፤
ሐዋ 21፡27-28 ሉቃስ አይሁዶች እስራኤላዉን እንደሆኑ ተናግሯል ሰባቱ ቀንም ይፈጸም ዘንድ ሲቀርብ ከእስያ የመጡ አይሁድ በመቅደስ አይተውት ሕዝብን ሁሉ አወኩና፦ የእስራኤል ሰዎች ሆይ፥ እርዱን ሕዝብን ሕግንም ይህንም ስፍራ ሲቃወም ሰውን ሁሉ በየስፍራው የሚያስተምረው ሰው ይህ ነው፤ ጨምሮም የግሪክን ሰዎች ደግሞ ወደ መቅደስ አግብቶ ይህን የተቀደሰ ስፍራ አርክሶአል ብለው እየጮኹ እጃቸውን ጫኑበት።
ያ በጥላቻ የተሞላዉ ሕዝብ ጳዉሎስም ራሱን እንደ እስራኤል ሰዉ አድርጎ ነበር በመጮህ አይሁዳዊ ነኝ አለ (ቁ. 39) እና ፊሊ 3፡5 ላይ ራሱን ሲገልጽ በስምንተኛ ቀን የተገረዝሁ የእስራኤል ወገን…
በእነዚህ ክፍሎች ዉስጥ ግልጽ በሆነ ሁኔታ በአሕዛብ አስተሳሰብ፣የማያምኑ አይሁዳዉያን፣የኢየሱስ ደቀመዛሙርት፣ እና ኢየሱስ ራሱ አይሁዳዊ እና እስራኤላዉያን አንድ አይነት መሆናቸዉን ነዉ የሚያዉቁት፤ ጳዉሎስን ከመስቀሉ በኋላ የሆነ አማኝ ማለት ተገቢ አይደለም፤ የአሕዛብ ሐዋርያ ቢሆንም ራሱን አይሁዳዊና እስራኤል አይሁድ አድርጎ ነዉ፤
አይሁድ የእስራኤል አባልና ወገን ነዉ፤ አይሁድ ማለት ሰፋ ባለዉ በመጽሐፍ ቅዱስ ትርጉም ከእስራኤል አገር/ወገን/ ጋር ተመሳሳይ ነዉ፤
2. አይሁድ የአይሁድን ማንነት ሊያጣዉ ይችላልን?
ሀ. ከምድራቸዉ ዉጭ የሚኖሩ አይሁዶች
በበአለ ሃምሳ እለት የተገኙ አይሁዳዉያን ከሮም የመጡ ጎብኚዎች እና ከአሕዛብ ወደ አይሁድነት የተለወጡ ናቸዉ (ሐዋ 2፡10)
ከምድራቸዉ ዉጭ የሚኖሩ አይሁድ አሁንም አይሁዳዉያን እንደሆኑ ይታሰባሉ፤
ለ. ጣኦታትን የሚያመልኩ አይሁዶች
እንዲህም ሆነ ጌዴዎን ከሞተ በኋላ የእስራኤል ልጆች ተመለሱ፥ በኣሊምንም ተከትለው አመነዘሩ፤ በኣልብሪትንም አምላካቸው አደረጉ የእስራኤልም ልጆች በዙሪያቸው ከነበሩት ከጠላቶቻቸው ሁሉ እጅ ያዳናቸውን አምላካቸውን እግዚአብሔርን አላሰቡትም፤ መሳፍንት 8፡33-34
በአልን የሚያመልክ እስራኤላዉያን እስራኤላዉያን እንደሆኑ ይታሰባሉ፤ከብዙ የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍሎች ዉስጥ ይህ አንዱ ነዉ፤በመጽሐፍ ቅዱስ አስተምህሮ ዉስጥ አንድ ሰዉ ከእስራኤል ተወልዶ እስራኤላዊ በየትኛዉም ምክንያት ማንነቱን ያጣል የሚል አለ?
3. ‹‹አይሁዶች›› ይህን ቃል ኢየሱስና ደቀመዛሙር ተጠቅመዋል
ሀ. ጥያቄ የሚሆኑ ክፍሎች
እስኪ ለጥቂት ጊዜ በአዲስ ኪዳን በተለይም ዮሐንስ ወንጌልና የሐዋርያት ስራን እንመልከት፤ ‹‹አይሁዶች›› እነዚህን ነገሮች ሲጠቀሙ ጥቂቶችን ወደ መደነቅ ያመጣል በርግጥ ኢየሱስ ዮሐንስና ሌሎች ደቀመዛሙርት ራሳቸዉን ከእስራኤል ወገን በጥቂቱ ራሳቸዉን ያገለሉ ነበሩ፤ አራት የሚሆኑ የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍሎችን እንመልከት፤
ዮሐ2፡18፣ 20፡18፣ 20 ስለዚህ አይሁድ መልሰው፦ ይህን ስለምታደርግ ምን ምልክት ታሳየናለህ? አሉት…ስለዚህ አይሁድ፦ ይህ ቤተ መቅደስ ከአርባ ስድስት ዓመት ጀምሮ ይሠራ ነበር፥ አንተስ በሦስት ቀን ታነሣዋለህን? አሉት
ዮሐንስ 5፡16፣18፡16 ስለዚህም በሰንበት ይህን ስላደረገ አይሁድ ኢየሱስን ያሳድዱት ነበር ሊገድሉትም ይፈልጉ ነበር….እግዚአብሔር አባቴ ነው ስላለ፥ ስለዚህ አይሁድ ሊገድሉት አብዝተው ይፈልጉት ነበር።
ዮሐ 11፡55 የአይሁድም ፋሲካ ቀርቦ ነበር። ብዙ ሰዎችም ራሳቸውን ያነጹ ዘንድ ከፋሲካ በፊት ከአገሩ ወደ ኢየሩሳሌም ወጡ
ዮሐ 13፡33 ልጆች ሆይ፥ ገና ጥቂት ጊዜ ከእናንተ ጋር ነኝ፤ ትፈልጉኛላችሁ፤ ለአይሁድም፦ እኔ ወደምሄድበት እናንተ ልትመጡ አይቻላችሁም እንዳልኋቸው፥ አሁን ለእናንተ ደግሞ እላችኋለሁ፤
ለ. ገለጻዎች
አይሁድ የሚለዉን ትርጓሜ እንዳየነዉ ኢየሱስና ደቀመዛሙርቱ አይሁድ መሆናቸዉን አልካዱም ከአይሁድ ወንደሞቻቸዉ ራሳቸዉን አላራቁም፤ክፍሉ ግን ገለጻ ይፈልጋል፤
ኢየሱስ አይሁድ ሲል ምን ማለቱ ነዉ በዮሐ 13፡33 እርሱ ሲናገር ለአይሁድም? ዮሐ 7፡32-34 ለፈሪሳዉያንና ለካህናት አለቆች ተናገረ፣የኋለኛዉ ቡድን ደገሞ ሰዱቃዉያን ናቸዉ፤ፈሪሳዉያንና ሰዱቃዉያን ትልቁ የሐይማኖት ተቋሞችን የመሰረቱና በአይሁድ መካከል የመፍረድ ስልጣን ያላቸዉ ናቸዉ፤ በሌላ ቃላት ኢየሱስ በአይሁዶች ዘንደ በእስራኤል የአይሁድ ባለስልጣን ተደርጎ ይታሰብ ነበር፤ ዮሐንሰ በአይሁድ ምን እነደተባለ ግልጽ ነዉ በዮሐ2፡18፣20 እና 5፡16፣18
ዮሐንሰ በአይሁድ ምን ተባለ በ11፡55 ይህቺን ሐረግ ተጠቀመ ‹‹የአይሁድም ፋሲካ ቀርቦ ነበር።››
1. የአይሁድ ፋሲካ ነበር ምክንያቱም ለአይሁድ ሕዝብ እግዚአብሔር ያዘዘዉ ትዕዛዝ ነበር፤(ዘጸ 12) እና
2. ከመስቀሉ በፊት ኢየሱስና ደቀመዛሙርቱ ራሳቸዉ አይሁዳዉያን መሆናቸዉንና ከሙሴ ሕግ በታች እንደሆኑ ፋሲካንም ማክበር እንዳለባቸዉ ያዉቁ ነበር፤ ማቴ 26፡17-18
ዮሐንስ የአይሁድ ሕዝብ እንደሆኑ ብቻ ገለጸ
ሐ. ሌሎች ማስረጃዎችና አጠቃቀሞች
በፊሊጵስዮስ 3፡5 ላይ ጳዉሎስ ራሱን እስራኤላዊ እንደሆነ በአራት መንገድ ገለጸ 1) በስምንተኛ ቀን የተገረዝኩ 2) ዋና እስራኤል 3) ከብንያም ነገድ 4) ከዕብራዉያን ዕብራዊ ( ዕብራይስጥ ተናጋሪ)…..
ገላ2፡11-13 ጳዉሎስ ጴጥሮስን ከአሕዛብ ጋር ሲያነጻጽር ጴጥሮስ አይሁድ እንደሆነ ተናገረ፤ ከሌሎች አይሁድ አማኞች ጋር ይገልጸዋል፤በርናባስም አይሁዳዊ ነዉ፤
የሚቀጥለዉ ጥቅስ ጳዉሎስ ጴጥሮስን በቀጥታ አይሁድ ይለዋል አንተ አይሁዳዊ ሳለህ በአይሁድ ኑሮ ያይደለ በአሕዛብ ኑሮ ብትኖር፥ አሕዛብ በአይሁድ ኑሮ ሊኖሩ እንዴት ግድ አልሃቸው?
ዮሐ 11፡31 ሲያጽናኑአት ከእርስዋ ጋር በቤት የነበሩ አይሁድም ማርያም ፈጥና እንደ ተነሣችና… በዚህ ክፍል ዮሐንስ አይሁድን የእስራኤላዉንን ዜግነት መግለጹ ነዉ
መ. ማጠቃለያ
1. ኢየሱስ እና የእርሱ አይሁድ ደቀመዛሙርት አይሁድነታቸዉን ተናገሩ እንጂ አልካዱም
2. በጊዜዉ የተጠቀሙት ‹‹አይሁድ›› የሚለዉ ቃል የሚገልጸዉ
ሀ) አገሩን በሙሉ
ለ) የአይሁድ ሕዝብ ስልጣን እና
ሐ) እያንዳንዱን እስራኤላዉያን
3. ማንኛዉም የመጽሐፍ ቅዱስ ጸሐፊ ‹‹አይሁድ›› ወይም ‹‹እስራኤል›› የሚለዉ ቃል የሚገልጸዉ የአብርሃም፣ይስሀቅና ያእቆብን ዘሮች ነዉ፤
4. አሕዛብ ሆነዉ ከአይሁድ ጋር የተባበሩ አይሁድ ተብለዉ ይጠራሉን?
በሩት 1፡16 ሩትም፦ ወደምትሄጅበት እሄዳለሁና፥ በምታድሪበትም አድራለሁና እንድተውሽ ከአንቺም ዘንድ እንድመለስ አታስቸግሪኝ፤ ሕዝብሽ ሕዝቤ፥ አምላክሽም አምላኬ ይሆናል፤
ሩት ሞአባዊት ናት ነገር ግን ወደ እስራኤል ምድር ሄደች ራስዋን በእስራኤል መንግስት /መስፍን/ ስር አስቀመጠች እስራኤላዊ ወይም አይሁድ ተብላ ተጠርታ አታዉቅም ነበር እርስዋ ሞአባዊት ናት (ሩት 1፡22፣ 2፡2፣21፣ 4፡5፣ 4፡10)፤
5. አሕዛብ ወደ ይሁዲነት ተቀይረዉ አይሁዳዊ ተብለዉ ይጠራሉን?
በሩት መጽሐፍ ዉስጥ ሩት ብቻ አይደለችም ሕዝብሸ ሕዝቤ አምላክሽ አምላኬ ይሆናል ያለችዉ እርስዋ ብቻ አይደለችም ከሞአብ ወደዚያ ምድር ለመኖር የሄደችዉ ራስዋን ከእስራኤል አምላክ ስር አስገዛች ለሙሴ ሕግ ለመገዛት ወሰነች እስካሁንም ግን እስራኤላዊ ወይም አይሁዳዊ ተብላ አልተጠራችም ነገር ግን ሞአባዊት ናት፤
በመጽሐፍ ቅዱስ አሐዛብ ወደ ሙሴ ሕግ፣ፈሪሳዊነት ወይም ወደ አይሁዳዊ ስርአት ሲመጣ የተለወጠ/ልዉጥ/ ይባላል፤ሩት በትዉልዷ ሞአባዊት ናት ነገር ግን ወደ ሙሴ ሕግ አይሁዳዊነት ተለወጠች፤
ማቴዎስ 23፡15፤ እናንተ ግብዞች ጻፎችና ፈሪሳውያን፥ አንድ ሰው ልታሳምኑ በባሕርና በደረቅ ስለምትዞሩ፥ በሆነም ጊዜ ከእናንተ ይልቅ ሁለት እጥፍ የባሰ የገሃነም ልጅ ስለምታደርጉት፥ ወዮላችሁ፤ ኢየሱሰ ከአሕዛብ ወደ አይሁድነት ትለዉጣላችሁ አላላቸዉም፤
ሐዋ 13፡43፤ እግዚአብሔርን የሚፈሩ አሕዛብ በምኩራብ ዉስጥ የሚሰበሰቡ አይሁዳዉያን ተብለዉ አልተጠሩም፤ ነገር ግን የተለወጡ ይባላሉ፤ ጉባኤውም ከተፈታ በኋላ ከአይሁድና ወደ ይሁዲነት ገብተው ከሚያመልኩ ብዙዎች ጳውሎስንና በርናባስን ተከተሉአቸው፥ እነርሱም ሲነግሩአቸው በእግዚአብሔር ጸጋ ጸንተው እንዲኖሩ አስረዱአቸው፤ እንዴት ነዉ እግዚአብሔርን የሚፈሩ ከአሕዛብ ወደ ይሁዲነት የተለወጡትንና አይሁዳዉያንን መለየት የሚቻለዉ?
ሐዋ2፡10 የሙሴን ሕግ የሚከተሉ የተለያዩ ቡድኖች ወደ ኢየሩሳሌም በመሄድ በአለሃምሳን ለማክበር ተሰባስበዉ ነበር፤( ዘጸ 34፡18-23) የተለያየ ስም ነበራቸዉ ይኸዉም ከሮም የመጡ ጎብኚዎች፣ አይሁዶችና ከአሕዛብ ወደ ይሁዲነት የተለወጡ ናቸዉ፤
ሐዋ6፡5 በመጀመሪያ ወደ ይሁዲነት የተለወጡ አሕዛብ ክርስቶስን ያመኑ አይሁዶች አይሁዳዉያን ተብለዉ አይጠሩም ነገር ግን የተለወጡ ይባላሉ፤ …ጢሞናንም ጳርሜናንም ወደ ይሁዲነት ገብቶ የነበረውን የአንጾኪያውን ኒቆላዎስንም መረጡ።
6. አስቴር 8፡17
ለምሳሌ በብዙ በጣም ጥሩ በሚባሉ እትሞች ላይ ከአሕዛብ ወደ ይሁዲነት የተለወጡ ሰዎች አይሁዳዉያን ተብለዉ ተጠርተዋል፤ ለምሳሌ ኒዉ አሜሪካ ስታንዳርድ መጸሐፍ ቅዱስ፣ ‹‹…አይሁድንም መፍራት ስለ ወደቀባቸው ከምድር አሕዛብ ብዙ ሰዎች አይሁድ ሆኑ›› ( አስቴር 8፡17)፤ የካሊበር ከይል ማብራሪያ መጽሐፍና የደሊች ‹‹አይሁዳዊ ለመሆን አይሁዳዊ ነኝ ብሎ መናገር›› አንዳንድ እትሞች ላይ እንዲህ አይነት ገለጻ ሲጠቀሙ የአይሁድን እምነት መቀበላቸዉን ለመግለጽ ነዉ፤( የቅርቡ እንግሊዝኛ ትርጉም) እና ራሳቸዉን አይሁዳዊ ብለዉ ጠሩ( እንግሊዝኛዉ ስታንዳርድ እትም) አንዳንድ እትሞች እንደ ዶ/ር ቻርለስ ራይሬ ‹‹ የአይሁድን እምነት የተቀበሉ እንደ ተለወጡ›› ( የራይሬ የመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት) እና ከሊልና ደሊች ልክ እንደ ላይኛዎቹ ‹‹ አይሁዳዊ ነኝ በሎ ከተናገረ›› ሲል የአስቴር መጽሐፍ የተጻፈበት ዘመን ከ 465 ዓ.ዓ ክስተቱ ከተከናወነ በኋላ ነዉ) ‹‹ አይሁድ›› ማለት የእስራኤል ዘሮች ናቸዉ፤ አንድ አይሁዳዊ የቂስ ልጅ የሰሜኢ ልጅ የኢያዕር ልጅ መርዶክዮስ የሚባል ብንያማዊ በሱሳ ግንብ ነበረ።( አስቴር 2፡5)
የትኛዉ ነዉ እጅግ ጥሩዉ ትርጉም? ሁለት ክፍሎች በተቃራኒ አቅጣጫ እየተጓዙ ነዉ፤
1. ሚቲያሃዲም የሚባለዉ የእብራይስጡ ቃል ዪሂድ እንዲሁም ስርወ ቃሉ ይሁዲ ወይም ይሁዲም የሚለዉ ሲተረጎም ‹‹አይሁድ እና አይሁዶች›› ተብሏል፤ ይህ በርግጥ ሚቲያሃዲም የሚለዉ ቃል የሚወስደን አይሁዶች ወደ ሚለዉ የቃል ፍቺ ነዉ፤
2. እንዲሁም ሚቲያሃዲም የሚለዉ ቃል ከአሕዛብ ወደ ይሁዲነት የተለወጡንም የሚያስብል ዕድል አለ፤
ሀ. ክፍሉ በግልጽ ከአሕዛብ ወደ ይሁዲነት የተመለሱ ስለመሆናቸዉ ከተናገረ
ለ. ይህ ስነ ቃል ትርጓሜ የተሰጠዉ በዶ/ር ፍሩችትነባዉም ነዉ
ለሂትሂድ የሚለዉ ግሱ ( በኢንፊኒቲቭ መልክ ሚቲያሃዲም፣ ይህም ፓርቲሲጵል ይሆናል) ይህም ለሂተናተዝር ከሚለዉ ቃል ጋር ተመሳሳይ ትርጓሜ አላቸዉ፤ ቃሉ ትኩረት የሚያደርገዉ የማንነት ብሔራቸዉን የሚቀይሩ ሳይሆን ሐይማኖታዊ ማንነታቸዉን መቀየራቸዉ ነዉ፤ ለሂተናዘር ማለት ወደ ክርስትና የሚለወጡ ሰዎችን የሚያሳይ ሲሆን ለሂትያሂድ ግን ወደ ይሁዲነት የሚለወጡትን የሚያመለክት ነዉ፤ የበለጠ ትክክል የሚሆነዉ ወደ ይሁዲነት የተቀየሩትን ነዉ፤ ይህ ማለት ግን በብሔር ማንነታቸዉ ወደ ይሁዲነት የተቀየሩትን ማለት ግን አይደለም፤
ሐ. በተለይ በአዲስ ኪዳን የአሜሪካዉ ስታንዳርድ እትም መጽሐፍ ቅዱስ ዉስጥ አይሁድ እና አይሁዶች የሚለዉ ቃል 256 ጊዜ የተጻፈ ነዉ፤ አስቴር 8፡17 ከአሕዛብ ወደ ይሁዲነት የተመለሱትን ‹‹አይሁዶች›› ብሎ ተርጉሞታል፤( የአዲስ ኪዳን መጽሐፍ ዉስጥ እንደተገለጸዉ አይነት ግን አይደለም) ይህ ክፍል በተተካዉ ስነመለኮት ስንገመገመዉ ከዚህ በታች ያለዉን ጥናት እንመልከት)
መ. በዚህ ጥናት ዉስጥ ኢየሱስ ‹‹አይሁድ›› ብሎ የተጠቀመዉን ቃል የእርሱ ደቀመዛሙርቱ የተረዱት በደም አይሁድ የሆኑትን ነዉ፤
ከላይ ያሉትን ነገሮች ግምት ዉስጥ ከተን ሚዛናዊዉ ትርጉም ሐይማኖት የቀየሩትን ነዉ፤ወደ ‹‹ይሁዲነት መለወጥ›› ማለት ወደ ‹‹ይሁዲነት መምጣት›› ማለት ነዉ ወይም ተመሳሳይ ናቸዉ፤ ከላይ ያሉ ትርጉሞች እንዳሉ ሆነዉ ለሂትያሂድ እና ለሂተናተዝር የሚሉትን ቃላት ማያያዝና የተሸከሙትን ትርጉም መመልከት፤ አይሁድና አይሁዶች የሚሉት ቃላቶች የሚያሳዩት ኢየሱስ የተጠቀመዉ በስጋና ደም ከአብርሃም፣ ይስሀቅና ያዕቆብ ዘር መሆን ነዉ፤
4.ዕብራዉያን እነማን ናቸዉ?
