የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያንና የሌሎች አኃት አብያተ ክርስቲያናት መሠረታዊ እምነት «ተዋሕዶ» ነው። ተዋሕዶን የሚተረጉም ኃይለ ቃልም ፣ «ወልድ ዋሕድ» የሚለው ነው። ወልድ ዋሕድ ለሚለው ሥያሜ መሠረቱ «ቃል ሥጋ ኮነ» የሚለው ቃለ ወንጌል ነው። ዮሐ ፩፥fg።
ትምህርተ ሃይማኖት መለኮታዊ ምሥጢርን የሚያስረዳ እንደመሆኑ ትምህርቱ ጥልቅ፣ ረቂቅና ምጡቅ ነው። ይሁንና በዚህ ዝግጅት ግን እንደ ትምህርቱ ጥልቀትና ምጥቀት ሳይሆን፣ እንደ አዘጋጁ የዕውቀት ውሱንነትና እንደ ተቀባዩ የአእምሮ ስፋት መጠን፣ ግልጽ በሆነ አቀራረብ ባጭር ባጭሩ ይቀርባል።
የሃይማኖት ትርጉም
1. ሃይማኖት ምንድን ነው?
ሃይማኖት ወይም እምነት ማለት ማመን፤ መታመን፤ የፈጣሪን ሕልውና ማወቅ፤ ከሃሊነቱን፣ መግቦቱንና ቸርነቱን መረዳት፤ መለኮታዊ እውነታዎችን በትክክል መቀበል፤ በእግዚአብሔር መለኮታዊ ሥራ ፈጽሞ አለመጠራጠር፤ ጥርጥርን ከኅሊና ማስወገድ፤ ስለ ሰማያዊ ሕይወት ጽኑ ተስፋ ማድረግ በሚሉ አገላለጾች ይተረጐማል።
ሃይማኖት በረቂቅ ሐሳብ፣ በልብ ሰሌዳነት፣ የሚጻፍ የአእምሮ መጽሔት ነው። ሃይማኖት የኅሊና መሰላል በመሆኑ የዓለምን አስቸጋሪ ዳገት ይወጡበታል። ሃይማኖት የሕይወት መርከብ በመሆኑ ገፊውን ማዕበል ተቋቁመው ባሕሩን ይሻገሩበታል። ንጉሠ ሰማይ ወምድር እግዚአብሔርን ደስ ያሰኙበታል። ዕብ f፥፮። ልክና መጠን፣ ወሰንና ዳርቻ የሌለው መለኮታዊ ባሕርይ የሚታየው፣ ሕልውናው ከሃሊነቱና መግቦቱ የሚታወቀው በሃይማኖት ነው።
ቅዱስ ጳውሎስ የሃይማኖትን ኃይል ሲተረጉም፦ «እምነትም ተስፋ ስለምናደርገው ነገር የሚያስረግጥ፣ የማናየውን ነገር የሚያስረዳ ነው።»ይልና በመቀጠልም «ነአምር ከመ ተፈጥረ ዓለም በቃለ እግዚአብሔር። ዓለም በእግዚአብሔር ቃል እንደተፈጠረ እናውቃለን።» ብሎአል። ዕብ f፥፩-፫። ሃይማኖት ፍጡርን ከፈጣሪው ጋር የሚያገናኝ የኅሊና መሰላል በመሆኑ ፍጡር የሃይማኖት መሰላሉና ድልድዩ ከተሰበረበት ወደ ፈጣሪው መድረስ ይሳነዋል፤ ሌላ መድረሻ ሌላ መንገድ ፈጽሞ የለውም።
የሃይማኖት ኃይል ልዩና ዕፁብ ድንቅ የሚያሰኘው፣ ምድራዊ ባለሥልጣን የማይገዛውን የሚገዛ፣ በዓይነ ሥጋ የማይታየውን የሚያሳይ፣ በእጅ የማይዳሰሰውን የሚዳስስ፣ በሥጋዊ ጥበብ የማይመረመረውን የሚመረምር ምሥጢር መሆኑ ነው። ማቴ f¥፥f¦።
ልዕልና ነፍስ /የነፍስ ልዕልና/ ክብረ ነፍስ የሚገኘው በሃይማኖት ነው፤ ከሃይማኖት ውጪ የሚሆነው ሁሉ ኃጢአትና በደል ነው። «ወኲሉ ዘይከውን ዘእንበለ አሚን ኃጢአት ወጌጋይ ውእቱ። በእምነት ያልሆነ ሁሉ ኃጢአትም፣ በደልም ነው።» ሮሜ fg፥©ª። የሚታይና የማይታይ፣ ግዙፍና ረቂቅ፣ ሁሉ ከማይታይ እንደሆነ ማለትም በመለኮታዊ ሥልጣን የተገኘ መሆኑን ያሳውቃል።
እግዚአብሔር ለፍጥረቱ ሁሉ መገኘት ምክንያት ሳይሻለት በከሃሊነቱ እምሀበአልቦ ፈጥሮታል። ይህን ማወቅ የሚያስችል ከሃይማኖት ውጪ ሌላ ጥበብ ፈጽሞ የለም። የሰው ልጅ የእግዚአብሔርን መንግሥት ወራሽ የመሆን ዕድል የሚያገኘው በሃይማኖት ብቻ ነው። በዓለም ያለውን ሥርዓት በቀላሉ በምሳሌነት ማየት ይቻላል፤ ይኸውም የአንድን ሰው ሃብትና ንብረት ለመውረስ በቀላሉ ባለመብት መሆን የሚቻለው የባለጸጋው ወይም የባለሀብቱ ልጅ ሆኖ መገኘት ሲቻል ነው። በእግዚአብሔር መንግሥትም በሃይማኖት ልጅነትን ካላገኙ የመንግሥቱ ወራሽ መሆን አይቻልም።
