ከዚህ ቀደም በርካታ ክለቦች ፣ ተጫዋቾች እና የደጋፊ ማሕበራት ለወረርሺኙ መከላከያ የሚሆን የገንዘብ እና የቁሳቁስ ድጋፎች ማድረጋቸው የሚታወስ ሲሆን አሁን ደግሞ ከክለቡ ጋር ድንቅ ዓመት እያሳለፈ የሚገኘው የስሑል ሽረው ነፃነት ገብረመድኅን፣ በቅርቡ ወደ ሀዲያ ሆሳዕና ያመራው መድሀኔ ብርኃኔ እና የሰማያዊዎቹን የማጥቃት ክፍል የመራውና በአሁኑ ሰዓት ቀዶ ጥገና አድርጎ በጥሩ ጤንነት ላይ የሚገኘው ከድር ሳልህ ለወረርሺኙ መከላከያ ድጋፍ አድርገዋል።
👉እጅዎን በተደጋጋሚ በሳሙና በአግባቡ በመታጠብ አልያም አልኮል እና ሳኒታይዘር በመጠቀም
👉ከሰዎች ጋር ንክኪ በማስወገድ
👉ከአላስፈላጊ እንቅስቃሴ በመገደብ፣ አካላዊ ርቀት በመጠበቅ እና በቤት በመቆየት ራሳችንን ከኮሮና ቫይረስ እንጠብቅ!
© ሶከር ኢትዮጵያ
Share
Tweet
Post navigation
ወንድማማች ተጫዋቾች ለአረጋውያን ድጋፍ አደረጉ
ተጫዋቾች ለትውልድ ከተማቸው ድጋፍ እያደረጉ ነው
የቅርብ ዜናዎች
መቐለ 70 እንደርታዎች ሁለት ተጫዋች ለማስፈረም ከስምምነት ደርሰዋል August 6, 2024
ኢትዮጵያ ቡና በሁለት ጉዳዮች ዙሪያ ለፌድሬሽኑ እና ለሊጉ አስተዳደር ደብዳቤ አስገብቷል August 6, 2024
መቻል ዝግጅት የሚጀምርበት ቀን ታውቋል August 6, 2024
ፈረሰኞቹ የመስመር አጥቂ ለማስፈረም ተስማምተዋል August 6, 2024
ፍፁም ዓለሙ ወደ ቀድሞው ክለቡ ለመመለስ ተስማማ August 6, 2024
መቐለ 70 እንደርታ የቅድመ ውድድር ዝግጅት ጀምሯል August 6, 2024
የቅርብ ዜናዎች
መቐለ 70 እንደርታ ዜና ዝውውር ፕሪምየር ሊግ
መቐለ 70 እንደርታዎች ሁለት ተጫዋች ለማስፈረም ከስምምነት ደርሰዋል
August 6, 2024
ማቲያስ ኃይለማርያም
ኢትዮጵያ ቡና ዜና
ኢትዮጵያ ቡና በሁለት ጉዳዮች ዙሪያ ለፌድሬሽኑ እና ለሊጉ አስተዳደር ደብዳቤ አስገብቷል
August 6, 2024
ሶከር ኢትዮጵያ
መቻል ዜና ፕሪምየር ሊግ
መቻል ዝግጅት የሚጀምርበት ቀን ታውቋል
August 6, 2024
ቴዎድሮስ ታከለ
ቅዱስ ጊዮርጊስ ዜና ዝውውር ፕሪምየር ሊግ
ፈረሰኞቹ የመስመር አጥቂ ለማስፈረም ተስማምተዋል
August 6, 2024
ዳንኤል መስፍን
ሶከር ኢትዮጵያ
ሶከር ኢትዮጵያ በኢትዮጵያ እግር ኳስ ላይ ብቻ ትኩረቱን አድርጎ የሚሰራ የኦንላይን ሚድያ ነው።
ዘርፎች
ዘርፎች Select Category A ውድድሮች A የክለብ ኢንተርናሽናል ውድድሮች U-17 ሴቶች ብሔራዊ ቡድን U-17 ብሔራዊ ቡድን U-20 ብሔራዊ ቡድን U-23 ብሔራዊ ቡድን U20 ሴቶች ብሔራዊ ቡድን ሀምበርቾ ሀዋሳ ከተማ ሀዲያ ሆሳዕና ለገጣፎ ለገዳዲ ሉሲ መቐለ 70 እንደርታ መቻል መፅሀፍት ሜዲካል ምርጥ 11 ምርጫ 2010 ምስራቅ አፍሪካ ሰበታ ከተማ ሲዳማ ቡና ሲዳማ ጎፈሬ ዋንጫ ሴቶች ቻምፒየንስ ሊግ ሴቶች አፍሪካ ዋንጫ ሴቶች ከፍተኛ ሊግ ሴቶች ዝውውር ሴቶች ፕሪምየር ሊግ ሴካፋ ስሑል ሽረ ሻሸመኔ ከተማ ቀጥታ የውጤት መግለጫ ቀጥታ የፅሁፍ ስርጭት ቃለ-መጠይቅ ቅዱስ ጊዮርጊስ ቅድመ ጨዋታ ዳሰሳ ቢዝ ባህር ዳር ከተማ ቤተሰብ ተስፈኛ ተጫዋቾች ትኩረት ታሪክ ታክቲክ ታዳጊዎች ትውስታ ትግራይ ክልል ዋንጫ ቻምፒየንስ ሊግ ቻን ቻን ማጣርያ አማራ ክልል ዋንጫ አርባምንጭ ከተማ አሰልጣኞች ትኩረት አንደኛ ሊግ አዲስ አበባ ከተማ አዲስ አበባ ከተማ ዋንጫ አዳማ ከተማ አዳማ ከተማ ዋንጫ ኢትዮ ኤሌክትሪክ ኢትዮጵያ መድን ኢትዮጵያ ቡና ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ኢትዮጵያ ዋንጫ ኢትዮጵያውያን በውጪ ኢእፌ እውነታዎችና ቁጥሮች ኦሊምፒክ ማጣርያ ከ17 ዓመት በታች ሻምፒዮና ከ17 ዓመት በታች ፕሪምየር ሊግ ከ20 ዓመት በታች ጥሎማለፍ ከ20 ዓመት በታች ፕሪምየር ሊግ ከፍተኛ ሊግ ክለብ ትኩረት ኮሮና ኮንፌዴሬሽን ዋንጫ ኮፓ ኮካኮላ ወላይታ ድቻ ወልቂጤ ከተማ ወልዋሎ ዓዲግራት ዩኒቨርሲቲ ወልዲያ ወቅታዊ ጉዳይ ዋልያዎቹ ዐበይት ጉዳዮች ዜና ዜና ዕረፍት ዝ ክለቦች ዝክር ዝውውር የ1ኛ ዙር የክለቦች ዳሰሳ የሰማንያዎቹ የሴቶች እግርኳስ የሴቶች ዘ ብሔራዊ ቡድኖች የሴቶች ገፅ የሴቶች ጥሎማለፍ የሶከር አምዶች የቅድመ ውድድር የብሔራዊ ቡድን ውድድሮች የተቋማት መረጃዎች የት ይገኛሉ የአመቱ ምርጦች የአሰልጣኞች ስልጠና የአሰልጣኞች ገፅ የአሸናፊዎች አሸናፊ የአፍሪካ ዋንጫ የአፍሪካ ዋንጫ ማጣርያ የክልል ክለቦች ሻምፒዮና የወሩ ምርጦች የወዳጅነት ጨዋታዎች የወጣቶች እግርኳስ የውድድር ዘመን ቅድመ ዳሰሳ የውድድር ዘመን ዳሰሳ የውጪ ዜጎች የዓለም ዋንጫ ማጣሪያ የዘመኑ ከዋክብት የዘጠናዎቹ ከዋክብት የዠ ብሔራዊ ቡድኖች የደጋፊዎች ገፅ የዳኞች ገጽ የግል አስተያየት የጨዋታ መረጃዎች የጨዋታ ሪፖርት የፈረንሳይኛ ፖስቶች (Francais) ይህን ያውቁ ኖሯል? ይድነቃቸው ተሰማ መታሰቢያ ዋንጫ ደቡብ ካስቴል ዋንጫ ደቡብ ፖሊስ ደደቢት ዳኞች ድህረ ጨዋታ አስተያየት ድሬዳዋ ከተማ ጅማ አባ ጅፋር ጋዜጣዊ መግለጫ ፉትሳል ፊቸር ፋሲል ከነማ ፕሪምየር ሊግ ፕሪምየር ሊግ አ/ማ
ማኅደር
ማኅደር Select Month August 2024 (54) July 2024 (99) June 2024 (66) May 2024 (87) April 2024 (86) March 2024 (125) February 2024 (104) January 2024 (130) December 2023 (111) November 2023 (91) October 2023 (160) September 2023 (85) August 2023 (146) July 2023 (127) June 2023 (85) May 2023 (102) April 2023 (112) March 2023 (109) February 2023 (54) January 2023 (101) December 2022 (121) November 2022 (127) October 2022 (140) September 2022 (138) August 2022 (119) July 2022 (203) June 2022 (169) May 2022 (180) April 2022 (215) March 2022 (185) February 2022 (204) January 2022 (109) December 2021 (225) November 2021 (183) October 2021 (226) September 2021 (201) August 2021 (244) July 2021 (261) June 2021 (116) May 2021 (143) April 2021 (252) March 2021 (237) February 2021 (249) January 2021 (345) December 2020 (254) November 2020 (149) October 2020 (213) September 2020 (164) August 2020 (215) July 2020 (67) June 2020 (127) May 2020 (141) April 2020 (65) March 2020 (226) February 2020 (293) January 2020 (359) December 2019 (331) November 2019 (225) October 2019 (224) September 2019 (213) August 2019 (250) July 2019 (147) June 2019 (97) May 2019 (186) April 2019 (199) March 2019 (205) February 2019 (187) January 2019 (228) December 2018 (224) November 2018 (150) October 2018 (194) September 2018 (148) August 2018 (142) July 2018 (150) June 2018 (172) May 2018 (143) April 2018 (177) March 2018 (186) February 2018 (171) January 2018 (151) December 2017 (127) November 2017 (125) October 2017 (119) September 2017 (133) August 2017 (122) July 2017 (131)


ደራሲ፣ ጋዜጠኛና ገጣሚ ሰዓዳ ሙሐመድ፣ በጋዜጠኝነት ዓለም በሕትመት ሚዲያዎች እፎይታ፣ ዕለታዊ አዲስ፣ አዲስ አድማስ ጋዜጦች ላይ በከፍተኛና በዋና አዘጋጅነት፣ በሪፖርተርነት፣ በአምደኝነት ሰርታለች፡፡