በመጀመሪያ ቃሉ የተገለጸዉ በዘፍ 14፡13 ላይ ሲሆን አብርሃም ዕብራዊ ነበረ፤በመቀጠል ዕብራዊ የሚለዉ ቃል የተጻፈዉ በግብጻዉያን ለእስራኤል የተሰጠ ስም ነዉ ዘፍ 39፡14 ዘጸ 1፡16 ወዘተ.) ዮሴፍ እንዲህ አለ ‹‹እኔን ከዕብራውያን አገር ሰርቀው አምጥተውኛልና፤ ከዚህም ደግሞ በግዞት ያኖሩኝ ዘንድ ምንም አላደረግሁም›› ዘፍ 40፡15 ዮናስ ራሱን ዕብራዊ ብሎ ጠራ (ዮናስ 1፡9) እግዚአብሔር እስራኤላዉያንን ዕብራዉያን ብሎ ጠራ( ለምሳሌ ዘጸ 21፡2)፤ በሐዋ 6፡1 ሁለት የእስራኤላዉያን ቡድኖች ስሞች በግሪክ ባህል ተጸእኖ ዉስጥ ያሉ አይሁዳዉያን ንጹህ አይሁዳዉያንን ይቃወሙ ነበር፤ በ2 ቆሮንቶስ 11፡22 ጳዉሎስ ሲናገር ዕብራዊ ናቸዉን? እኔም ነኝ፤ እስራኤላዊ ናቸዉን? እኔ ደግሞ ነኝ፤ የአብርሃም ዘር ናቸዉን? እኔ ደግሞ ነኝ፤ በፊሊ 3፡5 ጳዉሎስ ራሱን ከዕብራዊም ዕብራዊ ነኝ አለ፤
5. እስራኤል፣ አይሁዶች፣ዕብራዉያን፡ ማጠቃለያ እና ዉስብስብ ዉጤት
ሀ. መጽሐፍ ቅዱሳዊ ትርጓሜ
ከመጽሐፍ ቅዱስ ዉጭ የሆነ ትርጓሜ ዉስጥ መግባት አያስፈልግም ማንኛዉም ወንድና ሴት የአብርሃም፣ የይስሀቅና ያዕቆብ ዘር ሆኖ በወንድ የዘር ሐረግ ላይ የሚሄድ ከሆነ እስራኤላዊ፣አይሁዳዊ ወይም ዕብራዊ ይባላል፤አባቱ ወይም እናቱ አሕዛብ ከሆነ ያ ሰዉ እስራኤላዊ የመሆን ምርጫ አለዉ፤ ወንድ ከሆነ በመገረዝ ማረጋገጥ አለበት ከዚያ በኋላ እስራኤላዊ ይባላል፤ይህን ያላደረገ ግን አይሁዳዊ፣ዕብራዊ ወይም እስራኤላዊ ሊባል አይችልም፤ከተገረዘ (ትክክለኛ አይሁድ ይባላል) ወይም ከመሲሁ አይሁዳዊነት ጋር ይጣበቃል፤ የአይሁድ ሕዝብ የተጀመረዉ በተፈጥሮ የአብርሃም፣ይስሀቅና ያእቆብ ትዉልድ ሲሆን እስከ ሺህ አመተ መንግስቱ ዘመን ድረስ ይቀጥላል፤
ለ. ‹‹አይሁድ ሆኜ ተወልጄ አይሁድ ሆኜ እሞታለሁ!››
‹‹አይሁድ ሆኜ ተወልጄ አይሁድ ሆኜ እሞታለሁ!›› የሚለዉ ንግግር ወንጌሉ ሲሰበክላቸዉ ከብዙ አይሁዳዉያን የሚነገር ንግግር ነዉ፤ ከአብርሃም፣ይስሀቅና ያዕቆብ ዘር ተወልዶ አይሁዳዊነትን ማጣት አይቻልም፤ ክርስቶሳዊ አይሁዳዊነት የሚከሰሱበት ምክንያት አይሁዳዊነትን ስላልተቀበሉ ነዉ፤ ወይም ደግሞ በቅጽበት አይሁዳዊ ወደ አለመሆን ሲለወጡ የእስራኤል ሰዎች ግን እንዲህ ይላሉ ‹‹ አይሁዳዊ ሆኜ ተወልጃለሁ አይሁዳዊ ሆኜ እሞታለሁ!›› ይላሉ፤ በርግጥ በዚህ መረዳት አይሞቱም ምክንያቱም እነርሱ በሕይወት እያሉ ንጥቀት ይፈጠራል፤ በተጨማሪ እስራኤላዉያን በአልን ሲያመልኩ አይሁዳዊ ማንነታቸዉ ይቀጥላል፤አይሁዳዊ የክርስቶስ አማኞች የአይሁድ ንጉስ እንዲሁ ይቀጥላል፤ሌሎች እንደሚሉት አይሁዳዊነቱን ይጠፋል ሲሆን እግዚአብሔር ግን አያደርግም፤
4. የክርስቶስ አካል ምንድን ነዉ?
ሀ) መግቢያ
የእኛ ንግግር ሲነበብ ‹‹ እስራኤል ከክርስቶስ አካል ትለያለች የሚል ነዉ››
ብዙዎች እንደሚያምኑት ቤተክርስቲያን፣ የክርስቶስ አካል እስራኤል ትሆናለች ወይም ከእስራኤል ጋር ትተባበራለች ወይም እስራኤልን ትተካለች፤ ወይም በተምሳሌታዊ ንግግር መንፈሳዊ እስራኤል ናት፤ ስለዚህ ዋናዉን ነገር ስንገመግም እና ስንለካዉ ዛሬ እስራኤል እንዳለች ነዉ፤ ይህ እንዴት እንደሆነ እናያለን፤
ለ) የክርሰቶስ አካል ሲገለጽ
1. ‹‹የክርስቶስ አካል››
መጽሐፍ ቅዱስ የክርስቶስ አካል ቤተክርስቲያን እንደሆነች ይናገራል፤ ቆላስያስ 1፡18 እርሱ የአካሉ ራስ ነዉ…
2. የክርስቶስ አካል ከአጥቢያ ጉባኤ ይለያል
ከቁጥር በላይ የሆኑ ጉባኤዎች ወይም ቤተክርስቲያናት ለምዕተ አመታት ነበሩ፤ እነዚህም አማኞች እንደሆኑ ነዉ፣የማያምኑ ሰዎችም ወይም ሁለቱንም ያቀፈ ሊሆን ይችላል፤ የክርስቶስ አካል ግን ይለያል፤አንድ አካል ብቻ ነዉ ያለዉ እርሱም የአማኞች ስብስብ ነዉ፤ ከበአለ ሃምሳ ጀምሮ አስከ ንጥቀት ድረስ ያሉ የአማኞች ስብስብ ናቸዉ፤(ሮሜ 7፡4፣1ቆሮ10፡16፣ 1ቆሮ12፡27፣ኤፌ 4፡4-6፣12) የክርስቶስ አካል የሚገለጸዉ ከአለም አቀፋዊ ቤተክርስቲያን ጋር ነዉ፤ ይህቺም ቤተክርስቲያን የማትታይ አጠቃላይ እዉነተኛ አባላት ያሉበት ነዉ፤ ለእግዚአብሔር የሚታይ ለሰዉ የማይታይ ነዉ፤
3. አካሉ የሚይዘዉ
1ቆሮ12፡13፤አይሁድ ብንሆን የግሪክ ሰዎችም ብንሆን ባሪያዎችም ብንሆን ጨዋዎችም ብንሆን እኛ ሁላችን በአንድ መንፈስ አንድ አካል እንድንሆን ተጠምቀናልና። ሁላችንም አንዱን መንፈስ ጠጥተናል፤
አካሉ አይሁዶችንና አሕዛብን በክርስቶስ አንድ አድርጎ የያዘ ነዉ፤
4. አካሉ ‹‹አዲስ ሰዉ›› ነዉ
ኤፌሶን 2፡11-15 እንደ ክፍሉ አማኝ አይሁዶች እና አማኝ አሕዛብ በክርስቶስ ወደ አንድነት መጡ አንድ አዲስን ሰዉ ፈጠሩ፤
5. አካል እስራኤልም አሕዛብም አይደሉም
በክርስቶስ ደም የአይሁድና አሕዛብ አንድ መሆን ወደ አዲስ ሰዉነት አመጣቸዉ፤ እነዚህ ሰዎች አዲስን ልደት ያገኙት በዳግም ልደት ነዉ፤ ይህ አዲሱ ሰዉ በጥራትም ሆነ በብዛት ከአህዛብ ወይም ከእስራኤል ይለያል፤ሙሉ በሙሉ አዲስ ህልዉና ያለዉ ነዉ፤ 1ቆሮ 10፡32 እኔ ደግሞ ብዙዎቹ ይድኑ ዘንድ ለጥቅማቸው እንጂ የራሴን ጥቅም ሳልፈልግ በሁሉ ነገር ሰውን ሁሉ ደስ እንደማሰኝ፥ ለአይሁድም ለግሪክም ሰዎች ለእግዚአብሔር ቤተ ክርስቲያንም ማሰናከያ አትሁኑ።
6. እንዴት ከጋራ የእስራኤል ብልጽግና የራቁ አሕዛብ አሁን ቀረቡ?
በዚያ ዘመን ከእስራኤል መንግሥት ርቃችሁ ለተስፋውም ቃል ኪዳን እንግዶች ሆናችሁ…አሁን ግን እናንተ በፊት ርቃችሁ የነበራችሁ በክርስቶስ ኢየሱስ ሆናችሁ በክርስቶስ ደም ቀርባችኋል።( ኤፌ 2፡12-13) ይህ ማለት ምን ማለት ነዉ?
ዋናዉ ሐሳብ አሕዛብ ከጋራ ብልጽግና ተገለሉ የሚለዉ ሳይሆን አምላክ ለዉ እስራኤል ሲሆን እነዚያ ግን ከክርስቶስ መለየታቸዉ ነዉ፤
በሁሉም ዘመናት ድነት በእምነት ብቻ ነዉ፤ይህ ደግሞ በሕጉ ዉስጥ እዉነት ነዉ፤ በሕግ ስር ሆኖ ዕንባቆም ሲጽፍ ‹‹ ጻዲቅ በእምነቱ በሕይወት ይኖራል›› ይላል፤( 2፡4) እግዚአብሔር እንድንከተለዉ ሕግን አስቀምጦአል፤ይህም የሙሴ ሕግ ነዉ አሕዛብ እዉነተኛ የሆነ እምነት በእስራኤል አምላክ ላይ ቢኖራቸዉ ኖሮ እና ወደ ሙሴ ሕግ ቢመጡና ቢለወጡ እንደገናም ሕጉን ተቀብለዉ ቢያደርጉት ኖሮ ከእስራኤል የጋራ ብልጽግና ተጋሪ ይሆኑ ነበር፤ እርሱ ወደ ኢየሩሳሌም ለፋሲካ ሄዶ ያመልክ ነበር፣ በበአለ ሃምሳና በመገናኛዉ ድንኳኑ ወደ ቤተመቅደሱም መስዋዕት ያቀርባሉ ወዘተ፤ ያለእምነት ሕጉን መቀበል አያድንም፤( እስራኤላዊ ቢሆንም እንዲሁ አይድንም) እዉነተኛ እምነት ያለዉ ሕጉን የሚፈጽመዉ ነዉ፤ በክርስቲያን ሕይወት አዉድ ያዕቆብ ሲናገር ‹‹ነገር ግን አንድ ሰው፦ አንተ እምነት አለህ እኔም ሥራ አለኝ፤ እምነትህን ከሥራህ ለይተህ አሳየኝ፥ እኔም እምነቴን በሥራዬ አሳይሃለሁ ይላል›› ( ያዕ 2፡18) ሕጉ በሚሰጥበትም ዘመን እንዲሁ ተመሳሳይ ድንጋጌ ነበር፤አሕዛብ እዉነተኛ የሆነ እምነት በእስራኤል አምላክ ካላቸዉ ነገር ግን መስቀሉ የሙሴን ሕግ የእስራኤል የጋራ ብልጽግና ማሰብ የሞተ ነገር ነዉ ምክንያቱም የሙሴ ሕግ የጥላቻን ግድግዳ ገንብቶ ነበር፤ አሁን ግን በመስቀሉ ስራ ተሻረ፤ ይህ ዘር ኢየሱስ ለሰማርያዊትዋ ሴት ሲናገር ዮሐ 4፡21፣23 አንቺ ሴት፥ እመኚኝ፥ በዚህ ተራራ ወይም በኢየሩሳሌም ለአብ የማትሰግዱበት ጊዜ ይመጣልነገር ግን በእውነት የሚሰግዱ ለአብ በመንፈስና በእውነት የሚሰግዱበት ጊዜ ይመጣል አሁንም ሆኖአል፤ አብ ሊሰግዱለት እንደ እነዚህ ያሉትን ይሻልና፤
ጳዉሎስ ምን አለ ከመስቀሉ ስራ ጀምሮ አሕዛብ ወደ ድነቱ በረከት ቀርበዋል፤ ወደ እስራኤል የጋራ ብልጽግና አይደለም፤ ነገር ግን በክርስቶስ ኢየሱስ እና በአካሉ በዳግም ልደት አይሁድ ብንሆን የግሪክ ሰዎችም ብንሆን ባሪያዎችም ብንሆን ጨዋዎችም ብንሆን እኛ ሁላችን በአንድ መንፈስ አንድ አካል እንድንሆን ተጠምቀናልና። ሁላችንም አንዱን መንፈስ ጠጥተናል።( 1ቆሮ12፡13)
ማጠቃለያ
1. አዲሱ ሰዉ እስራኤል ወይም አሕዛብ አይደለም
2. አሕዛብ አማኞች ወደ ድነቱ በረከትና ወደ እስራኤል የጋራ ብልጽግና አልቀረቡም ነበር፤ ነገር ግን በክርስቶስ ኢየሱስ አዲስ ሰዉ ሆኑ፣የክርስቶስ አካል አለም አቀፋዊ ወይም የማይታይ ቤተክርስቲያን ተባሉ፤
7.በአካል ዉስጥ ያሉ አባላት ብሔራቸዉና ማንነታቸዉ
ከላይ ያየናቸዉ አይሁድ በደንብ አድርገን ልናብራራቸዉ ያስፈልጋል፤አዲሱ ሰዉ ከእስራኤልና ከአህዛብ የሚለይ ነዉ የአዲሱ ሰዉ አባላት ናቸዉ፤ የአህዛብን ወይም የአይሁድን ማንነት የሚያጠፋ አይደለም የአህዛብም ሆነ የእስራኤል አባል የምትሆነዉ በተፈጥሮ ማንትህ ነዉ፤ የአዲሱ ሰዉ አባል መሆን ግን በዳግም ልደት ነዉ ይህም በመንፈስ ቅዱስ የሚሆን ነዉ፤ በሁለቱ አባላት መካከል ምንም ግጭት የለም፤ ወይም አንደኛዉ አንደኛዉን አያገልም፤ ሐዋርያዉ ጳዉሎስ ራሱን የእስራኤል ወገን አድርጎ ሲሆን ያዉም የብንያም ወገን፣ከዕብራዊም ዕብራዊ (ፊሊ 3፡5) እና በሮም የአሕዛብ አማኞችን ለመድረስ ነዉ (ሮም 11፡13)
እያንዳንዱ የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍል በአዉዱ መሰረት ሊታይ ይገባል፤ ስለዚህም እርስ በርሱ አይጋጭም ለምሳሌ ገላ 3፡28 እንዲህ ይላል ‹‹አይሁዳዊ ወይም የግሪክ ሰው የለም፥ ባሪያ ወይም ጨዋ ሰው የለም፥ ወንድም ሴትም የለም፤ ሁላችሁ በክርስቶስ ኢየሱስ አንድ ሰው ናችሁና። የዚህን ጽሑፍ አዉድ መረዳት ያስፈልገናል፤›› ክፍሉን ስናይ በአይነት ከአንድ በላይ ናቸዉ በአንድነት ግን ይኖራሉ፤
የክርስቶስ ካል ማለት አንድ አዲስን ሰዉ የያዘ ሲሆን ይህም አሕዛብንና አይሁድን ያቀፈ ነዉ፤ እነዚህ አሕዛብና አይሁዳዉያን ለዘላለም የሚኖሩ ናቸዉ (ራዕይ 21፡24፣26) በታላቅ ክብር ያረገዉ ኢየሱስ መንፈሳዊና ሰማያዊ አካል አለዉ ( 1ቆሮንቶስ 15፡ 43፣44፣48) የሚጠራዉም የይሁዳ አንበሳ ተብሎ ነዉ (ራእ 5፡5)፤
7. በምን ታሪካዊ ጊዜ ዉስጥ አካሉ የሚሰራዉ?
ሀ. መቼ ነዉ መሰራት የሚጀምረዉ?
የክርስቶስ አካል የጀመረዉ በበአለ ሃምሳ ዕለት ነዉ(ሐዋ 2) በዚህ ጊዜ የተገለጠዉ
1. በመጀመሪያ በኢየሱስ ሞት፣ትንሳኤና እርገት ነዉ አርሱ እንደተናገረዉ ቤተክርስቲያን ወደፊት የምትቀጥል ናት ‹‹እኔም እልሃለሁ፥ አንተ ጴጥሮስ ነህ፥ በዚችም ዓለት ላይ ቤተ ክርስቲያኔን እሠራለሁ፥ የገሃነም ደጆችም አይችሉአትም።›› ( ማቴ 16፡18)
እንደ ዶ/ር ፍሩችትንባዉም አረፍተ ነገሩ የተመሰረተዉ ግሱ የሚፈታዉ በነበረችዉ ቤተክርስቲያን ላይ ተነስቶ አይደለም፤
2. 1ቆሮንቶስ 12፡13 አካሉ የተሰራዉ አማኞች በመንፈስ ቅዱስ ከተጠመቁ በኋላ ነዉ ‹‹አይሁድ ብንሆን የግሪክ ሰዎችም ብንሆን ባሪያዎችም ብንሆን ጨዋዎችም ብንሆን እኛ ሁላችን በአንድ መንፈስ አንድ አካል እንድንሆን ተጠምቀናልና። ሁላችንም አንዱን መንፈስ ጠጥተናል››
ከላይ ያለዉን በመጨመር የመንፈስ ጥምቀትን እንመለከታለን፤እርሱም ለአካሉ መፈጠር ምክንያት ነበር ኢየሱስ ከመሞቱ፣ከትንሳኤዉና እርገቱ በፊት ተናግሮ ነበር
3. ከኢየሱስ እርገት በኋላ ደቀመዛሙርት እንዲህ አላቸዉ በመንፈስ ቅዱስ እስክተጠመቁ ድረስ በኢየሩሳሌም ቆዩ፤ (ሐዋ 1፡1-5)
የመንፈስ ቅዱስ ጥምቀት ኢየሱስ እስኪያርግ ድረስ አልተከናወነም ነበር የአካሉ መፈጠር ወደፊት የሚሆን ነበር፤
ድረስ ይህ ስራ ይቀጥላል፤(ሮሜ 11፡25)፤ እግዚአብሔር አስቀድሞ የተወሰኑ አይሁድንና አሕዛብን በመጥራት በአንድ አካል ዉስጥ የማጥመቁን ስራ ይቀጥላል፤ የመጨረሻዉ አሕዛብ ከተጨመሩ በኋላ የክርስቶሰ አካል በሙላት ትሰራለች፤
አካሉ መሰራት የጀመረችዉ በበ
ዮሐ 7፡38-39 ኢየሱስ ካረገ በኋላ ስለሚሆነዉ የመንፈስ ጥምቀት መናገሩ ነዉ፤ስለመንፈስ ቅዱስ ጥምቀት በግልጽ አልተገለጸም፤ ይህ ግልጽ የሆነዉ ወደፊት እርሱ ስለሚሰጠዉ መንፈስ መናገሩ ነዉ፤
4. አማኞች በበአለ ሃምሳ እለት በመንፈስ ተሞሉ (ሐዋ 2፡1-4)፤ አማኞች በመንፈሰ ቅዱስ የተሞሉት ኢየሱስ ካረገ በኋላ ነበር፤ በመንፈስ ተጠምቀዉ ነበርን? ቃሉ ተመሳሳይ አይደለም እስኪ በጥልቀት እንመልት፡-
5. ከበአለሃምሳዉ ዕለት 12 አመት በኋላ ቆርኖሌዎስና ቤተሰቡ በመንፈስ ቅዱስ ተጠመቁ፤
በሐዋ 10 ጴጥሮስ በቆርኖሊዎስ አሕዛብ ቤት በመገኘት ቃሉን በሰሙት ሁሉ ላይ መንፈስ ወረደባቸዉ ( ቁ.44)፤ በሐዋ 11፡15-16 ጴጥሮስ በኢየሩሳሌም ጉባኤ ላይ ‹‹ለመናገርም በጀመርሁ ጊዜ መንፈስ ቅዱስ ለእኛ ደግሞ በመጀመሪያ እንደ ወረደ ለእነርሱ ወረደላቸው ዮሐንስ በውኃ አጠመቀ እናንተ ግን በመንፈስ ቅዱስ ትጠመቃላችሁ ያለውም የጌታ ቃል ትዝ አለኝ።›› ጴጥሮስ የተናገረዉ በቆርኖሌዎስ ቤተ ስለነበረዉ የመንፈስ ቅዱስ ጥምቀት ልምምድ ነዉ፤
6. ጴጥሮስ እየተናገረ ያለዉ የቆርኖሌዎሰ ቤት የመንፈስ ቅዱስ ጥምቀት በበአለ ሃምሳዉ እለት ኢየሱስ ካረገ በኋላ ጊዜ ከሆነዉ ጋር በማመሳሰል ነዉ፤ በእነርሱ ሕይወት ምን እንደሆነ ተረከላቸዉ፤ በመጀመሪያ በአይሁድ ላይ የሆነዉ ነገር ሁሉ አሁን ደግሞ በአሕዛቡ ላይ ሆነ፤ ይህም በመጀመሪያ በቃሉ በተነገረዉ መሰረት መሆኑ ነዉ ( ሐዋ 1፡5) ዮሐንስ ሲናገር እኔ በዉሃ አጠምቃቸኋለሁ እናንተ ግን በመንፈስ ቅዱስ ትጠመቃላችሁ፤
(ሐዋ 1 ለሐዋ 2) ዝግጅት ነዉ ስለዚህ ስናጠቃልል (የሐዋ 2) የክስተቱ መጀመሪያ ነዉ፤ በቆርኖሌዎስ ቤት በመንፈስ ቅዱስ ሲጠመቁ ምን ተከሰተ? ኢየሱስ ካረገ በኋላ በመንፈስ ቅዱስን ሐይል አይሁዶች ሲጠመቁ ምን ሆነ?
የክርስቶስ አካል፣ የማይታየዉ አለም አቀፋዊ ቤተክርስቲያን ከኢየሱስ እርገት በኋላ ተፈጠረች፤ ስለዚህም አማኞች በመጀመሪያ በመንፈስ ቅዱስ ይጠመቃሉ፤
ለ. የተፈጠረችዉ አካል መች ታቆማለች?