«እውነት እውነት እልሃለሁ፤ ሰው ከውኃና ከመንፈስ ካልተወለደ በቀር ወደ እግዚአብሔር መንግሥት ሊገባ አይችልም።» እንዳለ ጌታ በቅዱስ ወንጌል። ዮሐ ፫፥፭።
«… ስለዚህ ከእንግዲህ ልጅ ነህ እንጂ ባሪያ አይደለህም። ልጅም ከሆንክ ደግሞ የእግዚአብሔር ወራሽ ነህ።» ገላ ፬፥፬-፯። ሃይማኖት በአማኙ ዘንድ ሦስት ነገሮች ተሟልተው እንዲገኙ ግድ ይላል። እነዚህም፦
፩. ትክክለኛ አረዳድ /እውነት/ ፪. የልብ ንጽሕና /ቅንነት/ ፫. መጥዎተ ርእስ፣ ማለትም ጥብዓት፣ ራስን መካድ፣ ራስን አሳልፎ ለሃይማኖት መገዛት ፈቃደ ሥጋን አሸንፎ መስቀልን መሸከም የሚሉ ናቸው። እነዚህ መሠረታዊ ነገሮች ያልተሟሉለት አማኝ ግብዝ ሃይማኖተኛ ይባላል።
ማስረጃ
«… እግዚአብሔር አንድ እንደሆነ ታምናለህ፤ መልካም ታደርጋለህ። አጋንንት ደግሞ ያምናሉ፤ ይንቀጠቀጡማል። …» ያዕ ፪፥fg-©¼። ማር ፭፥፯። ጌታም በቅዱስ ወንጌል እንዲህ ይለናል። «በሰማያት ያለውን የአባቴን ፈቃድ የሚያደርግ እንጂ ጌታ ሆይ ጌታ ሆይ የሚለኝ ሁሉ መንግሥተ ሰማያት የሚገባ አይደለም።» ማቴ ፯፥©።
«ሕዝቡንም ከደቀ መዛሙርቱ ጋር ጠርቶ፣ እንዲህ አላቸው፤ በኋላዬ ሊመጣ የሚወድ ቢኖር፣ ራሱን ይካድ። መስቀሉንም ተሸክሞ ይከተለኝ።» ማር ፰፥Ãg። ሉቃ ፱፥©ª። ማቴ ፲፥ÃÆ፣ f¥፥©g።
«ወኅሊናሁሰ ለነፍስትነ ሞተ ያመጽእ ላእሌነ፤ ወሕሊናሁሰ ለመንፈስ ሰላመ ወሕይወተ ይሁብነ። የሥጋችን ፈቃድ ሞትን ያመጣብናል /ያስፈርድብናል/ የነፍሳችን ፈቃዱ ግን ሰላምን ከእግዚአብሔር ጋር አንድነትን ድኅነትን ይሰጠናል። እስመ ኅሊናሁ ለነፍስትነ ፀሩ ለእግዚአብሔር ውእቱ። የሥጋችን ፈቃዱ የእግዚአብሔር ጠላቱ ነውና ሞትን ያመጣብናል።» ሮሜ ፰፥፭-፰። የሃይማኖት ዓላማውና ግቡ፣ ሀልዎተ እግዚአብሔርን ማሳወቅና ፍጡር በፈጣሪው ሕግና ትእዛዝ እየተመራ ዘለዓለማዊ ክብር እንዲያገኝ ማድረግ ነው። ማቴ ©È፥Ãg።
ሀልዎተ እግዚአብሔርን ማወቅ ማለትም ቅድመ ዓለም የነበረ፣ በማዕከለ ዓለም ያለ፣ ዓለምን አሳልፎ የሚኖር፣ ፈጣሪ፣ መጋቢ ሠራዒ፣ በመለኮታዊ ባሕርዩ ጸንቶ የሚኖር፣ ለመንግሥቱ ሽረት፣ ለሕልውናው ኅልፈት የሌለበት አንድ ፈጣሪ፣ አንድ አምላክ መኖሩን አውቆ ማመን ማለት ነው።
«እስራኤል ሆይ ስማ፤ አምላክህ እግዚአብሔር አንድ እግዚአብሔር ነው።» ዘዳ ፭፥፬።
የማይታይና የማይመረመር፣ የማይገሰስና የማይዳሰስ፣ ሕያወ ባሕርይ እግዚአብሔር በከሃሊነቱ ሁሉን የፈጠረ፣ በመግቦቱ ሁሉን የሚያስተዳድር፣ በቸርነቱ ሁሉን የሚጠብቅ አምላክ በመሆኑ ለፍጥረቱ የሚታወቅበት ገጽታ አንዱ ይኸው ነው። ሁሉን የሚገዛ፣ ሁሉን የሚያስተዳድር በመሆኑ ይቅርታውና መግቦቱ በሁሉም ላይ ነው።
«እስመ ቅንየትከ ወምልክናከ ላዕለ ኲሉ፣ ይሬስየከ ትሣሃል ላዕለ ኲሉ። ማለት በሁሉ ላይ ያለ ሥልጣንህና አገዛዝህ ሁሉን ይቅር እንድትል ያደርግሃል።» እንዲል።
«… እርሱ በክፉዎችና በበጎዎች ላይ ፀሐይን ያወጣልና፤ በጻድቃንና በኃጢአተኞችም ላይ ዝናቡን ያዘንባልና።» ማቴ ፭፥ÑÈ።
በከሃሊነቱ ዓለምን የፈጠረ እግዚአብሔር የማይታይ፣ የማይመረመርና የማይዳሰስ፣ እንደሆነ ቢታወቅም፣ ባሕርዩ ከሚገለጽባቸው አያሌ መገለጫዎች ጥቂቶቹን በምሳሌነት መመልከት ይቻላል። እነሱም፦