اردو العربية বাংলা English Français Español Português Українська Türkçe हिन्दी Русский Africa Deutsch Indonesia 中文
→
Africa
Menu
Donate
→
ሪፖርት ማድረግ
Reporting from around the world
Resource Center
A library of resources for journalists
About
Find out about our organization
Membership
Find out about our members and joining
Conferences
Our bi-annual conferences
Awards
Awards honoring investigative journalism
ስራዎች
Opportunities within the GIJN Network
Regional Editions
Our regional homepages and partners
اردو العربية বাংলা English Français Español Português Українська Türkçe हिन्दी Русский Africa Deutsch Indonesia 中文
Donate
Accessibility Settings
reset all
text size
decrease increase
color options
monochrome muted color dark
reading tools
isolation ruler
other
no motion large cursor
ሪፖርት ማድረግ
•
Topics
» ዜና እና ትንታኔ
የኮቪድ 19፡ የምርመራ ዘገባ አንጻሮችን በሚመለከት የባለሞያዎች ምክረ ሐሳብ
21 December 2020
Read this article in
English
አማርኛ
Kinyarwanda
Related Resources
የምርመራ ጋዜጠኝነት መመሪያዎች
የኦንላይን የምርምር መሣሪያዎች/
የአፍሪካ ዓለማቀፍ የምርመራ ዘገባ ኔትወርክ (GIJN): የሕዝብ መረጃ መዛግብት ተደራሽነት
በአፍሪካ ዓለማቀፍ የምርመራ ዘገባ ኔትወርክ፡ ፀጥታና ደኅንነት በአፍሪካ
Explore the Resource Center →
Share
Tweet Facebook Print LinkedIn WhatsApp Telegram Reddit Republish
የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝን ለመቋቋም በሚሰጥ ግብረ መልስ በሚወሰድ ከተለመደው ለየት ያለ እርምጃ ጋር በተገናኘ፣ የምርመራ ጋዜጠኞች ሥልጣንን ያለአግባብ መጠቀምና የተጋላጮችን ብዝበዛ የማጋለጥ ሥራቸው ከዚህ በላይ አስፈላጊ ሆኖ አያውቅም። በፍጥነት እየተከሰተ ያለውን ቀውስ ተከትሎ፣ የምርመራ ጋዜጠኞች ትኩረታቸውን ምን ላይ ማድረግ አለባቸው? እንዲሁም ምን ዓይነት መሣሪያዎችን እና ዘዴዎችን መጠቀም ነው ለኮቪድ 19 ምርመራ ዘገባ ወሳኝ የሚሆነው?
የዓለማቀፍ የምርመራ ዘገባ ኔትወርክ በዓለማቀፍ ማኅበረሰብ መሪ የሆኑ ጋዜጠኞችን ጨምሮ፣ የመረጃ ስህተት፣ የአቅርቦት ሰንሰለትና የግልጽ ምንጭ መሣሪያ ምርመራ ባለሞያዎችን ጠይቆ ነበር፣። ጥያቄውም ጋዜጠኞች በወረርሽኝ ጊዜ ምንን አጥቭቀው መመርመር ይገባቸዋል የሚል ነው። እነርሱም ተከታዩን ነግረውናል፤
ሚራንዳ ፓትሩሲስ
ምክትል ዋና አዘጋጅ፣ በመካከለኛው እስያ እና የክልል ዘገባዎች፣ የተቀናጀ ወንጀል እና የሙስና ዘገባ ፕሮጀክቶች፣
የገንዘብ ማሸሽ እና የወንጀል እንቅስቃሴዎች ዙሪያ ባለሞያ ነው። መቀመጫውን ሳራጄቮ ያደረገው ፓትሩሲስ፣ የናይት ዓለማቀፍ የጋዜጠኝነት ሽልማት (Knight International Journalism Award) የግሎባል ሻይኒንግ ላይት ኦርጋናይዝ ሽልማት፣ የአይአርኢ ሽልማት እንዲሁም የአውሮፓ ፕሬስ ሽልማት አሸናፊ ነው።
በዓለም ዙሪያ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ በታወጀበት፣ መንግሥታትም ቫይረሱን ለመቋቋም በሚታገሉበት ጊዜ፣ ያለአግባብ ማትረፍ ለሚፈልጉ አዳዲስ ‹እድሎች› ይፈጠራሉ። በመቶ ሚሊዮኖች የሚቆጠር ዶላር ወረርሽኙን ለመቋቋም በሚል ለአስቸኳይ ግዢዎችና ግልጽ ላልሆኑ ወጪዎች ታቅደዋል። ነገር ግን ይኸው ቀውስ በሥልጣን ላይ ያሉትን ተጠያቂ ለማድረግ አዲስ መንገድ ሰጥቷል። ዘጋቢዎችም የመንግሥትን ወጪዎች መመልከት፣ አዳዲስ ምርት አቅራቢዎችን መለየት፣ ምንጫቸውንና ዋጋቸውን መመልከት አለባቸው።
የተለዩ ምልክቶችን መፈለግ አለብን። እነዚህም ለምሳሌ የሕክምና ምርቶች ግብይት ውስጥ ገብተው የማያውቁ ኩባንያዎች፣ ገለል ባለ መዋቅር የተያዙ ኩባንያዎች፣ ከምሁራን ጋር ባላቸው ግንኙነት የተመረጡ ተጫራቾች፣ በቀደሙ ዓመታት ምንም ያላተረፉ ወይም ጥቂት ያተረፉ ኩባንያዎችና የመሳሰሉት ናቸው። ከመንግሥት መረጃ ማግኘት ከባድ መሆኑ እንዳለ ሆኖ፣ ከተወዳዳሪዎችና ቸል ከተባሉት ጋር ማውራት ለምርመራችን የትኩረት አቅጫ ለማግኘት ይረዳናል። ነገር ግን ቀውሱ ቢያቆም እንኳ ሥራችን አያቆምም። በቀጣይ ዓመት የሂሳብ ቋቶች ሲሞሉ፣ ያኔ ያለአግባብ አትራፊነትን በሚገባ መረዳት እንችላለን።
ማላቺ ብሮውኒ
በኒውዮርክ ታይምስ የምስል ምርመራ ከፍተኛ ፕሮድዩሰር
ብሮውኒ እና የእርሱ ቡድን የተለመደውን አዘጋገብ ከዘመናዊ ዲጂታል ወንጀል ምርመራ ጋር በማስተሳሰር፣ ቀዳሚ ሆነዋል። ይህም ከቪድዮዎች፣ ከፎቶ እንዲሁም የድምጽ ቅጂዎች መረጃ በመሰብሰብ፣ ከሳተላይት የተገኙ ምስሎችን መተንተን እና ወንጀል የተፈጸመባቸውን ስፍራዎች በ3-ዲ ዳግም መገንባትን ያካትታል።
የኮሮና ቫይረስ ተጽእኖ ዓለምን ያዳረሰ ነው። ከዛም ደግሞ የአካልና ማኅበራዊ ርቀት አስፈላጊ በሆነበት ጊዜ፣ ሰዎች ግንኙነታቸው በቴክኖሎጂ እና ማኅበራዊ ሚድያ ሆነ። እናም ችግሩን ጠቅላላ ሕዝብ ሊሰማው እንደቻለ ሁሉ፣ በየእለት ኑሮ ላይ በጉልህ እያየነው ነው። ከእነዚህም ድንበሮች መዘጋታቸውን ተከትሎ የታዩ ምስቅልቅል ያሉ ትዕይንቶች፣ ደማቅ የነበሩ ከተሞች ሰዎችን አጥተው ጭር ማለታቸው፣ በሆስፒታል እና ለይቶ ማቆያ ውስጥ ያለውን ፈታኝ ሁኔታ የሚያሳዩን የጤና ባለሞያዎች፣ እንዲሁም እየሠሩ ያሉት ራስን ለመከላከል በቤት ውስጥ የሚሠራ መከላከያ፣ ሰዎች ግንባር ላይ ሆነው ለሚዋጉ ሰዎች በበረንዳና ከቤታቸው ሆነው በማጨብጨብ ያሳዩት አንድነትና ኅብረት ተጠቃሽ ናቸው። በተጨማሪም ማኅበራዊ ሚድያና ሌሎች የኦንላይን አውዶች፣ በወረርሽኙ የመጀመሪያ ወቅት፣ መንግሥት እንዳይገለጽ ሲከላከል በነበረው ወረርሽኙ ዙሪያ ቻይናውያን መረጃዎችን እንዲያቆዩና እንዲያጋሩ አስችለዋል።
የሳተላይት ምስሎችና የቁጥር መረጃዎች የኮሮና ቫይረስ ተጽእኖዎችን ለመመልከትና ለመከታተል ያስችሉናል። የእገሌ ተብለው ያልተለዩ ሞባይል ስልኮችን በምሥል በመከታተል፣ የትኞቹ አካባቢዎች የአካላዊ ርቀት ውጤታማ መከላከያ መንገድ እንደሆነ ማየት ተችሏል። የአውሮፕላን መከታተያዎችና የተጓዦች መረጃዎች በርቀት ጭምር የሰዎች እንቅስቃሴ መቀነሱን ያሳያሉ። ሳይንሳዊ የሆኑ ተቋማትም የሕዝብ ቁጥር መቀነስን ለክተዋ እንዲሁም ተመልክተዋል። የሳተላይት ምስል እና የመርከብ መከታተያ መሣሪያዎች፣ ምን ያህሉ የሰሜን ኮርያ የጦር መርከቦች፣ በቻይና ዙሪያ ከተንቀሳቀሱ በኋላ፣ ወደመነሻቸው እንደተመለሱና፣ ይህም በምጣኔ ሀብት ላይ ስላለው ተጽእኖ ለማሳየት ረድተውናል።
እነዚህና ሌሎች በርካታ ማሳያዎች እንዲሁም መረጃዎች አሁን እየሆነ ያለውን ለማስረዳት አቅም አላቸው። በኮቪድ 19 ወረርሽኝ ስርጭትን ለመቆጣጠር የወጡ የተለያዩ ፖሊሲዎችን ውጤታማነት በጥልቀት ለመተንተን ይረዳሉ። አንዳንዴም እንደአየር ንብረት በትዕግስትና በሂደት የውድመት መጠኑን ለመገምገም ያግዛሉ። ከእነዚህ ቀውሶች ውስጥስ የፈጠራ ሥራዎች ሊወጡ እንደሚችሉ ማን ያውቃል!
ኤሊዮት ሂጂንስ
በቤሊንግካት ዋና ዳይሬክተር
ቤሊንግካትን በዓለማችን ቀዳሚ ከሆኑ የግልጽ ምንጭ ምርመራ ማእከላት መካከል አንዱ እንዲሆን ያስቻለ ሰው ነው፣ ሂጂንስ። ቡድኑ በ20 አገራት በነበረው አስተዋጽኦና ድርሻ፣ በሜክሲኮ የአደገኛ እጽ አዘዋዋሪዎችን፣ የሶርያ የጦርነት ወንጀሎችን እንዲሁም ሩስያ የመታችውን የ MH17 አውሮፕላን በሚመለከት አጋልጧል።
አንድ የታዘብኩት ነገር፣ ሰዎች በኮሮና ቫይረስ ዘገባዎች ዙሪያ፣ ሚድያን ጨምሮ ከመንግሥት ባለሥልጣናትና ከገዛ የቅርብ ጓደኛና ቤተሰባቸው ከሚያዩዋቸው ብዙና የተለያዩ ሐሳቦች የተነሳ፣ የበለጠ እውነታውን የማጣራት ፍላጎታቸው ጨምሯል። በጥንቃቄ የተሞላ እውነታን የማጣራት ሥራና ማረጋገጫ ማቅረብ ጠቃሚ ነው። ነገር ግን አድማጭና አንባቢን ስለምርመራው ደረጃ በደረዳ እያንዳንዱን ሂደት በማስቃኘት፣ እንዲሳተፉ ማድረግ ይቻላል።
በቅርቡ በትዊተር ገጽ ላይ፣ በብዙዎች የሚታወቁ አንዳንድ ፎቶግራፎችን ለማረጋገጥ ከጀመርኩት ሂደት ጋር በተያያዘ ፖስት አደረኩኝ። የተለያዩ መሣሪያዎችንና ዘዴዎችን ለአዳዲስ አድማጭና ተመልካቾች አብራራሁ። ይህን ተከትሎም አንዳንዶች ተቀላቅለው ምስሎቹን በማጣራትና በማረጋገጥ ተሳተፉ። ብዙዎች ቤት እንዲቀመጡ ግድ በተባሉበት ጊዜ፣ ይህ ሰዎች በኦንላይን ቀጥታ የምርመራ ሥራ ገለጻዎች ላይ እንዲሳተፉ ጥሩ እድል የከፈተ ነበር። ተሳትፎው ለትልቅና በጣም ወሳኝ ለሆነ መግለጫ ላይሆን ይቸላል። ብቻ በምርመራ ሥራ ጉዞአችሁ ሰዎችን አስከትላችሁ ተጓዙ።
ፒተር ክሌን
የግሎባል ሪፖርቲንግ ማእከል መሥራችና ዋና ዳይሬክተር
ክሌን ለትርፍ ያልተቋቋመውን ይህን ዓለማቀፍ የዘገባ ማእከል በቢሪቲሽ ኮሎምቢያ ዩኒቨርሲቲ የመሠረተው፣ ዓለማቀፍ ጋዜጠኝነት እንዴት ይተግበር የሚለው ላይ አዲስ ነገር ለመጨመር ነው። በመድኃኒት አቅርቦት እና ወረርሽኙ ዙሪያ የምርመራ ሥራዎችን ከፐብሊክ ብሮድካስት ሰርቪስ እና አሶሽዬትድ ፕሬስ ጋር በተመባበር እየመራ ይገኛል።
በዓለም ዙሪያ ጋዜጠኝነት ከጤና ባለሞያዎች፣ የመንግሥት ባለሥልጣናት፣ ምግብ አቅራቢና ሌሎች ማኅበረሰብ እንዲንቀሳቀስ ወሳኝ ከሆኑ አካላት በተጓዳኝ፣ ‹ጠቃሚ አገልግሎት› እንደሆነ ታምኗል። ይህንን ድርሻ በቁምነገር በመያዝ ወደ ተባለው ደረጃ ከፍ ማለት አለብን። ይህ የእኛን ተዓማኒነት ሲፈታተን የቆየውን ሐሰተኛ ዜና ለመጋፋት ያለን እድል ነው። እውነት ላይ መሠረት ያደረገ ጋዜጠኝነት እንደዚህ ጊዜ ጠቃሚ ሆኖ አያውቅም፣ ስለዚህ እውነታዎቹን በትክክል እወቁ። እናም ለሕዝብ የምትልኩትን መልዕክት በጥንቃቄ አስቡ።
ከወረርሽኙ የመነጨው አንድ ትልቅ ጉዳይ፣ የሕክምና ግብዓት አቅርቦት ሰንሰለቱ እንዲህ ላለ ቀውስ እንዳልተዘጋጀ በግልጽ የሚያሳይ ነበር። በርካታ የኅብረተሰብ ጤና ባለሞያዎች ዓለማቀፍ ወረርሽኝ እንደሚከሰትና ስርዓቱን ያጨናንቀዋል እያሉ ለዓመታት ሲያስጠነቅቁ፣ ለምን ነበር ያልተዘጋጀነው?
በሕክምና ግብዓት አቅርቦቶች እያተረፈ ያለው ማን ነው? ይህ አካል የተፈላጊ የሕክምና ግብዓቶችን ስርጭት በማገዝም ሆነ ወደኋላ በማስቀረት ሚናው ምን ነበር? እየጨመረ በመጣ የአእምሮአዊ ንብረት ላይ ባተኮረ ኢንዱስትሪ፣ የአእምሮአዊ ንብረት ድርሻ ምንድን ነው? የሕክምና ግብዓት አቅርቦት ሰንሰለቱ አፈጣጠር ምን ያለ ቢሆን ነው፣ እንዲህ ላሉ በፍላጎት ላይ ለሚፈጠሩ ድንገተኛ ለውጦች መልስ እንዳይሰጥ ያደረገው?
ወንጀለኞች በተለያዩ አሠራሮች ውስጥ ያሉ ክፍተቶችን ያያሉ። ይህ ቀውስ ደግሞ ተጋላጭ መሆናችንን ያመላከተ ነው። አሁን ላይ ያለው የነፍስ ማዳኛ መሣሪያ መሠረታዊ ፍላጊት፣ አስቀድሞ የነበረውን የመንግሥትና የንግድ ላይ ሙስና ያባብሰዋል። እኔ በዓለም ዙሪያ ላሉ ጋዜጠኖች የምመክረው፣ የበፊት ዘገባዎቻቸውን እንዲከተሉና አስቀድሞ በየስርቻው የተደበቁትን እንዲያዩ ነው። በቀደመው ጊዜ በተከሰተ አሳፋሪ ተግባር ውስጥ የተሳተፉ ሙሰኛ ባለሥልጣናት ወይም የንግድ ተቋማት ካሉ፣ አሁን ያላቸው ድርሻ ምንድን ነው? እንደ ኮቪድ 19 ያለ ቀውስ፣ የነበረውን የተዛባ አሠራር ሊያባብሰው ይችላል።
ድምጽ ያላቸውና ሀብታም አገራት ትኩረቱንም ቁሰቁሱንም የማግኘት አዝማሚያቸው ከፍተኛ ነበር። ዝቅተኛ አቅም እንዲሁም ሀብት ያላቸው አገራትስ ቀውሱን እንዴት አየተቋቋሙት ነው? የዓለም አገራት መሪዎችስ ይህን የተዛባ አሠራር ለማስተካከል ምን እየሠሩ ነው?
ሆኖም፣ የዓለማችን የሕክምና መሣሪያዎች የሚመረትባቸው አገራት ጥቅም ሊያገኙ ይችላሉ። በተጨማሪም ለውጪ ገበያ የታሰቡ ምርቶችን ይዘው በማቆየት፣ በዚህ ቀውስ ጊዜ በአገራቸው ሊጠቀሙባቸው ይችላሉ። በዚህም ለምርመራ ምቹ የሆኑ ብዙ አንድምታዎች አሉ።
ጂንክዩንግ ብዩን
በደቡብ ኮርያ በሲሳኢን መሪ የምርመራ ዘጋቢ
ብዩን በኮርያ ተጠቃሽ ከሆነው ሲሳኢን ከተባለ ሳምንታዊ ዜና መጽሔት ጋር ትሠራለች። በአገሯም የኮሮና ቫይረስ ቀውሶችን በመዘገብ ግንባር ቀደም ከሚገኙት ጋር ተሰልፋለች።
ኮቪድ 19 እንዴት እና ለምን ተሰራጨ የሚለው በእርግጥ ጠቃሚ ጥያቄ ነው። ነገር ግን የቫይረሱ የስርጭት ፍጥነት ጋዜጠኞች በዚህ ‹ለምን› እና ‹እንዴት› የሚል ጥያቄ ላይ እንዲቆዩ አያደርጋቸውም። የምርመራ ጋዜጠኞች ምክንያቱን ከመተንተን ይልቅ ወደፊትም በሚያመላክቱ ጥያቄዎች ላይ ማተኮር አለባቸው። እርግጥ ነው፣ የምርመራ ጋዜጠኞች የወደፊቱን አዋቂም ሆነ ትንቢት ተናጋሪ አይደሉም። ያም ሆኖ ወደፈት ለማየትና ለመተንበይ ጥረት ማድረግ አለብን።
ወደፊት በምንመለከት ጊዜ፣ እንደ መነሻ ልናየው የሚገባው ሌሎች አገራት በወረርሽኙ ስርጭት የገጠማቸውን ፈተና ነው። ለእኛ እንደመነሻ ልንወስድ የምንችለውና፣ ደቡብ ኮርያ የነበራትን ያህል ከፍተኛ ስርጭት የነበራት ብቸኛዋ አገር ቻይና ነበረች። ነገር ግን ቻይና የወሰደቻቸው እርምጃዎች፣ ማለትም እንደ የከተሞች መዘጋጋት፣ የፕሬስ ነጻነት መፈረካከስ እንዲሁም የእንቅስቃሴ ገደብ፣ እንደ አንድ ዴሞክራሲያዊ አገር፣ ለደቡብ ኮርያ የቀረቡ አማራጮች አልነበሩም።
በቻይና የሚወጣው የኮቪድ 19 መረጃውን ግልጽና ነጻ ነው ብሎ ማመንም ከባድ ነበር። ቢሆንም፣ ቻይና በስኬቶቿ መካከል የተጋፈጠችውን ፈተ በመንግሥት የተያዙ መገናኛ ብዙኀን ከሚያወጧቸውን ታሪኮች በመነሳት በተወሰነ መልኩ ማግኘት እንችል ነበር። ነገር ግን ለዚህ ወረርሽኝ ሽፋን በመስጠት፣ የሰዎች ሕይወት ከአንዱ አገር ወደ ሌላው አገር የተለያየ እንዳልነበር ተረድቻለሁ። የሚገጥሙን ፈተናዎችም በጣም ተመሳሳይ ናቸው።
የምርመራ ሽፋን እያንዳንዱ አገር በኮቪድ 19 የወሰደውን እርምጃ የሚያነጻጽር ትንታኔ ማካተት አለበት። አለበለዚያ ለመሥራት ቀላል አይሆንም። አገራት የሚጋፈጧቸው ፖለቲካዊ፣ ባህላዊ እንዲሁም ኢኮኖሚያዊ ፈተናዎች የተለያዩ ናቸው። ስለዚህ ተመሳሳይ ሥልት የተለያየ ውጤት ሊያመጣ ይችላል። በሆኑ የተወሰኑ አገራት ያሉ ጋዜጠኖች እንዲህ ያለውን ኹኔታ ሊረዱ እንደሚችሉ የታወቀ ቢሆንም፣ አንዳንድ አገራት ያሉ ጋዜጠኞች ግን ይህን ላይረዱ ይችላሉና ፍርዳቸውን መሬት ላይ በማይገን ዘገባ ላይ መሠረት ሊያደርጉ ይችላሉ።
የምርመራ ጋዜጠኞች ለዓለምዐቀፍ ትብብር ትክክለኛ እድል አላቸው። ሲሳኢን፣ እኔ የምሠራበት የዜና መጽሔት፣ አነስተኛ ተቋም ሲሆን በአገር ውስጥ ጉዳዮች ላይ ነበር የበለጠ የምናተኩረው። ነገር ግን በዚህ ወረርሽኝ ሰሞን፣ ባህርማዶ የነበሩንን ዜና የሚያጠናቅሩ ተወካዮችን ተሻምተን ያዝን። እንዲሁም በሌላ አገራት ካሉ የጋዜጠኝነት የውይይት መድረኮች ላይ ሰዎችን በማነጋገር፣ ታሪኮችን መጠየቅና ሰዎች በጽሑፍ አስታዋጽኦ እንደሚያደርጉም መጠየቅ ጀመርን። የዓለም ዐቀፍ የሕክምና ጥናታዊ መጽሔቶችም አበጥረን ከመመልከታችን በተጓዳኝ፣ የኅብረተሰብ ጤና ላይ ለሚሠሩ ባለሞያዎች ጥያቄዎችን ላክን።
እንደ ኮቪድ 19 ያለ ወረርሽኝን በምንጋፈጥ ጊዜ፣ በመንግሥታት፣ በሕክምና ባለሞያዎች እንዲሁም በመገናኛ ብዙኀን መካከል ምን ያህል ዓለማቀፍ ትብብር እንደሚያስፈልግ፣ ምን ዓይነት ትብብር እንደሚያስፈልግ፣ የተለየ የመተባበሪያ መንገድ እንዲሁም ምርጥ የተባሉ ልምዶችን መመልከት አለብን። ዓለማቀፍ ኔትወርክ ያላቸው የምርመራ ጋዜጠኞች ያንን ድርሻ ሊወጡ ይችላሉ።
ፋቢዮላ ቶሬስ
የሳሉድ ኮን ሉፓ መሥራች
ቶሬስ መቀመጫዋን በሊማ ያደረገች፣ የሳሉድ ኮን ሉፓ (ጤና በአጉሊ መነጽር) የተባለ በላቲን አሜሪካ የኅበረተሰብ ጤና እና ጋዜጠኝነትን በማስተሳሰር የሚሠራ የዲጂታል አውድ መሥራችና ዳይሬክተር ናት። በተጨማሪም የምርመራ ሳይት ተብሎ የሚታወቀው የ‹Ojo Público› መሥራች ናት።
ወረርሽኙን ለመቋቋም በሚደረግ ጥረት፣ በላቲን አሜሪካ የሚገኙ በርካታ አገራት የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ አውጀዋል። እነዚህ እርምጃዎች፣ የሕዝብ ገንዘብ ከተለመደው መንገድ ውጪ በአዲስ ሕግጋትና መመሪያዎች ወጪ ማድረግን ያካትታሉ። እንዲሁም የድንበር መዘጋት እና የተለያዩ ሕዝብን በግድ እንዳይንቀሳቀስ ለማድረግ ዲዛይን የተደረጉ የሲቪል መብቶችና የትራንስፖርት አገልግሎት እገዳዎችን ይጨምራል።
ይህ ለምርመራ ጋዜጠኝነት ፈታኝና የተወሳሰበ ጊዜ ነው። ከመቼውም ጊዜ በላይ አሁን የዓለም የኅብረተሰብ ጤና በትኩረት ሊታይ ይገባል የሚለውን ማሳየት እንችላለን ብዬም አምናለሁ። የኅብረሰተብ ጤና በተለያዩ ማኅበራዊ ዘርፎች ውስጥ የአጀንዳቸው ክፍል እንዲሁም ከኢኮኖሚና አገር ውስጥ አልፎም ዓለማቀፍ ፖለቲካ ጋር በከፍተኛ ሁኔታ የተሳሰረ ነው። የኅብረሰተብ ጤና ጉዳይ ቋሚ የውይይት ርዕስ መሆን ይገባዋል። ስለጤና የምናስበው ስንታመምና ወረርሽኝ ሲመጣ ከሆነ፣ በጣም አርፍደናል።