ከአሕዛብ ወደ ይሁዲነት የገቡ አሕዛብ በመጀመሪያ በበአለሃምሳ እለት ተጠመቁ፤( ሐዋ 2) እግዚአብሔር አሕዛብን ከአለም በመጥራት በኢየሱስ አካል ዉስጥ ያጠምቃል፤(ሐዋ 15፡14) የአሕዛብ ሙላት እስኪያበቃ
አለሃምሳ ዕለት ነዉ፤ አካሉ የምታበቃዉ የአህዛብ ሙላት ሲያበቃ ነዉ፤
ሐ. አካሉ በምድር እስካለች ድረስ
አንዴ የክርስቶስ አካል በሙላት ተፈጥራለች፤ እግዚአብሔር የሞቱ ቅዱሳንን ስጋ ትንሳኤ ይሰጣል፤ የሞቱ ቅዱሳን ሲነሱ በሕይወት ያሉ ደግሞ ይነጠቃሉ(1ቆሮ 15፡12-57፣ 1ተሰሎንቄ 4፡13-18) ከዚያ በኋላ ሁሉም ከጌታ ጋር ይሆናል( 1ተሰ 4፡17) በክርስቶስ የሆኑ ብቻ ይጨመራሉ፤(1ቆሮ 15፡18፣19፣22 1ተሰ4፡16) ‹‹ በክርስቶስ›› የሆኑ ቅዱሳን ሁሉ በክርስቶስ አካል ዉስጥ ይጨመራሉ፤ በብሉይ ኪዳን ያሉ ቅዱሳን ( ኢሳ 26፡19፣ ዳን 12፡2) በታላቁ መከራ ዉስጥ ያልፋሉ፤ የብሉይ ኪዳን ቅዱሳን (ኢሳ 26፡19 ዳን 12፡2) በታላቁ መከራ ዉስጥ ያልፋሉ( ራዕይ 20፡4) ወዲያዉኑ በትንሳኤ ይነሳሉ ወይም ወዲዉኑ ከመከራዉ በኋላ የሚሆን ነዉ፤
7. እስራኤል ከክርስቶስ አካል ትለያለች
የክርስቶስ አካል ዝግጁ ናት፣ አለም አቀፍ ቤተክርስቲያን ይህም ከእስራኤል ትለያለች
· ከአብርሃም ይስሀቅና ያእቆብ ጀምሮ እስከ ሺኅ አመት መንግስት ጀምሮ እስራኤል በቁጥር እየጨመረች ናት፤ በማነጻጸር የክርስቶስ አካል የጀመረችዉ በበአለ ሃምሳ ሲሆን እስከ ንጥቀት ቀን ድረስ በቁጥር ይጨምራሉ ይህም ከሺ አመተ መንግቱ በፊት ነዉ፤(ሺህ አመተ መንግስት የለም ለሚሉ ሰዎች ወይም ንጥቀት የሚሆነዉ በመቀጠል ነዉ ለሚሉ እስራኤል የሚጀምረዉ የዚያን ጊዜ ነዉ፤ ቤተክርስቲያን ግን ለ2000 አመታት ተለይታለች፤
· አካል የሚለዉ ከእስራኤል ጋር ተመሳሳይ አይደለም ከአሕዛብ ጋር ተመሳሳይ ከሚለዉ በላይ ነዉ፤በብዛትም ቢሆን በጥራት አዲሱ አካል በተምሳሌታዊ ንግግር አዲሱ ሰዉ ተብሏል፤
· እስራኤል በተፈጥሮ የተገኘ ዜግነት ነዉ አዲሱ ሰዉ መሆን ግን በዳግም ልደት የሚገኝ ነዉ፤ ይህም የሚሆነዉ በመንፈስ ቅዱስ ነዉ፤
· ከእስራኤል ጋር የተባበሩ አሕዛብ እስራኤላዊ ተብለዉ ግን አልተጠሩም፤ በክርስቶስ ያመኑ አሕዛብ ሆነ አይሁድ መጠሪያ ስሞቻቸዉ አማኞች፣ክርስቲያኖች፣ቅዱሳንና ወዘተ…ነዉ
· ከበአለ ሃምሳ በፊት ክርስቶስን ያመኑ እስራኤላዉን እነርሱ በታላቁ መከራና በሺህ አመቱ ጊዜ አዲሱ እስራኤላዉያን አማኞች ይባላሉ፤እነርሱ የክርስቶስን መንግስት (ሺህ አመቱን) በረከት ይለማመዳሉ ከዚያም ወደ ዘላለማዊ መንግስት ይገባሉ፤ በቤተክርስቲያን ዘመን ግን ሊሆን አይችልም የቤተክርስቲያን አካል ተብሎም መታሰብ የለበትም፤
· እስራኤል የተመሰለችዉ በሚስት፣ ከዚያም የፈታች ሚስትና እንደገና የእግዚአብሔር ሚስት የሆነች ናት፤( ኤር3፡1፣20 ሕዝ 16፡15) የክርስቶስ አካል ግን የተመሰለችዉ ለማግባት እንደተዘጋጀች እጮኛ ናት፤ የኢየሱስ ሙሽራ ናት፤ ሁለቱን ተምሳሌቶች በምንም ሁኔታ አንድ ሊሆኑ አይችሉም፤
· ከሕጉ በታች የሆኑ ጥቂት እስራኤላዉያን መንፈስ ቅዱስ ከእነርሱ ጋር አለ( ከጥቂቶች ጋር ለተወሰነ አላማ ነበር፤ ሁሉም አማኞች ግን ከበአለሃምሳ ጀምሮ እስከ ንጥቀት ጊዜ ድረስ መንፈስ ቅዱሰ አብሮአቸዉ አለ፤ በተጨማሪ መንፈስ ቅዱስ በጥቂት እስራኤል ላይ በዘላቂነት አይኖርም፤(ለምሳሌ 1ሳሙ 16፡14፣ መዝ 51፡11) መንፈስ ቅዱስ በክርስቶስ አካል ዉስጥ ላሉ ለዘላለም ይኖራል፤ ንጽጽሩ ሶስት ሲሆን ጥቂት፣ሁሉ፣ጋር ዉስጥ፣ በጊዜያዊነት-ዘላለማዊ (ዮሐ 7፡37-39፣14፡ 16-17፣ ዘኁ 11፡17-25፣27፡18 2ነገ 2፡9-12፣ 1ሳሙ 16፡14፣ መዝ 51፡11)
· በ70 እና በ135 ዓ.ም የእስራኤል የጋራ ብልጽግና በሮማዉያን ተደመሰሰ፤ የአሁኑዋ እስራኤል በ1948ዓ.ም የተመሰረተች ናት የእስራኤል የፖለቲካ ክፍተት ለ1800 አመታት በላይ የቆየ ነበር፤ ከበአለ ሃምሳ በ29 ዓ.ም ጀምሮ እስካሁን ድረስ አልተሰበረም፤
· የጥንቱ የጋራ ብልጽግና ከሙሴ ሕግ በታች መሆንን ይጠይቃል የአሁኑዋ እስራኤል ግን በሙሴ ሕግ የምትተዳደር አይደለችም፤ በክርስቶስ ሕግ ነዉ( ገላትያ 6፡2) ወይም ለአማኞች ሌላ ሕግ አለ፤ ቤተክርስቲያን ከጋራ ብልጽግና እስራኤል የተለየች ስትሆን ከሙሴ ሕግ በታች አይደለችም፤ ከዘመናዊዉ እስራኤልም ትለያለች ምክንያቱም ከክርስቶስ ሕግ በታች በመሆኗ ነዉ፤ የክርስቶስ አካል ቤተክርስቲያን ከጥንትዋም ከአሁኑዋም እስራኤል ትለያለች፤
· በአካል ዉስጥ ያለች በንጥቀት ጊዜ ትንሳኤን ታገኛለች፤ ይህም ከታላቁ መከራ በፊት የሚሆን ነዉ፤( 1ተሰሎንቄ 5፡2-9 2ተሰሎንቄ 2፡8-13 ወዘተ) ሌሎች ቅዱሳን ግን ከታላቁ መከራ በኋላ ትንሳኤን ይቀበላሉ፤( ኢሳ 26፡19 እና ዳን 12፡2)
· በታላቁ መከራ ጊዜ ሁሉም የክርስቶስ አካል በሰማይ ይሆናሉ( 1ቆሮ 15፡51-52) ነገር ግን በታላቁ መከራ ጊዜ እስራኤላዉያን የሚድኑት ከበአለ ሃምሳ እና በንጥቀት በሰማይ የሚሆኑት ነዉ፤
· የክርስቶስ አካል ሁሉም በጌታ ፊት ዘላለማዊ በረከትን ያጣጥማሉ ነገር ግን የእስራኤል ቅሬታ የሚድኑ ይሆናሉ ( ኢሳ 1፡9፣ 10፡22፣ ሮሜ 9፡27)
ለ. ‹‹በምድረ በዳ የነበረች ቤተክርስቲያን››
ሐዋ 7፡38 የሚያሳየዉ ከሙሴ በታች የነበሩትን እስራኤል ሲሆን ልክ እንደ በምድረ በዳ ያለች ቤተክርስቲያን 1ቆሮንቶስ 10፡2 ‹‹ሁሉም ሙሴን ይተባበሩ ዘንድ በደመናና በባሕር ተጠመቁ፤›› እስራኤል ከቤተክርስቲያን የምትለይ ከሆነ ለምን ታዲያ እዚህ ጋ ቤተክርስቲያን ተባሉ?››
እንደ ስሚዝ የመጽሐፍ ቅዱስ ማብራሪያ ‹‹ ኤክሊሽያ ለቤተክርስቲያን የተሰጠ የግሪክ ቃል ነዉ ትርጉሙም ሕጋዊ ስልጣን ከተሰጠዉ አካል ተጠርተዉ የወጡ ሰዎች ጉባኤ›› ማለት ነዉ፤
የግሪኩ ቃል ቤተክርስቲያን ማለት ጉባኤ ማለት ነዉ፤ ሕጋዊ ስልጣን ያለዉ አካል እስራኤልን ከሕዝብ ሁሉ ዉስጥ ጠራ የአማኞች አካል ደግሞ ከአለም ሲስተም ዉስጥ በተመሳሳይ መልኩ ተጠርተዉ ወጡ፤ እስራኤላዉያን በምደረበዳ በነበሩ ጊዜ ጉባኤ ነበሩ ይህም በተፈጥሮና በአካል ያገኙት ሥፍራ ነዉ፤ የክርስቶስ አካል /ጉባኤ/ ግን በመንፈስ ቅዱስ ጥሪና ድርጅት የሆነ ነዉ፤ ጉባዔ የሚለዉን ቃል ለጂሆቫ ዊትነስ የሚሰጥ አይደለም የአይሁድ መከላከያ ሊግ ተመሳሳይ ቡድን የሚጠቀም ሲሆን ምክንያቱም እያንዳንዳቸዉ ቡድኖች ስለሆኑ ነዉ፤ በተጨማሪ ከጥምቀት በኋላ ያለዉ ሐሳብ መለየት ነዉ፤አንድ እስራኤላዊ ከሙሴ ወይም ከእስራኤል ጋር ለመመሳሰል አይጠመቁም፤ እነርሱ በትዉልድ እስራኤላዉያን ናቸዉ፤ ከሙሴ አመራርም የተለዩ ናቸዉ ከግብጽ ወጥተዉ ቀይባህርን ሲሻገሩ ነጽተዉ ነበር፤ በቀይ ባህር ዉስጥ አልተጠመቁም፤(ዘጸ 14፡16-29)፤ የደመናዉ አምድ ሲያዩ እሰራኤላዉያን እየተመሩ እና እየተጠበቁ መሆናቸዉን የሚረዱበት ነዉ፤ ይህ ድንቅ ምሳሌ ነዉ ደመናዉ እስራኤልን ወደ ቀይ ባህሩ ይመራቸዉ ወደፊት ይሄድና በዙሪያቸዉ ከፈረኦን ሰራዊት ይጋርዳቸዉ ነበር፤( ዘጸ 13፡21-22፣14፡19)
እስራኤልና የክርስቶስ አካል ሁለቱም በእግዚአብሔር እቅድ ዉስጥ በተለያየ ጎዳና ላይ ብዙ ልዩነት ያላቸዉ ናቸዉ፤ አንድና ተመሳሳይ አይደሉም፤የሚገናኙበት ጊዜ አለ፤ የአይሁድ አማኞች ከበአለ ሃምሳ እለት ጀምሮ እስከ ንጥቀት እለት ከክርስቶስ አካል ጋር የእስራኤል አባላት ናቸዉ
ሐ. እስራኤልና አካሉ ሲጠቃለል
1. የክርስቶሰ አካል፣ ቤተክርስቲያን እስራኤል አይደለችም ወደ እስራኤልም አትደመርም ትለያለች፤
2. በአካል ዉስጥ አባል መሆን ማለት ዜግነትን ማጥፋት ማለት አይደለም፤ አይሁድ አይሁዳዉያን ይሆናሉ አሕዛብም አሕዛብ ሆኖ ይቀጥላል፤
እንደ እስራኤል ቤተክርስቲያንም የተመረጠች ናት የተመረጠ ሕዝብ የእግዚአብሔር ሕዝብ ነዉ፤ በእግዚአብሔር እቅድ ሲታይ ግን ሁለቱም በተለያየ መንገድ ላይ ያሉ ናቸዉ፤ሁለቱ የተለያዩ ማንነቶች በሁለት መንገዶች ላይ አሉ ይህን የእዉነት ቃል መከፋፈል አንችልም በግራ መጋባት ላይ ግራ መጋባት ሊያደርስ ይችላል፤
8. የምትታየዋ ቤተክርስቲያን ከእስራኤል ትለያለችን?
ከላይ ያየነዉ የማትታየዋ ቤተክርሰቲያን ከእስራኤል እንደምትለይ ነዉ
ሀ. የምትታየዋ ቤተክርስቲያን ምንድን ናት?
የምትታየዋ ቤተክርሰቲያን የማትታየዋን የምትቃረን ናት፤የማትታየዋ ቤተክርስቲን አማኞችን ብቻ የያዘች ስትሆን የምትታየዉ ግን አማኞችንና አላማኞችን የያዘች ናት፤ የማትታየዋ ቤተክርስቲያን አባል የሆኑ እዉነተኛ አማኞች ሲሆኑ ልብን ሁሉ የሚመረምረዉ አምላክ ብቻዉን የሚያዉቃት ነዉ፤ያላመኑ ሰዎች ቤተክርስቲያን ሊገቡና አማኝ ነን ብለዉ ሊናገሩ ይችላሉ፤ የማትታየዋም የምትታየዋም ቤተከርስቲያን የጀመሩት በበአለ ሃምሳ እለት ነዉ፤
ለ የእስራኤልና የምትታየዋ ቤተክርስቲያን ልዩነት
የምትታየዋ ቤተክርስቲያን ከእስራኤል ትለያለች የምትመሳሰልበት ጊዜም አለ በዚህም የማትታየዋ ቤተክርስቲያን፡
· እስራኤል የተጀመረዉ በአብርሃም፣ይስሀቅና ያዕቆብ ነዉ፤ የምትታየዋ ቤተክርስቲያን ግን ከ2000 አመታት በኋላ በበአለ ሃምሳ ዕለት ነዉ፤
· እስራኤል የተሰራችዉ በእስራኤላዉያን ነዉ የማትታየዋ ቤተክርስቲያን ግን አሕዘብንና አይሁድን የያዘች ናት፤
· አሕዛብ ሆነዉ ወደ እስራኤል ምድር የገቡ እስራኤላዉያን ተብለዉ አልተጠሩም ምክንቱም ስላልሆኑ ነዉ፤በተመሳሳይ መልኩ የምትታየዋ ቤተክርስቲያን አሕዛብን አቅፋ የያዘችዉም ብትሆን እስራኤል ወይም የእስራኤል አካል ተብለዉ አይጠሩም፤
· ከ18 አመታት በፊት በእስራኤል ፖለቲካ ታሪክ ዉስጥ ክፍተት ነበረ፤ የምትታየዋ ቤተክርስቲያን ከበአለ ሃምሳ እለት ጀምሮ በ 29ዓ.ም ያልተቋረጠ ገንኙነት አለ፤
· የጥንትዋ እስራኤል በሙሴ ሕግ ስር የምትተዳደር ሲሆን ዘመናዊዋ እስራኤል ግን እንዲህ ያለ ሕግ የላትም፤ የምትታየዋ ቤተክርስቲያን ደግሞ ከሁለቱም ትለያለች የምትተዳደረዉም በክርስቶስ ሕግ ሥር ሆና ነዉ፤
ሐ. ማጠቃለያ
መፅሐፍ ቅዱስ የምትታየዋ ቤተክርስቲያን ከእስራኤል ጋር ተመሳሳይ ናት አይልም፤ ወይም ከእስራኤል ጋር ተዋህዳለች አይልም፤ የተሰጠዉም ምክንያት ሊሆን አይችልም፤ የማትታየዋ ቤተክርስቲያን እና እስራኤል የተለዩ አካላት ናቸዉ፤ በተጨማሪም የምትታየዋ ቤተክርስቲያን እና እስራኤል እንዲሁ የተለያዩ አካላት ናቸዉ፤
ወደፊት በሚደረገዉ ጥናት ቤተክርስቲያን እንዴት እስራኤልን እንደተካች እናያለን፤ እስራኤል ስንል መንፈሳዊዉን ወይም ተምሳሌታዊ ንግግር ነዉ፤ አይሁድና የአካሉ አባላት በአንድ ጊዜ እንዴት ነዉ ልዩ የሚሆኑት፤
የእስራኤል መመረጥ
1. መግቢያ
በመጀመሪያዉ ክፍል እንዳየነዉ እስራኤልንና ቤተክርስቲያነ በአንድ ጊዜ አንድ ሊሆኑ እንደማይችሉ ነዉ፤ በምንም ምክንያት አሕዛብም ሆነ አይሁድ ዜግነነታቸዉን ሊያጡ አይችሉም፤ ኢየሱስ እንዳለዉም አይሁድ ግን አይሁድነታቸዉን በደምና ስጋ እንደሚያገኙ ብዙ ምስክሮች አሉን፤ ደቀመዛሙርቱና በዚያ ዘመን የሚኖሩ ሰዎች በመጽሐፍ ቅዱስ ዉስጥ የሚረዱት እንዲህ ነዉ፤
ስለቤተክርስቲያን ጠቃሚ የሆኑ ነጥቦች ይነሳሉ የተለያዩ ጥያቄዎች እንደሚከተለዉ ይቀርባል፤አሕዛብ ማለት ከጠፉ ከአስሩ ነገዶች ጋር ተደምረዉ እስራኤላዉያን መባል አይችሉምን? ቤተክርስቲያን እስራኤልን ተክታለችን? ወይም መንፈሳዊ እስራኤል መባል ትችላለችን? አዲሱ እስራኤል መባል የሚያስችላት ሁኔታ አለን? በተምሳሌታዊ ንግግር እስራኤል ያስብላታልን? ያመኑ አሕዛብ መንፈሳዊ አይሁዳዉያን ያስብላቸዋልን? በሚቀጥሉት ክፍሎች ዉስጥ እነዚህን እንመረምራለን፤ ከማድረጋችን በፊት ስለ እስራኤል መመረጥ የሚናገሩ ልናደርግ የሚገባን የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍሎችን እናያለን፤ ይህም የእግዚአብሔርን ሐሳብ እናያለን፤ይህንን የምናየዉ የቤተክርስቲያንን መመረጥ ለማግለል ወይም ለማቅለል አይደለም፤ የእስራኤልን የመመረጥ ዓላማ ለመገምገምና እና ሁለቱ እንዴት አንድ ላይ እንደሆኑ ለማወቅ ነዉ፤
አብዛኛዉ የምናነሳዉ ነጥብ የምንደርሰዉ ዋናዉን ጉዳይ ወይም ከዋናዉ ሀሳብ ቀጥሎ ያሉትን ጉዳዮች እናያለን፤
2. የኤኤምሲ ጽሑፍ በእስራኤል ላይ
እስራኤል የእግዚአብሔር ልዩ ሕዝብ እንደሆነ እናምናለን፤ ከክርስቶስ አካል ግን ይለያል፤ በእርሱ የተመረጡ ቅዱስ ሕዝብ እና የንጉስ ካህናት ናቸዉ፤ በክርስቶስ ያመኑ አይሁዳዉያን ሁለት ልዩ ማንነት አላቸዉ፤ እነዚህ መንፈሳዊ ቅሬታ ያላቸዉ እስራኤል በተመሳሳይ የክርስቶስ አካል ናቸዉ፤ የአብርሃም ኪዳን በሁኔታ ላይ ያልተመሰረተ እግዚአብሔር ከአይሁድ ጋር ያደረገዉ ኪዳን ነዉ፤ ይህ ኪዳን ለእስራኤል ምድር ጥ2፡9-10፣ 1ጴጥ 2፡9-10 እንመለከታለን፤ በተለያዩ እትሞች ላይ የተመረጠ የሚለዉ ቃል በልዑል እግዚአብሔር የተመረጠ መለኮታዊ አላማና በረከት ያለዉ ነዉ፤
5. የእግዚአብሔር አላማ ለእስራኤል መመረጥ
ተስፋዉም ለዘራቸዉ (ለመሲሁ) ነዉ፤እርሱ እስራኤልን ይቤዣል ከዚያም አለምን ሁሉ ይባርካል፤ የአብርሃም መንፈሳዊ በረከት ለሁሉም ሕዝቦች የሚደርስ ነዉ፤ እግዚአብሔርም በመጨረሻ የክርስቶስን ሺህ አመተ መንግስት ጊዜ ኪዳን በስጋም በመንፈስም ይፈጽማል፤ እግዚአብሔር ለእስራኤል የገባዉ ዘላለማዊ የስርየት ኪዳን ማለት እንዳንዱ እሰራኤል ለመዳኑ ዋስትና አይሰጥም፤ ስለዚህ አማኞች መልካሙን ዜና ለእንዳንዱ አይሁድ ማድረስ አለባቸዉ( ዘፍ 12፡1-3፣ 15፡1-21፣17፡1-21 ሮሜ 11፡1-29 ገላት 3፡14-17)
3. ወርቃማዉ ሕግ እና ትርጉሙ
አንዱ አስፈላጊዉ የመጽሐፍ ቀዱስ ትርጉም መታሰብ ያለበት ወርቃማዉን ሕግ መተረጎም ነዉ፤
መጽሐፍ ቅዱስ በግልጽ የጋራ ሐሳብ ቢኖረዉም ሌላ ሀሳብ የለዉም፤ስለዚህ የተጻፈበትን ቃል ትርጉም፣ ሁልጊዜ፣ እና አዉዱን የተጻፈበትን ምክንያት ከላይና ከታች ያለዉን ጽሑፍ ካልተረዳን ወደ ተክክለኛዉ ትርጉም ልንደርስ አንችልም፤
መጽሐፍ ቅዱስ በግልጽ የጋራ ሐሳብ ቢኖረዉም ሌላ ሀሳብ አትፈልግ፤ ለምሳሌ መጽሐፍ ቅዱሰ እንዲህ ይላል‹‹እስራኤል›› ይህ ማለት ብሔራዊ እስራኤልን ነዉ ካልሆነ ግን መልካም እና ምክንያታዊ የሆነ ትርጉም ያስፈልጋል፤
4. የእስራኤል የመመረጥ እዉነት
በዘዳግም 7፡6 ለአምላክህ ለእግዚአብሔር አንተ ቅዱስ ሕዝብ ነህና፤ በምድር ፊት ከሚኖሩ አሕዛብ ሁሉ ይልቅ ለእርሱ ለራሱ ሕዝብ ትሆንለት ዘንድ አምላክህ እግዚአብሔር መረጠህ፤