፩. ፈጣሪ ፪. ከሃሊ ፫. ምሉእ ፬. ዘለዓለማዊ ፭. ቅዱስ ፮. ፍጹም ፯. ማእምር /አዋቂ/ ጥበበኛ የሚሉ ናቸው። እነዚህን በዝርዝር እንመለከታለን።
እግዚአብሔር ፈጣሪ ነው
ፈጣሪ ስንል የሌለን ወይም ያልነበረን ነገር በሥልጣኑና በከሃሊነቱ ያስገኘ፣ ዓለምን እምሀበአልቦ /ካለመኖር ወደ መኖር/ የፈጠረ ማለታችን ነው። ዓለምን እምሀበአልቦ ያስገኘ፣ በመለኮታዊ ሥልጣኑ የሚታየውንና የማይታየውን፣ ግዙፉንና ረቂቁን ፍጥረት ሁሉ የፈጠረ እግዚአብሔር ነው።
እግዚአብሔር ዓለምን /ፍጥረቱን/ ለመፍጠር ምክንያት የሆነው መለኮታዊ ሥልጣኑ ብቻ ነው፤ የፍጥረታት ሁሉ አስገኝ እግዚአብሔር በመሆኑም የፍጥረታት ሁሉ ጌታና ባለቤት እግዚአብሔር ነው። እግዚአብሔር ዓለምን ፈጥሮ እንዲሁ አልተወውም፤ በመግቦቱ ይጠብቀዋል፤ ይህን ዓለም ካለመኖር ወደ መኖር ያመጣ እግዚአብሔር ብቻ በመሆኑና በመለኮታዊ ሥልጣኑ መሳይ ተወዳዳሪ ስለሌለውም እግዚአብሔር አንድ አምላክ ይባላል።
እግዚአብሔር ዓለሙን ሲፈጥር፣ ይሁን ብሎ በቃሉ፣ በመለኮታዊ ሥልጣኑና በከሃሊነቱ ፈጠረው እንጂ ፍጥረታትን ለማስገኘት ሌላ አፍአዊ ምክንያት አላስፈለገውም። እንደዚህ ያለ መለኮታዊ ሥልጣን በሰማይም በምድርም ስለሌለ፣ እግዚአብሔር ብቻ ፈጣሪ እንዲባል ያደርገዋል። «ዓይናችሁን ወደ ላይ አንሥታችሁ ተመልከቱ፤ እነዚህን የፈጠረ ማን ነው? ሠራዊታቸውን በቊጥር የሚያወጣ እርሱ ነው። ሁሉንም በየስማቸው ይጠራቸዋል። በኃይሉ ብዛትና በከሃሊነቱ ብርታት አንድስ እንኳ አይታጣውም።» ይላል የእግዚአብሔር ቃል። ኢሳ ፵፥©¥። በእግዚአብሔር ረቂቅ ሥልጣንና ከሃሊነት የተፈጠረ ፍጥረት ሁሉ ሥርዓት ተሠርቶለት፤ ወሰን ተበጅቶለት ይኖራል። ከተሠራለት ሥርዓት አይወጣም፤ ከተደነገገለት ወሰን አያልፍም። ለይኩን ባለው መለኮታዊ ቃሉ እንደተፈጠረ ሁሉ፣ በመለኮታዊ ትእዛዙ ፀንቶ ይኖራል። መዝ Ã¼፥፬-፱፣ ዮሐ ፩፥፫።
«እነሆ ተራሮችን የሠራ ነፋስንም የፈጠረ፣. . . ንጋትን ጨለማ የሚያደርግ፣ በምድርም ከፍታዎች ላይ የሚረግጥ፣ ስሙ የሠራዊት ጌታ እግዚአብሔር ነው።» አሞ ፬፥fª። «ሰማያትን የፈጠረ እግዚአብሔር፣ እርሱም ምድርን የሠራና ያደረገ፤ ያፀናትም፣ መኖሪያ ልትሆን እንጂ ለከንቱ እንድትሆን ያልፈጠራት አምላክ እንዲህ ይላል። . . . ይናገሩ፤ ይቅረቡም፤ በአንድነትም ይማከሩ፤ ከጥንቱ ይህን ያሳየ ከቀድሞስ የተናገረ ማን ነው? ያሳየሁም፣ የተናገርሁም እኔ እግዚአብሔር አይደለሁምን? ከእኔ በቀር ሌላ አምላክ የለም። እኔ ጻድቅ አምላክና መድኃኒትም ነኝ ከእኔም በቀር ማንም የለምና ወደ እኔ ዘወር በሉ ትድኑማላችሁ። ኢሳ ÑÈ፥fÆ-©¼።
በዓለም ታላቁ መጽሐፍ በመባል የሚታወቀው መጽሐፍ ቅዱስ ጽሑፉን የሚጀምርልን የሰማይና የምድር ፈጣሪ እግዚአብሔር መሆኑን በማረጋገጥ ነው። ዘፍ ፩፥፩፣ ዮሐ ፩፥፫፣ መዝ Ã¼፥፮። ሰማይና ምድር ሲባልም፣ በሰማይና በምድር ያለውን ሁሉ፣ የሚታየውንና የማይታየውን፣ በሰው ዘንድ የታወቀውንና ገና ያለተደረሰበትን ፍጥረት ሁሉ አጠቃልሎ የያዘ ነው። ለዚህም ሁሉ ፈጣሪውና አስገኚው እግዚአብሔር በመሆኑ ዓለም የእግዚአብሔር ፍጥረት በመባል ይታወቃል። ዮሐ ፩፥፫፣ ቆላ ፩፥f¥።