በመጀመሪያ እለታዊ የዘገባ ሽፋን ስንሰጥ፣ ራሳችንን መጠየቅ ያለብን ነገር አለ። ይህም አሁን ላይ ለአድማጭ፣ አንባቢና ተመልካቼ ማብራራት ያለብኝ ጠቃሚው ነገር ምንድን ነው? የሚለው ነው። መርሳት የሌለብንም ጋዜጠኝነት የሕዝብ አገልግሎት መሆኑንና፣ ይህም በተለይ የበለጠ ተጋላጭ ለሆኑና ከፖለቲካና የተቋማት ብዝበዛ ጉዳት የደረሰባቸውን ሰዎች ነው።
ኹለተኛ ራሳችንን መጠየቅ ያለብን፣ በዚህ ወረርሽኝ ስጋት ላይ ያለው ምንድን ነው የሚለውን ነው። ማን ነው ከዚህ ዓለማቀፍ ቀውስ እየተጠቀመ ያለው? የመድኃኒት ኮርፖሬሽኖች፣ የባዮቴክ ኩባንያዎች እና ሌሎች የጤና መጠበቂያ ግብዓቶችን የሚያመርቱ አስቀድሞ ከሚደረግባቸው በላይ ጠንከር ያለ ምርመራ ያስፈልጋቸዋል። ብዙ ጊዜ፣ ንግድ እና የአእምሮአዊ ንብረትን መብትን የሚመሩ ሕጎች፣ ከኅብረተሰብ ጤና እና ሰብአዊ መብት ጥቅም አንጻር በተቃራኒው የሚሄዱ ናቸው።
ይህ ቫይረስ ዓለምን ወደ ለየለት መዘጋጋት እንዲያቀና ግድ ብሏል። እነዚህ ኹነቶች ደግሞ በፊት ከነበረው የበለጠ ድህነት እና የእኩልነት እጦት እየፈጠሩ ነው። ስለዚህም የወረርሽኙን ኢኮኖሚያዊና ማኅበራዊ ተጽእኖዎች መመርመር ወሳኝ ነው።
ይህ ወረርሽኝ በተለያዩ ጉዳዮች ላይ የተሻለ ትብብር ያለበት የምርመራ ጋዜጠኝነት እንደሚያስፈልገን አሳይቶናል። በሳሊድ ኮን ዱፓ፣ መረጃዎችን ግልጽ ለማድረግና የተጣሩ መረጃዎችን ብቻ ይፋ ለማድረግ እንዲሁም አግባብ ያልሆነ የሥልጣን አጠቃቀምን ለመዋጋት እንዲረዳ፣ የምርመራ ዘገባ ፕሮጀክቶችን በላቲን አሜሪካ ዙሪያ ከሚገኙ ጋዜጠኞች ጋር በጋራ እየሠራን ነበር።
ማርታ ሜንዶዛ
ናሽናል ፀሐፊ፣ በአሶሽዬትድ ፕሬስ
መቀመጫዋን ሲልከን ቫሊ ያደረገችው ሜንዶዛ፣ የኹለት ጊዜ የፑሊተዘር አሸናፊ ናት። አሸናፊ ያደረጋትም በታይ የባህር ምግብ ዘርፍ የተሠራመሩ 2000 ሰዎችን ከባርነት በማላቀቋ እንዲሁም ‹ No Gun Ri› የኮርያ ጦርነት ጭፍጨፋዎችን በማጋለጧ ነው።
እኔ ለሪፖርተሮች የምሰጠው ጠቅለል ያለ ምክር፣ ከቻላችሁ ቡድን ፍጠሩ የሚል ነው። አብራችሁ የምትሠሯቸው የቅርብ የሥራ ባልደረቦች በዚህ አስጨናቂ ጊዜ አብረዋችሁ ሲኖሩ፣ በአንድ ጎን ሥራችሁን ከፍ ሲያደርግ፣ በሌላ ወገን በዚህ አስጨናቂ ጊዜ በየእለቱ ከሰዎች ጋር በሚኖራችሁ ተግባቦት ውስጥ ቀልድና ጨዋታን ያመጣል።
ድምጽ ለሌላቸው ድምጽ መሆን ደግሞ የበለጠ ወሳኝ ነው። ቤት አልባ፣ በእስር ያሉ እና የተገለሉ ሕዝቦች ሊደረሱ ይገባል። የመፈለጊያ መሣረያን በሚመለከት፣ በበኩሌ እንደ Import Genius, Panjiva, USASpending, trac.syr.edu, MarineTraffic, PACER እና ሌሎችን ስጠቀም ነበር።
የአቅርቦት ትስስርን መተንተንን በሚመለከት፣ ግነቱን ትታችሁ ያገኛችሁትን መረጃን ተጠቀሙ። ለመነሻ የተናገራችኋቸው ታሪኮች አንድ ታሪክ እንደሆኑ ይቆዩ፣ ማጠቃለያችሁን በሌላ በምንም ሳይሆን በተገኙ የቁጥር መረጃዎች ላይ አድርጉ። ይህ ዓለማቀፍ ታሪክ ነው፣ ስለዚህ ያንን ወደ ራሳችሁ አቅርቡና ተላመዱት። ነገር ግን ትልቁን አውድ አትዘንጉ። ጓደኞቼ፣ እንደ ሁልጊዜው፣ ለመረጃ ነጻነት እንቅስቃሴ እናመልክት።
ናታሊያ አንቴሌቫ
የኮዳ ስቶሪ ዋና አዘጋጅ
ቀድሞ የቢቢሲ ኮረስፖንደንት የነበረችው አንቴላቫ፣ የኮዳ ስቶሪ መሥራች ናት። ይህም ቀዳሚና ለትርፍ ያልተቋቋመ እንደ የሳይንስ ጦርነት፣ የተሳሳተ መረጃ፣ የግብረሶዶማውያን ስጋት እንዲሁም ስደት ያሉ የተለያዩ ጉዳዮች ዙሪያ በጥልቀት የሚመለከት ነው።
እኔ በኮሮና ቫይረስ ዙሪያ የምርመራ ዘገባ ለሚሠሩ ጋዜጠኞች የምሰጠው ምክር፣ ጉዳዮን እንደማንኛውም የምርመራ ዘገባ እንዲመለከቱት ነው። ብሩን መከተልና የሰዎችን ታሪክ መንገር። የተሳሳተ መረጃ ማቀበል ተጽእኖ ያደርጋል፣ ምክንያቱም ጉዳዮ ማኅበረሰቡን እየቀየረው ነው። እንደማንኛውም ቀወስ፣ ተጠቂዎችና በአንጻሩ ወንጀለኞች አሉ። የእኛ ሥራ እነርሱን መፈለግ ነው። የትኛው ነው የበለጠ ትንታኔ የሚፈልገው? ኳረንቲን የአእምሮ ጤናችን ላይ ምን እያደረሰ ነው፣ ኮቪድ 19ስ በብቻነት ላይ ምን እያደረገ ነው የሚለውም እንደዛው።
ይንግ ቻን
በሆንግ ኮንግ ዩኒቨርሲቲ ፕሮፌሰር
ጋዜጠኛና መምህር ይንግ ቻን፣ በሆንግ ኮንግ ዩኒቨርሲቲ የጋዜጠኝነት እና የሚደያ ጥናት ማእከል መሥራች ዳይሬክተር ናት። እየጠፉ ባሉ ዝርያዎች፣ የሰዎች ሕገወጥ ዝውውር እንዲሁም የተደራጁ ወንጀሎችን የተመለከቱ የተደነቁ ምርመራዎችን መርታለች።
ከጋዜጠኞች ለመጀመር፣ ሪፖርተሮች የቀደመውን ብሂል ‹ገንዘቡን ተከተል› የሚለውን መከተል አለባቸው። ከወረርሽኙ የሕይወትና የሞት ጉዳዮች በስተጀርባ፣ ያለውን የተቋማት ሚና እና የተለየ ፍላጎት በሚመለከት በጥልቀት መርምሩ። ለምሳሌ፣ የምርመራ እና የሕክምና ግብዓት አቅርቦት እጥረት በስተጀርባ ያለው የተቋማት ፍላጎት ምንድን ነው? በአሜሪካ እንዲሁም በዓለም ዐቀፍ ደረጃ ብዙ ሙከራዎች ይደረጋሉ፣ የትኞቹ የግል ኩባንያዎችና አምራቾች ናቸው ይህን ሙከራ እያደረጉ ያሉት? እነዚህን ቴስቶች ክፍ ለማድረግ እንዳይቻል መሰናክል የሆኑት ምንድን ናቸው?
እንዲሁም የአፍና አፍንጫ መሸፈኛ ጭንብል ጉዳይም አለ። በዓለማቀፍ የአቅርቦት ትስስር፣ የግል፣ የደላላና የተቋማት ፍላጎት ያለው ድርሻ ላይ ያለቀለት እቅድ ያስፈልገናል። ሮይተርስ ይህን በሚመለከት ምርጥ ዘገባ የሠራ ሲሆን፣ ኒውዮርክ ታይምስም በቻይና ስላለው አቅርቦት ዘግቧል። ነገር ግን ይህ የታሪኩ አካል ብቻ ነው።
የመከላከያ ቁሳቁሶችን በሚመለከት፣ የአሜሪካ መገናኛ ብዙኀን ስለመጀመሪያው በመጋቢት መጨረሻ አካባቢ ከቻይና በአየር ላይ ስለተጠለፈው ምርት ዘግቧል። ቀጥሎ በነበረ መግለጫ፣ ምርቶቹ ወደ ግል ገበያ እንደተላኩ አንድ የአሜሪካ ባለሥልጣን ተናገሩ። ‹ጤናማ ያልሆኑ ባህሪዎች ነበሩ› ሲሉም አምነዋል። እንዲህ ያሉ ባህሪዎች ምንድን ናቸው? ጋዜጠኞች በየእለት ለሚወጡ ለውጦች ምላሽ ሲሰጡ ቆይተዋል። ነጥቦችን ማገናኘት እና ግልጽ የሆነውን የስርዓቱን ውድቀት መመርመር አለብን።
ሱዛን ኮምሬ
በደቡብ አፍሪካ በአማቡሁንጋኔ (AmaBhungane) የምርመራ ጋዜጠኛ
ኮምሬ ‹amaBhungane› በተባለ በደቡብ አፍሪካ በሚገኝ ለትርፍ ያልተቋቋመ የምርመራ ዜና ክፍል ውስጥ ትሠራለች። በቡድኑ የጉብታሊክ ፕሮጀክት ውስጥ ትልቅ ድርሻ ነበራት። በዚህም በደቡብ አፍሪካ በዘመኑ ከፍተኛ የተባለውን ሙስና የተጋለጠ ሲሆን፣ በሳንላም የአፍሪካ የፋይናንስ ጋዜጠኛ ተብላም ተሰይማለች።
የድንገተኛ ጊዜ ግዢዎች፣ ለሙስና፣ ያለአግባብ ለሚያተርፉና ብዝበዛ ለሚያደርጉ በር ከፋች ናቸው። ስለዚህ በበኩሌ ትኩረቴን የማደርገው በዚህ ወቅት በሚደረጉ ድንገተኛ ውሎችና የውል መራዘሞች ነው። በደቡብ አፍሪካ፣ በዋናው የግዢ ቢሮ፣ የውል መራዘሞችና መቋረጦችን በሚመለከት በየሩብ ዓመቱ ያወጣል (እዚህ ላይ ማየት ይቻላል)። ነገር ግን ይህን መረጃ ለማግኘት ከፍተኛ መዘግየት አለ። ስለዚህ ፈጣን ምላሽ ለማግኘት ከውስጥ አዋቂዎች የሚገኙ ጠቃሚ ነጥቦችን ላይ መሠረት ማድረግ አለባችሁ።
በኮሮና ቫይረስ ምክንያት የጎንዮሽ ሆኖ የሚወጣ ለምሳሌ የአካባበቢ ደኅንነት መመሪያ፣ በዚህ ወቅት ለማየት የምንጠብቀው አይደለም። የሕግ ፊርም የሆነው ዌበር ዌንትዜል፣ አንድ ማስታወሻ ነጥብ አውጥቶ ነበር። ከኹለት ሳምንት በፊት በወጣው በዚህ ማስታወሻ፣ በድንገተኛ ክስተቶች የብሔራዊ የአካባቢ አመራር እንዴት እንደሚቀየር ያመላከተ ነበር። ይህም አሁን ገብተን ልንሳተፍበት ያሰብነው ነው። ስለዚህ በአካባቢያዊ ስጋቶች ዙሪያ፣ በኮቪድ 19 ሥም ማረጋገጫ የተሰጣቸውን እከታተላሁ። ነገር ግን አፈጻጸሙ ሁሉ በወረርሽኙ ተጠምዶ ባለበት ጊዜ፣ ሌላስ ምን እየተፈጠረ ነው የሚለውንም ማየት እንደዛው።
ሰይድ ናዛካት
በሕንድ የዳታሊድስ መሥራችና ዋና አዘጋጅ
ናዛካት የመረጃ ጋዜጠኝነት አነሳሽ የሆነውን ‹ዳታ ሊድስ› ያስተዳድራል። ይህም ሥልጠና የሚሰጥና በሕንድ የመጀመሪያውን የቁጥር መረጃ ላይ መሠረት ያደረገ የጤና ጉዳዮች ላይ ዘገባ የሚሠራ ድረገጽንም ይመራል። የ‹ዘ ዊክ› ተወካይ እንደመሆኑም፣ በህንድ ‹prestigious Ramnath Goenk› የተባለ የጋዜጠኝነት ልኅቀት ሽልማት አሸናፊ ሆኗል።
እለታዊ ዜናዎች ያለማቋረጥ እየፈሰሱ ባሉበት በዚህ ጊዜ፣ ጋዜጠኞች በብዙ ግፊቶች መካከል ናቸው። ለምርመራ ጋዜጠኞች ግን ወሳኝ ነገር፣ ሐሳባቸውን መሰብሰባቸው ነው። በእለታዊ ክዋኔዎችና መግለጫዎች አትዘናጉ። በጥልቀት ቆፍሩ፣ መርምሩ።
አሁን ላይ ብዙ መረጃዎችን ማግኘት ይቻላል። ያ መረጃ ስለተከሰተው ቀውስ ምን ይነግረናል? የሕዝብ ሪከርዶች፣ ሰነዶች፣ የመንግሥት የግዢ ትዕዛዞች እና የሕክምና ግብዓት ምርት አቅርቦትን በሚመለከት የኦዲት ሪፖርቶች ምን ይነግሩናል? የባለሥልጣናት ቸልተኝነት የታዩባቸው ጉዳዮች አሉ?
የምርመራ ጋዜጠኝነት የሚጀምረው ታድያ ጥያቄዎችን በመጠየቅና ለጥያቄዎቹ መልስ የሚሰጡ መላሾችን ከማግኘት ነው። ወደ ቱሎች የመጣን እንደሆነ፣ የተለያዩ እንደ InVID, YouTube, DataViewer, Yandex, CrowdTangle ያሉ ኦንላይን መተግበሪያዎችን በመጠቀም የምናገኛቸው ነገሮች ሁሉ እውነትን ለማጣራት ወሳኝ ናቸው። በተጨማሪም ሪቨርስ የምስል ፍለጋ እንዲሁም የሚያሳስቱና ብዙዎች የተቀባበሏቸውን መረጃዎች ለመጣራት የሚያገለግሉ የድምጽ ማረጋገጫ መተግበሪያዎች በዚሁ ይካተታሉ። ሁሌም ማስታወስ ያለብን፣ ያለ በቂ መረጃ፣ እውነት አይኖረንም።
አንዱና ዋናው ጋዜጠኞች ትኩረት ሊሰጡት የሚገባ ጉዳይ፣ የዓለማቀፍ የዱር እንስሳት ንግድን ነው። ኮቪድ 19 እንዲሁም ብዙ መነሻቸው ከዱር የሆነ በሽታዎች፣ በዚህ የተከሰቱ እንደመሆናቸው ማለት ነው። ባለፉት ዓመታት፣ የዱር እንስሳት ንግድ መጠን፣ በሕጋዊ መንገድ ጭምር የሚደረገው፣ ጨምሯል። በአንጻሩ መጠኑ ምን ያህል ነው እንዲሁም በሰዎች ጤና ላይ ምን ዓይነት ተጽእኖ ያደርጋል የሚለውን በሚመለከት ግልጽ የሆነ ምስል የለንም።
ሙሲኪሉ ማጅድ
የናይጄሪያ ፕሪምየም ታይምስ ዋና አዘጋጅ
በናይጄሪያ የምርመራ ጋዜጠኞች ቀዳሚ ከሚባሉት ውስጥ የሚገኘው ሞጅግ፣ በሙስና፣ ሰብአዊ መብት እንዲሁም የሰዎች ሕገወጥ ዝውውር ዘገባዎችን ሠርቷል። ካገኛቸው ሽልማቶች መካከል፣ የግሎባል ሻይኒንግ ላይት ሽልማት፣ የዎሌ ሶዪንካ የምርመራ ዘገባ ሽልማት የመረጋ ጋዜጠኝነት ሽልማት ተጠቃሽ ናቸው።
ይህ ጊዜ ዘጋዎች ወረርሽኙን ለመታገል በሚል በየአገራቸው እየታፈሰ የሚወጣውን በቢሊዮን የሚቆጠር ገንዘብ የሚከተሉበት ጊዜ ነው። በናይጀሪያ ለምሳሌ፣ አንድ የግል ዘርፍ ጥምረት 15 ቢሊዮን የናይጄሪያ ናራ (39 ሚሊዮን ዶላር የሚጠጋ) ለፌዴራል መንግሥት ድጋፍ አድርጓል። ይህም የአመራር ጥረትን ለማገዝና በቁሳቁስ የተሟሉ ለይቶ ማቆያዎችን ለመገንበት አልፎም በሽታውን ለመዋጋት የሚያስችሉ ጠቃሚ ቁሳቁሶችና መድኃኒቶችን ግዢ ለመፈጸም ነው። ብዙ በግብር የተገኘ ገንዘብ እየተሰበሰበና ወጪ እየተደረገ ነውና፣ አንዳንድ ባለሥልጣናት ራሳቸውን በሕገወጥ መንገድ ሀብታም ለማድረግ ሊያሴሩ ይችላሉ።
በአብዛኞቻችን አገር ይህ ሁኔታ ተመሳሳይ ነው ብዬ አምናለሁ። ዘጋቢዎችም በባለሥልጣናት የሚደረጉ ወጪዎችንና የግዢ ሂደቶችን መከታተል መቀጠል አለባቸው። እንዲህ ባለ የድንገተኛ አደጋ ወቅት፣ ባለሥልጣናት በአግባብ አለመምራት ወይም የሕዝብ ሀብትን ፈንዶችን ሙሉ በሙሉ የመስረቅ አዝማሚያ አላቸው። አንዳንድ አገራትም ፈንዶችን ለምርምር እና ክሊኒካል ሙከራዎችን ለማድረግ እያፈሰሱ ነው። እንዲህ ካሉ ወጪዎች ዓለም እየተረዳች ስላለችው የገንዘብ ዋጋ ለማወቅ እነዚህን ወጪዎች መከታተል ጥሩ ይሆናል። ወረርሽኙ በመጨረሻ የጥናትና ምርምር ሥራ ፈንድ ለሚያገኙ ብቻ አይደለ፣ ምንም ለማያበረክቱት ሰነፍ ፕሮፌሰሮች ባለጸጋ የሚያደርግ ሆኖ እርፍ እንዳይል፣ ዘጋቢዎች ማጣራት አለባቸው።
ዘጋቢዎች በዚህ ወቅት በዓለም ዙሪያ እየታየ ስላለው የሰብአዊ መብት ጥሰቶችም ትኩረት መስጠት አለባቸው። በብዙ አገራት የእንቅስቃሴ ገደብ የተጣለ ሰሆን፣ ባለሥልጣናት ፖሊስ፣ ወታደር ሌሎች የጥበቃ ኤጀንሲዎችን አሰማርተው የቤት ውስጥ መቀመጥ ፖሊሲዎችን ተፈጻሚ እያደረጉ ነው። ታድያ በአንድንድ አገራት ኤጀንሲዎች በከፍተኛ ሁኔታ ለማስከበር ቀናተኛ እየሆኑ፣ የዜጎችን መብት እየተጋፉ እንደሆነ የወጡ ዘገባዎች አሉ። ዘጋቢዎች እነዚህን ጥሰቶች የመሰነድ ኃላፊነት አለባቸው።
ራዋን ዴመን
የአረብ ሪፖርተሮች ምርመራ ጋዜጠኝነት (ARIJ) ዋና ዳይሬክተር፤
መቀመጫዋን ኦማን ያደረገችው ራዋን ዴመን፣ የአረብ ሪፖርተሮች ለምርመራ ጋዜጠኝነት (ARIJ)ን ትመራለች። ይህ ኤአርአይጄ በመካከለኛው ምሥራቅ የሚሠራ፣ ለትርፍ ያልተቋቋመ የምርመራ ዘገባ ማእከል ነው። ራዋን የፊልም ሠሪ ሆና ኹለት ዓመት የሠራች ሲሆን፣ በዚህም ለአልጀዚራ ሚድየ ኔትወርክና ለሌሎችም የ30 ሰዓታት ዘጋቢ ፊልሞችን ፕሮድዩስ እንዲሁም ዳይሬክት አድርጋለች።
ይህ ለ2020 ከፍተኛ የሚባል ታሪክ ሲሆን፣ ለቀጣይ ለሚመጡ በርካታ ዓመታትም እንዲያው ሆኖ የሚዘልቅ ነው። ይህ የጤና ወይም የሳይንስ ታሪክ ብቻ አይደለም። ይህ የማኅበረ-ፖለቲካ-ኢኮኖሚ ታሪክ፣ የሰብአዊ መብት እና የባህል ታሪክ ነው።
የመጀመሪያ ምክሬ፣ በአንድ ስፍር ስትገኙ ያን ታሪክ ሽፋን ለመስጠት ይሁን እንጂ ጤናችሁን አደጋ ላይ በመጣል ‹ታሪክ እንድትሆኑ› አይደለም። የኮቪድ 19 ዘገባዎች በሰፊው ተፈላጊ ስለሚሆኑ፣ የመረጃ ግልጽነት በጣም አስፈላጊ ነው። ጋዜጠኞች ተመሳሳይ ጉዳይ ዙሪያ ሽፋን እየሰጡ ከመሆኑ አንጻር፣ እንዲሁም አብዛኞቹ አገራቸውን ትተው መውጣት ስለማይችሉ፣ ድንር ለሚሻገር ትብብር ምርጥ የሚባል እድል ነው። በተመሳሳይ፣ የእናንተን ታሪክ ልዩ የሚያደርገው ምንድን ነው የሚለውን ራሳችሁን መጠየቅ ጠቃሚ ነው። ተለዋዋጭና በፍጥነት የሚቀያየር ሁኔታ እንደመሆኑ፣ ከተለመደው በሼልፎች ለረጅም ጊዜ መቆየት ከሚችለውና የረጅም ጊዜ የምርመራ ዘገባ ሥራ በተጓዳኝ በአጭር ሂደት የሚያልቁ ፈጣን ውጤት የሚያሳዩ የምርመራ ሥራዎች ሊያስፈልጉን ይችላል።
ከቤታቸው ሆነው የምርመራ ዘገባ ሥራን ለሚሠሩና መስክ ወጥ ለመሥራት እድሉ ለሌላቸው ደግሞ፣ ባለሞያዎችን ስታነጋገሩ ባለሞያዎቹ የሚያውቁትን ሳይሆን ያንን እንዴት እንዳወቁ ንገሩን። ሞዴሉን ብቻ ሳይሆን፣ ከሞዴሉ ኋላ ያለውን አነሳሽ ምክንያት፣ ቁጥሮችን ብቻ ሳይሆን አውዳቸውን ሸፍኑ።
የጤና ዘርፍ ላይ ያሉ ባለሥልጣናትና ፖለቲከኞች የሚናገሩትን በጥንቃቄ በመተንተን ተጠያቂ አድርጓቸው። በተጨማሩም የተለያዩ ስልቶችን እና አንዳንድ ዲጂታል የሆኑ መተግበሪያዎችን መጠቀም ጠቃሚ ነው። ለምሳሌ እንደ Signal, Jitsi ወይም Zoom የመሳሰሉ፣ ከምንጮችን ጋር ለማውራት መጠቀም አስፈላጊ ነው። ይህ ጊዜ አዳዲስ ግንኙነቶችን ከአዳዲስ ምንጮች ጋር የምትመሠርቱበትና በተቻለ መጠን አማራጭ የምታሰፉበት ነው። በመጨረሻም፣ በቫይረሱ የተያዙትን እንዳታገሉ እና በአዘጋገባችሁ ዘረኝነት እንዳይንጸባረቅ ጥንቃቄ አድርጉ።
Related Resources
የምርመራ ጋዜጠኝነት መመሪያዎች
የኦንላይን የምርምር መሣሪያዎች/
የአፍሪካ ዓለማቀፍ የምርመራ ዘገባ ኔትወርክ (GIJN): የሕዝብ መረጃ መዛግብት ተደራሽነት
በአፍሪካ ዓለማቀፍ የምርመራ ዘገባ ኔትወርክ፡ ፀጥታና ደኅንነት በአፍሪካ
Explore the Resource Center →
Related Stories
በአፍሪካ የኮቪድ 19 ዘገባ፤ ግብዓት የሚሆኑ ነጥቦች
የደቡብ ሱዳንን ግጭት ለመመርመር የሞባይል ዳሰሳ ጥናት መጠቀም
የናይጄሪያው ዓለማቀፍ የምርመራ ዘገባ ማእከል (ICIR) በኮቪድ 19 ምላሽ ተጠሪነትን ለመፍጠር እያደረገ ያለው ግፊት
በአፍሪካ በኮቪድ 19 ዙሪያ የምርመራ ዘገባ ለመሥራት ጠቃሚ ነጥቦች
More Stories →
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License
Republish this article
Republish our articles for free, online or in print, under a Creative Commons license.
Republish this article
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License
Material from GIJN’s website is generally available for republication under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International license. Images usually are published under a different license, so we advise you to use alternatives or contact us regarding permission. Here are our full terms for republication. You must credit the author, link to the original story, and name GIJN as the first publisher. For any queries or to send us a courtesy republication note, write to hello@gijn.org.