ልዩ ሕዝብ የምትለዉን ሐረግ እናያለን ‹‹ለእርሱ ለራሱ ሕዝብ ትሆንለት›› የእብራይስጡ ቃል ‹‹ሲጉላህ›› የሚል ሲሆን ጠንካራዉ ትርጓሜ ልዩ የሚል ነዉ፤
ሌሎቹ ስለምርጫ የሚናገረዉ ክፍል ዘዳ 14፡2፣ 1ዜና 16፡13 መዝ 33፡12፣ 105፡6፣43፣106፡5፣ 135፡4፣ ኢሳ 41፡8-9፣43፣10፣20፣44፡1-2፣45፡4፣ አሞጽ 3፡2፣ 1ጴ
መመረጥ አላማ ያለዉ ነዉ ከላይ ባሉ ክፍሎችና ሌሎች ክፍሎች ዉስጥ እንዳየነዉ እግዚአብሔር እስራኤልን የመረጠበት ምክንያት እንደሚከተለዉ ጠቅለል ተደርጎ ይቀርባል፤
· ለእርሱ ቅዱስ ህዝብ እንዲሆኑ ዘጸ 19፡6፣ 14፡2 ወዘተ መቀደስ የሚለዉ ቃል መለየትን፣መሰጠትን፣ንጹህ መሆንን የሚያሳይ ነዉ፤ ዘጸ19፡6 ‹‹እናንተም የካህናት መንግሥት የተቀደሰም ሕዝብ ትሆኑልኛላችሁ። ለእስራኤል ልጆች የምትነግራቸው ቃል ይህ ነው››
· የእርሱ ርስት፣ልዩ ሀብት ዘጸ19፡5፣ ዘዳ4፡20፣7፡6፣ 14፡2፣ መዝ 135፡4 ምድርና ሞላዋ ለእግዚአብሔር ናት፥ ዓለምም በእርስዋም የሚኖሩ ሁሉ(መዝ 24፡1) ከብዙ ሕዝብ መካከል እስራኤል በእግዚአብሔር ተመረጠች የእርሱ ልዩ ሐብት (ዘጸ 19፡5)
· የእርሱ ባሪያ እንዲሆኑ ኢሳ 41፡89፣44፡1፣2፣21 65፡9፣15 ኤር 30፡10፣46፡27፣28
· የእርሱ ርስት እንዲሆኑ ዘዳግም 9፡26፣32፡9፣ መዝ 33፡12፣74፡2፣78፡62፣71፣ 94፡6፣106፡5 ኤር 12፡7፣9
ርስት ማለት በእብራይስጥ መጽሐፍ ቅዱስ ዉስጥ ያለዉ ትርጉም አንድ ዋጋዉ ዉድ ሆነ ርስት ለተወሰነ ሰዉ ወይም ቡድን መስጠት ማለት ነዉ፤( ኢያሱ 14፡1-15፣ በተለይ ቁ 13) ሌለኛዉ ትርጉም ባለቤቱ ርስቱን ትቶ ሲሞት የቅርብ የሚባለዉ ሰዉ የሚወርሰዉ ነዉ፤( ዘኁ 27፡7) እንደመጀመሪያዉ ትርጉም እስራኤል የእግዚአብሔር ርስት ናት ኢየሱስን አሁን ቢገድሉትም ወደፊት ሁሉም እስራኤል ይድናል (ሮሜ 11፡26)
ይህ ማጠቃለያ ብዙ የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍሎች የሚደግት ነዉ 1ጴጥ 2፡9 ብዙ ማስረጃዎች እንደሚሉት ጴጥሮስ የጻፈዉ ለአይሁድ አማኞች እንደሆነ ነዉ የተመረጡ ሕዝቦች፤ ቃሉ የመጣዉ ከዘጸ196፣ዘዳ 7፡6፣10፡15 ኢሳ 42፡16፣ 43፡20 እና 61፡6 ሌሎቹን ነጥቦች በግርጌ ማስታወሻ ይመልቱ፤
6. ለተመረጠችዉ እስራኤል አቅርቦት
ስለ ተመረጠችዉና ስለተመሰረተችዉ እስራኤል እግዚአብሔር ከእነርሱ ጋር ስላደረገዉ አምስት ኪዳኖች እናያለን፤ አንዳንዶች እንደሚምኑት ይህ ኪዳን ለቤተክርስቲያን ነዉ ይላሉ፤ከዚህ በታች ሉትን ነገሮች በግልጽ እንመልከት፤
1. 1ቆሮንቶስ 10፡32 እንደሚያሳየዉ እስራኤል፣ አሕዛብና ቤተክርስቲያን ሶስቱ የተለያዩ ቡድኖች መሆናቸዉን ነዉ፤ ‹‹ለአይሁድም ለግሪክም ሰዎች ለእግዚአብሔር ቤተ ክርስቲያንም ማሰናከያ አትሁኑ››
2. ጳዉሎስ ስለኪዳኑ በአዎንታዊና በአሉታዊ መንገድ ሲያረጋግጥ እናያለን፤ በሮሜ 9፡3-4 ይህ ኪዳን በቀጥታ ከብሔራዊ እስራኤል ጋር እንደሆነ ሲናገር ‹‹በሥጋ ዘመዶቼ ስለ ሆኑ ስለ ወንድሞቼ ከክርስቶስ ተለይቼ እኔ ራሴ የተረገምሁ እንድሆን እጸልይ ነበርና።እነርሱ እስራኤላውያን ናቸውና፥ ልጅነትና ክብር ኪዳንም የሕግም መሰጠት የመቅደስም ሥርዓት የተስፋውም ቃላት ለእነርሱ ናቸውና›› አሉታዊ የሆነ ንግግሩ ደግሞ አሕዛብን በተመለከተ ‹‹ስለዚህ እናንተ አስቀድሞ በሥጋ አሕዛብ የነበራችሁ፥ በሥጋ በእጅ የተገረዙ በተባሉት ያልተገረዙ የተባላችሁ፥ ይህን አስቡ›› (ኤፌ 2፡11-12፤) ትኩረት የሚያደርገዉ በተረሱት አሕዛብ ላይ ሲሆን ለተስፋዉ ኪዳን እንግዶች የሆኑ ናቸዉ፤
የኪዳኑን ቅደም ተከተል ስነመለከት ከአብርሃም ጋር( 1900 ዓ/ዓ/) የሙሴ ኪዳን (1450 ዓ.ዓ)፣ ከምድር ጋር (1400ዓ.ዓ)፣ ከዳዊት ጋር(1000ዓ.ዓ) እና አዲሱ ኪዳን (600ዓ.ዓ) ኪዳኖቹ ሁለት ዓይነት ናቸዉ፤ በሁኔታ ላይ የተመሰረቱ እና በሁኔታ ላይ ያልተመሰረቱ ናቸዉ፤ የሙሴ ሕግ በሁኔታ ላይ የተመሰረተ ሲሆን በእስራኤል ታማኝነት እና ለእግዚአብሔር መታዘዝ ላይ ያተኮረ ነዉ፤
ሁለቱ አይነት ኪዳኖች በተለያዩ የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍሎች ዉስጥ የተለያዩ ናቸዉ በሮሜ 9፡4፣ በሁኔታ ላይ ያልተመሰረተዉ ኪዳን ኪዳናት መካከል የሚታይ ሲሆን በሁኔታ ላይ የተመሰረተዉ ኪዳን የሙሴ ሕግ ሆኖ በተሰጠዉ ሕግ ላይ የተመሰረተ ነዉ፤ በኤፌ 2፡11-16 በሁኔታ ላይ ያልተመሰረተዉ ኪዳን የተስፋዉ ኪዳን/ቃል) ሲባል (ቁ.12)፣ የሙሴ ኪዳን ግን የጥልን ግድግዳ የሰራ ነዉ… የትዕዛዛት ሕግ የያዙት በመመሪ ነዉ( ቁ.14-15)፤
የአብርሃም ኪዳን የመጀመሪያዉ ኪዳን ሲሆን እግዚአብሔር ከእስራኤል ጋር የመሰረተዉ ለሌሎቹ አራቱ መሰረት ነዉ፤
7. የኤኤምሲ ጽሁፍ በአብርሃም ኪዳን ላይ
የአብርሃም ኪዳን የማይለወጥ፣ በሁኔታ ላይ ያልተመሰረተ እግዚአብሔር ከአይሁድ ጋር የገባዉ ኪዳን እንደሆነ እናምናለን፤ኪዳኑም ለአይሁድ ሕዝብ ተስፋንና ለዘሮቻቸዉ( መሲሁ) ሲሆን እርሱም ወደፊት የሚመጣዉ እስራኤልንና መላዉን አለም የሚቤዥ እንደሆነ ነዉ፤
8. የአብርሃም ኪዳን
እግዚአብሔር ከአብርሃም ጋር ኪዳን አደረገ (ዘፍጥረት 12፡1-3፣7፣13፡14-17፣15፡1-21፣17፡1-21፣22፡15-18) ይህም ወደ አብርሃም ልጅ ይስሀቅ አለፈ( ዘፍ 26፡2-5፣24) ከዚያም ወደ ይስሀቅ ልጅ ያዕቆብ ( ዘፍ 28፡13-15) ስሙ እስራኤል ተባለ( ዘፍ 32፡28)፤ የተስፋዉ ኪዳን በጽኑ መሰረት ላይ የተመሰረተ ሆኖ ሁሉም ኪዳናት በመጀመሪዉ ገጽ ላይ አለ ዘፍጥረት 12፡1-3)
እነዚህ ቁልፍ የሆኑ የእግዚአብሔር አቅርቦቶች ናቸዉ፤
· አብርሃምን ታላቅ ሕዝብ ማድረግ ( ዘፍ 12፡2፣13፡16፣ 15፡5፣ 17፡1-2፣7 22፡17)
· የከነዓንን ምድር ለእርሱና ለዘሮቹ መስጠት ይህም በይስሀቅና ያዕቆብ፣ ከአካባቢዉ ተባረዉ ወጡ( ዘፍ 12፣17፣13፡14-17፣15፡17-21፣17፡18)
· የአብርሃም ዘሮች በግብጽ ባሪያ ሆኑ ከ400 ዓመታት በኋላ ነጻ ወጡ( ዘፍ 1፡13-14)
· የምድር ነገዶች ሁሉ በአብርሃም ይባረካሉ(ዘፍ 12፡3፣22፡18)
· አብርሃምን የሚባርኩ ይባረካሉ የሚረግሙት ይረገማሉ (ዘፍ 12፡3)
የመጨረሻዉ የተስፋቃል አንዳንዶችን በአብርሃም ላይ ወይም በሁሉም ሕዝብ ላይ ሲተገበር ሊያስደንቅ ይችላል፣ ለአብርሃም ብቻ የሚሆን ቃል ሳይሆን ( ዘፍ 12፡10-17፣20፡1-3፣18) ነገር ግን በተመረጡት ሁሉ ላይ ነዉ፤ እግዚአብሔርም ኪዳኑን ወደ ይስሀቅ፣ያዕቆብ እና ለሁሉም እስራኤል አስተላለፈዉ፤ዓላማዉም አለምን ሁሉ በእርሱ በኩል መባረክ ነዉ፤ይህ ደግሞ በሚባርኩትና በሚረግሙት መካከል ታይቷል ለምሳሌ ጲጥፋራ ዮሴፍን ሲባርክ (ዘፍ 39፡1-5) ሐማ መርዶክዮስን ረገመ (አስቴር 9፡25)፤ በመጽሐፍ ቅዱስ ታሪክ እንደ አገር (ዘካርያስ 2፡8 ማቴዎስ 25፡31-46 በተለይ 40፣45 እና በድህረ የመጽሐፍ ቅዱስ ታሪክ
· ግርዘት የኪዳኑ ምልክት ነዉ (ዘፍ 17፡9-14)
ለ. በሁኔታ ላይ ያልተመሰረተዉ የአብርሃም ኪዳን
እግዚአብሔር ምንም ሁኔታን አላስቀመጠም ወይም እንደ አገር ኪዳኑ እንዲፈጸም ቅድመ ሁኔታን አላስቀመጠም ያለ ቅድመ ሁኔታ ኪዳኑን ሰጠ አጸናለትም (ዘፍ 15)፤
እንደ አገሩ ልማድ ኪዳን ሲፈጸም እንስሳ ይታረድና ለሁለት ይከፈላል ደሙ በመፍሰሱ በሁለቱ ሰዎች ወይም ፓርቲዎች መካከል ጽኑ የሆነ ኪዳን መደረጉን የሚያመለክት ነዉ፤ እግዚአብሔር ለአብርሃም ኪዳኑን ሲያጸና በአንድ አካል በኩል ብቻ የጸና ነዉ እግዚአብሔር ብቻዉን ታየ፤ ቁ 17 ‹‹…የምድጃ ጢስና የእሳት ነበልባል በዚያ በተከፈለው መካከል አለፈ።›› ይህ የሚያሳየዉ የኪዳኑ ፈጻሚ በራሱ ታማኝነት እና መለኮታዊ ባህርዩ ላይ የተመሰረተ መሆኑን ለማመልከት ነዉ፤
ሐ. ለሌሎቹ ኪዳኖች መሰረት ነዉ፤
የአብርሃም ኪዳን ለሌሎቹ ሶስቱ በሁኔታ ላይ ላልተመሰረቱ ኪዳኖች መሰረት ነዉ፤ የሙሴ ሕግ የአብርሃምን ኪዳን በልዩ ሁኔታ ያገለግላል፤ በሁኔታ ላይ ያልተመሰረቱት ኪዳናት የአብርሃምን ኪዳን በማብራራት እና የሙሴ ኪዳን ደግሞ እስራኤል ከአለም ሕዝብ ለእግዚአብሔር የተለየች ለመሆንዋ ራስዋን ከክፉ ዉጫዊ ተጸዕኖ እንድትጠብቅ የተሰጣት ኪዳን ነዉ፤በመጀመሪያ በሁኔታ ላይ ያልተመሰረተዉን ኪዳን እንገመግምና በመቀጠል የሙሴን እናያለን፤
9. የምድር ኪዳን
የምድር ኪዳን ያለዉ (በዘዳ 29፡1-30፡20) ነዉ፤ ይህ ብዙ ጊዜ የፍልስጥኤማዉን ኪዳን ይባላል ምክንያቱም እስራኤል ነጻነትዋን እስካወጀችበት እስከ 1948 ዓ.ም ማለት ነዉ፤ (ምድሩ የፍልስጥኤም ግዛት ነዉ) እንዲህ ተብሎ የተጠራበትም ምክንያት የሮሙ ንጉስ ሐርዲያን የባርኮባንን አመጽ በ135ዓ.ም ካሸነፈ በኋላ ነበር፤ በመጽሐፈ ቅዱስ ዉስጥ የፍልስጥኤማዉን ምድር ተብሎ አልተጠራም፤በቅርብ ጊዜ ሰዎች አይሁድን ከመለኮታዊ የተሰፋ ምድራቸዉ ለማዉጣት ሲፈልጉ የሚናገሩት ነዉ፤ስለዚህ የተሳሳተ መረዳት እንዳይኖር የዶ/ር ፍሩችባሁምን ንግግር ‹‹የቃል ኪዳን ምድር›› የሚለዉን እንወስዳለን፤
ስለ ቃልኪዳንዋ ምድር አቅርቦት ከዚህ የሚከተሉትን እናያለን
· እስራኤል የሙሴን ባይታዘዙ ይበተናሉ ዘዳ 29፡2-30፡1 በተለይ 29፡2028፣30፡1
· እስራኤል ወደ እግዚአብሔር ሲመለሱ ዘዳ 30፡3
· መሲሁ ይመለስላቸዋል (ዘዳ30፡7) እና
· ከምድር ሁሉ ይሰበስባቸዋል ከዚም ይባርካቸዋል ዘዳ 30፡3-5፣8-9
የምድር ኪዳን አንዱ እነርሱ ወደ ጌታ ሲመለሱ እስራኤል እንደ አገር ትሰበሰባለች፤ይህ የሚያብራራዉ እግዚአብሔር ለአብርሃም በገባዉ የምድር ተስፋ እንደገና ሲያጸና ነዉ፤ ሲያምጹ ይበተናሉ ሲመለሱ ይሰበሰባሉ፤ ይህ በሁኔታ ላይ ያልተመሰረተ ኪዳን ነዉ እግዚአብሔር ያመጣቸዋል፤
10 የዳዊት ኪዳን
የዳዊት ኪዳን ቃላቶቹን ስናይ በነብዩ ናታን በኩል ለንጉስ ዳዊት ሲናገር በ2ሳሙኤል 7፡11-16 እና 1ዜና 17፡10-14፤
ቁልፍ የኪዳኑ አቅርቦት እንደሚከተለዉ እናያለን እግዚአብሔር ለንጉሱ የገባዉ፤
· ዘላለማዊ መንግስት( 2ሳሙ 7፡11፣16 1ዜና 17፡10-14) የዳዊት ቤት የንጉሱ የዘር ሐረግ አያቆምም
· የዳዊት ዙፋን ዘላለማዊ ነዉ ( 2ሳሙ7፡13፣16)
· መሲሁ የተወለደዉ በዳዊት የዘር ሐረግ ዉስጥ ነዉ(1ዜና 17፡11) እና
· የመሲሁ ቤት….መንግስት….ዙፋኑ ዘላለማዊ ነዉ (1ዜና 17፡14)
በሌላ ቃላት እግዚአብሔር ለዳዊት የገባዉ ኪዳን ዘላለማዊ መንግስት፣ዙፋን፣ ዘር እና መንግስት ናቸዉ
በተዘዋዋሪ እግዚአብሔር ለአብርሃም ኪዳን ሲገባ በአንተ የምድር ነገዶች ሁሉ ይባረካሉ፤ ( ዘፍ 12፡3) የመሲሁ መምጣት በአብርሃም የዘር ሀረግ ላይ ነዉ አብርሃም ለእግዚአብሔር እንዲህ አለ ‹‹ልጅ የለኝም›› ( ዘፍ15፡3) እግዚአብሔር ዘር በይስሀቅ በኩል እንደሚሰጠዉ ቃል ገባ፤ ይስሀቅ ብቸኛ ልጅ ሲሆን እስራኤል ግን 12 ልጆች ነበሩት፤እነርሱም 12 ነገዶች ሆኑ፤ በዘፍ 49፡10 የመሲሁ የዘር ሐረግ ጠበብ ካለዉ ከይሁዳ ነገድ ሆነ፤ ከሺህ አመት በኋላ በዳዊት ኪዳን ኢየሱስ ከይሁዳ ነገድ መጣ ስለዚህ የዳዊት ኪዳን የሚያብራራዉ እግዚአብሔር ለአብርሃም የሰጠዉን ኪዳን ለማጽናት ነዉ፤መሲሁ የመጣዉ ከዳዊት የአብርሃም ዘር ነዉ፤
የአብርሃም ኪዳን በሁኔታ ላይ ያልተመሰረተ እና የዳዊት ኪዳን ደግሞ የአብርሃምን ለማጽናትና በሁኔታ ላይ ያልተመሰረተ መሆኑን ለማረጋገጥ ነዉ፤
10. አዲሱ ኪዳን
የአዲሱ ኪዳን ማዕከል ኤርምያስ 31፡31-34 ላይ ነዉ
ይህን አስታዉሱ፡-
1. እንደግለሰብም ሆነ አገር ምንም ቅድመ ሁኔታ የለም፤ያለቅድመ ሁኔታ በሁሉም አቅጣጫ ይፈጸማል
2. እየሆነ ያለ ነዉ ዘላለማዊ ኪዳን ነዉ ተስፋዉ ሊፈጸም የሚችል ነዉ ቁ.34
3. አዲስ ቃል ኪዳን የምገባበት ( ቁ.31) ወደፊት የሚሆን ነዉ ኪዳኑ ሲነገር አቅርቦት እንዳለዉ እናያለን፤ በዚህ ጋ ግን አልሆነም፤ ይህ በመስቀል ላይ በእግዚአብሔር በራሱ በልጁ የተፈረመ ነዉ፤ኢየሱስ እንዳለዉ ‹‹ይህ ጽዋ ስለ እናንተ በሚፈሰው በደሜ የሚሆን አዲስ ኪዳን ነው።››( ሉቃስ 22፡20) እና ዕብ 8፡1-10፡18 በተለይ 9፡14-16)
4. የኪዳኑ ተመርቆ መከፈት ከሃምሳ ቀን በኋላ ለቤተክርስቲያን መፈጠር ምክንያት ሆኗል፤ ከቤተክርስቲያን ጋር የተደረገ አይደለም፤ ከእስራኤል ቤት ና ከይሁዳ ቤት ጋር የተደረገ ነዉ( ቁ.31) ይህም ከመላዉ ከእስራኤል ሕዝብ ጋር ነዉ፤
የትንቢተ ኤርምያስ 31 መልእክት ማረጋገጫነቱ በኢሳይስ 53፡3፣ 59፡21፣61፡8-9፣66፡22፣ኤር32፡40፣ ሕዝ16፡60፣34፡25-31፣ 37፡26-28 እና ሮሜ 11፡26-27፤
የአዲሱን ኪዳን ቁልፍ አቅርቦት በተመለከተ፤
· ዋናዉ አቅርቦት ለድነት ዋስትናን መስጠት ነዉ፤ ጳዉሎስ በሮሜ 11፡26 ላይ እንዳለዉ ‹‹እስራኤል ሁሉ ይድናል››፤ ይህ ማለት በታላቁ መከራ መጨረሻ ላይ በሕይወት ያሉ እያንዳንዱ አይሁድ ሁሉ ይድናሉ (ኢሳ59፡1-21፣ ሕዝ 20፡38፣ ዘካ12፡9-10፣ 13፡1፣8-9)
· የሙሴ ሕግ እንሰሳትን በእምነት መስዋእት ሲያቀርቡ የሕዝቡን ሐጢአት የሚሸፍን ከሆነ ይህ አዲስ ኪዳን ደግሞ የሐጢአትን ይቅርታ የሚያስገኝ ነዉ(ቁ.34)
· እግዚአብሔር በእያንዳንዱ እስራኤል ልብ ዉስጥ በመንፈስ ቅዱስ እንደሚያድር ኪዳን ገብቷል(ቁ.33)፤ የሙሴ ሕግ ያላዘጋጀዉን የእግዚአበሔርን ፈቃድ እንዲያደርጉ ነገራቸዉ( ሮሜ 1፡8-4)፤
· እስራኤል በብዙ ቁሳቁስ በረከት ትባረካለች ኢሳ 61፡8፣ ኤር 32፡41 ሕዝ 34፡25-27
· የሙሴ ኪዳን ለአማኞቹ ስለ ባህርይ እንደደነገገ እንዲሁ አዲሱ ኪዳንም ደንግጓል፤ እርሱም እንዲህ ተብሎ ይጠራል ‹‹በክርስቶስ ኢየሱስ ያለው የሕይወት መንፈስ ሕግ ከኃጢአትና ከሞት ሕግ አርነት አውጥቶኛልና›› ሮሜ8፡2፤ የክርስቶስ ሕግ (ገላ6፡2)፤ የሙሴን ሕግ አስርቱን ትዕዛዛት ተክቷል፤ ሞራላዊ የሆኑ ጉዳዮችን ሁሉ፣ስነምግባርን እና በቤተክርስቲያን ዘመን ያለዉን ልምምዶች ያካተተ ነዉ፤