ማንኛውም የሥራ ውጤት ያለ ሠራተኛ ሊገኝ እንደማይችል ሁሉ፣ ማንኛውም ፍጡር ያለፈጣሪ አልተገኘም። ምሳሌውን እንመልከት። በባሕር ላይ የሚንሳፈፉ ግዙፋን መርከቦች፣ ከባዱንና ቀላሉን ሸክም ችለው፣ ሕዋውን እየቀዘፉ በሰማይ የሚበሩ አውሮፕላኖች፣ ውስብስቡን የዓለም ምሥጢር በትንሽ አካሉ አከማችቶ የያዘ ኮምፒውተር፣ በአጠቃላይ ዕፁብ ድንቅ የሚባሉ የቴክኖሎጂ ውጤቶች ሁሉ የሰው ልጅ አእምሮ ተጨንቆ ተጠብቦ ያስገኛቸው የጥበብ ውጤቶች እንጂ በራሳቸው የተገኙ አይደለም። ታዲያ ከላይ የተጠቀሱ የሰው ልጅ መገልገያዎች በራሳቸው መገኘት የሚችሉ ካልሆነ እነዚህን ያስገኘ ረቂቅ የሰው ልጅ አእምሮ እንዴት ያለ ፈጣሪ ሊገኝ ይችላል ተብሎ ሊታሰብ ይችላል!!! ፈጽሞ አይታሰብም። ከታሰበም አስተሳሰቡ የስንፍና ውጤት ይሆናል። ለዚሁም ነው፣ «ሰነፍ በልቡ እግዚአብሔር የለም ይላል።» ተብሎ የተጻፈው። መዝ fª፥፩፣ ኢሳ ÑÈ፥f።
እግዚአብሔር ከሃሊ ነው
ከሃሊ ማለት ሁሉን የሚችል፣ በፍጡር ዘንድ ፈጽሞ የማይቻልን ሁሉ ማድረግ የሚችል፣ ለችሎታው ወሰንና ገደብ የሌለበት፣ ይህን ይችላል ያን ግን አይችልም የማይባል ፍጹም ከሃሊ ማለት ነው። እግዚአብሔር፣ ሁሉም ነገር ከሥልጣኑ በታች በመሆኑ ሁሉም ይቻለዋል።
ይህን አስመልክቶ በዕብራይስጡ ቃል «ኤልሻዳይ» ተብሎ ተሰይሟል፤ ሁሉን የሚችል ማለት ነው። እግዚአብሔር ለአብራም በተገለጠለት ጊዜ፣ ከሃሊነቱን በሚያረጋግጥ ቃል እንደተገለጠለት መጽሐፍ ቅዱስ እንዲህ በማለት ያስተምረናል። «አብራምም የዘጠና ዘጠኝ ዓመት ሰው በሆነ ጊዜ እግዚአብሔር ለአብራም ተገለጠለትና፦ እኔ ኤልሻዳይ ነኝ፤ በፊቴ ተመላለስ፤ ፍጹምም ሁን። ቃል ኪዳኔንም በእኔና በአንተ መካከል አደርጋለሁ፤ እጅግም አበዛሃለሁ አለው።» ዘፍ f¦፥፩።
ፍጹም ከሃሊነት የእግዚአብሔር መለኮታዊ ሥልጣን በመሆኑ እግዚአብሔር ፍጹም ከሃሊ ይባላል። «በውኑ ለእግዚአብሔር የሚሳነው ነገር አለን? የዛሬ ዓመት ወደ አንተ እመለሳለሁ ሣራም ልጅን ታገኛለች።» ዘፍ fÆ፥fg። «. . . ይህ በሰው ዘንድ አይቻልም፤ በእግዚአብሔር ዘንድ ግን ሁሉ ይቻላል አላቸው። ማቴ fæ፥©È-©¥። ሉቃ ፩፥ÃÈ-ÃÆ።
እግዚአብሔር በሁሉ ምሉእ ነው
ምሉእ ማለት፣ ፍጹም የሆነ፣ ጉድለት /ሕፀፅ/ የሌለበት፣ በጊዜና በቦታ የማይወሰን፣ መቼም መች የነበረ ያለና የሚኖር ማለት ሆኖ የዚህ ባሕርይ ባለቤትም እግዚአብሔር ብቻ ነው።
እግዚአብሔር ከሁሉ በላይ ልዕልና ያለው አምላክ በመሆኑ ልዕልናውን ለመግለጽ ሲባል በሰማይ ያለ፣ ሰማያዊ አምላክ፣ ሰማያዊ አባት እየተባለ ይጠራል። ማቴ ፮፥፱-፲፣ fÆ፥፲።
እግዚአብሔር ሰማይንና ምድርን ይወስናል እንጂ ሰማይና ምድር እግዚአብሔርን አይወስኑም። ከፍታዎችና ጥልቆች ሁሉ በእግዚአብሔር መዳፍ ናቸው፤
ማስረጃ
«ከመንፈስህ ወዴት እሄዳለሁ፤ ከፊትህስ ወዴት እሸሻለሁ፤ ወደ ሰማይ ብወጣ፣ አንተ በዚያ ነህ፤ ወደ ሲኦልም ብወርድ በዚያ አለህ። እንደ ንሥር የንጋትን ክንፍ ብወስድ እስከ ባሕርም መጨረሻ ብበር በዚያ እጅህ ትመራኛለች፤ ቀኝህም ትይዘኛለች። በውኑ ጨለማ ትሸፍነኛለች ብል፣ ሌሊት በዙሪያዬ ብርሃን ትሆናለች።» መዝ êëÆ፥፯-f¼።