የኮቪድ 19፡ የምርመራ ዘገባ አንጻሮችን በሚመለከት የባለሞያዎች ምክረ ሐሳብ

 21 December 2020

የኮሮና ቫይረስ ወረርሽኝን ለመቋቋም በሚሰጥ ግብረ መልስ በሚወሰድ ከተለመደው ለየት ያለ እርምጃ ጋር በተገናኘ፣ የምርመራ ጋዜጠኞች ሥልጣንን ያለአግባብ መጠቀምና የተጋላጮችን ብዝበዛ የማጋለጥ ሥራቸው ከዚህ በላይ አስፈላጊ ሆኖ አያውቅም። በፍጥነት እየተከሰተ ያለውን ቀውስ ተከትሎ፣ የምርመራ ጋዜጠኞች ትኩረታቸውን ምን ላይ ማድረግ አለባቸው? እንዲሁም ምን ዓይነት መሣሪያዎችን እና ዘዴዎችን መጠቀም ነው ለኮቪድ 19 ምርመራ ዘገባ ወሳኝ የሚሆነው?

የዓለማቀፍ የምርመራ ዘገባ ኔትወርክ በዓለማቀፍ ማኅበረሰብ መሪ የሆኑ ጋዜጠኞችን ጨምሮ፣ የመረጃ ስህተት፣ የአቅርቦት ሰንሰለትና የግልጽ ምንጭ መሣሪያ ምርመራ ባለሞያዎችን ጠይቆ ነበር፣። ጥያቄውም ጋዜጠኞች በወረርሽኝ ጊዜ ምንን አጥቭቀው መመርመር ይገባቸዋል የሚል ነው። እነርሱም ተከታዩን ነግረውናል፤

ሚራንዳ ፓትሩሲስ

ምክትል ዋና አዘጋጅ፣ በመካከለኛው እስያ እና የክልል ዘገባዎች፣ የተቀናጀ ወንጀል እና የሙስና ዘገባ ፕሮጀክቶች፣

የገንዘብ ማሸሽ እና የወንጀል እንቅስቃሴዎች ዙሪያ ባለሞያ ነው። መቀመጫውን ሳራጄቮ ያደረገው ፓትሩሲስ፣ የናይት ዓለማቀፍ የጋዜጠኝነት ሽልማት (Knight International Journalism Award) የግሎባል ሻይኒንግ ላይት ኦርጋናይዝ ሽልማት፣ የአይአርኢ ሽልማት እንዲሁም የአውሮፓ ፕሬስ ሽልማት አሸናፊ ነው።

በዓለም ዙሪያ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ በታወጀበት፣ መንግሥታትም ቫይረሱን ለመቋቋም በሚታገሉበት ጊዜ፣ ያለአግባብ ማትረፍ ለሚፈልጉ አዳዲስ ‹እድሎች› ይፈጠራሉ። በመቶ ሚሊዮኖች የሚቆጠር ዶላር ወረርሽኙን ለመቋቋም በሚል ለአስቸኳይ ግዢዎችና ግልጽ ላልሆኑ ወጪዎች ታቅደዋል። ነገር ግን ይኸው ቀውስ በሥልጣን ላይ ያሉትን ተጠያቂ ለማድረግ አዲስ መንገድ ሰጥቷል። ዘጋቢዎችም የመንግሥትን ወጪዎች መመልከት፣ አዳዲስ ምርት አቅራቢዎችን መለየት፣ ምንጫቸውንና ዋጋቸውን መመልከት አለባቸው።

የተለዩ ምልክቶችን መፈለግ አለብን። እነዚህም ለምሳሌ የሕክምና ምርቶች ግብይት ውስጥ ገብተው የማያውቁ ኩባንያዎች፣ ገለል ባለ መዋቅር የተያዙ ኩባንያዎች፣ ከምሁራን ጋር ባላቸው ግንኙነት የተመረጡ ተጫራቾች፣ በቀደሙ ዓመታት ምንም ያላተረፉ ወይም ጥቂት ያተረፉ ኩባንያዎችና የመሳሰሉት ናቸው። ከመንግሥት መረጃ ማግኘት ከባድ መሆኑ እንዳለ ሆኖ፣ ከተወዳዳሪዎችና ቸል ከተባሉት ጋር ማውራት ለምርመራችን የትኩረት አቅጫ ለማግኘት ይረዳናል። ነገር ግን ቀውሱ ቢያቆም እንኳ ሥራችን አያቆምም። በቀጣይ ዓመት የሂሳብ ቋቶች ሲሞሉ፣ ያኔ ያለአግባብ አትራፊነትን በሚገባ መረዳት እንችላለን።

ማላቺ ብሮውኒ

በኒውዮርክ ታይምስ የምስል ምርመራ ከፍተኛ ፕሮድዩሰር

ብሮውኒ እና የእርሱ ቡድን የተለመደውን አዘጋገብ ከዘመናዊ ዲጂታል ወንጀል ምርመራ ጋር በማስተሳሰር፣ ቀዳሚ ሆነዋል። ይህም ከቪድዮዎች፣ ከፎቶ እንዲሁም የድምጽ ቅጂዎች መረጃ በመሰብሰብ፣ ከሳተላይት የተገኙ ምስሎችን መተንተን እና ወንጀል የተፈጸመባቸውን ስፍራዎች በ3-ዲ ዳግም መገንባትን ያካትታል።

የኮሮና ቫይረስ ተጽእኖ ዓለምን ያዳረሰ ነው። ከዛም ደግሞ የአካልና ማኅበራዊ ርቀት አስፈላጊ በሆነበት ጊዜ፣ ሰዎች ግንኙነታቸው በቴክኖሎጂ እና ማኅበራዊ ሚድያ ሆነ። እናም ችግሩን ጠቅላላ ሕዝብ ሊሰማው እንደቻለ ሁሉ፣ በየእለት ኑሮ ላይ በጉልህ እያየነው ነው። ከእነዚህም ድንበሮች መዘጋታቸውን ተከትሎ የታዩ ምስቅልቅል ያሉ ትዕይንቶች፣ ደማቅ የነበሩ ከተሞች ሰዎችን አጥተው ጭር ማለታቸው፣ በሆስፒታል እና ለይቶ ማቆያ ውስጥ ያለውን ፈታኝ ሁኔታ የሚያሳዩን የጤና ባለሞያዎች፣ እንዲሁም እየሠሩ ያሉት ራስን ለመከላከል በቤት ውስጥ የሚሠራ መከላከያ፣ ሰዎች ግንባር ላይ ሆነው ለሚዋጉ ሰዎች በበረንዳና ከቤታቸው ሆነው በማጨብጨብ ያሳዩት አንድነትና ኅብረት ተጠቃሽ ናቸው። በተጨማሪም ማኅበራዊ ሚድያና ሌሎች የኦንላይን አውዶች፣ በወረርሽኙ የመጀመሪያ ወቅት፣ መንግሥት እንዳይገለጽ ሲከላከል በነበረው ወረርሽኙ ዙሪያ ቻይናውያን መረጃዎችን እንዲያቆዩና እንዲያጋሩ አስችለዋል።

የሳተላይት ምስሎችና የቁጥር መረጃዎች የኮሮና ቫይረስ ተጽእኖዎችን ለመመልከትና ለመከታተል ያስችሉናል። የእገሌ ተብለው ያልተለዩ ሞባይል ስልኮችን በምሥል በመከታተል፣ የትኞቹ አካባቢዎች የአካላዊ ርቀት ውጤታማ መከላከያ መንገድ እንደሆነ ማየት ተችሏል። የአውሮፕላን መከታተያዎችና የተጓዦች መረጃዎች በርቀት ጭምር የሰዎች እንቅስቃሴ መቀነሱን ያሳያሉ። ሳይንሳዊ የሆኑ ተቋማትም የሕዝብ ቁጥር መቀነስን ለክተዋ እንዲሁም ተመልክተዋል። የሳተላይት ምስል እና የመርከብ መከታተያ መሣሪያዎች፣ ምን ያህሉ የሰሜን ኮርያ የጦር መርከቦች፣ በቻይና ዙሪያ ከተንቀሳቀሱ በኋላ፣ ወደመነሻቸው እንደተመለሱና፣ ይህም በምጣኔ ሀብት ላይ ስላለው ተጽእኖ ለማሳየት ረድተውናል።

እነዚህና ሌሎች በርካታ ማሳያዎች እንዲሁም መረጃዎች አሁን እየሆነ ያለውን ለማስረዳት አቅም አላቸው። በኮቪድ 19 ወረርሽኝ ስርጭትን ለመቆጣጠር የወጡ የተለያዩ ፖሊሲዎችን ውጤታማነት በጥልቀት ለመተንተን ይረዳሉ። አንዳንዴም እንደአየር ንብረት በትዕግስትና በሂደት የውድመት መጠኑን ለመገምገም ያግዛሉ። ከእነዚህ ቀውሶች ውስጥስ የፈጠራ ሥራዎች ሊወጡ እንደሚችሉ ማን ያውቃል!