የእስራኤልን ድነት በተመለከተ እግዚአብሔር ለአብርሃም የገባዉ ኪዳን ነዉ፤ ‹‹የምድር ነገዶች ሁሉ በአንተ ይባረካሉ›› (ዘፍ 12፡3) በመጨረሻም ይፈጸማል( ኢሳ 61፡6፣ ዘካ 8፡20-23፣ ሮሜ 11፡15) ፍጻሜዉ ተጀምሯል( ማቴ 28፡19)፤የተሰቀለዉና ከሞት የተነሳዉ ክርስቶስ ብዙዎችን በምድር የሚኖሩትን ቤተሰብ ሕይወት የነካ ሲሆን እስካሁን ግን ሁሉም ግን አልተነኩም፤ ይህ በሚጻፍበት ጊዜ በአሜሪካ የሚሲዮናዊ ተልእኮ ያለዉ የጆሽዋ ፕሮጄክት 6760 በወንጌል ያልተደረሱ ነገዶች እንዳሉና በዓለም ላይ 16467 ነገዶች በወንጌል ያልተደረሱ መሆናቸዉን አሳይቷል ይህም ወደ 41% መሆኑ ነዉ፤
ሁሉም አስተማሪዎችና ማብራሪያ የሚሰጡ ሰዎች አዲሱ ኪዳን የሚጀምረዉ ከቁ.31 እስከ 34 ድረስ መሆኑን ይናገራሉ፤ እንደዛ አልረዳም፤እኔ እንደምረዳዉ እስከ ቁጥር 37 ድረስ ይደርሳል፤
ቁ.35-37
ሕዝቡ ምንም ይሁን ምን እግዚአብሔር ከእስራኤል ፊቱን አልመለሰም፤ ከዚህ በፊት በቅድመ ሁኔታ ላይ ያልተመሰረተ ኪዳን ስለነበረዉ እንደ አገር ልትኖር ችላለች ምክንያቱም የተመረጠች ናት፤ተስፋዉም የሚባርኩህን እባርካለሁ የሚረግሙህ እረግማለሁ የሚለዉ እግዚአብሔር እስራኤልን እንደ አገር እና ሕዝብ የሚመለከት ነዉ፤ ለምሳሌ ዘፍ 12፡1-17 እግዚአብሔር ፈርዖንን ረገመ ዘፍ 12፡1-2 የአብርሃምን ሚስት አቤሚልክ በወሰደ ጊዜ እግዚአብሔር ረገመዉ፤ ይህን ተስፋ ሲገባ የአብርሃም ልጅ ይስሀቅ አልነበረም የእስራኤል ሕዝብም አልነበረም አልተወለደምም፤ ነገር ግን እግዚአብሔር እስራኤል በሌሉበት ስፍራ ባረካቸዉ፤ እስራኤል ግን ተቆረጠች፤
ኢሳይያስ ስለ ሕዝቡ መቀጠል ሲናገር ‹‹እኔ የምሠራቸው አዲስ ሰማይና አዲስ ምድር ከፊቴ ጸንተው እንደሚኖሩ፥ እንዲሁ ዘራችሁና ስማችሁ ጸንተው ይኖራሉ፥ ይላል እግዚአብሔር፡›› (ኢሳ 66፡22)
11 የሙሴ ኪዳን
አራቱን በሁኔታ ላይ ልተመሰረተ ኪዳን ስንመለከት የሙሴን ኪዳን እናያለን፤
ሀ. የሙሴ ኪዳን ባህርይ
የሙሴ ኪዳን በዘጸ 20፡1 እና በዘዳ 28፡68፤መካከል ላይ የሚገኝ ነዉ፤ ስድስት መቶ አስራ ሶስት ትዕዛዛት የያዘ ሲሆን አስሩን እግዚአብሔር ለሙሴ የሰጠዉ በሲና ተራራ ሲሆን ሰድሰት መቶ ሶስቱ ግን ሕዝቡ በምድረበዳ በመንከራተት ላይ ሳሉ ነዉ፤ከሕግ አንዱ ቢያሰናክል በሁሉ እንደተሰናከለ ነዉ ( ያዕ2፡10)፤ የእግዚአብሔር ትዕዛዛት ሁኔታዊ ኪዳን ነዉ በእስራኤል መታዘዝ ላይ ትዕዛዛቱን ሲጠብቁ እንደሚባረኩና ካልታዘዙ ደግሞ እንደሚፈረድባቸዉ ነዉ ( ዘጸ15፡26፣19፡3-6)
ለ. ኪዳኑን ማፍረስ እና ዉጤቶቹ
እስራኤል የሙሴን ኪዳን አፈረሱ (ኤር 31፡32) የእብራይስጡ ቃል ማፍረስ የሚለዉ ሄፌሩ ማለት ነዉ፤ ይህም ፓራር ከሚለዉ ግስ የመጣ ነዉ፤ መስበር ማለት በጥንቱ ትርጉም( በተምሳሌታዊ ንግግር ማመጽ ወይም መፍራት ማለት ነዉ) መስበር፣ማስወገድ፣ለማቆም ምክንያት መሆን፣ንጹህ፣መሸነፍ፣ተስፋ መቁረጥ፣መሟሟት፣መክፈል፣ ዉጤት የሌለዉ፣መዉደቅ፣መፍረክረክ፣መወገድ፣ወደ ከንቱነት መምጣት፣በፍጹም፣ማስወገድ፣ በሌላ ቃላት እስራኤል ኪዳኑን ላለማድረግ ስታምጽ መኖርዋ ያቆማል፣ትሟሟለች፣ትወገዳለች፤ ትዕዛዛቱን ከሰበረች ጊዜ ጀምሮ ዉጤታማ አትሆንም፤
አራት ነገሮች ትኩረት መደረግ አለባቸዉ፡
1. የሙሴ ሕግ ሊሰራ ያልቻለዉ በመስቀል ላይ ነዉ ( ሮሜ 10፡4፣ ኤፌ 2፡15፣ቆላ 2፡13-14፣ዕብ 7፡18፣ዕብ 10፡19) አስርቱን ትዕዛዛት ጨምሮ(2ቆሮ 3፡2-11) ይህ ማለት ግን ሕ ከተሰጠበት ጊዜ ጀምሮ መታዘዝ አለባቸዉ ማለት አይደለም፤ አንዳንዱ ትዕዛዛት በሌላ መልክ ሆኑ እስካሁን ድረስ እየሰራ ይገኛል፤ እንደ ኪዳን ሁሉ ሊታዘዙት የሚገባ ሲሆን እንደ ሙሴ ኪዳን ግን አይደለም፤ የአይሁዶች መገረዝ እንደ ጥሩ ምሳሌ ማየት ይቻላል፤ይህም የአብርሃም እና የሙሴ ኪዳናትን ማየት ይቻላል፤ የዛሬዎቹ አይሁድ ግን ይህን ለማድረግ አይችሉም ምክንያቱም የሙሴ ሕግ ስለሆነ ነዉ፤ ለአብርሃም የተሰጠዉ ኪዳን ግን እስካሁንም ይሰራል፤ ዘጠኙ ትዕዛዛት(የሰንበትን ቀን አክብረዉ) ከሚለዉ ዉጭ በአዲሱ ኪዳን ዉስጥ እናገኛቸዋለን፤ እንደ አዲሱ ኪዳን ትዕዛዝ አድርገን ልንታዘዘዉ ይገባል፤
ብዙሃኑ የሙሴ ትዕዛዛት ግን አሁን ልንታዘዛቸዉ አይገባም፤
2. እግዚአብሔር የሙሴን ሕግ በአዲሱ ኪዳን ተክቶታል፤ እነሆ፥ ከእስራኤል ቤትና ከይሁዳ ቤት ጋር አዲስ ቃል ኪዳን የምገባበት ወራት ይመጣል፥ ይላል እግዚአብሔርከግብጽ አገር አወጣቸው ዘንድ እጃቸውን በያዝሁበት ቀን ከአባቶቻቸው ጋር እንደ ገባሁት ያለ ቃል ኪዳን አይደለም፤ እነርሱ በኪዳኔ አልጸኑምና፥ እኔም ቸል አልኋቸው፥ ይላል እግዚአብሔር፡( ኤር 31፡31-32)፤
አዲስ በማለቱ ፊተኛውን አስረጅቶአል፤ አሮጌና ውራጅ የሆነውስ ሊጠፋ ቀርቦአል።(ዕብ 8፡13)፤ ይህ የመተካካት ስነመለኮት ይባላል ብዙዎቹ ያደርጉታል፤
3. ዘዳግም 28-29 ላይ ጠብቁ ሲል እስራኤል ባይጠብቅ እና ኪዳኑን ቢያፈርስ ወደ አለም ሁሉ እንደሚበተኑ ይህም ደግሞ ለ1900 ዓመታት ያህል የተለማመደችዉ ነዉ ዲስፖራ ሆነዉ ቆይተዉ ወደ ምድራቸዉ ተመለሱ፤
4. ያለቅድመ ሁኔታ የተገባዉ ኪዳን በሙሴ ኪዳን በኩል የተሰጠዉ እስካሁንም ድረስ ሙሉ በሙሉ የተፈጸመ አይደለም፤ ኪዳናቱም አሁን አይሰሩም፤
ሐ. ወሳኝ የሆኑ ትእዛዛት መሰበር
ያለጥርጥር ዋና ዋና የሙሴ ሕግጋት እስራኤል የሰበረችዉ በዘዳ 18፡15 ላይ ያለዉ ሲሆን ሙሴም ለሕዝቡ አለ ‹‹…አምላክህ እግዚአብሔር ከአንተ መካከል ከወንድሞችህ እንደ እኔ ያለ ነቢይ ያስነሣልሃል፤ እርሱንም ታደምጣለህ።››
በሙሴና በኢየሱስ መካከል የሚነጻጸር ነገር አለ ኢየሱስን ብቸኛ ነብይ ያደረገዉ ነገር ምንድን ነዉ፣ ትህትናዉ ነዉን፣ኢየሱስና ሙሴ ብቻ ናቸዉ ስለእግዚአብሔር ፊት የተናገሩት (ሙሴ በዘጸ 33፡10-11፣ ዘዳ 34፡10፣ ኢየሱስ ማቴ 11፡27፣ ዮሐ 1፡18፣ዮሐ 5፡19፣6፡46፣8፡38፣10፡15፣ 30 14፡10) በምድሪቱ አራት ማዕዘን የተበተነዉ ሕዝብ ኢየሱስ በይሁዳ በነበረበትና ተቀባይነትን ባላገኘበት ጊዜ እንኳ ሙሉ በሙሉ አልተሰበሰቡም፤ በኋላም ፈሪሳዉያንና ጻፎች የእስራኤል መሪዎች እየሰሙ ነገራቸዉ፤
ማቴዎስ 23፡37-39
ቁጥር 39 የተጠቀሰዉ ከመዝሙር 118፡26 ነዉ፤
እነርሱን ከተበተኑበት ስፍራ ከመሰብሰብ ይልቅ ቤተመቅደሳቸዉ ቅዱስ ቤታቸዉ ሮማዉያን በ70 ዓ.ም ላይ ደመሰሱት፤ የመጀመሪዉ የአይሁድ አመጽ ተሰበረ፣ከዚያም ታረዱ፣ በአገሮች ሁሉ በመበተን ከምድራቸዉ ለቀቀዉ ተሰደዱ እና ባሪያዎች ሆኑ፤ ሁለተኛዉ ብተና የሆነዉ በ135ዓ.ም ላይ ሁለተኛ አይሁድ አመጽ ጀምረዉ በመፍረሱ ምክንያት ነዉ፤
ለምንድነዉ አስፈላጊ ትዕዛዝ የሆነዉ? የሕጉ ዋና አላማ እስራኤላዉያንን ወደ ክርስቶስ መምራት ነዉ(ሮሜ 8፡1-4፣ ገላ 3፡24-25) እሰራኤል መሲሁን አንቀበልም ሲሉ የሕጉን ዋና አላማ ሰበሩ ማለት ነዉ፤
መ. እግዚአብሔር ለምን ኪዳንን መሰረተ?
እግዚአብሔር በቅድመ እዉቀቱ ኪዳኑ እንደማይሰራ ያዉቃል፤ ታዲያ ለምን መሰረተ?
ምክንያቶቹ ጠቅለል ሲደረጉ፡-
· ለግለሰብና ለሕዝብ ባህርይን እንዲመሩበት ነዉ
· በእሰራኤልና በሌሎች ሕዝቦች መካከል ያለዉን ልዩነት ለማሳየትና ለማገልገል (ኤፌ 2፡14-15)
· እስራኤልን ከሌሎች ሕዝቦች ለመለየት( ዘሌ11፡44-45፣ ዘዳ 7፡6፣ 14፡1-2)
· አለምን እንዲገለግሉ መሾም በእግዚአብሔር ስራ ለሌሎች ሕዝቦች እንዲተነብዩ (ዮናስ ለነነዌ) የዕብራይስጡን መጽሐፍ ቅዱስ እንዲጽፉና ክርስቶስ እንዲመጣ
· ቅድስናዉን ለመግለጽ
· በቅድስና ለማሰልጠን
· ለጋራ አምልኮ ጊዜን ለማመቻቸት
· እስራኤላዉያንን ወደ ድነት ማለት ወደ ክርስቶስ ለማምጣት( ሮሜ 8፡1-4፣ገላ3፡24-25)
እግዚአብሔር አስሩን ትዕዛዛት ለሙሴ ሲሰጥ ቅድስናዉ ተገልጦ ነበር ይኸዉም በብዙ ድንቅና ምልክት ነዉ፤ በተራራዉ ግርጌ እስራኤላዉን ጣኦቶች ሰርተዉ ባመለኩ ጊዜ፣ ሌዋዉያን ለሐጢአት መሰዋዕት ባቀረቡ ጊዜ፣ምስጋናንና አምልኮን በሰጡ ጊዜ፣ እርሱ በመገናኛዉ ድንኳን ሙሴን ባናገረ ጊዜ፣በምድረበዳ ለእስራኤል የሚያስፈልጋቸዉን ባዘጋጀ ጊዜ፣ባለማመናቸዉና ባመጹ ጊዜ በምድረ በዳ እስራኤልን በቀጣ ጊዜ፣ከእርሱ ፊታቸዉን ሲመለሱ ለከናዓናዉን አሳልፎ በሰጠ ጊዜ፣ወደ እርሱ በተመለሱ ጊዜ ከመካከላቸዉ ሰዉ አስነስቶ ነጻ ሲያወጣቸዉ፣ በሰለሞን ጊዜ ክብሩ ቤተመቅደሱን በሞላ ጊዜ፣ቃል ስጋ በሆነ ጊዜና በመካከላቸዉ ባደረ ጊዜ እና ሌሎችም፤
ሠ. የጥል ግድግዳ
ይህ ከፋይ የሆነ ግድግዳ ለምክንያት የሚያገለግል ነዉ፤ እስራኤል ከሌላዉ ሕዝብ የምትለየዉ በሕጉ ብቻ ሳይሆን አሕዛብ ይህን ግድግዳ መዉጣትና ከእስራኤል መንፈሳዊ በረከት መካፈል ስለሚፈልጉ ጭምር ነዉ፤
በእስራኤል ዙሪያ ያሉ አገሮች ጣኦት አምላኪና ልጃቸዉን ለጣኦት የሚሰዉ፣በቤተመቅደሳቸዉ ዉስጥ ዝሙት መስራትና አስጸያፊ ነገር ማድረግ የተለመዱ ተግባሮች ናቸዉ፤ ነገር ግን እግዚአብሔር እስራኤልን የመረጠበት ምክንያት ቅዱስ ሕዝብ እንዲሆኑለትና በልባቸዉም በተግባራቸዉም እንዲለዩ ከዚያም ለአለም ሕዝብ የበረከት ማስተላለፊያ መሳሪያ እንዲሆኑ ነዉ፤ቅዱስ አገር ለመፍጠር እግዚአብሔር ግድግዳ መፍጠር ነበረበት( ኤፌ 2፡14-15) ይህን በማድረግ የአሕዛብን ጣኦታት መቀነስ ነዉ፤
አጠቃላይ ሕጉ ስለ ግድግዳዉ የሚናገር ነዉ አሕዛብ ያለጥሩ ምክንያት ይህ ሸክም በላያቸዉ ላይ መዉደቁ ነዉ፤ የሰንበት ሕግ፣ መስዋዕትና መስጠት፣ የምግብ ሕጎች፣የጺምን ዳር ዳር መቁረጥ፣የተደባለቀ ሱፍ ልብስ መልበስ፣ተመሳሳይ የጥጥ ልበስ መልበስ፣ጸጉርን በልብስ የመሸፈን አስፈላጊነት፣የእንስሳትና አትክልት አይነቶች፣ እና የመሳሰሉት ሕጎች ወዘተ…ጠቅላላዉ 613 ሕጎች ናቸዉ፤ አሕዛብ የእስራኤልን አምላክ እግዚአብሔርን የሚያመልኩ ከሆነ ሕጎቹን ሁሉ የመጠበቅ ግዴታ አለባቸዉ፤( ያዕ2፡18)፤ የጣዖታትን ሕይወት ያወግዛል፣ ተገረዙ እና ሕጉን መጣስ ቅጣትን ያመጣል፤ በዚህ ልማድ የጥል ግድግዳ የጣኦታቸዉን መንገድ እንዲተዉ እና የሚያስጠላዉን ልምምዳቸዉ የሚለይ ግድግዳ ነዉ፤
ግድግዳዉ በጨለማ ዘመን ካለዉ የገዳም ግድግዳ ጋር ተመሳሳይ ነዉ፤መነኩሴዎች ተለይተዉ ይጸልያሉ፣መጽሐፍ ቅዱስን በመገልበጥና በማጥናት ለመልካም ስራ እና ለወንጌል ስርጭት መነሳሳትን ያካትታል፤ልክ የዘመናዊዉ የስደተኞች ሕግ፣ለአገር ደህንነት ሲባል በዉስን ቦታ ሆኖ ቃለ መሐላን መፈጸም እና ከዚያ አጥርን፣ግድግዳን ይገነባሉ፤ በጦርነት ባሸነፉበትም ስፍራ ወታደራዊ ማዕከል በመገንባት የጦር ልምምድ ያደርጋሉ፤
1500 አመታት እግዚአብሔር የጥልን ግድግዳ እስራኤልን ለመቀደስ ሲል ተጠቅሞበታል ነገር ግን ልባቸዉን ለመቀደስና ለማንጻት ሐይል የለዉም፤ ስለዚህም የተስፋዉን ቃል በሕጉ በኩል እንደ አገር ለመለወጥ አልቻለም፤(ሮሜ8፡3)፤ በግደግዳዉ ምክንያት እስራኤል ወደ ጌታ የምትመለስበት ጊዜ አለ ነገር ግን ሁሉንም እስራኤልን ተጠቅሞ የአለምን ሕዝብ አይባርክም፤ ሁሉም ቤተሰብ ወደ መጽሐፍ ቅዱሱ ክርስቶስ አይመጡም፤ በማይሰራዉ ኪዳን ይህ ሊፈጸም አይችልም ነገር ግን በአራቱ ያለቅድመ ሁኔታ በሆነዉ ኪዳን እስከመጨረሻዉ ዘመን ድረስ ይቆያሉ፤በተመሳሳይ መልኩ የእስራኤል መመረጥ፣በሙሴ ኪዳን ሊታይና ሊቆም አይችልም ነገር ግን ጠንካራ በሆነዉ በሁኔታ ላይ ባልተመሰረተዉ ኪዳን ላይ የሚቆም ነዉ፤
13. ያለ ቅድመ ሁኔታ ላይ የተመሰረተዉ ኪዳን የማይችለዉ
የአብርሃም፣የምድሩ፣የዳዊት እና የአዲሱ ኪዳን በሁኔታ ላይ ያልተመሰረቱ ኪዳናት ናቸዉ፤ስለዚህም የማይቀሩ ናቸዉ፤ ጳዉሎስ በአዉዱ ሲናገር ለእስራኤል ሕዝብ ነዉ ‹‹እግዚአብሔር በጸጋው ስጦታና በመጥራቱ አይጸጸትምና።( ሮሜ 11፡29) እግዚአብሔር ሕዝቡን በሐይል ከግብጽ ባርነት ነጻ እንደሚያወጣ ተስፋ ገባ(ዘፍ 15፡13-14) ከአባቶቻቸዉ ጋር የገባዉን ኪዳን ‹‹እኔ የአባትህ አምላክ፥ የአብርሃም አምላክ የይስሐቅም አምላክ የያዕቆብም አምላክ ነኝ አለው።›› ዘጸ 3፡6፣15፣16፣4፡5)፤ እስስራኤልን ነጻ በማዉጣት ቃልኪዳኑን ፈጸመ ለአብርሃም፣ይስሃቅና ያዕቆብ የገባዉ ኪዳን ለዘሮቹም ጭምር ነዉ ‹‹እግዚአብሔር ለሰጠው የተስፋ ቃል ሁሉ አዎን ማለት በእርሱ ነውና›› (2ቆሮ1፡20)
14. የእስራኤል መመረጥ የማይቀር ጉዳይ ነዉ፤
በሥጋ ዘመዶቼ ስለ ሆኑ ስለ ወንድሞቼ ከክርስቶስ ተለይቼ እኔ ራሴ የተረገምሁ እንድሆን እጸልይ ነበርና።እነርሱ እስራኤላውያን ናቸውና፥ ልጅነትና ክብር ኪዳንም የሕግም መሰጠት የመቅደስም ሥርዓት የተስፋውም ቃላት ለእነርሱ ናቸውና (ሮሜ 9፡3-4)
እስራኤል አሁንም የማደጎ ልጆች ናቸዉ፤ እግዚአብሔር ራሱን የሚያየዉ የእስራኤል አባት አድርጎ ነዉ፤(ኤር 31፡9) እስራኤልን ልጆቼ ይላል፤(ዘዳ14፡1)፣ የእርሱ ልጅ (ዘጸ 4፡22፣ ሆሴዕ 11፡1) የበኩር ልጅ (ዘጸ 4፡22፣ኤር 31፡9)
ጳዉሎስም አለ በሮሜ 11፡1፣27-29
እስራኤል የተመረጠ ሕዝብ ናት፤ዛሬም ባለማመናቸዉ ምክንያት ቢቀሩም እንኳ የተመረጡ ናቸዉ፤በመጽሐፈ መሳፍንት ዘመን በጣዖት ሐጢአት በወደቁ ጊዜ ከእነርሱ ጋር እንደገና ከእነርሱ ጋር በመነጋገር ይመልሳቸዉ ነበር ዛሬም በእነረሱ የጀመረዉ አላማ ይፈጽመዋል፤ጳዉሎስ ለቤተክርስቲኑ ሲናገር በፊሊ1፡6 ላይ ‹‹በእናንተ መልካምን ሥራ የጀመረው እስከ ኢየሱስ ክርስቶስ ቀን ድረስ እንዲፈጽመው ይህን ተረድቼአለሁና›› ሮሜ 3፡3-4
እግዚአብሔር ለእስራኤል የገባዉ ኪዳን በምንም ሁኔታ ላይ ያልተመሰረተ ነዉ፤ በማያምኑም እንኳ ኪዳኑን ይጠብቃል እግዚአብሔር ሕዝቡን ጣላቸዉን? አልጣለም፤የእስራኤል መመረጥ የማይቀር ነዉ፤
15. ኪዳኑ እስካሁንም የእስራኤል ነዉ
ሮሜ9፡3-4
ጳዉሎስ ሲናገር ‹‹የተስፋውም ቃላት ለእነርሱ ናቸውና፤…›› ይህ ቃል ለእስራኤል ያለፈ ኪዳን ሳይሆን የእነርሱ የአሁንም ነዉ፤ የሙሴ ኪዳን የሚያሳየዉ አራት በቅድመ ሁኔታ ላይ ያልተመሰረተ መሆኑ ነዉ፤
ሮሜ11፡27‹‹ ይህ የሚለዉ የአሁኑን ዘመን ነዉ ከእነርሱ ጋር ያለኝ ኪዳን ሐጢአታቸዉን አስወገዳለሁ ይህ ጠቅለል ሲደረግ ኢሳ 59፡21፣ ኤር 31፡34 ይህ ዘላለማዊ የሆነ የአዲስ ኪዳን ነዉ፤ የሮሜ መጽሐፍ አዉዱን ስንመለከት እግዚአብሔር ለእስራኤል የሚገባዉን አዲሱን ኪዳን የሚያሳይ ነዉ፤እስካሁንም ለእስራኤል ልዩ ነዉ፤
አምስቱንም ኪዳን ስንመለከት ከእስራኤል ዉጭ ወደ ሌላ አገር የተላለፈ አይደለም አስካሁንም ለእርስዋ ነዉ፤
16. በቅድመ ሁኔታ ላይ ያልተመሰረተዉ ኪዳን ለአህዛብና ለቤተክርስቲያንም የሚተገበር ነዉ