«እኔ የቅርብ አምላክ ነኝ እንጂ የሩቅ አምላክ አይደለሁም። ሰው በስውር ቢሸሸግ፤ እኔ አላየውምን? ሰማይንና ምድርንስ የሞላሁ እኔ አይደለሁምን? ይላል እግዚአብሔር።» ኤር ©ª፥©ª።
«የእግዚአብሔርን ጥልቅ ነገር /ምሥጢር/ ልትመረምር ትችላለህን? ወይስ ሁሉን የሚችል አምላክን ፈጽመህ ልትመረምር ትችላለህን? ከሰማይ ይልቅ ከፍ ይላል፤ ምን ልታደርግ ትችላለህ? ከሲኦልም ይልቅ ይጠልቃል፤ ምን ልታውቅ ትችላለህ? ርዝመቱ ከምድር ይልቅ ይረዝማል፤ ከባሕርም ይልቅ ይሰፋል።» ኢዮ f፥፯-፱።
«ውኆችን በእፍኙ የሰፈረ፣ ሰማይንም በስንዝር የለካ የምድርንም አፈር በመስፈሪያ ሰብስቦ የያዘ፣ ተራሮችን በሚዛን፣ ኮረብቶችንም በሚዛኖች የመዘነ ማነው? . . . እነሆ አሕዛብ በገንቦ እንዳለች ጠብታ ናቸው። . . . አሕዛብ ሁሉ በፊቱ እንዳልነበሩ ናቸው። ከምናምን እንደሚያንሱ እንደ ከንቱ ነገርም ይቈጥራቸዋል። እንግዲህ እግዚአብሔርን በማን ትመስሉታላችሁ? ወይስ በምን ምሳሌ ታስተያዩታላችሁ? . . .።» ኢሳ ፵፥f¼-fÆ።
እግዚአብሔር ዘለዓለማዊ ነው
ዘለዓለማዊ የሚለው ቃል ከቋንቋነቱ አኳያ ሲታይ የእግዚአብሔርን ባሕርይ ለመግለጽ ደካማ ወይም አናሳ ቃል ሆኖ የሚታይ ይመስላል።
በእርግጥም የቃሉ ገላጭነት የደከመ ወይም የጠበበ ነው። ይሁንና ሌሎች ቃላት ቢሆኑም የእግዚአብሔርን መለኮታዊ ባሕርይ በፍጹምነት የመግለጽ ብቃት አላቸው ብሎ መገመት አስቸጋሪ መሆኑ አይቀርም።
የሆነ ሆኖ ግን ዘለዓለማዊ ከሚለው ቃል መረዳት የሚቻለው፣ እግዚአብሔር አምላክ ቅድመ ዓለም የነበረ፣ በማዕከለ ዓለም ያለ፣ ዓለምን አሳልፎ የሚኖር፣ ፍጻሜ /መጨረሻ/ መነሻና መድረሻ የሌለው፣ እርሱ ራሱ መጀመሪያና መጨረሻ፣ የሆነ፣ የነበረ፣ ያለና የሚኖር ኅልፈትና ሽረት የሌለበት አምላክ መሆኑን ነው።
ማስረጃ
«ተራሮች ሳይወለዱ፥ ምድርም፥ ዓለምም ሳይሠሩ፥ ከዘለዓለም እስከ ዘለዓለም ድረስ አንተ ነህ።» መዝ îæ፥፪።
«የእስራኤል ንጉሥ እግዚአብሔር፣ የሚቤዥም የሠራዊት ጌታ እግዚአብሔር እንዲህ ይላል፦ እኔ ፊተኛ ነኝ እኔም ኋለኛ ነኝ፥ ከእኔ ሌላም አምላክ የለም።» ኢሳ Ñg፥፮።
«ሙሴም አግዚአብሔርን፦ እነሆ እኔ ወደ እስራኤል ልጆች በመጣሁ ጊዜ የአባቶቻችሁ አምላክ ወደ እናነተ ላከኝ ባልሁም ጊዜ ስሙስ ማነው ባሉኝ ጊዜ ምን እላቸዋለሁ? አለው። እግዚአብሔርም ሙሴን ያለና የሚኖር እኔ ነኝ አለው።» ዘጸ ፫፥fª።
«ያለውና የነበረው የሚመጣውም ሁሉንም የሚገዛ ጌታ አምላክ አልፋና ዖሜጋ እኔ ነኝ ይላል።» ዮሐ ራእ ፩፥፰።
እግዚአብሔር ቅዱስ ነው
ቅዱስ ማለት ልዩ፣ ንጹሕ፣ ጽሩይ፣ ከክፉ ነገር ከረከሰ ነገር ሁሉ የተለየ ማለት ነው። እንደዚህ ያለ ቅድስና የባሕርይ ገንዘቡ የሆነ እግዚአብሔር ብቻ ነው። ሌላው ፍጥረት ቅዱስ ቢባል ቅድስና ከእግዚአብሔር ስለሚሰጠው ነው። እግዚአብሔር ግን ከሌላ የሚያገኘው፣ የሚጨመርለት ወይም የሚቀነስበት አንድም ነገር ፈጽሞ የለም። ፍጡርንና ፈጣሪን በአንድ ዓይነት አገላለጽ «ቅዱስ» እያልን ስንጠራ የቋንቋ እጥረት ሊሆን ይችላል እንጂ ባሕርየ ፈጣሪ ከባሕርየ ፍጡር ፈጽሞ የተለየ በመሆኑ የእግዚአብሔር ቅድስናም ከፍጡር ቅድስና ልዩ ነው። የተሻለ ስፋት ያላቸው አንዳንድ ቋንቋዎችም በፍጡርና በፈጣሪ መካከል ያለውን የቅድስና ልዩነት ለይተው ይጠቀማሉ። ባጭር አገላለፅ ባሕርየ ፍጡር /የፍጡር ባሕርይ/፦