ኤሊዮት ሂጂንስ

በቤሊንግካት ዋና ዳይሬክተር

ቤሊንግካትን በዓለማችን ቀዳሚ ከሆኑ የግልጽ ምንጭ ምርመራ ማእከላት መካከል አንዱ እንዲሆን ያስቻለ ሰው ነው፣ ሂጂንስ። ቡድኑ በ20 አገራት በነበረው አስተዋጽኦና ድርሻ፣ በሜክሲኮ የአደገኛ እጽ አዘዋዋሪዎችን፣ የሶርያ የጦርነት ወንጀሎችን እንዲሁም ሩስያ የመታችውን የ MH17 አውሮፕላን በሚመለከት አጋልጧል።

አንድ የታዘብኩት ነገር፣ ሰዎች በኮሮና ቫይረስ ዘገባዎች ዙሪያ፣ ሚድያን ጨምሮ ከመንግሥት ባለሥልጣናትና ከገዛ የቅርብ ጓደኛና ቤተሰባቸው ከሚያዩዋቸው ብዙና የተለያዩ ሐሳቦች የተነሳ፣ የበለጠ እውነታውን የማጣራት ፍላጎታቸው ጨምሯል። በጥንቃቄ የተሞላ እውነታን የማጣራት ሥራና ማረጋገጫ ማቅረብ ጠቃሚ ነው። ነገር ግን አድማጭና አንባቢን ስለምርመራው ደረጃ በደረዳ እያንዳንዱን ሂደት በማስቃኘት፣ እንዲሳተፉ ማድረግ ይቻላል።

በቅርቡ በትዊተር ገጽ ላይ፣ በብዙዎች የሚታወቁ አንዳንድ ፎቶግራፎችን ለማረጋገጥ ከጀመርኩት ሂደት ጋር በተያያዘ ፖስት አደረኩኝ። የተለያዩ መሣሪያዎችንና ዘዴዎችን ለአዳዲስ አድማጭና ተመልካቾች አብራራሁ። ይህን ተከትሎም አንዳንዶች ተቀላቅለው ምስሎቹን በማጣራትና በማረጋገጥ ተሳተፉ። ብዙዎች ቤት እንዲቀመጡ ግድ በተባሉበት ጊዜ፣ ይህ ሰዎች በኦንላይን ቀጥታ የምርመራ ሥራ ገለጻዎች ላይ እንዲሳተፉ ጥሩ እድል የከፈተ ነበር። ተሳትፎው ለትልቅና በጣም ወሳኝ ለሆነ መግለጫ ላይሆን ይቸላል። ብቻ በምርመራ ሥራ ጉዞአችሁ ሰዎችን አስከትላችሁ ተጓዙ።

ፒተር ክሌን

የግሎባል ሪፖርቲንግ ማእከል መሥራችና ዋና ዳይሬክተር

ክሌን ለትርፍ ያልተቋቋመውን ይህን ዓለማቀፍ የዘገባ ማእከል በቢሪቲሽ ኮሎምቢያ ዩኒቨርሲቲ የመሠረተው፣ ዓለማቀፍ ጋዜጠኝነት እንዴት ይተግበር የሚለው ላይ አዲስ ነገር ለመጨመር ነው። በመድኃኒት አቅርቦት እና ወረርሽኙ ዙሪያ የምርመራ ሥራዎችን ከፐብሊክ ብሮድካስት ሰርቪስ እና አሶሽዬትድ ፕሬስ ጋር በተመባበር እየመራ ይገኛል።

በዓለም ዙሪያ ጋዜጠኝነት ከጤና ባለሞያዎች፣ የመንግሥት ባለሥልጣናት፣ ምግብ አቅራቢና ሌሎች ማኅበረሰብ እንዲንቀሳቀስ ወሳኝ ከሆኑ አካላት በተጓዳኝ፣ ‹ጠቃሚ አገልግሎት› እንደሆነ ታምኗል። ይህንን ድርሻ በቁምነገር በመያዝ ወደ ተባለው ደረጃ ከፍ ማለት አለብን። ይህ የእኛን ተዓማኒነት ሲፈታተን የቆየውን ሐሰተኛ ዜና ለመጋፋት ያለን እድል ነው። እውነት ላይ መሠረት ያደረገ ጋዜጠኝነት እንደዚህ ጊዜ ጠቃሚ ሆኖ አያውቅም፣ ስለዚህ እውነታዎቹን በትክክል እወቁ። እናም ለሕዝብ የምትልኩትን መልዕክት በጥንቃቄ አስቡ።

ከወረርሽኙ የመነጨው አንድ ትልቅ ጉዳይ፣ የሕክምና ግብዓት አቅርቦት ሰንሰለቱ እንዲህ ላለ ቀውስ እንዳልተዘጋጀ በግልጽ የሚያሳይ ነበር። በርካታ የኅብረተሰብ ጤና ባለሞያዎች ዓለማቀፍ ወረርሽኝ እንደሚከሰትና ስርዓቱን ያጨናንቀዋል እያሉ ለዓመታት ሲያስጠነቅቁ፣ ለምን ነበር ያልተዘጋጀነው?

በሕክምና ግብዓት አቅርቦቶች እያተረፈ ያለው ማን ነው? ይህ አካል የተፈላጊ የሕክምና ግብዓቶችን ስርጭት በማገዝም ሆነ ወደኋላ በማስቀረት ሚናው ምን ነበር? እየጨመረ በመጣ የአእምሮአዊ ንብረት ላይ ባተኮረ ኢንዱስትሪ፣ የአእምሮአዊ ንብረት ድርሻ ምንድን ነው? የሕክምና ግብዓት አቅርቦት ሰንሰለቱ አፈጣጠር ምን ያለ ቢሆን ነው፣ እንዲህ ላሉ በፍላጎት ላይ ለሚፈጠሩ ድንገተኛ ለውጦች መልስ እንዳይሰጥ ያደረገው?

ወንጀለኞች በተለያዩ አሠራሮች ውስጥ ያሉ ክፍተቶችን ያያሉ። ይህ ቀውስ ደግሞ ተጋላጭ መሆናችንን ያመላከተ ነው። አሁን ላይ ያለው የነፍስ ማዳኛ መሣሪያ መሠረታዊ ፍላጊት፣ አስቀድሞ የነበረውን የመንግሥትና የንግድ ላይ ሙስና ያባብሰዋል። እኔ በዓለም ዙሪያ ላሉ ጋዜጠኖች የምመክረው፣ የበፊት ዘገባዎቻቸውን እንዲከተሉና አስቀድሞ በየስርቻው የተደበቁትን እንዲያዩ ነው። በቀደመው ጊዜ በተከሰተ አሳፋሪ ተግባር ውስጥ የተሳተፉ ሙሰኛ ባለሥልጣናት ወይም የንግድ ተቋማት ካሉ፣ አሁን ያላቸው ድርሻ ምንድን ነው? እንደ ኮቪድ 19 ያለ ቀውስ፣ የነበረውን የተዛባ አሠራር ሊያባብሰው ይችላል።

ድምጽ ያላቸውና ሀብታም አገራት ትኩረቱንም ቁሰቁሱንም የማግኘት አዝማሚያቸው ከፍተኛ ነበር። ዝቅተኛ አቅም እንዲሁም ሀብት ያላቸው አገራትስ ቀውሱን እንዴት አየተቋቋሙት ነው? የዓለም አገራት መሪዎችስ ይህን የተዛባ አሠራር ለማስተካከል ምን እየሠሩ ነው?

ሆኖም፣ የዓለማችን የሕክምና መሣሪያዎች የሚመረትባቸው አገራት ጥቅም ሊያገኙ ይችላሉ። በተጨማሪም ለውጪ ገበያ የታሰቡ ምርቶችን ይዘው በማቆየት፣ በዚህ ቀውስ ጊዜ በአገራቸው ሊጠቀሙባቸው ይችላሉ። በዚህም ለምርመራ ምቹ የሆኑ ብዙ አንድምታዎች አሉ።

ጂንክዩንግ ብዩን

በደቡብ ኮርያ በሲሳኢን መሪ የምርመራ ዘጋቢ

ብዩን በኮርያ ተጠቃሽ ከሆነው ሲሳኢን ከተባለ ሳምንታዊ ዜና መጽሔት ጋር ትሠራለች። በአገሯም የኮሮና ቫይረስ ቀውሶችን በመዘገብ ግንባር ቀደም ከሚገኙት ጋር ተሰልፋለች።

ኮቪድ 19 እንዴት እና ለምን ተሰራጨ የሚለው በእርግጥ ጠቃሚ ጥያቄ ነው። ነገር ግን የቫይረሱ የስርጭት ፍጥነት ጋዜጠኞች በዚህ ‹ለምን› እና ‹እንዴት› የሚል ጥያቄ ላይ እንዲቆዩ አያደርጋቸውም። የምርመራ ጋዜጠኞች ምክንያቱን ከመተንተን ይልቅ ወደፊትም በሚያመላክቱ ጥያቄዎች ላይ ማተኮር አለባቸው። እርግጥ ነው፣ የምርመራ ጋዜጠኞች የወደፊቱን አዋቂም ሆነ ትንቢት ተናጋሪ አይደሉም። ያም ሆኖ ወደፈት ለማየትና ለመተንበይ ጥረት ማድረግ አለብን።

ወደፊት በምንመለከት ጊዜ፣ እንደ መነሻ ልናየው የሚገባው ሌሎች አገራት በወረርሽኙ ስርጭት የገጠማቸውን ፈተና ነው። ለእኛ እንደመነሻ ልንወስድ የምንችለውና፣ ደቡብ ኮርያ የነበራትን ያህል ከፍተኛ ስርጭት የነበራት ብቸኛዋ አገር ቻይና ነበረች። ነገር ግን ቻይና የወሰደቻቸው እርምጃዎች፣ ማለትም እንደ የከተሞች መዘጋጋት፣ የፕሬስ ነጻነት መፈረካከስ እንዲሁም የእንቅስቃሴ ገደብ፣ እንደ አንድ ዴሞክራሲያዊ አገር፣ ለደቡብ ኮርያ የቀረቡ አማራጮች አልነበሩም።

በቻይና የሚወጣው የኮቪድ 19 መረጃውን ግልጽና ነጻ ነው ብሎ ማመንም ከባድ ነበር። ቢሆንም፣ ቻይና በስኬቶቿ መካከል የተጋፈጠችውን ፈተ በመንግሥት የተያዙ መገናኛ ብዙኀን ከሚያወጧቸውን ታሪኮች በመነሳት በተወሰነ መልኩ ማግኘት እንችል ነበር። ነገር ግን ለዚህ ወረርሽኝ ሽፋን በመስጠት፣ የሰዎች ሕይወት ከአንዱ አገር ወደ ሌላው አገር የተለያየ እንዳልነበር ተረድቻለሁ። የሚገጥሙን ፈተናዎችም በጣም ተመሳሳይ ናቸው።

የምርመራ ሽፋን እያንዳንዱ አገር በኮቪድ 19 የወሰደውን እርምጃ የሚያነጻጽር ትንታኔ ማካተት አለበት። አለበለዚያ ለመሥራት ቀላል አይሆንም። አገራት የሚጋፈጧቸው ፖለቲካዊ፣ ባህላዊ እንዲሁም ኢኮኖሚያዊ ፈተናዎች የተለያዩ ናቸው። ስለዚህ ተመሳሳይ ሥልት የተለያየ ውጤት ሊያመጣ ይችላል። በሆኑ የተወሰኑ አገራት ያሉ ጋዜጠኖች እንዲህ ያለውን ኹኔታ ሊረዱ እንደሚችሉ የታወቀ ቢሆንም፣ አንዳንድ አገራት ያሉ ጋዜጠኞች ግን ይህን ላይረዱ ይችላሉና ፍርዳቸውን መሬት ላይ በማይገን ዘገባ ላይ መሠረት ሊያደርጉ ይችላሉ።

የምርመራ ጋዜጠኞች ለዓለምዐቀፍ ትብብር ትክክለኛ እድል አላቸው። ሲሳኢን፣ እኔ የምሠራበት የዜና መጽሔት፣ አነስተኛ ተቋም ሲሆን በአገር ውስጥ ጉዳዮች ላይ ነበር የበለጠ የምናተኩረው። ነገር ግን በዚህ ወረርሽኝ ሰሞን፣ ባህርማዶ የነበሩንን ዜና የሚያጠናቅሩ ተወካዮችን ተሻምተን ያዝን። እንዲሁም በሌላ አገራት ካሉ የጋዜጠኝነት የውይይት መድረኮች ላይ ሰዎችን በማነጋገር፣ ታሪኮችን መጠየቅና ሰዎች በጽሑፍ አስታዋጽኦ እንደሚያደርጉም መጠየቅ ጀመርን። የዓለም ዐቀፍ የሕክምና ጥናታዊ መጽሔቶችም አበጥረን ከመመልከታችን በተጓዳኝ፣ የኅብረተሰብ ጤና ላይ ለሚሠሩ ባለሞያዎች ጥያቄዎችን ላክን።

እንደ ኮቪድ 19 ያለ ወረርሽኝን በምንጋፈጥ ጊዜ፣ በመንግሥታት፣ በሕክምና ባለሞያዎች እንዲሁም በመገናኛ ብዙኀን መካከል ምን ያህል ዓለማቀፍ ትብብር እንደሚያስፈልግ፣ ምን ዓይነት ትብብር እንደሚያስፈልግ፣ የተለየ የመተባበሪያ መንገድ እንዲሁም ምርጥ የተባሉ ልምዶችን መመልከት አለብን። ዓለማቀፍ ኔትወርክ ያላቸው የምርመራ ጋዜጠኞች ያንን ድርሻ ሊወጡ ይችላሉ።

ፋቢዮላ ቶሬስ

የሳሉድ ኮን ሉፓ መሥራች

ቶሬስ መቀመጫዋን በሊማ ያደረገች፣ የሳሉድ ኮን ሉፓ (ጤና በአጉሊ መነጽር) የተባለ በላቲን አሜሪካ የኅበረተሰብ ጤና እና ጋዜጠኝነትን በማስተሳሰር የሚሠራ የዲጂታል አውድ መሥራችና ዳይሬክተር ናት። በተጨማሪም የምርመራ ሳይት ተብሎ የሚታወቀው የ‹Ojo Público› መሥራች ናት።

ወረርሽኙን ለመቋቋም በሚደረግ ጥረት፣ በላቲን አሜሪካ የሚገኙ በርካታ አገራት የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ አውጀዋል። እነዚህ እርምጃዎች፣ የሕዝብ ገንዘብ ከተለመደው መንገድ ውጪ በአዲስ ሕግጋትና መመሪያዎች ወጪ ማድረግን ያካትታሉ። እንዲሁም የድንበር መዘጋት እና የተለያዩ ሕዝብን በግድ እንዳይንቀሳቀስ ለማድረግ ዲዛይን የተደረጉ የሲቪል መብቶችና የትራንስፖርት አገልግሎት እገዳዎችን ይጨምራል።