ጸሑፋችን እንዲህ ይነበባል ‹‹ ለአብርሃም የተገባዉ መንፈሳዊ በረከት ለምድር ሕዝቦች ሁሉ የሚሆን ነዉ፤ እግዚአብሔር ሕዝቦችን አሕዛብና እስራኤል ብሎ ከመከፋፈሉ በፊት( ዘፍ12፡1-3) የአማኞች ድነት በዚህ ጊዜ ዋስትና የሚሰጠዉ በአዳምና ሔዋን ዘመን እግዚአብሔር የተስፋን ቃለ ሲገባ ከሴትዋ (ከማርያም) የሚወለደዉ ዘር ወይም ዘሮች(ኢየሱስ (ዘፍ 3፡15) እርሱም እስራኤል ነዉ፤እግዚአብሔር ከእነርሱ ጋር ያለዉ ኪዳን የድነት ሲሆን ይህም ለእስራኤልና አሕዛብ ነዉ፤ ጳዉሎስ እንዲህ ከተረዳ እናም እንደዚህ መረዳት ያስፈልጋል፤
ለአይሁድ የተገባዉ ኪዳን አሁን በቤተክርስቲያን ዘመን ለአሕዛብ ይተገበራል ይህም አራት ነገሮችን ይዟል
1. ኤፌ 3፡6 ይህም፥ አሕዛብ አብረው እንዲወርሱ፥ በአንድ አካልም አብረው እንዲሆኑ፥ በወንጌልም መስበክ በክርስቶስ ኢየሱስ በሆነ የተስፋ ቃል አብረው እንዲካፈሉ፥ ኤፌ 2፡13-15፣ ገላ 3፡13-14፤
አሁን የጥል ግድግዳዉ ፈርሷል፤አሁን አሕዛብ እግዚአብሔር ለእስራኤል የገባዉን የድነት ተስፋ ተካፋይ ሆነዋል፤(ሐዋ 15፡1-19፣ገላ 5፡1-6) ይህ በክርስቶስ በእምነት በኩል የሚሆን ነዉ፤ በተጨማሪም እግዚአብሔር ለእስራኤል በገባዉ ተስፋ መሰረት መንፈስ ቅዱስ በልባቸዉ ያድራል፤( ኤር 31፡33) አሁን በቤተክርስቲያን ዘመን የዳኑ አሕዛብ ከዳኑት አይሁድ ጋር በእኩልነት መንፈስ ቅዱስ በልባቸዉ ያድራል፤ በክርስቶስ ደም አይሁድና አሕዛብ በወንል በኩል የሚገኘዉን ተስፋ በእኩልነት ይካፈላሉ፤ የክርስቶስ አካል ናቸዉ በጋራ ወራሾች ናቸዉ፤
2. እግዚአብሔር ኪዳኑን ለአሕዛብ ከፈተ፣ የድነታቸዉ ዉጤት በዚህም እያንዳንዱ አማኝ ይድናል፤የተስፋ ቃሉ እስራኤል ሁሉ እንዲድኑ ነዉ፤
ሮሜ11፡11 እንግዲህ፦ የተሰናከሉ እስኪወድቁ ድረስ ነውን? እላለሁ። አይደለም፤ ነገር ግን እነርሱን ያስቀናቸው ዘንድ በእነርሱ በደል መዳን ለአሕዛብ ሆነ።
ከእስራኤል ሞገስን ለማግኘት ብሎ በርግጥ እግዚአብሔር ድነትን ለአሕዛብ አላመጣም፤ ድነትን ያመጣዉ ስለሚወዳቸዉ ነዉ (ዮሐ 3፡16) እግዚአብሔርም ከእነርሱ ጋር ያደረገውን ሁሉ አወሩ (ሐዋ 15፡4)፤ እግዚአብሄር ለአሕዛብ ድነትን አመጣ ምክንያቱም እስራኤልን ለማስቀናት ነዉ፤የዳኑ አሕዛብ በኑሮአቸዉ ሁሉ ለአይሁድ ምሳሌ በመሆን መኖር እንዳለባቸዉ ጥቅሱ ይነግረናል፤ በተግባር መባረክ አለባቸዉ ወንጌሉነ በፍቅር ሊያካፍሉአቸዉ ይገባል፤ ትለቅ ደግነት ያደረጉ አሕዛብ በመጨረሻ ምን ተባሉ ማቴ 25፡31-40፤ በታላቁ መከራ ጊዜ በመከራ ዉስጥ ለሚያልፉ እስራኤላዉያን (ወንድሞቼ ቁ.40) ልባቸዉ ክርስቶስን እንዲቀበሉ ያዘጋጃቸዋል፤ እንደ ሮሜ11፡11 እንዲህ ብዬ ላጠቃልል
3. ወንድሞች ሆይ፥ ልባሞች የሆናችሁ እንዳይመስላችሁ ይህን ምሥጢር ታውቁ ዘንድ እወዳለሁ፤ የአሕዛብ ሙላት እስኪገባ ድረስ ድንዛዜ በእስራኤል በአንዳንድ በኩል ሆነባቸው..እንደዚሁም እስራኤል ሁሉ ይድናል… ሮሜ 11፡25-26
እግዚአብሔር አስቀድሞ በወሰነዉ መሰረት የአሕዛብ ሙላት አስከ ንጥቀት ጊዜ ድረስ ወደ ክርስቶስ እንዲገባና በታላቁ መከራ ጊዜ ለእስራኤል የድነትን ጊዜ ለማምጣት አስቦ ነዉ፤
4. እግዚአብሔር በመስጠቱ ጸጋ እንደማይፀፀት ለማሳየት የቤተክርስቲያን የተስፋ ቃል ይፈጸማል ይህም የሚሆነዉ ያለ ቅድመ ሁኔታ ላይ በተመሰረተዉ ኪዳን ሲሆን አሕዛብም የዚህ ድነት በረከት ተካፋዮች ናቸዉ፤( ሮሜ 11፡29) ጳዉሎስም ስለእስራኤል የተናገረዉ ነገር ትከክል ነዉ፤ መመሪዉም በቤተክርስቲያን ላይ የሚፈጸም ነዉ፤ ሮሜ9-11 ትኩረት ያደረገዉ ነጥብ መታየት ያለበት በሮሜ 8 አና 12 ላይ ባለዉ ምክረ ሀሳብ ነዉ፤ እግዚአብሔር ለማይታዘዙት ሕዝቦች ያለ ቅደመ ሁኔታ በተመሰረተዉ ኪዳን መሰረት ያስባቸዋል (ሮሜ9-11) ሙሉ በረከት እና ተስፋዉ ሀጢአተኛ ለሆነችዉ ቤተክርስቲያን ጭምር ነዉ ሮሜ 8፤
17. የእስራኤል መመረጥ በቤተክርስቲያን ዘመን
በቤተክርስቲያን ዘመን አስራኤልን መመረጥ እንደሚከተለዉ እናያለን።
ሀ.አይሁዳዉዉያን ተመስርተዋል፣ታዘዋል፣እና ቤተክርስቲያንን መርተዋል
ጴጥሮስ አይሁዳዊ ነዉ የመንግስተ ሰማይ መክፈቻ ቁልፍ ተሰጥቶታል፤(ማቴ16፡18-19) ለአለም የቤተክርስቲያንን በር ከፈተ የአለም ሕዝብ በሶስት የሐይማኖት ቡድን የተከፈለ ነዉ፤
1. አይሁድና ከአሕዛብ ወደ ሁዲነት የተመለሱ መጽሐፍ ቅዱስ አላቸዉ (ሐዋ 2)
2. ሳምራዉያን አሕዛብና አይሁድ ቅልቅል የሆኑ የሕጉን መጽሐፍ አስተካክለዉ በሙሴ አሕዛብ አስተሳሰብ ዉስጥ ሉ ናቸዉ፤የሚያመልኩትም ባልታዘዙበት ስፍራ በገሪዛም ተራራ ነዉ(ሐዋ 8፡14-17) እና
3. አሕዛብ በአጠቃላይ የእብራዉያን አይነት መጽሐፍ የሌላቸዉ ናቸዉ( ሐዋ 10)
አይሁዶች ከገዛ ምድራቸዉ ከመዉጣታቸዉ ወይም ከመበተናቸዉ በፊት ቤተክርስቲያንን ሲመሩና ሲስተዳድሩ ነበር( ሐዋ15፡1-31፣ ሮሜ 3፡22፣ ኤፌ 2፡22)
ለ. ወንጌሉ በመጀመሪያ ለአይሁድ ነዉ
ጌታ ወንጌሉን ለአለም ከመላኩ በፊት አስቀድሞ የሰጠዉ ለአይሁድ ነዉ (ማቴ10፡6፣ 15፡24፣28፡19) አሁን ባለንበት ዘመን ወንጌሉ ከመድረሱ በፊት አሰቀድሞ የተሰጠዉ ለአይሁድ ነበር( ሮሜ1፡16) ጳዉሎስ ለአሕዛብ ሐዋርያ ሆነ (ሮሜ 11፡13) በሄደበት ስፍራ ሁሉ ይዞ ሄደ እንደገና ተመለሰ፣ተልዕኮዉን እናም የምንከተለዉ ነዉ ምክንያቱም አስፈላጊ ስለሆነ ነዉ (ሐዋ 13፡46)
18. የአስራኤል መመረት በታላቁ መከራ ጊዜ
አብርሃም ኪዳን ያለቅድመ ሁኔታ የሆነ ኪዳን ነዉ ሁሉም ኪዳኖች ስለምድሩ የገባዉ፣ የዳዊትና የአዲስ ኪዳን ሁሉም ሙሉ በሙሉ የተፈጸመ አይደለም፤
ጠቅለል አደርገን ስንመለከት
1.
ሀ. እስራኤል አለምን ትባርካለች
በታላቁ መከራ ጊዜ ከመንግስቱ በፊት፣ እስራኤል የአለምን ማህበረሰብ ሁሉ ትባርካለች፤ 14400 አስረኤላዉያን የወንጌል ስርጭትን ስራ ይሰራሉ ከሕዝብ ፣ከወገን፣ ከነገድ፣ ከቋንቋ( ራዕይ 7፡1-9 በተለይ ቁ.9)
ለ. እግዚአብሔር እስራኤልን ይባርካል፤
ታላቁ መከራ ሲቃረብ አገዚአብሔር ለአበርሃም እንደተናገረ እባርክሃለሁ እስራኤል ሁሉ ይድናል በሚለዉ ቃል ይፈጸማል( ዘካ 13፡1፣ሮሜ 11፡26)
የእስራኤል ድነት ማለት የታላቁ መከራ ጫፍ ላይ የሚሆን ነዉ(ዘካ 13፡1) ይህም ወደ ኢየሱስ ዳግም መምታት ይመራል፤(ሆሴዕ 5፡15፣ማቴ 23፡39፣ራዕይ 19)ሰይጣን ሲታሰር(ራዕይ 20፡2) የሺህ አመተ መንግስት ሲመሰረት (መዝ 2፡6-8 ኢሳ 9፡6-7፣ ሉቃ 1፡30-33 ራዕ 20፡4)
19. በመጨረሻ እግዚአብሔርም ሁሉንም ኪዳናት በስጋም በመንፈሳዊም የገባዉን ሁሉ ይፈጽማል፤
የ
ኢየሱስ/መሲሁ/ በምድር ሁሉ ላይ ይገዛል (መዝ 2፡6፣11-12 ኢሰ 2፡2-4) እና ቤተክርስቲያን ኢየሱስ በከበረ አካሉ ይመለሳል፣ በታላቁ መከራ ጊዜ ያሉ ቅዱሳን በምድራዊ አካላቸዉ ሆነዉ ትንሳኤን ካገኙ ቅዱሳን ጋር ከእርሱ ጋር አብረዉ ይገዛሉ፤( ራእ1፡6፣ 5፡10፣ 20፡4-6) በትንሳኤ የተነሳዉ ንጉስ ዳዊት እስራኤልን ይገዛል( ኤር 30፡9 ሕዝ 34፡23-24) 12 ሐዋርያት በዳዊት ስር ሆነዉ በአስራ ሁለቱ ነገዶች ላይ ይነግሳሉ፤( ማቴ 19፡28፣ሉቃ 22፡28-30)
2. በምድር ያለዉ መንግስት ምድሪቱን ይለዉጣታል(ኢሳ 2፡4፣11፡6-9፣65፡17-25)
3. እስራኤል እስካሁንም በአለም ካሉ ሕዝቦች በእግዚአብሔር የተመረጠች ናት( ዘዳ 15፡6፣28፡1፣13 ኢሳ 14፡1-2)
4. በመንፈሳዊ በረከት በሺህ አመቱ ጊዜ በሕይወት ያሉ እስራኤላዉያን ሁሉ በስጋ አካላቸዉ እንዳሉ የሚድኑ ናቸዉ፤ የእስራኤል ሕዝቦች ሁሉ ይድናሉ በብሉይ ኪዳን ያሉ ቅዱሳን ደግሞ በትንሳኤ አካል ይሆናሉ (ኢሳ 26፡19፣ ዳን 12፡2) ከአሕዛብ ወደ በግነት የመጡ ማቴዎስ 25፡31-40 ድነትን ለመቀበል ዕድል ያገኛሉ(ኢሳ 49፡6) በሺህ አመቱ ቤተመቅደስ ዉስጥ በአንድነት ያመልካሉ፤( ኢሳ 66፡18-24)
5. በልዩ መንፈሳዊ አገልግሎት ንጉሱ ክርስቶስ በኢየሩሳሌም ያገለግላል፤(መዝ 2፡6፣ ኢሳ 11-12፣ እስራኤል የመንግስቱ ካህናት ናት (ዘጸ 19፡6) የንጉስ ካህናት( 1ጴጥ 2፡9) የእግዚአብሔር ካህናት…የአምላካችን አገልጋዮች (ኢሳ 61፡6) ክርስቶስ ዓለምን የሚያገለግልበት ጊዜ ነዉ (ዘካ 8፡ 20-23)
6. የቤተክርስቲያን ቅዱሳን በከበረ አካል ይሆኑና በስጋ አካላቸዉ ያለዉ ሁሉ ወደ ልዩ የሥጋዊ በረከት ዉስጥ ይገባሉ፤
7. ሁሉም አግዚአብሔር ለእስራኤል የገባቸዉን የተስፋ ቃል ይፈጽማል፤ኢየሱስ ጠላቶቹን ያጠፋል (ዘካ 12፡2-9) ሺህ አመቱ ሲጀምር እስራኤል ከአራቱም አቅጣጫ ይሰበሰባሉ ወደ ተስፋዋ ምድር ይገባሉ፤(ኢሳ 11፡11-12፣ 43፡5-7 ኤር 31፡7-10፣ ሕዝ 11፡14-18፣37፡15-23፣ ማር 13፡27) ፍጹም ሰላም እና ደስታ ይሆናል፣ ሀዘን ይጠፋል፤(ዘዳ 30፡5፣ኢሳ27፡12፣ 30፡23-26 35፡1-2፣ 65፡21-24 ወዘተ…) በአዲስ ሕግ በቅድስቲትዋ ከተማ አዲስ ቤተመቅደስ ይገነባል አምልኮ ይጀመራል፤ የመንግስቱ ሕግ ( ሕዝ 40፡1-43፡27፣ 44፡1-46፡24)
19. የእስራኤልን መመረጥ የሚያሳየዉ እንደገና ስፍራቸዉን መያዝ ነዉ
ይህን ጠቅለል ስናደርግ እግዚአብሔር እስራኤልን መረጠ
· ቅድስናዉን ለማሳየት እና ለሕዝብ ክብር መሆን
· ከአብርሃም ጀምሮ የመጀመሪዉ የእግዚአብሔር ቃል ተቀባዮች ናቸዉ
· ለሌሎች አገሮች ይተነብያሉ
· መጽሐፍ ቅዱስን ያመጣሉ
· ክርስቶስን ያመጣሉ
· የጥንትዋን ቤተክርስቲያን መስርተዋል፣ገንብተዋል
· ለአለም ወንጌልን ማሰራጨት የሚለዉን ለመፈጸም
· በታሪከ ድነትን ለአለም ያመጣች ብቸኛ አገር ናት
· ከአብርሃም ጀምሮ ክርስቶስ በአለም ላይ ያገለግላሉ
20. የመጨረሻዉ ዘመን
ብዙ ትንቢቶች በመቶዎችና በሺዎ።﷽﷽﷽﷽﷽﷽﷽﷽ች የሚቆጠሩ ተፈጽመዋል፤ በጥልቀት ደግሞ ወደፊት የሚፈጸሙ ናቸዉ፤ አስረኤል ከግብጽ ባርነት ጀምሮ ( ትንቢት ተነግሮ ነበር በዘፍ 15፡13-14) የመጀመሪዉ እስራኤል ከየስፈራዉ ተሰባስበዉ በ1948 ወደ ምድራቸዉ መጡ( ሕዝ 20፡33-38፣36፡22-24) በ1967 የቤተመቅደሱን ተራራ ያዙ( ይህም ለሌላ ታላቅ መከራ መሆን ምልክት ነዉ) ከዚያ በኋላ ኢየሱስ እንዲመጣ 30 ትንቢቶች መፈጸም አለባቸዉ
በዚህ ፍጻሜ ሁሉም ትንቢቶችና የተስፋ ኪዳናት እስካሁንም ገና አልተፈጸሙም፤ በምን ምክንት ትንቢቶቹን ተምሳሌዊ ወይም ግጥም ነዉ ብለን ቸል የምንለዉ አይደለም፤ እስራኤል እስራኤል ናት አሕዛብም አሕዛብ ናቸዉ፤ ቤተክርስቲያንም ቤተክርስቲያን ናት የተስፋዋ ምድርም የምትታየዋ የእስራኤል ምድር ነዉ እና ወዘተ…
ወርቃማዉን ሕግ እናስታዉስ፡
መጽሐፍ ቅዱስ ትርጉም ያለዉ ስሜት እንዲሰጥ የጋራ የሆነዉን ስሜት መያዝ አለብን፣ሌላ ነገር አትፈልግ፣ ማንኛዉን ቃላት በመጀመሪያ እንዳለ እንዉሰደዉ፣ሁልጊዜ እንዳለ እንዉሰድ አዉዱን ከላይና ከታች ካለዉ ክፍል ጋር አያይዘን ማንበብ አለብን ከዚያም እዉነቱን እናገኘዋለን፤
አሜን
* በዚህ ጥናት ከተባረኩ እባክዎን ከሌሎች ትስስሮች ጋር ማስተዋወቁን ወይም ማገናኘቱን ያስቡበት. አመሰግናለሁ. *
ኖርማን ማንዞን 2016
መብቱ በሕግ የተጠበቀ ነዉ
የማራባትና መገልበጥ መመሪያዎች
Amharic Studies in Theological Order
~ translated by Zemen Endale Lashetew ~
* የአማርኛ መጽሐፍ ቅዱስ ጥናትየተባረከ ህይወት ቁልፍ (The Key to a Blessed Life)
* የአማርኛ መጽሐፍ ቅዱስ ጥናትበኖርማን ማንዞን (A Handbook of Bible Doctrine)
* የእግዚአብሄር መገለጫዎች (The Attributes of God)
* የአማርኛ መጽሐፍ ቅዱስ ጥናትከይሁዳ ነገድ የሆነው አንበሳ (The Lion of the Tribe of Judah)
* የዘላለም ዋስትና (Eternal Security)
* እስራኤል ማን ናት? አይሁዶችስ እነማን ናቸዉ? (Who Is Israel?)
Study by Zemen Endale Lashetew
* የሐዋርያት ስራ መጽሐፍ መግቢያ (Book of Acts Study Questions)
~ DONATE ~ ~ HOME & LIBRARY ~ ~ TRANSLATE? ~
Scriptures used by the author are generally in the New King James or New American Standard translations.
Scriptures in quotations by Dr. Arnold G. Fruchtenbaum are in the American Standard Version.
Scriptures quoted by others may be in other translations.
~ ~ ~
U.S. Donors to Bible Study Project will receive tax-deductible receipts from Cornerstone Community Fellowship Church of Kailua-Kona, Hawaii, and from Continue to Give, its missionary


በኦሮሚያ ክልል የተለያዩ አካባቢዎች በየጊዜው በሲቪል ሰዎች ላይ በሚፈጸሙ ጥቃቶች ምክንያት የተከሰቱ መጠነ ሰፊ ሰብአዊ ቀውሶችን በተመለከተ - Ethiopian Human Rights Commission - EHRC
Skip to content
Facebook XYouTube Linkedin Flicker TikTok
Search Search
About
Who We Are
Our Team
Careers
Contact Us
Regions
Regions
EHRC is an independent federal institution tasked with the promotion and protection of human rights in Ethiopia.
Addis Ababa
Afar
Amhara
Benishangul Gumuz
Gambella
Oromia
Somali
Tigray
Central Ethiopia
Sidama
South Ethiopia
South West Ethiopia Peoples'
Areas of Work
Areas of Work
We are an independent national human rights institution tasked with the promotion & protection of human rights in Ethiopia.