ጽድቅና ኃጢአት
እውነትና ሐሰት
ትሕትናና ትዕቢት
ክፋትና ደግነት
ሕይወትና ሞት
ሹመትና ሽረት
ፍትሐዊነትና ፍትሕ አልቦነት
ርኅራኄና ጭካኔ
ፍቅርና ጥላቻ
ቁጣና ትዕግሥት ወዘተ… እየተፈራረቁበት ሲወድቅ ሲነሳ የሚኖር ሕይወት ነው። ፍጡር በአብዛኛው ጊዜ በእግዚአብሔር ቸርነትናመግቦት የሚኖር በመሆኑ ቅድስናው የእግዚአብሔር ምሕረት ታክሎበት የሚገኝ ካልሆነ አስቸጋሪ ይሆናል።
«ንጹሕ ይሆን ዘንድ ሰው ምንድን ነው? ጻድቅስ ይሆን ዘንድ ከሴት የተወለደ ምንድን ነው? እነሆ በቅዱሳኑ ስንኳ አይታመንም ሰማያትም በፊቱ ንጹሐን አይደሉም። ይልቁንስ አስጸያፊና የረከሰ፥ ኃጢአትንም እንደ ውኃ የሚጠጣ ሰው ምንኛ ያንስ?» ኢዮ fÈ፥fg-f¥።
ማስረጃ
«ንጉሡ ዖዝያን በሞተበት ዓመት እግዚአብሔርን በረጅምና ከፍ ባለ ዙፋን ላይ ተቀምጦ አየሁት፥ የልብሱም ዘርፍ መቅደሱን ሞልቶት ነበር። ሱራፌልም ከእርሱ በላይ ቆመው ነበር፥ ለእያንዳንዱም ስድስት ክንፍ ነበረው በሁለት ክንፍ ፊቱን ይሸፍን ነበር፥ በሁለቱም ክንፍ እግሮቹን ይሸፍን ነበር፥ በሁለቱም ክንፍ ይበር ነበር። አንዱም ለአንዱ፦ ቅዱስ፥ ቅዱስ፥ ቅዱስ፥ የሠራዊት ጌታ እግዚአብሔር ምድር ሁሉ ከክብሩ ተሞልታለች እያለ ይጮህ ነበር።» ኢሳ ፮፥፩-፫።
«እግዚአብሔር ሙሴን እንዲህ ብሎ ተናገረው፦ ለእስራኤል ልጆች ማኅበር ሁሉ እንዲህ በላቸው፦ እኔ እግዚአብሔር አምላካችሁ ቅዱስ ነኝና እናንተ እቅዱሳን ሁኑ።» ዘሌ fæ፥፩-፪። «ዳሩ ግን፦ እኔ ቅዱስ ነኝና ቅዱሳን ሁኑ ተብሎ ስለተጻፈ የጠራችሁ ቅዱስ እንደሆነ እናንተ ደግሞ በኑሮአችሁ ሁሉ ቅዱሳን ሁኑ።» ፩ኛ ጴጥ ፩፥f¥።
የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያንም በቅዱሳን አባቶች በቅዱስ ያሬድና በአባ ጊዮርጊስ ዘጋስጫ አማካይነት ከእግዚአብሔር ባገኘችው ጸጋና በረከት በማሕሌትዋ፣ በሰአታትዋና በቅዳሴዋ እንደ መላእክት ቅዱስ ቅዱስ ቅዱስ እግዚአብሔር… እያለች ዘወትር ፈጣሪዋን ታመሰግናለች።
ማስረጃ
«ቅዱስ እግዚአብሔር ቅዱስ ኃያል ቅዱስ ሕያው ዘኢይመውት።»
«ቅዱስ ቅዱስ ቅዱስ እግዚአብሔር ጸባዖት ፍጹም ምሉእ ሰማያተ ወምድረ ቅድሳተ ስብሐቲከ።»
«ቅዱስ ቅዱስ ቅዱስ እግዚአብሔር ዘእምቅድመ ዓለም ሀሎ ወይሄሉ እስከ ለዓለም።»
«ቅዱስ ቅዱስ ቅዱስ እግዚአብሔር ዘይሴባሕ እምትጉሃን ወይትቄደስ እምቅዱሳን።»
«ቅዱስ ቅዱስ ቅዱስ እግዚአብሔር የአማልክት አምላክ ዘወትር /ሁልጊዜ/ በሰማይና በምድር ያለ፤ የሚኖር።»
ቅድስት ቤተ ክርስቲያናችን እንዲህ ዓይነቱ የማያቋርጥ ምስጋናዋ ከቅዱሳን መላእክት ተርታ ሊያሰልፋት ችሏል።
እግዚአብሔር ፍጹም ነው
ፍጹምነት የእግዚአብሔር ልዩ የባሕርይ ገንዘብ ነው። ፍጹም ማለትም በሁሉ ዘንድ በሁሉ አቅጣጫ የሚገኝ ሕፀፅ /ጉድለት/ የሌለበት፣ ነውር የማይገኝበት፣ በሁሉም የመላ፣ የተካከለ፤ መሳይ፣ ተመሳሳይ፣ አምሳያ የማይገኝለት፤ ኃያል፣ አሸናፊ፣ መጋቢ ሠራዒ፣ ሁሉን የሚገዛ፣ ወዘተ….. ማለት ነው።
የባሕርይ ፍጹምነት የእግዚአብሔር የግል ገንዘቡ በመሆኑ እንደ እግዚአብሔር ያለ በፍጹምነት የሚገኝ ማንም የለም።