ይህ ለምርመራ ጋዜጠኝነት ፈታኝና የተወሳሰበ ጊዜ ነው። ከመቼውም ጊዜ በላይ አሁን የዓለም የኅብረተሰብ ጤና በትኩረት ሊታይ ይገባል የሚለውን ማሳየት እንችላለን ብዬም አምናለሁ። የኅብረሰተብ ጤና በተለያዩ ማኅበራዊ ዘርፎች ውስጥ የአጀንዳቸው ክፍል እንዲሁም ከኢኮኖሚና አገር ውስጥ አልፎም ዓለማቀፍ ፖለቲካ ጋር በከፍተኛ ሁኔታ የተሳሰረ ነው። የኅብረሰተብ ጤና ጉዳይ ቋሚ የውይይት ርዕስ መሆን ይገባዋል። ስለጤና የምናስበው ስንታመምና ወረርሽኝ ሲመጣ ከሆነ፣ በጣም አርፍደናል።

በመጀመሪያ እለታዊ የዘገባ ሽፋን ስንሰጥ፣ ራሳችንን መጠየቅ ያለብን ነገር አለ። ይህም አሁን ላይ ለአድማጭ፣ አንባቢና ተመልካቼ ማብራራት ያለብኝ ጠቃሚው ነገር ምንድን ነው? የሚለው ነው። መርሳት የሌለብንም ጋዜጠኝነት የሕዝብ አገልግሎት መሆኑንና፣ ይህም በተለይ የበለጠ ተጋላጭ ለሆኑና ከፖለቲካና የተቋማት ብዝበዛ ጉዳት የደረሰባቸውን ሰዎች ነው።

ኹለተኛ ራሳችንን መጠየቅ ያለብን፣ በዚህ ወረርሽኝ ስጋት ላይ ያለው ምንድን ነው የሚለውን ነው። ማን ነው ከዚህ ዓለማቀፍ ቀውስ እየተጠቀመ ያለው? የመድኃኒት ኮርፖሬሽኖች፣ የባዮቴክ ኩባንያዎች እና ሌሎች የጤና መጠበቂያ ግብዓቶችን የሚያመርቱ አስቀድሞ ከሚደረግባቸው በላይ ጠንከር ያለ ምርመራ ያስፈልጋቸዋል። ብዙ ጊዜ፣ ንግድ እና የአእምሮአዊ ንብረትን መብትን የሚመሩ ሕጎች፣ ከኅብረተሰብ ጤና እና ሰብአዊ መብት ጥቅም አንጻር በተቃራኒው የሚሄዱ ናቸው።

ይህ ቫይረስ ዓለምን ወደ ለየለት መዘጋጋት እንዲያቀና ግድ ብሏል። እነዚህ ኹነቶች ደግሞ በፊት ከነበረው የበለጠ ድህነት እና የእኩልነት እጦት እየፈጠሩ ነው። ስለዚህም የወረርሽኙን ኢኮኖሚያዊና ማኅበራዊ ተጽእኖዎች መመርመር ወሳኝ ነው።

ይህ ወረርሽኝ በተለያዩ ጉዳዮች ላይ የተሻለ ትብብር ያለበት የምርመራ ጋዜጠኝነት እንደሚያስፈልገን አሳይቶናል። በሳሊድ ኮን ዱፓ፣ መረጃዎችን ግልጽ ለማድረግና የተጣሩ መረጃዎችን ብቻ ይፋ ለማድረግ እንዲሁም አግባብ ያልሆነ የሥልጣን አጠቃቀምን ለመዋጋት እንዲረዳ፣ የምርመራ ዘገባ ፕሮጀክቶችን በላቲን አሜሪካ ዙሪያ ከሚገኙ ጋዜጠኞች ጋር በጋራ እየሠራን ነበር።

ማርታ ሜንዶዛ

ናሽናል ፀሐፊ፣ በአሶሽዬትድ ፕሬስ

መቀመጫዋን ሲልከን ቫሊ ያደረገችው ሜንዶዛ፣ የኹለት ጊዜ የፑሊተዘር አሸናፊ ናት። አሸናፊ ያደረጋትም በታይ የባህር ምግብ ዘርፍ የተሠራመሩ 2000 ሰዎችን ከባርነት በማላቀቋ እንዲሁም ‹ No Gun Ri› የኮርያ ጦርነት ጭፍጨፋዎችን በማጋለጧ ነው።

እኔ ለሪፖርተሮች የምሰጠው ጠቅለል ያለ ምክር፣ ከቻላችሁ ቡድን ፍጠሩ የሚል ነው። አብራችሁ የምትሠሯቸው የቅርብ የሥራ ባልደረቦች በዚህ አስጨናቂ ጊዜ አብረዋችሁ ሲኖሩ፣ በአንድ ጎን ሥራችሁን ከፍ ሲያደርግ፣ በሌላ ወገን በዚህ አስጨናቂ ጊዜ  በየእለቱ ከሰዎች ጋር በሚኖራችሁ ተግባቦት ውስጥ ቀልድና ጨዋታን ያመጣል።

ድምጽ ለሌላቸው ድምጽ መሆን ደግሞ የበለጠ ወሳኝ ነው። ቤት አልባ፣ በእስር ያሉ እና የተገለሉ ሕዝቦች ሊደረሱ ይገባል። የመፈለጊያ መሣረያን በሚመለከት፣ በበኩሌ እንደ Import Genius, Panjiva, USASpending, trac.syr.edu, MarineTraffic, PACER እና ሌሎችን ስጠቀም ነበር።

የአቅርቦት ትስስርን መተንተንን በሚመለከት፣ ግነቱን ትታችሁ ያገኛችሁትን መረጃን ተጠቀሙ። ለመነሻ የተናገራችኋቸው ታሪኮች አንድ ታሪክ እንደሆኑ ይቆዩ፣ ማጠቃለያችሁን በሌላ በምንም ሳይሆን በተገኙ የቁጥር መረጃዎች ላይ አድርጉ። ይህ ዓለማቀፍ ታሪክ ነው፣ ስለዚህ ያንን ወደ ራሳችሁ አቅርቡና ተላመዱት። ነገር  ግን ትልቁን አውድ አትዘንጉ። ጓደኞቼ፣ እንደ ሁልጊዜው፣ ለመረጃ ነጻነት እንቅስቃሴ እናመልክት።

ናታሊያ አንቴሌቫ

የኮዳ ስቶሪ ዋና አዘጋጅ

ቀድሞ የቢቢሲ ኮረስፖንደንት የነበረችው አንቴላቫ፣ የኮዳ ስቶሪ መሥራች ናት። ይህም ቀዳሚና ለትርፍ ያልተቋቋመ እንደ የሳይንስ ጦርነት፣ የተሳሳተ መረጃ፣ የግብረሶዶማውያን ስጋት እንዲሁም ስደት ያሉ የተለያዩ ጉዳዮች ዙሪያ በጥልቀት የሚመለከት ነው።

እኔ በኮሮና ቫይረስ ዙሪያ የምርመራ ዘገባ ለሚሠሩ ጋዜጠኞች የምሰጠው ምክር፣ ጉዳዮን እንደማንኛውም የምርመራ ዘገባ እንዲመለከቱት ነው። ብሩን መከተልና የሰዎችን ታሪክ መንገር። የተሳሳተ መረጃ ማቀበል ተጽእኖ ያደርጋል፣ ምክንያቱም ጉዳዮ ማኅበረሰቡን እየቀየረው ነው። እንደማንኛውም ቀወስ፣ ተጠቂዎችና በአንጻሩ ወንጀለኞች አሉ። የእኛ ሥራ እነርሱን መፈለግ ነው። የትኛው ነው የበለጠ ትንታኔ የሚፈልገው? ኳረንቲን የአእምሮ ጤናችን ላይ ምን እያደረሰ ነው፣ ኮቪድ 19ስ በብቻነት ላይ ምን እያደረገ ነው የሚለውም እንደዛው።

 ይንግ ቻን

በሆንግ ኮንግ ዩኒቨርሲቲ ፕሮፌሰር

ጋዜጠኛና መምህር ይንግ ቻን፣ በሆንግ ኮንግ ዩኒቨርሲቲ የጋዜጠኝነት እና የሚደያ ጥናት ማእከል መሥራች ዳይሬክተር ናት። እየጠፉ ባሉ ዝርያዎች፣ የሰዎች ሕገወጥ ዝውውር እንዲሁም የተደራጁ ወንጀሎችን የተመለከቱ የተደነቁ ምርመራዎችን መርታለች።

ከጋዜጠኞች ለመጀመር፣ ሪፖርተሮች የቀደመውን ብሂል ‹ገንዘቡን ተከተል› የሚለውን መከተል አለባቸው። ከወረርሽኙ የሕይወትና የሞት ጉዳዮች በስተጀርባ፣ ያለውን የተቋማት ሚና እና የተለየ ፍላጎት በሚመለከት በጥልቀት መርምሩ። ለምሳሌ፣ የምርመራ እና የሕክምና ግብዓት አቅርቦት እጥረት በስተጀርባ ያለው የተቋማት ፍላጎት ምንድን ነው? በአሜሪካ እንዲሁም በዓለም ዐቀፍ ደረጃ ብዙ ሙከራዎች ይደረጋሉ፣ የትኞቹ የግል ኩባንያዎችና አምራቾች ናቸው ይህን ሙከራ እያደረጉ ያሉት? እነዚህን ቴስቶች ክፍ ለማድረግ እንዳይቻል መሰናክል የሆኑት ምንድን ናቸው?

እንዲሁም የአፍና አፍንጫ መሸፈኛ ጭንብል ጉዳይም አለ። በዓለማቀፍ የአቅርቦት ትስስር፣ የግል፣ የደላላና የተቋማት ፍላጎት ያለው ድርሻ ላይ ያለቀለት እቅድ ያስፈልገናል። ሮይተርስ ይህን በሚመለከት ምርጥ ዘገባ የሠራ ሲሆን፣ ኒውዮርክ ታይምስም በቻይና ስላለው አቅርቦት ዘግቧል። ነገር ግን ይህ የታሪኩ አካል ብቻ ነው።

የመከላከያ ቁሳቁሶችን በሚመለከት፣ የአሜሪካ መገናኛ ብዙኀን ስለመጀመሪያው በመጋቢት መጨረሻ አካባቢ ከቻይና በአየር ላይ ስለተጠለፈው ምርት ዘግቧል። ቀጥሎ በነበረ መግለጫ፣ ምርቶቹ ወደ ግል ገበያ እንደተላኩ አንድ የአሜሪካ ባለሥልጣን ተናገሩ። ‹ጤናማ ያልሆኑ ባህሪዎች ነበሩ› ሲሉም አምነዋል። እንዲህ ያሉ ባህሪዎች ምንድን ናቸው? ጋዜጠኞች በየእለት ለሚወጡ ለውጦች ምላሽ ሲሰጡ ቆይተዋል። ነጥቦችን ማገናኘት እና ግልጽ የሆነውን የስርዓቱን ውድቀት መመርመር አለብን።

ሱዛን ኮምሬ

በደቡብ አፍሪካ በአማቡሁንጋኔ (AmaBhungane) የምርመራ ጋዜጠኛ

ኮምሬ ‹amaBhungane› በተባለ በደቡብ አፍሪካ በሚገኝ ለትርፍ ያልተቋቋመ የምርመራ ዜና ክፍል ውስጥ ትሠራለች። በቡድኑ የጉብታሊክ ፕሮጀክት ውስጥ ትልቅ ድርሻ ነበራት። በዚህም በደቡብ አፍሪካ በዘመኑ ከፍተኛ የተባለውን ሙስና የተጋለጠ ሲሆን፣ በሳንላም የአፍሪካ የፋይናንስ ጋዜጠኛ ተብላም ተሰይማለች።

የድንገተኛ ጊዜ ግዢዎች፣ ለሙስና፣ ያለአግባብ ለሚያተርፉና ብዝበዛ ለሚያደርጉ በር ከፋች ናቸው። ስለዚህ በበኩሌ ትኩረቴን የማደርገው በዚህ ወቅት በሚደረጉ ድንገተኛ ውሎችና የውል መራዘሞች ነው። በደቡብ አፍሪካ፣ በዋናው የግዢ ቢሮ፣ የውል መራዘሞችና መቋረጦችን በሚመለከት በየሩብ ዓመቱ ያወጣል (እዚህ ላይ ማየት ይቻላል)። ነገር ግን ይህን መረጃ ለማግኘት ከፍተኛ መዘግየት አለ። ስለዚህ ፈጣን ምላሽ ለማግኘት ከውስጥ አዋቂዎች የሚገኙ ጠቃሚ ነጥቦችን ላይ መሠረት ማድረግ አለባችሁ።

በኮሮና ቫይረስ ምክንያት የጎንዮሽ ሆኖ የሚወጣ ለምሳሌ የአካባበቢ ደኅንነት መመሪያ፣ በዚህ ወቅት ለማየት የምንጠብቀው አይደለም። የሕግ ፊርም የሆነው ዌበር ዌንትዜል፣ አንድ ማስታወሻ ነጥብ አውጥቶ ነበር። ከኹለት ሳምንት በፊት በወጣው በዚህ ማስታወሻ፣ በድንገተኛ ክስተቶች የብሔራዊ የአካባቢ አመራር እንዴት እንደሚቀየር ያመላከተ ነበር። ይህም አሁን ገብተን ልንሳተፍበት ያሰብነው ነው። ስለዚህ በአካባቢያዊ ስጋቶች ዙሪያ፣ በኮቪድ 19 ሥም ማረጋገጫ የተሰጣቸውን እከታተላሁ። ነገር ግን አፈጻጸሙ ሁሉ በወረርሽኙ ተጠምዶ ባለበት ጊዜ፣ ሌላስ ምን እየተፈጠረ ነው የሚለውንም ማየት እንደዛው።

ሰይድ ናዛካት

በሕንድ የዳታሊድስ መሥራችና ዋና አዘጋጅ

ናዛካት የመረጃ ጋዜጠኝነት አነሳሽ የሆነውን ‹ዳታ ሊድስ› ያስተዳድራል። ይህም ሥልጠና የሚሰጥና በሕንድ የመጀመሪያውን የቁጥር መረጃ ላይ መሠረት ያደረገ የጤና ጉዳዮች ላይ ዘገባ የሚሠራ ድረገጽንም ይመራል። የ‹ዘ ዊክ› ተወካይ እንደመሆኑም፣ በህንድ ‹prestigious Ramnath Goenk› የተባለ የጋዜጠኝነት ልኅቀት ሽልማት አሸናፊ ሆኗል።

እለታዊ ዜናዎች ያለማቋረጥ እየፈሰሱ ባሉበት በዚህ ጊዜ፣ ጋዜጠኞች በብዙ ግፊቶች መካከል ናቸው። ለምርመራ ጋዜጠኞች ግን ወሳኝ ነገር፣ ሐሳባቸውን መሰብሰባቸው ነው። በእለታዊ ክዋኔዎችና መግለጫዎች አትዘናጉ። በጥልቀት ቆፍሩ፣ መርምሩ።

አሁን ላይ ብዙ መረጃዎችን ማግኘት ይቻላል። ያ መረጃ ስለተከሰተው ቀውስ ምን ይነግረናል? የሕዝብ ሪከርዶች፣ ሰነዶች፣ የመንግሥት የግዢ ትዕዛዞች እና የሕክምና ግብዓት ምርት አቅርቦትን በሚመለከት የኦዲት ሪፖርቶች ምን ይነግሩናል? የባለሥልጣናት ቸልተኝነት የታዩባቸው ጉዳዮች አሉ?