Economic, Social & Cultural Rights
Civil & Political Rights
IDPs, Refugees & Migrants’ Rights
Rights of Persons with Disabilities & the Rights of Older Persons
Women’s & Children’s Rights
Human Rights Education
Human Rights Film Festival
Human Rights Monitoring & Investigation
Human Rights Moot Court Competition
Press Releases
Reports
Media
EHRC on the News
EHRC Newsletters
EHRC Videos
EHRC Visuals
Events
Latest
Expert Views
Explainers
Event Updates
Annual Ethiopia Human Rights Situation Reports
Resources
Search Search
Toggle Menu
በኦሮሚያ ክልል የተለያዩ አካባቢዎች በየጊዜው በሲቪል ሰዎች ላይ በሚፈጸሙ ጥቃቶች ምክንያት የተከሰቱ መጠነ ሰፊ ሰብአዊ ቀውሶችን በተመለከተ
December 7, 2022 August 28, 2023 Press Release
በክልሉ በሲቪል ሰዎች ላይ እየደረሰ ያለው ግድያ፣ አካል ጉዳት እና መፈናቀል መጠነ ሰፊ ምርመራን ጨምሮ እየደረሰ ካለው ከፍተኛ የሰብአዊ መብቶች ጥሰት ጋር የሚመጣጠን የፌዴራል መንግሥቱን አፋጣኝ እርምጃ እና ተጨባጭ ዘላቂ መፍትሔ የሚሻ ነው
በኦሮሚያ ክልል የተለያዩ አካባቢዎች በየጊዜው በሲቪል ሰዎች ላይ በሚፈጸሙ ጥቃቶች ምክንያት የተከሰቱ መጠነ ሰፊ ሰብአዊ ቀውሶችን በተመለከተ
በክልሉ በሲቪል ሰዎች ላይ እየደረሰ ያለው ግድያ፣ አካል ጉዳት እና መፈናቀል መጠነ ሰፊ ምርመራን ጨምሮ እየደረሰ ካለው ከፍተኛ የሰብአዊ መብቶች ጥሰት ጋር የሚመጣጠን የፌዴራል መንግሥቱን አፋጣኝ እርምጃ እና ተጨባጭ ዘላቂ መፍትሔ የሚሻ ነው
የኢትዮጵያ ሰብአዊ መብቶች ኮሚሽን ሐምሌ 1 ቀን 2014 ዓ.ም. ባወጣው ዓመታዊ የሰብአዊ መብቶች ሁኔታ ሪፖርት፣ ሰነዱ በሸፈነው የ12 ወራት ጊዜያት ውስጥ በሀገር አቀፍ ደረጃ በሕይወት የመኖር መብት እጅግ የከፋ አደጋ ውስጥ እንደወደቀ መቀጠሉንና በተለይም በኦሮሚያ ክልል በሚንቀሳቀሱ የታጣቂ ኃይሎች እና በመንግሥት የፀጥታ ኃይሎች በሚፈጸሙ የሰብአዊ መብቶች ጥሰቶች ሲቪል ሰዎች ለሞት፣ ለአካል ጉዳት፣ ለመፈናቀል፣ ለዘረፋ እና ለንብረት ውድመት መዳረጋቸውን መግለጹ የሚታወስ ነው። በዚሁ ሪፖርት በተለይም በክልሉ ያለው አለመረጋጋትና የፀጥታ ችግር መንግሥት የሚጠበቅበትን የሰብአዊ መብቶች ግዴታ እንዳይወጣ እንዳደረገው፣ ኢሰመኮም በክልሉ ሁሉም ክፍሎች ተንቀሳቅሶ የሰብአዊ መብቶች ምርመራ እና ክትትል ሥራ እንዳይሠራ እንቅፋት እንደሆነበት ማስታወቁም የሚታወስ ነው፡፡ በወቅቱ ኮሚሽኑ ባቀረባቸው ምክረ ሃሳቦች በተለይም በአጥፊዎች ላይ ምርመራ በማድረግ ተጠያቂነት እንዲረጋገጥ፣ የፌዴራልና የክልሉ ኃላፊዎች በቅንጅት እንዲሠሩ እና ለተጎጂ ቤተሰቦች ተገቢ የሆነ ማካካሻ እንዲከፈላቸው፣ እንዲሁም በተለይ በወለጋ አካባቢ በየጊዜው ተመሳሳይ ግድያዎች የሚከሰቱበት በመሆኑ፤ መንግሥት ለችግሩ ዘላቂ መፍትሔ ማፈላለግ እንደሚያስፈልግና ተጨማሪ ጥቃት እንዳይፈጸም አስፈላጊ የሆኑ የቅድመ መከላከል እርምጃዎችን መውሰድ እንደሚገባው ማሳሰቡ የሚታወቅ ነው።
ዓመታዊ የሰብአዊ መብቶች ሪፖርቱ ይፋ ከተደረገበት ከሐምሌ ወር 2014 ዓ.ም. እስከ ኅዳር ወር 2015 ዓ.ም. ድረስ በኦሮሚያ ክልል በተለያዩ አካባቢዎች የሚከሰቱ ግጭቶችና የሚደርሱ ጥቃቶችን፣ በእነዚህም ሳቢያ የሚደርሱ የሰብአዊ መብቶች ጥሰቶችን ኢሰመኮ ሲከታተል ቆይቷል። ኮሚሽኑ በአካል ተገኝቶ ምርመራ ለማካሄድ ባልቻለባቸው አካባቢዎች ደግሞ ተጎጂዎችን፣ የተጎጂ ቤተሰቦችን፣ ከእነዚህ አካባቢዎች የተፈናቀሉ ነዋሪዎችን፣ የዐይን እማኞችንና የመንግሥት ኃላፊዎችን ጨምሮ የተለያዩ ምንጮችን በማነጋገር የቃል እና የጽሑፍ መረጃና ማስረጃዎችን በማሰባሰብ ክትትል ያደርጋል።
በዚህም መሰረት በተለይም በሆሮ ጉድሩ ወለጋ፣ በምሥራቅ ወለጋ ዞን፣ በምዕራብ ወለጋ ዞን፣ በሰሜን ሸዋ፣ በቄለም ወለጋ ዞን፣ ኢሉ አባቦራ ዞን፣ በቡኖ በደሌ ዞን፣ በምሥራቅ ሸዋ፣ በምዕራብ ሸዋ፣ በደቡብ ምዕራብ ሸዋ፣ በአርሲ ዞን እና በሁለቱ የጉጂ ዞኖች ውስጥ በሚገኙ የተለያዩ ወረዳዎች በተለይም በኪረሙ፣ ጊዳ አያና፣ አልጌ፣ ሁሩሙ፣ በአሙሩ፣ ሆሮ ቡሉቅ፣ ጃርደጋ ጃርቴ፣ ቦሰት፣ ግንደበረት፣ ጮቢ፣ ደራ፣ ኩዩ፣ መርቲ ጀጁ እና የአርሲ ዞን አጎራባች ወረዳዎችን የሚደርሱ ግጭቶችና ጥቃቶችን በመከታተል ላይ ይገኛል።
ግጭቶቹና ጥቃቶቹ የሚከሰቱባቸው አካባቢዎች ስፋት ከጊዜ ወደ ጊዜ መጨመር እንዲሁም ያስከተሉት የሰብአዊ መብቶች ቀውስ ደረጃ አስከፊነት አንዱ አመላካች ነጥብ ነው። ይህ መግለጫ ይፋ እስከተደረገበት ጊዜ ድረስ በኮሚሽኑ ክትትል ከዚህ ቀደም ግጭት የተከሰተባቸው ወይም እየተከሰተባቸው ያሉ ተብለው የተመዘገቡ አካባቢዎች
በምዕራብ ወለጋ ዞን ውስጥ ጊምቢ ወረዳ ቶሌ ቀበሌ፣ መነ ሲቡ ወረዳ (ነጆ መንዲ ከተማ)፣ ለታ ሲቡ፣ ቦጂ ድርመጂ (ቢላ ከተማ)፣ ነጆ ከተማ፣ ቆንዳላ ወረዳ፣ ቤጊ ወረዳ፣ ቅልጡ ካራ ወረዳ፤
በምሥራቅ ወለጋ ዞን ውስጥ ዴጋ ወረዳ፣ ሳሲጋ ወረዳ፣ ጊዳ አያና ወረዳ፣ ኪረሙ ወረዳ፣ ጉትን ወረዳ፣ ሊሙ ወረዳ፣ ጅማ አርጆ፤
በሆሮ ጉዱሩ ወለጋ ዞን ውስጥ ጃርደጋ ጃርቴ ወረዳ (አሊቦ፣ ጃርደጋ እና ጃርቴ ከተሞች)፣ አሙሩ ወረዳ (አሙሩ ከተማ፣ አገምሳ ከተማ እና ከ10 በላይ ቀበሌዎች)፣ ሆሮ ቡልቅ ወረዳ፣ ጉዱሩ ወረዳ፤
በቄለም ወለጋ ዞን ውስጥ ሀዋ ገላን ወረዳ (መንደር 20 እና 21)፤
በምዕራብ ሸዋ ዞን ውስጥ ሜታ ወልቂጤ ወረዳ፣ አደዓ በርጋ ወረዳ፣ ጮቢ ወረዳ፣ ጀልዱ ወረዳ፣ አቡና ግንደበረት ወረዳ፣ ግንደበረት ወረዳ፣
በምሥራቅ ሸዋ ዞን ውስጥ ቦሰት ወረዳ፣ ዱግዳ ወረዳ፣ ፈንታሌ ወረዳ፤
በአርሲ ዞን ውስጥ ጀጁ ወረዳ፣ መርቲ ወረዳ፤
በሰሜን ሸዋ ዞን ውስጥ ኩዩ ወረዳ ወረጃርሶ ወረዳ፣ ደራ ወረዳ፤
በኢሉ አባ ቦር ዞን ውስጥ ደርሙ ወረዳ፣ አሊጌ ሰቺ ወረዳ፤
በቡኖ በደሌ ዞን ውስጥ ጨዋቃ ወረዳ፣ ዳቦ ሃና ወረዳ፣ መኮ ወረዳ፣ ዴጋ ወረዳን ያጠቃልላሉ።
በእነዚህ አካባቢዎች የሚንቀሳቀሱ የታጠቁ ቡድኖች በአይነታቸውና በቁጥራቸው የመጨመር ወይም የመወሳሰብ አዝማምያ ማሳየታቸው እንዲሁም በተለያዩ ወቅቶች የተለያዩ ቡድኖች ሙሉ ቀበሌዎችን ወይም ወረዳዎችን ጭምር ተቆጣጥረው የቆዩ መሆናቸው የሰብአዊ መብቶች ጥሰቶቹን ከማባባሱም ባሻገር ተመጣጣኝና የተጎዱ ሰዎችን ብዛትና አካባቢዎችንም የሚመጥን ምርመራ ማድረግ አልተቻለም፡፡ ይህ ደግሞ የደረሰውን ጥሰት በተገቢው የሕግና የሰብአዊ መብቶች መርሆችና ድንጋጌዎች መሰረት ለመመደብ አስቸጋሪ አድርጎታል፡፡
ይህ ውስንነት እንደተጠበቀ ሆኖ በኮሚሽኑ ክትትል መሰረት በተለያዩ ወቅቶች በእነዚህ በተዘረዘሩት አካባቢዎች የመንግሥት የፀጥታ ኃይሎች፣ እንዲሁም በመንግሥት እራሳቸውን እንዲከላከሉ በሚል የታጠቁ የአካባቢው ነዋሪዎች፣ ከሌሎች ክልሎች ጭምር እንደመጡና በተለምዶ በአካባቢው የአማራ ታጣቂዎች መሆናቸውን የሚነገሩ የታጠቁ ቡድኖች እና የኦሮሞ ነጻነት ሠራዊት (በተለምዶ “ኦነግ ሸኔ”) እንደሚንቀሳቀሱ ታውቋል። እነዚህ የታጠቁ ቡድኖችና የመንግሥት የፀጥታ ኃይሎች በተለያዩ ወቅቶች እርስ በእርሳቸው በሚያደርጓቸው ውጊያዎች፣ በሌላ ወቅት በተናጠል በሚያደርሷቸው ጥቃቶች ሳቢያ በርካታ ሲቪል ሰዎች ለሞት፣ የአካል ጉዳት፣ መፈናቀል እና የንብረት ውድመት ተዳርገዋል፣ አንዳንድ ቀበሌዎች ወይም የገጠር ከተሞች ሙሉ በሙሉ ሊባል በሚችል ደረጃ ወይም በከፊል ወድመዋል።
በግጭት አውድ ውስጥ እና በግጭቶቹ ሳቢያ ከሚደርሱ ግድያዎች፣ መፈናቀል፣ አካል ጉዳት፣ ዘረፋዎች፣ የአካባቢ ውድመቶችና የሰብአዊ መብቶች ጥሰቶች በተጨማሪ በአንድ በኩል ታጣቂዎቹ ወይም የመንግሥት የፀጥታ ኃይሎች አካባቢዎቹን በተቆጣጠሩበት ወቅት፣ በሌላ በኩል ግጭት ባልተካሄደባቸው አካባቢዎች የሚደርሱ የሰብአዊ መብቶች ጥሰቶችም በእኩል ደረጃ ሊያሳስቡ የሚገባ ነው።
በታጣቂ ቡድኖች ቁጥጥር ስር በዋሉ አካባቢዎች ደግሞ አፈናዎች፣ “መንግሥትን ወይም ሌላኛውን የታጣቂ ቡድን ትደግፋላችሁ ወይም የመንግሥት ኃላፊ ናችሁ ወይም መረጃ አቀብላችኋል” በሚል የሚደርሱ ግድያዎች፣ ዝርፊያዎች፣ ሌሎች ጥሰቶች፣ በግዳጅ የሚጠየቁ የገንዘብ ክፍያዎች የአካባቢዎችን ነዋሪዎችና ማኅበረሰብ ከግጭቶቹና ከጥቃቶቹ ባልተናነሰ ለስቃይ የዳረጉ መሆናቸውን ኮሚሽኑ በተለይም ከተጎጂዎችና ከተጎጂ ማኅበረሰብ በየጊዜው የሚደርሱት መረጃዎችና አቤቱታዎች ያሳያሉ።
ኮሚሽኑ ባሰባሰባቸው መረጃዎች እና ማስረጃዎች መሰረትም በመንግሥት የፀጥታ ኃይሎች የሚፈጸሙና አንዱን ወይም ሌላኛውን “ታጣቂ ቡድን ትደግፋላችሁ” በሚል ከፍርድ ውጪ የሚፈጸሙ ግድያዎች፣ ተገቢ የሆነ ማጣራት ሳይደረግ ታጣቂ ቡድኖችን ኢላማ በማድረግ በሲቪል ሰዎች የመኖርያ ሰፈሮች አቅራቢያ የተፈጸሙ የአየር ጥቃቶች፣ ሕገ ወጥና የዘፈቀደ እስሮች፣ ተጠርጠሪዎችን የማሰቃየት ተግባራት በሲቪል ሰዎች ላይ ከፍተኛ ጉዳት በማድረስ ላይ ይገኛሉ፡፡
በተጨማሪም የሰብአዊ እርዳታና የመሰረታዊ አገልግሎቶች አቅርቦት መዘግየት ወይም አለመኖር፣ እንዲሁም በግጭቱ ሳቢያ የሚቋረጡ መንገዶች፣ የምርት ሥራዎች፣ የትምህርት፣ የጤና እና ሌሎች አገልግሎቶች በአካባቢው የሚገኙ ነዋሪዎችን ለከፍተኛ ችግርና እንግልት የዳረጉ ናቸው።
በእነዚህ በተዘረዘሩ አካባቢዎች የሚደርሱና ሆን ተብሎ ሲቪል ሰዎችን ኢላማ ያደረጉ ጥቃቶች በተለይም ብሔርን መሰረት ያደረጉ መሆናቸው፣ እንዲሁም በተወሰኑ ሁኔታዎች የፖለቲካ አመለካከትን (ለአንዱ ወይም ለሌላው ቡድን ድጋፍ ያደርጋሉ በሚል) መሰረት ያደረጉ መሆናቸው በአካባቢው ነዋሪዎች ላይ ከሚደርሰው የሰብአዊ መብቶች ጥሰት ላይ ተደራቢ ጫና/ሥጋት የሚያሳድር፣ እንዲሁም በሕግ ሥርዓቱ፣ በፍትሕና በፀጥታ አስተዳደሮች ላይ ያለውን እምነት የሚሸረሽር በመሆኑ ዘላቂ መፍትሔ በማፈላለግ ጥረቱ ላይ ከፍተኛ አሉታዊ ተጽዕኖ የሚያሳድር ነው። በአብዛኛው የግጭትና የጥቃት ሁነቶች ብሔርን መሰረት ባደረጉ ጥቃቶች መነሻ ወይም መንስዔ ሲሆኑ፤ ይህንን ተከትሎ ወይም በዚህ ሳቢያ መጠነ ሰፊ ግጭቶችና ተያያዥ ውድመቶች መከተላቸውን መገንዘብ ተችሏል። ይህም የግጭቶቹና የጥቃቶቹን ለተጎጂዎች ምሉዕ የሆነ ፍትሕ ለማስገኘትና ሁነቶቹ ያደረሱትን የጥፋት መጠን ለመገምገም፣ እንዲሁም ዘላቂ የሆነ መፍትሔ በማፈላለጉ ሂደት የተሟላና ፍትሐዊ እንዲሆን ስለ እያንዳንዱ የግጭትና የጥቃት ሁነት የተሟላ መረጃ የማግኘት አስፈላጊነትን የሚያስረዳ ተጨማሪ ነጥብ ነው።
ከሐምሌ ወር 2014 ዓ.ም. እስከ ኅዳር ወር 2015 ዓ.ም. ከላይ በተጠቀሱት አካባቢዎች ኮሚሽኑ ለማሰባሰብ በቻለው መረጃዎች መሰረት በታጣቂ ቡድኖቹ በተፈጸሙ ጥቃቶች በብዙ መቶዎች የሚገመቱ ሰዎች በአሰቃቂ ሁኔታ ተገድለዋል፣ ብዛታቸው የማይታወቅ ሰዎች ለአካል ጉዳት ተዳርገዋል፣ በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎች ከሚኖሩበት ቀዬ ተፈናቅለዋል። የመንግሥት የፀጥታና የአስተዳደር አባላት ተገድለዋል፣ የመንግሥት እና የሲቪል ሰዎች ንብረቶች ተዘርፈዋል፣ ወድመዋል፣ መሰረተ ልማቶችና አገልግሎቶች ወድመዋል ወይም ተቋርጠዋል። በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ ተፈናቃዮች ያለ ሰብአዊ እርዳታ አቅርቦት ወይም በቂ ባልሆነ አቅርቦት ምክንያት በከፍተኛ አስቸጋሪ ሁኔታ ውስጥ ይገኛሉ።
ከዚህ በላይ በተዘረዘሩ አካባቢዎች ባለፉት ስድስት ወራት ብቻ የደረሱ ግጭቶችና ጥቃቶች ያስከተሉት የሰብአዊ መብቶች ጥሰት በሰብአዊ መብቶች መርሆችና ድንጋጌዎች መሰረት እጅግ ከፍተኛ የሰብአዊ መብቶች ጥሰት (grave violation of human rights) ተብሎ ሊመደብ የሚችል ስለመሆኑ በርካታ አመላካቾች በመኖራቸው፤ የክልሉ እና የፌዴራል መንግሥቱ ተቀናጅተው በአፋጣኝና በሙሉ ትኩረት በመሥራት ዘላቂ ምላሽ መስጠት የሚሻ ነው።
በእነዚህ ቦታዎች የሚገኙ ሲቪል ሰዎች፣ እንዲሁም በአካባቢዎቹ ባለው ሁኔታ ሳቢያ ወደሌሎች አካባቢዎች ተፈናቅለው የሚገኙ ሰዎችን ደኅንነት ለማስጠበቅና አፋጣኝ የሰብአዊ እርዳታ እንዲቀርብ ሁሉንም ባለድርሻዎች ከማስተባበር ጀምሮ በቂ የፀጥታ ኃይል ማሰማራትና አስፈላጊውን ሁሉ ጥረት በአፋጣኝ ማድረግ ይገባል።
ይህንንም ለማድረግ የሚያስችለውን የፀጥታና የደኅንነት ሁኔታ የመፍጠሩን ኃላፊነት ጨምሮ በአካባቢዎቹ መድረስ የሚገባውን የሰብአዊ እርዳታ አቅርቦት ማስተባበር የሚችልና ከፍተኛ የክልሉንና የፌዴራል መንግሥት የፀጥታ ኃላፊዎችንና የሚመለከታቸውን መንግሥታዊና መንግሥታዊ ያልሆኑ ድርጅቶችን እንዲሁም የተጎጂዎች ተወካዮችን ያካተተ የአፋጣኝ ሁኔታዎች/የልዩ ሁኔታ ጊዜያዊ መዋቅር በአፋጣኝ ሊቋቋም ያስፈልጋል።
“እነዚህ ሁሉ ተያያዥ፣ በተወሰነ ደረጃም ተመጋጋቢ ሁኔታዎች በተለይም ደግሞ በእነዚህ ዞኖች ውስጥ በአሁኑ ወቅት የሚገኙ ነዋሪዎች ያሉበት በተዋጊ ቡድኖች መካከል መውጫ የሌለው አጣብቂኝ ውስጥ መጠለፋቸው ቢያንስ በተሟላ መልኩ ለመግለጽ/ለማስተጋባት የሚያስችል ሁኔታ እንኳን አለመኖሩ ከደረሰው የሰብአዊ መብቶች ጥሰት ተነጥሎ ሊታይ የማይገባ ሲሆን አጠቃላይ ሰቆቃው ከዚህ የበለጠ ሊቀጥል ስለማይችል ሳይውል ሳያድር ሰላማዊና ዘላቂ መፍትሔ ሊደረግለት ይገባል” በማለት የኢሰመኮ ዋና ኮሚሽነር ዶ/ር ዳንኤል በቀለ ገልጸዋል።
አክለውም “ከሰላማዊና ዘላቂ መፍትሔ ጎን ለጎን በተለይም በሲቪል ሰዎች ላይ የደረሰውንና እየደረሰ ያለውን የመብቶች ጥሰት ተጠያቂነትና ፍትሕ የማስገኘት ጥረትም ሊዘነጋ አይገባም” በማለት በከፍተኛ አጽንዖት አሳስበዋል።
Designed by 360Ground.com
`); myWindow.document.write('
'); myWindow.document.close(); myWindow.focus(); myWindow.onload = function(){ this.print(); } myWindow.onafterprint = function(){ this.close(); } return true; } Twitter Facebook Telegram Email Whatsapp Download Print
የኢትዮጵያ ሰብአዊ መብቶች ኮሚሽን ሐምሌ 1 ቀን 2014 ዓ.ም. ባወጣው ዓመታዊ የሰብአዊ መብቶች ሁኔታ ሪፖርት፣ ሰነዱ በሸፈነው የ12 ወራት ጊዜያት ውስጥ በሀገር አቀፍ ደረጃ በሕይወት የመኖር መብት እጅግ የከፋ አደጋ ውስጥ እንደወደቀ መቀጠሉንና በተለይም በኦሮሚያ ክልል በሚንቀሳቀሱ የታጣቂ ኃይሎች እና በመንግሥት የፀጥታ ኃይሎች በሚፈጸሙ የሰብአዊ መብቶች ጥሰቶች ሲቪል ሰዎች ለሞት፣ ለአካል ጉዳት፣ ለመፈናቀል፣ ለዘረፋ እና ለንብረት ውድመት መዳረጋቸውን መግለጹ የሚታወስ ነው። በዚሁ ሪፖርት በተለይም በክልሉ ያለው አለመረጋጋትና የፀጥታ ችግር መንግሥት የሚጠበቅበትን የሰብአዊ መብቶች ግዴታ እንዳይወጣ እንዳደረገው፣ ኢሰመኮም በክልሉ ሁሉም ክፍሎች ተንቀሳቅሶ የሰብአዊ መብቶች ምርመራ እና ክትትል ሥራ እንዳይሠራ እንቅፋት እንደሆነበት ማስታወቁም የሚታወስ ነው፡፡ በወቅቱ ኮሚሽኑ ባቀረባቸው ምክረ ሃሳቦች በተለይም በአጥፊዎች ላይ ምርመራ በማድረግ ተጠያቂነት እንዲረጋገጥ፣ የፌዴራልና የክልሉ ኃላፊዎች በቅንጅት እንዲሠሩ እና ለተጎጂ ቤተሰቦች ተገቢ የሆነ ማካካሻ እንዲከፈላቸው፣ እንዲሁም በተለይ በወለጋ አካባቢ በየጊዜው ተመሳሳይ ግድያዎች የሚከሰቱበት በመሆኑ፤ መንግሥት ለችግሩ ዘላቂ መፍትሔ ማፈላለግ እንደሚያስፈልግና ተጨማሪ ጥቃት እንዳይፈጸም አስፈላጊ የሆኑ የቅድመ መከላከል እርምጃዎችን መውሰድ እንደሚገባው ማሳሰቡ የሚታወቅ ነው።