«እግዚአብሔር በመንገዱ ሁሉ ምስጉን ነው። የአማልክት አምላክ ፍጹም አሸናፊ ነው። የሌለበት ጊዜ የለም፤ የታጣበትም ጊዜ የለም። በመለኮቱ ግን ፈጽሞ የታየበት ጊዜ የለም። እርሱን ማየት የሚችል የለም። አነዋወሩም እንደምን እንደሆነ የሚያውቅ /ማወቅ የሚችል/ የለም።» እንዳሉ ûüýÆ አበው ርቱዓነ ሃይማኖት /ቅዳሴ ዘሠለስቱ ምእት/።
«አነሆ እግዚአብሔር ታላቅ ነው፥ እኛም አናውቀውም [መርምረን አንደርስበትም]። የዘመኑም ቁጥር አይመረመርም።» ኢዮ Ã¥፥©¥።
እግዚአብሔር ፍጹም ነው
ፍጹምነት የእግዚአብሔር ልዩ የባሕርይ ገንዘብ ነው። ፍጹም ማለትም በሁሉ ዘንድ በሁሉ አቅጣጫ የሚገኝ ሕፀፅ /ጉድለት/ የሌለበት፣ ነውር የማይገኝበት፣ በሁሉም የመላ፣ የተካከለ፤ መሳይ፣ ተመሳሳይ፣ አምሳያ የማይገኝለት፤ ኃያል፣ አሸናፊ፣ መጋቢ ሠራዒ፣ ሁሉን የሚገዛ፣ ወዘተ….. ማለት ነው።
ፍጹምነት የእግዚአብሔር ልዩ የባሕርይ ገንዘብ ነው። ፍጹም ማለትም በሁሉ ዘንድ በሁሉ አቅጣጫ የሚገኝ ሕፀፅ /ጉድለት/ የሌለበት፣ ነውር የማይገኝበት፣ በሁሉም የመላ፣ የተካከለ፤ መሳይ፣ ተመሳሳይ፣ አምሳያ የማይገኝለት፤ ኃያል፣ አሸናፊ፣ መጋቢ ሠራዒ፣ ሁሉን የሚገዛ፣ ወዘተ….. ማለት ነው።
የባሕርይ ፍጹምነት የእግዚአብሔር የግል ገንዘቡ በመሆኑ እንደ እግዚአብሔር ያለ በፍጹምነት የሚገኝ ማንም የለም።
«እግዚአብሔር በመንገዱ ሁሉ ምስጉን ነው። የአማልክት አምላክ ፍጹም አሸናፊ ነው። የሌለበት ጊዜ የለም፤ የታጣበትም ጊዜ የለም። በመለኮቱ ግን ፈጽሞ የታየበት ጊዜ የለም። እርሱን ማየት የሚችል የለም። አነዋወሩም እንደምን እንደሆነ የሚያውቅ /ማወቅ የሚችል/ የለም።» እንዳሉ ûüýÆ አበው ርቱዓነ ሃይማኖት /ቅዳሴ ዘሠለስቱ ምእት/።
«አነሆ እግዚአብሔር ታላቅ ነው፥ እኛም አናውቀውም [መርምረን አንደርስበትም]። የዘመኑም ቁጥር አይመረመርም።» ኢዮ Ã¥፥©¥።
ማእምር
ማእምር ማለት ሁሉን የሚያውቅ፣ ሁሉን የሚረዳ፣ ድርሱን፣ ርግጡን፣ ልኩን የሚያውቅ ወይም ያወቀ ማለት ነው።
ዕውቀት ከባሕርይና ከትምህርት ይገኛል። የትምህርት ዕውቀት ማለትም ያልለመዱትን ነገር መልመድ፣ መረዳት፣ መገንዘብ ማለት ነው። ከትምህርት የሚገኝ ዕውቀት ከትንሽ ወደ ትልቅ፣ ግልጽ ከሆነ መነሻና መድረሻ ወደማይገኝለት ወይም ፍጻሜ ወደ ሌለው ውስብስብ ነገር አያደገ፣ እየመጠቀና እየረቀቀ የሚሔድ ልምድ ነው። ሌላው ማወቅ የሚባለው ደግሞ አንድን ነገር ከመሆኑ በፊት፣ በሆነ ጊዜና ከሆነም በኋላ ያለውን ነገር ያመለክታል።
እንዲህ ያለው ዕውቀት ፍጡር ከፈጣሪ በተሰጠው አእምሮ መሠረት የሚያገኘው ክሂሎት /ችሎታ/ ይባላል። ሀብተ ትንቢት የተሰጣቸው የእግዚአብሔር ሰዎችም መጻእያትንና ሐላፊያትን አውቀው ትንቢት ይናገራሉ፣ ያስተምራሉ።
ከባሕርይ የሚገኝ ዕውቀት ደግሞ አስተማሪ፣ መካሪ፣ አዘካሪ ወይም አስታዋሽ ሳያስፈልግ በተፈጥሮ ማለትም በአእምሮ ጠባይዕ የሚገኝ ከእግዚአብሔር የተሰጠ ጸጋ ነው። በአጠቃላይ ፍጡር የሆነውን ነገር አይቶ ሰምቶ፣ ተምሮ ተመራምሮ ያውቃል፤ ሐላፊያትን መጻእያትንም እንደ ቅዱሳን ነቢያት መንፈስ እግዚአብሔር ገልጾለት /አናግሮት/ ያውቃል ይናገራል ይመሰክራል። ኢሳ. ፯፥fg፣ ፱፥፮። የፍጡር ዕውቀት ሁሉም በዓረፍተ ዘመን የተገደበ ነው፤ ገደብ የሌለው የፍጡር ዕውቀት ፈጽሞ የለም። መገኛውም እግዚአብሔር ነው።