የምርመራ ጋዜጠኝነት የሚጀምረው ታድያ ጥያቄዎችን በመጠየቅና ለጥያቄዎቹ መልስ የሚሰጡ መላሾችን ከማግኘት ነው። ወደ ቱሎች የመጣን እንደሆነ፣ የተለያዩ እንደ InVID, YouTube, DataViewer, Yandex, CrowdTangle ያሉ ኦንላይን መተግበሪያዎችን በመጠቀም የምናገኛቸው ነገሮች ሁሉ እውነትን ለማጣራት ወሳኝ ናቸው። በተጨማሪም ሪቨርስ የምስል ፍለጋ እንዲሁም የሚያሳስቱና ብዙዎች የተቀባበሏቸውን መረጃዎች ለመጣራት የሚያገለግሉ የድምጽ ማረጋገጫ መተግበሪያዎች በዚሁ ይካተታሉ። ሁሌም ማስታወስ ያለብን፣ ያለ በቂ መረጃ፣ እውነት አይኖረንም።

አንዱና ዋናው ጋዜጠኞች ትኩረት ሊሰጡት የሚገባ ጉዳይ፣ የዓለማቀፍ የዱር እንስሳት ንግድን ነው። ኮቪድ 19 እንዲሁም ብዙ መነሻቸው ከዱር የሆነ በሽታዎች፣ በዚህ የተከሰቱ እንደመሆናቸው ማለት ነው። ባለፉት ዓመታት፣ የዱር እንስሳት ንግድ መጠን፣ በሕጋዊ መንገድ ጭምር የሚደረገው፣ ጨምሯል። በአንጻሩ መጠኑ ምን ያህል ነው እንዲሁም በሰዎች ጤና ላይ ምን ዓይነት ተጽእኖ ያደርጋል የሚለውን በሚመለከት ግልጽ የሆነ ምስል የለንም።

ሙሲኪሉ ማጅድ

የናይጄሪያ ፕሪምየም ታይምስ ዋና አዘጋጅ

በናይጄሪያ የምርመራ ጋዜጠኞች ቀዳሚ ከሚባሉት ውስጥ የሚገኘው ሞጅግ፣ በሙስና፣ ሰብአዊ መብት እንዲሁም የሰዎች ሕገወጥ ዝውውር ዘገባዎችን ሠርቷል። ካገኛቸው ሽልማቶች መካከል፣ የግሎባል ሻይኒንግ ላይት ሽልማት፣ የዎሌ ሶዪንካ የምርመራ ዘገባ ሽልማት የመረጋ ጋዜጠኝነት ሽልማት ተጠቃሽ ናቸው።

ይህ ጊዜ ዘጋዎች ወረርሽኙን ለመታገል በሚል በየአገራቸው እየታፈሰ የሚወጣውን በቢሊዮን የሚቆጠር ገንዘብ የሚከተሉበት ጊዜ ነው። በናይጀሪያ ለምሳሌ፣ አንድ የግል ዘርፍ ጥምረት 15 ቢሊዮን የናይጄሪያ ናራ (39 ሚሊዮን ዶላር የሚጠጋ) ለፌዴራል መንግሥት ድጋፍ አድርጓል። ይህም የአመራር ጥረትን ለማገዝና በቁሳቁስ የተሟሉ ለይቶ ማቆያዎችን ለመገንበት አልፎም በሽታውን ለመዋጋት የሚያስችሉ ጠቃሚ ቁሳቁሶችና መድኃኒቶችን ግዢ ለመፈጸም ነው። ብዙ በግብር የተገኘ ገንዘብ እየተሰበሰበና ወጪ እየተደረገ ነውና፣ አንዳንድ ባለሥልጣናት ራሳቸውን በሕገወጥ መንገድ ሀብታም ለማድረግ ሊያሴሩ ይችላሉ።

በአብዛኞቻችን አገር ይህ ሁኔታ ተመሳሳይ ነው ብዬ አምናለሁ። ዘጋቢዎችም በባለሥልጣናት የሚደረጉ ወጪዎችንና የግዢ ሂደቶችን መከታተል መቀጠል አለባቸው። እንዲህ ባለ የድንገተኛ አደጋ ወቅት፣ ባለሥልጣናት በአግባብ አለመምራት ወይም የሕዝብ ሀብትን ፈንዶችን ሙሉ በሙሉ የመስረቅ አዝማሚያ አላቸው። አንዳንድ አገራትም ፈንዶችን ለምርምር እና ክሊኒካል ሙከራዎችን ለማድረግ እያፈሰሱ ነው። እንዲህ ካሉ ወጪዎች ዓለም እየተረዳች ስላለችው የገንዘብ ዋጋ ለማወቅ እነዚህን ወጪዎች መከታተል ጥሩ ይሆናል። ወረርሽኙ በመጨረሻ የጥናትና ምርምር ሥራ ፈንድ ለሚያገኙ ብቻ አይደለ፣ ምንም ለማያበረክቱት ሰነፍ ፕሮፌሰሮች ባለጸጋ የሚያደርግ ሆኖ እርፍ እንዳይል፣ ዘጋቢዎች ማጣራት አለባቸው።

ዘጋቢዎች በዚህ ወቅት በዓለም ዙሪያ እየታየ ስላለው የሰብአዊ መብት ጥሰቶችም ትኩረት መስጠት አለባቸው። በብዙ አገራት የእንቅስቃሴ ገደብ የተጣለ ሰሆን፣ ባለሥልጣናት ፖሊስ፣ ወታደር ሌሎች የጥበቃ ኤጀንሲዎችን አሰማርተው የቤት ውስጥ መቀመጥ ፖሊሲዎችን ተፈጻሚ እያደረጉ ነው። ታድያ በአንድንድ አገራት ኤጀንሲዎች በከፍተኛ ሁኔታ ለማስከበር ቀናተኛ እየሆኑ፣ የዜጎችን መብት እየተጋፉ እንደሆነ የወጡ ዘገባዎች አሉ። ዘጋቢዎች እነዚህን ጥሰቶች የመሰነድ ኃላፊነት አለባቸው።

ራዋን ዴመን

የአረብ ሪፖርተሮች ምርመራ ጋዜጠኝነት (ARIJ) ዋና ዳይሬክተር፤

መቀመጫዋን ኦማን ያደረገችው ራዋን ዴመን፣ የአረብ ሪፖርተሮች ለምርመራ ጋዜጠኝነት (ARIJ)ን ትመራለች። ይህ ኤአርአይጄ በመካከለኛው ምሥራቅ የሚሠራ፣ ለትርፍ ያልተቋቋመ የምርመራ ዘገባ ማእከል ነው። ራዋን የፊልም ሠሪ ሆና ኹለት ዓመት የሠራች ሲሆን፣ በዚህም ለአልጀዚራ ሚድየ ኔትወርክና ለሌሎችም የ30 ሰዓታት ዘጋቢ ፊልሞችን ፕሮድዩስ እንዲሁም ዳይሬክት አድርጋለች።

 ይህ ለ2020 ከፍተኛ የሚባል ታሪክ ሲሆን፣ ለቀጣይ ለሚመጡ በርካታ ዓመታትም እንዲያው ሆኖ የሚዘልቅ ነው። ይህ የጤና ወይም የሳይንስ ታሪክ ብቻ አይደለም። ይህ የማኅበረ-ፖለቲካ-ኢኮኖሚ ታሪክ፣ የሰብአዊ መብት እና የባህል ታሪክ ነው።

የመጀመሪያ ምክሬ፣ በአንድ ስፍር ስትገኙ ያን ታሪክ ሽፋን ለመስጠት ይሁን እንጂ ጤናችሁን አደጋ ላይ በመጣል ‹ታሪክ እንድትሆኑ› አይደለም። የኮቪድ 19 ዘገባዎች በሰፊው ተፈላጊ ስለሚሆኑ፣ የመረጃ ግልጽነት በጣም አስፈላጊ ነው። ጋዜጠኞች ተመሳሳይ ጉዳይ ዙሪያ ሽፋን እየሰጡ ከመሆኑ አንጻር፣ እንዲሁም አብዛኞቹ አገራቸውን ትተው መውጣት ስለማይችሉ፣ ድንር ለሚሻገር ትብብር ምርጥ የሚባል እድል ነው። በተመሳሳይ፣ የእናንተን ታሪክ ልዩ የሚያደርገው ምንድን ነው የሚለውን ራሳችሁን መጠየቅ ጠቃሚ ነው። ተለዋዋጭና በፍጥነት የሚቀያየር ሁኔታ እንደመሆኑ፣ ከተለመደው በሼልፎች ለረጅም ጊዜ መቆየት ከሚችለውና የረጅም ጊዜ የምርመራ ዘገባ ሥራ በተጓዳኝ በአጭር ሂደት የሚያልቁ ፈጣን ውጤት የሚያሳዩ የምርመራ ሥራዎች ሊያስፈልጉን ይችላል።

ከቤታቸው ሆነው የምርመራ ዘገባ ሥራን ለሚሠሩና መስክ ወጥ ለመሥራት እድሉ ለሌላቸው ደግሞ፣ ባለሞያዎችን ስታነጋገሩ ባለሞያዎቹ የሚያውቁትን ሳይሆን ያንን እንዴት እንዳወቁ ንገሩን። ሞዴሉን ብቻ ሳይሆን፣ ከሞዴሉ ኋላ ያለውን አነሳሽ ምክንያት፣ ቁጥሮችን ብቻ ሳይሆን አውዳቸውን ሸፍኑ።

የጤና ዘርፍ ላይ ያሉ ባለሥልጣናትና ፖለቲከኞች የሚናገሩትን በጥንቃቄ በመተንተን ተጠያቂ አድርጓቸው። በተጨማሩም የተለያዩ ስልቶችን እና አንዳንድ ዲጂታል የሆኑ መተግበሪያዎችን መጠቀም ጠቃሚ ነው። ለምሳሌ እንደ Signal, Jitsi ወይም Zoom የመሳሰሉ፣ ከምንጮችን ጋር ለማውራት መጠቀም አስፈላጊ ነው። ይህ ጊዜ አዳዲስ ግንኙነቶችን ከአዳዲስ ምንጮች ጋር የምትመሠርቱበትና በተቻለ መጠን አማራጭ የምታሰፉበት ነው። በመጨረሻም፣ በቫይረሱ የተያዙትን እንዳታገሉ እና በአዘጋገባችሁ ዘረኝነት እንዳይንጸባረቅ ጥንቃቄ አድርጉ።

 This article first appeared on Global Investigative Journalism Network and is republished here under a Creative Commons license.

Copy to clipboard
Read Next
የሪፖርት ማድረጊያ መሳሪያዎች እና ጠቃሚ ምክሮች
በአፍሪካ የኮቪድ 19 ዘገባ፤ ግብዓት የሚሆኑ ነጥቦች
21 December 2020
የጉዳይ ጥናቶች
የደቡብ ሱዳንን ግጭት ለመመርመር የሞባይል ዳሰሳ ጥናት መጠቀም
21 December 2020
የናይጄሪያው ዓለማቀፍ የምርመራ ዘገባ ማእከል (ICIR) በኮቪድ 19 ምላሽ ተጠሪነትን ለመፍጠር እያደረገ ያለው ግፊት
21 December 2020
መቀመጫውን በናይጄሪያ ያደረገ ለትርፍ ያተቋቋመው የናይጄሪያ ዓለማቀፍ የምርመራ ዘገባ ማእከል (ICIR)፣ አሁን ላይ ሽፋኑንም አገሪቱ ለኮቪድ 19 እየሰጠች ባለችው ምላሾች ዙሪያ አድርጓል። በዓለማቀፍ የምርመራ ዘገባ ኔትወርክ (GIJN) የአፍሪካ ኤዲተር ከሆነው ከቤኖን ኸርበርት ኦሉካ ጋር ቆይታ ያደረገው ዳዮ አይታን ስለ ቡድኑ እንቅስቃሴ እንዲሁም ለአፍሪካ ስጋት በሆነው ወረርሽኙ ዙሪያ የምርመር ዘገባ መሥራትን በሚመለከት አንስቷል። ዳዮ አይታን የምርመራ ዘጋቢ፣ የዜና ክፍል አማካሪና የሚድያ አሠልጣኝ ነው።


ሁሉም ምድቦች ያልተመደቡ የልጆች እና የመዝናኛ እቃዎች የተለያዩ መጫዎቻዎች ቀለም መቀቢያ እና መልመጃ መጽሃፎች ሁሉ መገልገያ የታሪክ መጽሐፍት ከለሮች የጽሕፈት መሳሪያዎች የተለያዩ ስቴፕለሮች እና የስቴፕለር ሽቦዎች ማስታወሻ ደብተር እና የፋይል ሳጥን የወረቀት ሽቦዎች፣ መያዣዎች ቀለም እና ፓርከር ማስመሪያዎች፣ላጲሶች፣ መቅረጫዎች ወረቀት እና ኤንቬሎፕ የማጣበቂያ እና የመገልገያ መለዋወጫዎች ሁሉም እርሳስ እና እስክርቢቶ የመዋቢያ ቁሳቁሶች በሻወር ቤት የግል ንጽህና መጠበቂያዎች ሎሽን እና ቫሲሊን ሽቶዎች የተለያዩ የጸጉር መንከባከቢያዎች የእጅ እና የሰውነት ሳሙና ሁሉ የፊት እና የሰውነት ክሬም የንጽህና መጠበቂያዎች ማበጠሪያ እና የጥፍር መቁረጫዎች የሕፃናት ማእዘን ዳይፐር እና ዋይፕስ የሕፃን አካል እንክብካቤ እና የእጅ ማድረቂያ ስብስብ የሕፃን ንፅህና እና ዕለታዊ እንክብካቤ የጡጦ ጫፎች፣ ጡጦዎች እና የግግ ማከኪያዎች የእንጀራእናት፣የጡጦና የእንጀራእናት መቀቀያዎች ልብሶች ፣ ጫማዎች እና ሻንጣ የህጻናት የምግብ መብያዎች እና ማስቀመጫዎች ሁሉም የምግብ እቃዎች የተለያዩ መጠጦች ሁሉም ማካሮኒ ፣ ፓስታ እና ሩዝ ቸኮሌቶች ፣ ከረሜላዎች እና ማስቲካዎች ዘይት ቡና ፣ ሻይ እና ስኳር የሕፃን ምግብ የታሸጉ ምግብ ማርማራቶች እና የኦቾሎኒ ቅቤዎች ባልትና ብስኩቶች እና መክሰስ ላይ የሚበሉ ምግቦች የስጋ እና የወተት ተዋጽኦዎች ቴምሮች ጨው እና ቅመሞች የዳቦ መጋገሪያ ግብአቶች የምግብ ማስቀመጫ እቃዎች የተለያዩ ቲማቲም ድልህ እና ስጎ ፈጣን ምግቦች አትክልቶች እና ፍራፍሬዎች የቤት ዕቃዎች የወጥ ቤት ዕቃዎች ሁሉም የቤት ዕቃ ጋውኖች፣ቲሸርቶች፣ፎጣዎች.. ፍሊት እና ኤር ፍሬሽነር ኤሌክትሮኒክ መሣሪያዎች የወለል ምንጣፍ እና ሌሎችም የአልጋ ልብስ የጽዳት ዕቃዎች የልብስ ማጠቢያ ሳሙና የእጅ እና የሰውነት ማጽጃዎች የወጥ ቤት ማጽጃ ምርቶች የመኪና ማጽጃ ቁሳቁሶች ሁሉም ናፕኪን ባለብዙ ዓላማ ማጽጃ ወለል እና የመስኮት ማጽጃ የባኞ ቤት፣ሽንትቤት ማጽጃዎች ቆሻሻ ማጠራቀሚያ መታጠቢያ ስፖንጆች የስፖርት ዕቃዎች የውሃ መጠጫ ኮዳዎች የስፖርት መጫወቻ እቃዎች የተለያዩ የስፖርት መስሪያ ቁሶች ደጋፊ ትራሶች ሁሉ የትምህርት ቤት አቅርቦት ቦርሳ እርሳስ እና እስክርቢቶ ቀለም እና ፓርከር የአካል ብቃት እንቅስቃሴ መጽሐፍ እና ማስታወሻ መጽሐፍ ላጲስ እና መቅረጫዎች የምሳ እቃ የውሃ መጠጫ ኮዳዎች ሁሉም ኮምፓስ እና ማስመሪያዎች የመገልገያ መለዋወጫዎች የስጦታ ዕቃዎች ጣፋጭ ከረሜላ ሽቶዎች የስጦታ ቦርሳዎች። መጫወቻ ልብስ እና ጫማዎች ሁሉም ሌሎች በአሜሪካ ምርቶች የተሰራ የድግስ ዕቃዎች ሻማ እና ርችት ለአንድ ግዜ የሚያገለግሉ እቃዎቸ የልደት ቀን ማስዋቢያ እቃዎች የልደት ኮፍያዎቸ፣ዘውዶች ወዘተ.. ሁሉም የመጽሐፉ ጥግ ቀለም መቀቢያ እና መልመጃ መጽሃፎች የታሪክ መጽሐፍት የአማርኛ መጽሐፍት የእንግሊዝኛ መጽሐፍት ትምህርታዊ መጻሕፍት ሁሉም የምግብ አዘገጃጀት መመሪያዎች ከ“መጽሐፍ ዓለም” መደብር ፖለቲካ እና ኢኮኖሚክስ ንግድ ራስ አገዝ ልብ-ወለድ የልጆች መጽሐፍት COVID-19 አስፈላጊ ነገሮች መጫወቻዎች አባልነት የቤት እንስሳት ምርቶች የአዲስ ዓመት ጥቅል ወደ ትምህርት ቤት የሚመለስ ጥቅል ልብስ የረመዳን ጥቅል
00 ንጥሎች
0
+251-939-37-37-37
ፍለጋ
ሁሉም ምድቦች ያልተመደቡ የልጆች እና የመዝናኛ እቃዎች የተለያዩ መጫዎቻዎች ቀለም መቀቢያ እና መልመጃ መጽሃፎች ሁሉ መገልገያ የታሪክ መጽሐፍት ከለሮች የጽሕፈት መሳሪያዎች የተለያዩ ስቴፕለሮች እና የስቴፕለር ሽቦዎች ማስታወሻ ደብተር እና የፋይል ሳጥን የወረቀት ሽቦዎች፣ መያዣዎች ቀለም እና ፓርከር ማስመሪያዎች፣ላጲሶች፣ መቅረጫዎች ወረቀት እና ኤንቬሎፕ የማጣበቂያ እና የመገልገያ መለዋወጫዎች ሁሉም እርሳስ እና እስክርቢቶ የመዋቢያ ቁሳቁሶች በሻወር ቤት የግል ንጽህና መጠበቂያዎች ሎሽን እና ቫሲሊን ሽቶዎች የተለያዩ የጸጉር መንከባከቢያዎች የእጅ እና የሰውነት ሳሙና ሁሉ የፊት እና የሰውነት ክሬም የንጽህና መጠበቂያዎች ማበጠሪያ እና የጥፍር መቁረጫዎች የሕፃናት ማእዘን ዳይፐር እና ዋይፕስ የሕፃን አካል እንክብካቤ እና የእጅ ማድረቂያ ስብስብ የሕፃን ንፅህና እና ዕለታዊ እንክብካቤ የጡጦ ጫፎች፣ ጡጦዎች እና የግግ ማከኪያዎች የእንጀራእናት፣የጡጦና የእንጀራእናት መቀቀያዎች ልብሶች ፣ ጫማዎች እና ሻንጣ የህጻናት የምግብ መብያዎች እና ማስቀመጫዎች ሁሉም የምግብ እቃዎች የተለያዩ መጠጦች ሁሉም ማካሮኒ ፣ ፓስታ እና ሩዝ ቸኮሌቶች ፣ ከረሜላዎች እና ማስቲካዎች ዘይት ቡና ፣ ሻይ እና ስኳር የሕፃን ምግብ የታሸጉ ምግብ ማርማራቶች እና የኦቾሎኒ ቅቤዎች ባልትና ብስኩቶች እና መክሰስ ላይ የሚበሉ ምግቦች የስጋ እና የወተት ተዋጽኦዎች ቴምሮች ጨው እና ቅመሞች የዳቦ መጋገሪያ ግብአቶች የምግብ ማስቀመጫ እቃዎች የተለያዩ ቲማቲም ድልህ እና ስጎ ፈጣን ምግቦች አትክልቶች እና ፍራፍሬዎች የቤት ዕቃዎች የወጥ ቤት ዕቃዎች ሁሉም የቤት ዕቃ ጋውኖች፣ቲሸርቶች፣ፎጣዎች.. ፍሊት እና ኤር ፍሬሽነር ኤሌክትሮኒክ መሣሪያዎች የወለል ምንጣፍ እና ሌሎችም የአልጋ ልብስ የጽዳት ዕቃዎች የልብስ ማጠቢያ ሳሙና የእጅ እና የሰውነት ማጽጃዎች የወጥ ቤት ማጽጃ ምርቶች የመኪና ማጽጃ ቁሳቁሶች ሁሉም ናፕኪን ባለብዙ ዓላማ ማጽጃ ወለል እና የመስኮት ማጽጃ የባኞ ቤት፣ሽንትቤት ማጽጃዎች ቆሻሻ ማጠራቀሚያ መታጠቢያ ስፖንጆች የስፖርት ዕቃዎች የውሃ መጠጫ ኮዳዎች የስፖርት መጫወቻ እቃዎች የተለያዩ የስፖርት መስሪያ ቁሶች ደጋፊ ትራሶች ሁሉ የትምህርት ቤት አቅርቦት ቦርሳ እርሳስ እና እስክርቢቶ ቀለም እና ፓርከር የአካል ብቃት እንቅስቃሴ መጽሐፍ እና ማስታወሻ መጽሐፍ ላጲስ እና መቅረጫዎች የምሳ እቃ የውሃ መጠጫ ኮዳዎች ሁሉም ኮምፓስ እና ማስመሪያዎች የመገልገያ መለዋወጫዎች የስጦታ ዕቃዎች ጣፋጭ ከረሜላ ሽቶዎች የስጦታ ቦርሳዎች። መጫወቻ ልብስ እና ጫማዎች ሁሉም ሌሎች በአሜሪካ ምርቶች የተሰራ የድግስ ዕቃዎች ሻማ እና ርችት ለአንድ ግዜ የሚያገለግሉ እቃዎቸ የልደት ቀን ማስዋቢያ እቃዎች የልደት ኮፍያዎቸ፣ዘውዶች ወዘተ.. ሁሉም የመጽሐፉ ጥግ ቀለም መቀቢያ እና መልመጃ መጽሃፎች የታሪክ መጽሐፍት የአማርኛ መጽሐፍት የእንግሊዝኛ መጽሐፍት ትምህርታዊ መጻሕፍት ሁሉም የምግብ አዘገጃጀት መመሪያዎች ከ“መጽሐፍ ዓለም” መደብር ፖለቲካ እና ኢኮኖሚክስ ንግድ ራስ አገዝ ልብ-ወለድ የልጆች መጽሐፍት COVID-19 አስፈላጊ ነገሮች መጫወቻዎች አባልነት የቤት እንስሳት ምርቶች የአዲስ ዓመት ጥቅል ወደ ትምህርት ቤት የሚመለስ ጥቅል ልብስ የረመዳን ጥቅል