ዓመታዊ የሰብአዊ መብቶች ሪፖርቱ ይፋ ከተደረገበት ከሐምሌ ወር 2014 ዓ.ም. እስከ ኅዳር ወር 2015 ዓ.ም. ድረስ በኦሮሚያ ክልል በተለያዩ አካባቢዎች የሚከሰቱ ግጭቶችና የሚደርሱ ጥቃቶችን፣ በእነዚህም ሳቢያ የሚደርሱ የሰብአዊ መብቶች ጥሰቶችን ኢሰመኮ ሲከታተል ቆይቷል። ኮሚሽኑ በአካል ተገኝቶ ምርመራ ለማካሄድ ባልቻለባቸው አካባቢዎች ደግሞ ተጎጂዎችን፣ የተጎጂ ቤተሰቦችን፣ ከእነዚህ አካባቢዎች የተፈናቀሉ ነዋሪዎችን፣ የዐይን እማኞችንና የመንግሥት ኃላፊዎችን ጨምሮ የተለያዩ ምንጮችን በማነጋገር የቃል እና የጽሑፍ መረጃና ማስረጃዎችን በማሰባሰብ ክትትል ያደርጋል።
በዚህም መሰረት በተለይም በሆሮ ጉድሩ ወለጋ፣ በምሥራቅ ወለጋ ዞን፣ በምዕራብ ወለጋ ዞን፣ በሰሜን ሸዋ፣ በቄለም ወለጋ ዞን፣ ኢሉ አባቦራ ዞን፣ በቡኖ በደሌ ዞን፣ በምሥራቅ ሸዋ፣ በምዕራብ ሸዋ፣ በደቡብ ምዕራብ ሸዋ፣ በአርሲ ዞን እና በሁለቱ የጉጂ ዞኖች ውስጥ በሚገኙ የተለያዩ ወረዳዎች በተለይም በኪረሙ፣ ጊዳ አያና፣ አልጌ፣ ሁሩሙ፣ በአሙሩ፣ ሆሮ ቡሉቅ፣ ጃርደጋ ጃርቴ፣ ቦሰት፣ ግንደበረት፣ ጮቢ፣ ደራ፣ ኩዩ፣ መርቲ ጀጁ እና የአርሲ ዞን አጎራባች ወረዳዎችን የሚደርሱ ግጭቶችና ጥቃቶችን በመከታተል ላይ ይገኛል።
ግጭቶቹና ጥቃቶቹ የሚከሰቱባቸው አካባቢዎች ስፋት ከጊዜ ወደ ጊዜ መጨመር እንዲሁም ያስከተሉት የሰብአዊ መብቶች ቀውስ ደረጃ አስከፊነት አንዱ አመላካች ነጥብ ነው። ይህ መግለጫ ይፋ እስከተደረገበት ጊዜ ድረስ በኮሚሽኑ ክትትል ከዚህ ቀደም ግጭት የተከሰተባቸው ወይም እየተከሰተባቸው ያሉ ተብለው የተመዘገቡ አካባቢዎች
በምዕራብ ወለጋ ዞን ውስጥ ጊምቢ ወረዳ ቶሌ ቀበሌ፣ መነ ሲቡ ወረዳ (ነጆ መንዲ ከተማ)፣ ለታ ሲቡ፣ ቦጂ ድርመጂ (ቢላ ከተማ)፣ ነጆ ከተማ፣ ቆንዳላ ወረዳ፣ ቤጊ ወረዳ፣ ቅልጡ ካራ ወረዳ፤
በምሥራቅ ወለጋ ዞን ውስጥ ዴጋ ወረዳ፣ ሳሲጋ ወረዳ፣ ጊዳ አያና ወረዳ፣ ኪረሙ ወረዳ፣ ጉትን ወረዳ፣ ሊሙ ወረዳ፣ ጅማ አርጆ፤
በሆሮ ጉዱሩ ወለጋ ዞን ውስጥ ጃርደጋ ጃርቴ ወረዳ (አሊቦ፣ ጃርደጋ እና ጃርቴ ከተሞች)፣ አሙሩ ወረዳ (አሙሩ ከተማ፣ አገምሳ ከተማ እና ከ10 በላይ ቀበሌዎች)፣ ሆሮ ቡልቅ ወረዳ፣ ጉዱሩ ወረዳ፤
በቄለም ወለጋ ዞን ውስጥ ሀዋ ገላን ወረዳ (መንደር 20 እና 21)፤
በምዕራብ ሸዋ ዞን ውስጥ ሜታ ወልቂጤ ወረዳ፣ አደዓ በርጋ ወረዳ፣ ጮቢ ወረዳ፣ ጀልዱ ወረዳ፣ አቡና ግንደበረት ወረዳ፣ ግንደበረት ወረዳ፣
በምሥራቅ ሸዋ ዞን ውስጥ ቦሰት ወረዳ፣ ዱግዳ ወረዳ፣ ፈንታሌ ወረዳ፤
በአርሲ ዞን ውስጥ ጀጁ ወረዳ፣ መርቲ ወረዳ፤
በሰሜን ሸዋ ዞን ውስጥ ኩዩ ወረዳ ወረጃርሶ ወረዳ፣ ደራ ወረዳ፤
በኢሉ አባ ቦር ዞን ውስጥ ደርሙ ወረዳ፣ አሊጌ ሰቺ ወረዳ፤
በቡኖ በደሌ ዞን ውስጥ ጨዋቃ ወረዳ፣ ዳቦ ሃና ወረዳ፣ መኮ ወረዳ፣ ዴጋ ወረዳን ያጠቃልላሉ።
በእነዚህ አካባቢዎች የሚንቀሳቀሱ የታጠቁ ቡድኖች በአይነታቸውና በቁጥራቸው የመጨመር ወይም የመወሳሰብ አዝማምያ ማሳየታቸው እንዲሁም በተለያዩ ወቅቶች የተለያዩ ቡድኖች ሙሉ ቀበሌዎችን ወይም ወረዳዎችን ጭምር ተቆጣጥረው የቆዩ መሆናቸው የሰብአዊ መብቶች ጥሰቶቹን ከማባባሱም ባሻገር ተመጣጣኝና የተጎዱ ሰዎችን ብዛትና አካባቢዎችንም የሚመጥን ምርመራ ማድረግ አልተቻለም፡፡ ይህ ደግሞ የደረሰውን ጥሰት በተገቢው የሕግና የሰብአዊ መብቶች መርሆችና ድንጋጌዎች መሰረት ለመመደብ አስቸጋሪ አድርጎታል፡፡
ይህ ውስንነት እንደተጠበቀ ሆኖ በኮሚሽኑ ክትትል መሰረት በተለያዩ ወቅቶች በእነዚህ በተዘረዘሩት አካባቢዎች የመንግሥት የፀጥታ ኃይሎች፣ እንዲሁም በመንግሥት እራሳቸውን እንዲከላከሉ በሚል የታጠቁ የአካባቢው ነዋሪዎች፣ ከሌሎች ክልሎች ጭምር እንደመጡና በተለምዶ በአካባቢው የአማራ ታጣቂዎች መሆናቸውን የሚነገሩ የታጠቁ ቡድኖች እና የኦሮሞ ነጻነት ሠራዊት (በተለምዶ “ኦነግ ሸኔ”) እንደሚንቀሳቀሱ ታውቋል። እነዚህ የታጠቁ ቡድኖችና የመንግሥት የፀጥታ ኃይሎች በተለያዩ ወቅቶች እርስ በእርሳቸው በሚያደርጓቸው ውጊያዎች፣ በሌላ ወቅት በተናጠል በሚያደርሷቸው ጥቃቶች ሳቢያ በርካታ ሲቪል ሰዎች ለሞት፣ የአካል ጉዳት፣ መፈናቀል እና የንብረት ውድመት ተዳርገዋል፣ አንዳንድ ቀበሌዎች ወይም የገጠር ከተሞች ሙሉ በሙሉ ሊባል በሚችል ደረጃ ወይም በከፊል ወድመዋል።
በግጭት አውድ ውስጥ እና በግጭቶቹ ሳቢያ ከሚደርሱ ግድያዎች፣ መፈናቀል፣ አካል ጉዳት፣ ዘረፋዎች፣ የአካባቢ ውድመቶችና የሰብአዊ መብቶች ጥሰቶች በተጨማሪ በአንድ በኩል ታጣቂዎቹ ወይም የመንግሥት የፀጥታ ኃይሎች አካባቢዎቹን በተቆጣጠሩበት ወቅት፣ በሌላ በኩል ግጭት ባልተካሄደባቸው አካባቢዎች የሚደርሱ የሰብአዊ መብቶች ጥሰቶችም በእኩል ደረጃ ሊያሳስቡ የሚገባ ነው።
በታጣቂ ቡድኖች ቁጥጥር ስር በዋሉ አካባቢዎች ደግሞ አፈናዎች፣ “መንግሥትን ወይም ሌላኛውን የታጣቂ ቡድን ትደግፋላችሁ ወይም የመንግሥት ኃላፊ ናችሁ ወይም መረጃ አቀብላችኋል” በሚል የሚደርሱ ግድያዎች፣ ዝርፊያዎች፣ ሌሎች ጥሰቶች፣ በግዳጅ የሚጠየቁ የገንዘብ ክፍያዎች የአካባቢዎችን ነዋሪዎችና ማኅበረሰብ ከግጭቶቹና ከጥቃቶቹ ባልተናነሰ ለስቃይ የዳረጉ መሆናቸውን ኮሚሽኑ በተለይም ከተጎጂዎችና ከተጎጂ ማኅበረሰብ በየጊዜው የሚደርሱት መረጃዎችና አቤቱታዎች ያሳያሉ።
ኮሚሽኑ ባሰባሰባቸው መረጃዎች እና ማስረጃዎች መሰረትም በመንግሥት የፀጥታ ኃይሎች የሚፈጸሙና አንዱን ወይም ሌላኛውን “ታጣቂ ቡድን ትደግፋላችሁ” በሚል ከፍርድ ውጪ የሚፈጸሙ ግድያዎች፣ ተገቢ የሆነ ማጣራት ሳይደረግ ታጣቂ ቡድኖችን ኢላማ በማድረግ በሲቪል ሰዎች የመኖርያ ሰፈሮች አቅራቢያ የተፈጸሙ የአየር ጥቃቶች፣ ሕገ ወጥና የዘፈቀደ እስሮች፣ ተጠርጠሪዎችን የማሰቃየት ተግባራት በሲቪል ሰዎች ላይ ከፍተኛ ጉዳት በማድረስ ላይ ይገኛሉ፡፡
በተጨማሪም የሰብአዊ እርዳታና የመሰረታዊ አገልግሎቶች አቅርቦት መዘግየት ወይም አለመኖር፣ እንዲሁም በግጭቱ ሳቢያ የሚቋረጡ መንገዶች፣ የምርት ሥራዎች፣ የትምህርት፣ የጤና እና ሌሎች አገልግሎቶች በአካባቢው የሚገኙ ነዋሪዎችን ለከፍተኛ ችግርና እንግልት የዳረጉ ናቸው።
በእነዚህ በተዘረዘሩ አካባቢዎች የሚደርሱና ሆን ተብሎ ሲቪል ሰዎችን ኢላማ ያደረጉ ጥቃቶች በተለይም ብሔርን መሰረት ያደረጉ መሆናቸው፣ እንዲሁም በተወሰኑ ሁኔታዎች የፖለቲካ አመለካከትን (ለአንዱ ወይም ለሌላው ቡድን ድጋፍ ያደርጋሉ በሚል) መሰረት ያደረጉ መሆናቸው በአካባቢው ነዋሪዎች ላይ ከሚደርሰው የሰብአዊ መብቶች ጥሰት ላይ ተደራቢ ጫና/ሥጋት የሚያሳድር፣ እንዲሁም በሕግ ሥርዓቱ፣ በፍትሕና በፀጥታ አስተዳደሮች ላይ ያለውን እምነት የሚሸረሽር በመሆኑ ዘላቂ መፍትሔ በማፈላለግ ጥረቱ ላይ ከፍተኛ አሉታዊ ተጽዕኖ የሚያሳድር ነው። በአብዛኛው የግጭትና የጥቃት ሁነቶች ብሔርን መሰረት ባደረጉ ጥቃቶች መነሻ ወይም መንስዔ ሲሆኑ፤ ይህንን ተከትሎ ወይም በዚህ ሳቢያ መጠነ ሰፊ ግጭቶችና ተያያዥ ውድመቶች መከተላቸውን መገንዘብ ተችሏል። ይህም የግጭቶቹና የጥቃቶቹን ለተጎጂዎች ምሉዕ የሆነ ፍትሕ ለማስገኘትና ሁነቶቹ ያደረሱትን የጥፋት መጠን ለመገምገም፣ እንዲሁም ዘላቂ የሆነ መፍትሔ በማፈላለጉ ሂደት የተሟላና ፍትሐዊ እንዲሆን ስለ እያንዳንዱ የግጭትና የጥቃት ሁነት የተሟላ መረጃ የማግኘት አስፈላጊነትን የሚያስረዳ ተጨማሪ ነጥብ ነው።
ከሐምሌ ወር 2014 ዓ.ም. እስከ ኅዳር ወር 2015 ዓ.ም. ከላይ በተጠቀሱት አካባቢዎች ኮሚሽኑ ለማሰባሰብ በቻለው መረጃዎች መሰረት በታጣቂ ቡድኖቹ በተፈጸሙ ጥቃቶች በብዙ መቶዎች የሚገመቱ ሰዎች በአሰቃቂ ሁኔታ ተገድለዋል፣ ብዛታቸው የማይታወቅ ሰዎች ለአካል ጉዳት ተዳርገዋል፣ በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎች ከሚኖሩበት ቀዬ ተፈናቅለዋል። የመንግሥት የፀጥታና የአስተዳደር አባላት ተገድለዋል፣ የመንግሥት እና የሲቪል ሰዎች ንብረቶች ተዘርፈዋል፣ ወድመዋል፣ መሰረተ ልማቶችና አገልግሎቶች ወድመዋል ወይም ተቋርጠዋል። በመቶ ሺዎች የሚቆጠሩ ተፈናቃዮች ያለ ሰብአዊ እርዳታ አቅርቦት ወይም በቂ ባልሆነ አቅርቦት ምክንያት በከፍተኛ አስቸጋሪ ሁኔታ ውስጥ ይገኛሉ።
ከዚህ በላይ በተዘረዘሩ አካባቢዎች ባለፉት ስድስት ወራት ብቻ የደረሱ ግጭቶችና ጥቃቶች ያስከተሉት የሰብአዊ መብቶች ጥሰት በሰብአዊ መብቶች መርሆችና ድንጋጌዎች መሰረት እጅግ ከፍተኛ የሰብአዊ መብቶች ጥሰት (grave violation of human rights) ተብሎ ሊመደብ የሚችል ስለመሆኑ በርካታ አመላካቾች በመኖራቸው፤ የክልሉ እና የፌዴራል መንግሥቱ ተቀናጅተው በአፋጣኝና በሙሉ ትኩረት በመሥራት ዘላቂ ምላሽ መስጠት የሚሻ ነው።
በእነዚህ ቦታዎች የሚገኙ ሲቪል ሰዎች፣ እንዲሁም በአካባቢዎቹ ባለው ሁኔታ ሳቢያ ወደሌሎች አካባቢዎች ተፈናቅለው የሚገኙ ሰዎችን ደኅንነት ለማስጠበቅና አፋጣኝ የሰብአዊ እርዳታ እንዲቀርብ ሁሉንም ባለድርሻዎች ከማስተባበር ጀምሮ በቂ የፀጥታ ኃይል ማሰማራትና አስፈላጊውን ሁሉ ጥረት በአፋጣኝ ማድረግ ይገባል።
ይህንንም ለማድረግ የሚያስችለውን የፀጥታና የደኅንነት ሁኔታ የመፍጠሩን ኃላፊነት ጨምሮ በአካባቢዎቹ መድረስ የሚገባውን የሰብአዊ እርዳታ አቅርቦት ማስተባበር የሚችልና ከፍተኛ የክልሉንና የፌዴራል መንግሥት የፀጥታ ኃላፊዎችንና የሚመለከታቸውን መንግሥታዊና መንግሥታዊ ያልሆኑ ድርጅቶችን እንዲሁም የተጎጂዎች ተወካዮችን ያካተተ የአፋጣኝ ሁኔታዎች/የልዩ ሁኔታ ጊዜያዊ መዋቅር በአፋጣኝ ሊቋቋም ያስፈልጋል።
“እነዚህ ሁሉ ተያያዥ፣ በተወሰነ ደረጃም ተመጋጋቢ ሁኔታዎች በተለይም ደግሞ በእነዚህ ዞኖች ውስጥ በአሁኑ ወቅት የሚገኙ ነዋሪዎች ያሉበት በተዋጊ ቡድኖች መካከል መውጫ የሌለው አጣብቂኝ ውስጥ መጠለፋቸው ቢያንስ በተሟላ መልኩ ለመግለጽ/ለማስተጋባት የሚያስችል ሁኔታ እንኳን አለመኖሩ ከደረሰው የሰብአዊ መብቶች ጥሰት ተነጥሎ ሊታይ የማይገባ ሲሆን አጠቃላይ ሰቆቃው ከዚህ የበለጠ ሊቀጥል ስለማይችል ሳይውል ሳያድር ሰላማዊና ዘላቂ መፍትሔ ሊደረግለት ይገባል” በማለት የኢሰመኮ ዋና ኮሚሽነር ዶ/ር ዳንኤል በቀለ ገልጸዋል።
አክለውም “ከሰላማዊና ዘላቂ መፍትሔ ጎን ለጎን በተለይም በሲቪል ሰዎች ላይ የደረሰውንና እየደረሰ ያለውን የመብቶች ጥሰት ተጠያቂነትና ፍትሕ የማስገኘት ጥረትም ሊዘነጋ አይገባም” በማለት በከፍተኛ አጽንዖት አሳስበዋል።
Location Oromia
Related posts
August 26, 2021 February 12, 2023 Press Release
ምስራቅ ወለጋ፡ የነዋሪዎችን ደኅንነት ለማረጋገጥ የአካባቢው የፀጥታ ኃይል ሊጠናከር ይገባል
June 17, 2022 October 6, 2022 EHRC Quote
ጋምቤላ ክልል፡ በመንግሥት የፀጥታ ኃይሎች ከሕግ አግባብ ውጭ የተፈጸሙ የኃይል እርምጃዎች
September 6, 2022 October 6, 2022 Press Release
ኦሮሚያ ክልል፡ በሆሮ ጉዱሩ ወለጋ ዞን ኡሙሩ ወረዳ በታጠቁ ቡድኖች በሲቪል ሰዎች ላይ የተፈጸመ ጥቃት
March 13, 2022 August 26, 2023 Press Release
ቤኒሻንጉል ጉሙዝ ክልል፡ በመንግሥት የፀጥታ ኃይሎች ከዳኝነት ውጭ የተፈጸመ ግድያ
Signup for the Latest Update from EHRC
Submit your email to singup
Email Address
Submit
Facebook Like us on FacebookXFollow us on XYouTube Follow us on YouTubeLinkedin Follow us on Linkedin
Useful Links
NANHRI
GANHRI
OHCHR
ACHPR
Get Involved
Jobs
Events
Contact Us
Telegram Bot
Subscribe to our newsletter
Connect with Us
Facebook
Twitter
LinkedIn
YouTube
Flickr
We are an independent national human rights
institution tasked with the promotion and protection of
human rights in Ethiopia
Submit your email to get the latest update from EHRC
Email Address
Submit
Address: Sunshine Tower No. 5, Meskel Square, on Bole Road next to Hyatt Regency Hotel, Addis Ababa, Ethiopia
Tel: +251115504031 | Fax: +251 11 550 4125 | PO Box 1165 Addis Ababa | Email: info@ehrc.org
The contents of this website, excepting third party content for which the Commission bears no responsibility, may be freely used and copied for educational and other non-commercial purposes, provided that any such reproduction is accompanied by an acknowledgement of the Ethiopian Human Rights Commission (EHRC). Source of images used in the content of this website: EHRC Media and Communications Department Archive and Creative Common License.
Powered by 360Ground
We are using cookies to give you the best experience on our website.
You can find out more about which cookies we are using or switch them off in
settings
.
Accept
Scroll to top
About
Expand child menuExpand
Who We Are
Our Team
Careers
Contact Us
Regions
Expand child menuExpand
Addis Ababa
Afar
Amhara
Benishangul Gumuz
Central Ethiopia
Gambella
Oromia
Sidama
Somali
South Ethiopia
South West Ethiopia Peoples’
Tigray
Areas of Work
Expand child menuExpand
Economic, Social & Cultural Rights
Civil & Political Rights
IDPs, Refugees & Migrants’ Rights
Rights of Persons with Disabilities & the Rights of Older Persons
Human Rights Monitoring & Investigation
Women’s & Children’s Rights
Human Rights Education
Human Rights Film Festival
Human Rights Moot Court Competition
Press Releases
Reports
Media
Expand child menuExpand
EHRC on the News
EHRC Newsletters
EHRC Videos
EHRC Visuals
Events
Latest
Expand child menuExpand
Expert Views
Explainers
Event Updates
Annual Ethiopia Human Rights Situation Reports
Resources
Facebook XYouTube Linkedin Flicker
Toggle Menu Close
Search for:
Search
Close GDPR Cookie Settings
Privacy Overview
Strictly Necessary Cookies
Powered by GDPR Cookie Compliance
Privacy Overview
This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.
Strictly Necessary Cookies
Strictly Necessary Cookie should be enabled at all times so that we can save your preferences for cookie settings.
Enable or Disable Cookies
If you disable this cookie, we will not be able to save your preferences. This means that every time you visit this website you will need to enable or disable cookies again.