ቪኦኤ በየዕለቱ ከምሽቱ 3 ሰዓት በኢትዮጵያ አቆጣጠር ጀምሮ በአማርኛ፣ በአጭር ሞገድ 22፣ 25 እና 31 ሜትር ባንድ የ60 ደቂቃ ሥርጭቱ ዜና፣ አበይት ዜናዎች ትንታኔና ሌሎችም ወቅታዊ መረጃዎችን የያዙ ፕሮግራሞች ያስተላልፋል። ረቡዕ፡- ዴሞክራሲ በተግባር፣ ሴቶችና ቤተሰብ፣ አሜሪካና ሕዝቧ፣ ኢትዮጵያዊያን ባሜሪካ


ሊቲየም ቦሬት, ነጭ ዱቄት ወይም እንክብሎች ጠንካራ ገጽታ፣ የመቅለጫ ነጥብ 760-880°C፣ የተለየ ፎርሙላ Li ያለው ኢኦርጋኒክ ያልሆነ ውህድ ነው።2B4O7(LiT)፣ LiBO2(LiM)፣ LBO6733 እና LBO1222 ወዘተ፣ እና በመጠኑ በውሃ ውስጥ የሚሟሟ።ለዓይን, ለመተንፈሻ አካላት እና ለቆዳ ጎጂ ነው, ይህም በደረቅ እና ቀዝቃዛ ቦታ በታሸገ መያዣ ውስጥ መቀመጥ አለበት.ተመሳሳይ መጠን ያለው እና ጥሩ ፈሳሽ ያለው፣ ሊቲየም ቦሬት 99.99% በዋናነት ለኤክስሬይ የፍሎረሰንት ትንተና የቪትረስሴን ንጥረ ነገር ለማዘጋጀት እንደ ፍሰት ያገለግላል።CaO፣ SiOን ለማዋሃድ ይመከራል2, አል2O3, ና2ኦ፣ ኬ2ኦ፣ ኤምጂኦ፣ ፒ2O5እና ሰልፋይዶች ወዘተ፣ እና በብረታ ብረት ማጣሪያ፣ በኢናሜል ማምረቻ፣ ሴራሚክስ፣ መነፅር መስራት፣ የላቀ የቁሳቁስ ምርምር እና ልማት ውስጥ አፕሊኬሽኑን ያገኛል።ይህ በእንዲህ እንዳለ፣ ቲእንደ ሊቲየም ቴትራቦሬት (ሊቲ) ሊ ያሉ የተለያዩ ጥምርታዎችን ማደባለቅ የበለጠ ትኩረት የሚስብ ነው2B4O7 በ920°C ይቀልጣል እና ከፍተኛው የጋራ ፍሰቶች የመቅለጫ ነጥብ ያለው ሊቲየም ሜታቦሬት (ሊኤም) ሊቢኦ ነው።2በ 845 ዲግሪ ሴንቲ ግሬድ ይቀልጣል, ነገር ግን የ LiT/LiM ድብልቆች በዝቅተኛ የሙቀት መጠን ይቀልጣሉ.
ማድረስ
የሊቲየም ቦራቴ 99.99% ንፅህና በምእራብ ሚሚታልስ (አ.ማ) ኮርፖሬሽን ሊደርስ የሚችለው በነጭ ዱቄት ጠንካራ፣ ነጭ ክሪስታል ፍሰት እና የመስታወት ዶቃ ፍሰት መጠን ነው።ማንኛውም የተበጀ የሊቲየም ቦርት መግለጫ በዓለም ዙሪያ ላሉ ደንበኞቻችን ፍጹም መፍትሄዎች ናቸው።
አሁን ይጠይቁ
ዝርዝሮች
መለያዎች
ቴክኒካዊ መግለጫ
Li2B4O7
መልክ ነጭ ዱቄት
ሞለኪውላዊ ክብደት 169.12
ጥግግት 1.88 ግ / ሚሜ3
መቅለጥ ነጥብ 930 ° ሴ
CAS ቁጥር. 12007-60-2
አይ. ንጥል መደበኛ ዝርዝር
1 ሊቲየም ቦሬት ≥ Li2B4O7 ሊቦ2 LBO6733 LBO1222
99.99% 99.99% 99.99% 99.99%
2 ንጽህና
ፒፒኤም ማክስ ካ 10 10 10 10
አል/ኩ/ሚግ/ኬ/ና/ፌ 5 5 5 5
እንደ 1 1 1 1
ፒ.ቢ 2 2 2 2
3 የጅምላ ትፍገት(ግ/ሴሜ3) 0.6-0.8 0.5-0.7 0.58-0.7 0.58-0.7
4 ሎአይ 0.40% 0.40% 0.40% 0.40%
5 መጠን ዱቄት ወይም ፔሌት
6 ማሸግ 500 ግራም በፕላስቲክ ጠርሙስ ከውጭ ካርቶን ጋር
ሊቲየም ቦሬት 99.99%ንፅህና በዌስተርን ሚንሜታልስ (ኤስ.ሲ.) ኮርፖሬሽን በነጭ ዱቄት ጠንካራ ፣ ነጭ ክሪስታል ፍሰት እና የመስታወት ዶቃ ፍሰት ገጽታ መጠን ሊደርስ ይችላል።ማንኛውም የተበጀ የሊቲየም ቦርት መግለጫ በዓለም ዙሪያ ላሉ ደንበኞቻችን ፍጹም መፍትሄዎች ናቸው።
ሊቲየም ቦሬት 99.99%, ተመሳሳይ መጠን እና ጥሩ ፈሳሽነት ያለው, በዋነኛነት የቫይታሴን ንጥረ ነገር ለማዘጋጀት ለኤክስ ሬይ የፍሎረሰንት ትንተና እንደ ፍሰት ጥቅም ላይ ይውላል.CaO፣ SiOን ለማዋሃድ ይመከራል2, አል2O3, ና2ኦ፣ ኬ2ኦ፣ ኤምጂኦ፣ ፒ2O5እና ሰልፋይዶች ወዘተ፣ እና በብረታ ብረት ማጣሪያ፣ በኢናሜል ማምረቻ፣ ሴራሚክስ፣ መነፅር መስራት፣ የላቀ የቁሳቁስ ምርምር እና ልማት ውስጥ አፕሊኬሽኑን ያገኛል።ይህ በእንዲህ እንዳለ፣ የሊቲየም ቦራቴ ውህደት የበለጠ ትኩረት የሚስብ ነው፣ ለምሳሌ ሊቲየም ቴትራቦሬት (LiT) Li2B4O7በ920°C ይቀልጣል እና ከፍተኛው የጋራ ፍሰቶች የመቅለጫ ነጥብ ያለው ሊቲየም ሜታቦሬት (ሊኤም) ሊቢኦ ነው።2በ 845 ዲግሪ ሴንቲ ግሬድ ይቀልጣል, ነገር ግን የ LiT/LiM ድብልቆች በዝቅተኛ የሙቀት መጠን ይቀልጣሉ.


ዘርፎች Select Category A ውድድሮች A የክለብ ኢንተርናሽናል ውድድሮች U-17 ሴቶች ብሔራዊ ቡድን U-17 ብሔራዊ ቡድን U-20 ብሔራዊ ቡድን U-23 ብሔራዊ ቡድን U20 ሴቶች ብሔራዊ ቡድን ሀምበርቾ ሀዋሳ ከተማ ሀዲያ ሆሳዕና ለገጣፎ ለገዳዲ ሉሲ መቐለ 70 እንደርታ መቻል መፅሀፍት ሜዲካል ምርጥ 11 ምርጫ 2010 ምስራቅ አፍሪካ ሰበታ ከተማ ሲዳማ ቡና ሲዳማ ጎፈሬ ዋንጫ ሴቶች ቻምፒየንስ ሊግ ሴቶች አፍሪካ ዋንጫ ሴቶች ከፍተኛ ሊግ ሴቶች ዝውውር ሴቶች ፕሪምየር ሊግ ሴካፋ ስሑል ሽረ ሻሸመኔ ከተማ ቀጥታ የውጤት መግለጫ ቀጥታ የፅሁፍ ስርጭት ቃለ-መጠይቅ ቅዱስ ጊዮርጊስ ቅድመ ጨዋታ ዳሰሳ ቢዝ ባህር ዳር ከተማ ቤተሰብ ተስፈኛ ተጫዋቾች ትኩረት ታሪክ ታክቲክ ታዳጊዎች ትውስታ ትግራይ ክልል ዋንጫ ቻምፒየንስ ሊግ ቻን ቻን ማጣርያ አማራ ክልል ዋንጫ አርባምንጭ ከተማ አሰልጣኞች ትኩረት አንደኛ ሊግ አዲስ አበባ ከተማ አዲስ አበባ ከተማ ዋንጫ አዳማ ከተማ አዳማ ከተማ ዋንጫ ኢትዮ ኤሌክትሪክ ኢትዮጵያ መድን ኢትዮጵያ ቡና ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ኢትዮጵያ ዋንጫ ኢትዮጵያውያን በውጪ ኢእፌ እውነታዎችና ቁጥሮች ኦሊምፒክ ማጣርያ ከ17 ዓመት በታች ሻምፒዮና ከ17 ዓመት በታች ፕሪምየር ሊግ ከ20 ዓመት በታች ጥሎማለፍ ከ20 ዓመት በታች ፕሪምየር ሊግ ከፍተኛ ሊግ ክለብ ትኩረት ኮሮና ኮንፌዴሬሽን ዋንጫ ኮፓ ኮካኮላ ወላይታ ድቻ ወልቂጤ ከተማ ወልዋሎ ዓዲግራት ዩኒቨርሲቲ ወልዲያ ወቅታዊ ጉዳይ ዋልያዎቹ ዐበይት ጉዳዮች ዜና ዜና ዕረፍት ዝ ክለቦች ዝክር ዝውውር የ1ኛ ዙር የክለቦች ዳሰሳ የሰማንያዎቹ የሴቶች እግርኳስ የሴቶች ዘ ብሔራዊ ቡድኖች የሴቶች ገፅ የሴቶች ጥሎማለፍ የሶከር አምዶች የቅድመ ውድድር የብሔራዊ ቡድን ውድድሮች የተቋማት መረጃዎች የት ይገኛሉ የአመቱ ምርጦች የአሰልጣኞች ስልጠና የአሰልጣኞች ገፅ የአሸናፊዎች አሸናፊ የአፍሪካ ዋንጫ የአፍሪካ ዋንጫ ማጣርያ የክልል ክለቦች ሻምፒዮና የወሩ ምርጦች የወዳጅነት ጨዋታዎች የወጣቶች እግርኳስ የውድድር ዘመን ቅድመ ዳሰሳ የውድድር ዘመን ዳሰሳ የውጪ ዜጎች የዓለም ዋንጫ ማጣሪያ የዘመኑ ከዋክብት የዘጠናዎቹ ከዋክብት የዠ ብሔራዊ ቡድኖች የደጋፊዎች ገፅ የዳኞች ገጽ የግል አስተያየት የጨዋታ መረጃዎች የጨዋታ ሪፖርት የፈረንሳይኛ ፖስቶች (Francais) ይህን ያውቁ ኖሯል? ይድነቃቸው ተሰማ መታሰቢያ ዋንጫ ደቡብ ካስቴል ዋንጫ ደቡብ ፖሊስ ደደቢት ዳኞች ድህረ ጨዋታ አስተያየት ድሬዳዋ ከተማ ጅማ አባ ጅፋር ጋዜጣዊ መግለጫ ፉትሳል ፊቸር ፋሲል ከነማ ፕሪምየር ሊግ ፕሪምየር ሊግ አ/ማ
ማኅደር
ማኅደር Select Month August 2024 (42) July 2024 (99) June 2024 (66) May 2024 (87) April 2024 (86) March 2024 (125) February 2024 (104) January 2024 (130) December 2023 (111) November 2023 (91) October 2023 (160) September 2023 (85) August 2023 (146) July 2023 (127) June 2023 (85) May 2023 (102) April 2023 (112) March 2023 (109) February 2023 (54) January 2023 (101) December 2022 (121) November 2022 (127) October 2022 (140) September 2022 (138) August 2022 (119) July 2022 (203) June 2022 (169) May 2022 (180) April 2022 (215) March 2022 (185) February 2022 (204) January 2022 (109) December 2021 (225) November 2021 (183) October 2021 (226) September 2021 (201) August 2021 (244) July 2021 (261) June 2021 (116) May 2021 (143) April 2021 (252) March 2021 (237) February 2021 (249) January 2021 (345) December 2020 (254) November 2020 (149) October 2020 (213) September 2020 (164) August 2020 (215) July 2020 (67) June 2020 (127) May 2020 (141) April 2020 (65) March 2020 (226) February 2020 (293) January 2020 (359) December 2019 (331) November 2019 (225) October 2019 (224) September 2019 (213) August 2019 (250) July 2019 (147) June 2019 (97) May 2019 (186) April 2019 (199) March 2019 (205) February 2019 (187) January 2019 (228) December 2018 (224) November 2018 (150) October 2018 (194) September 2018 (148) August 2018 (142) July 2018 (150) June 2018 (172) May 2018 (143) April 2018 (177) March 2018 (186) February 2018 (171) January 2018 (151) December 2017 (127) November 2017 (125) October 2017 (119) September 2017 (133) August 2017 (122) July 2017 (131)