የእግዚአብሔር ዕውቀት ከዚህ ሁሉ ፈጽሞ የተለየ ነው። ነገሮች ሁሉ ከመታሰባቸው፣ ፍጥረታት ሁሉ ከመፈጠራቸው፣ መጻእያት ሁሉ ከመድረሳቸው /ከመሆናቸው/፣ ሓላፊያት ሁሉ ካለፉ ከጠፉ በኋላ በሕሊና አምላክ አሉ፤ በእግዚአብሔር ዘንድ ይታወቃሉ። የእግዚአብሔርን ዕውቀት ሊገድብ የሚችል ምንም ዓይነት ምክንያት የለም።
ማስረጃ
«ውእቱሰ የአምር ሕሊና ሰብእ እምቅድመ ኵነታ።»
«ልብንና ጥልቅንም መርምሮ ያውቃቸዋል ምክራቸውንም ሁሉ ያውቃል እግዚአብሔር የልቡና አሳብን ሁሉ ያውቃል… ያለፈውንም የሚመጣውን እሱ ይናገራል የተሠወረውንም ምሥጢር ይገልጣል። ከእግዚአብሔር ምክር ሁሉ የሚያመልጥ የለም ከነገሩ ሁሉ አንዲት ቃል ስንኳ የሚሰወረው የለም።» ሲራ Ñ¼፥fÆ-፳።
«አቤቱ መረመርኸኝ፥ አውቅኸኝም። አንተ መቀመጤንና መነሳቴን አወቅህ አሳቤን ሁሉ ከሩቅ አስተዋልህ። ፍለጋዬንና ዕረፍቴን አንተ መረመርህ መንገዶቼን ሁሉ ቀድመህ አወቅህ፥… አቤቱ፥ አንተ እነሆ የቀድሞውንና የኋላውን አወቅህ… እውቀትህ ከእኔ ይልቅ ተደነቀች በረታች፥ ወደ እርስዋም ለመድረስ አልችልም።» መዝ êëÆ፥፩-፮።
«ነገር ግን ኢየሱስ ሰዎችን ሁሉ ያውቅ ነበር ስለ ሰውም ማንም ሊመሰክር አያስፈልገውም ነበርና አይተማመናቸውም ነበር ራሱ በሰው ያለውን ያውቅ ነበርና።» ዮሐ ፪፥©È፣፮፥#g፤ ማቴ ፱፥፬።
2. ክርስቲያናዊ ህይወት
ክርስትና የሚለው ቃል “XPIETIAVOS” ኽርስቲያኖስ ከሚለው የግሪክ ቃል የተገኘ ሲሆን ትርጉሙም የክርስቶስ መሆን ማለት ነው፡፡ ክርስትና ሰዎች በፍቅረ እግዚአብሔር ተስበው፤ ፈጣሪያቸውን አውቀው፤ እረፍትን ሽተው፤ በህጉና በትእዛዙ ፀንተው፤ ለመኖር ሲሉ ከዓለም ፈቃድ ተለይተው የሚኖሩበት ህይወት ነው፡፡ ይህንንም ኢየሱስ ይወደው የነበረው ደቀመዝሙር ዮሐንስ “ዓለምን ወይም በዓለም ያሉትን አትውደዱ በዓለም ያለው ሁሉ እርሱም የስጋ ምኞትና የዓይን አምሮት ስለገንዘብም መመካት ከዓለም ስለሆነ እንጂ ከአባት ስላልሆነ÷ ማንም ዓለምን ቢወድ የአባት ፍቅር በእርሱ ውስጥ የለም፡፡
ዓለሙም ምኞቱም ያልፋሉ የእግዚያብሔርን ፈቃድ የሚያደርግ ግን ለዘለዐለም ይኖራል” (1ዮሐ 2፡16) በማለት ክርስቲያን ለመሆን በመጀመሪያ ዓለምን መካድ እንዳለብን ያስተምረናል፡፡ በክርስትና ወድቆ (ተረግሞ) የነበረው የሰው ዘር እንደ ተነሳ (እንደ ተፈታ)፤ የታመመው እንደ ተፈወሰ፤ የረከሰው እንደ ተቀደሰ፤ የሞተው እንደተነሳ፤የተሰበረው እንደተጠገነ፤ የሳተው እንደ ተመለሰ ይታመናል፡፡
የክርስትና መስራቹ ራሱ መድኃኔዓለም ክርስቶስ ነው፡፡ “በዚህችም ዓለት ላይ ቤተክርስቲያኔን እሰራለሁ፡፡ የገሀነም ደጆችም አይችሏት” (ማቴ 16፡18) በማለት ቤተክርስቲያን ሳይሆን ቤተክርስቲያኔን የራሱ እንደሆነች በህያው ቃሉ አረጋግጦልናል፡፡
ክርስቲያኖች ክርስቲያን ከመባላቸው አስቀድሞ ምዕመናን (መዝ 100፡7) ፤ ደቀመዛሙርት (ኢሳ 8፡16) ፤ ወንድሞች (ማቴ 8፡10) የመሳሰሉት በመባል ይጠሩ ነበር፤ ነገር ግን ደቀመዛሙርቱ ክርስቲያን ተብለው ለመጀመሪያ ጊዜ የተሰየሙት በአንጾኪያ በማርቆስ እናት በማርያም ቤት እንደነበር ቅዱስ መጽሀፍ ይነግረናል፡፡ (የሐዋ 11፡26)
በምድራችን በሺዎች የሚቆጠሩ ሃይማኖቶች ይገኛሉ፡፡ የሃይማኖታቸውን መስራች ስናጠና ግን ሰዎች ሆነው እናገኛለን፡፡ ትምህርታቸው ዛሬም በተከታዮቻቸው ይኑር እንጂ እነርሱ ግን በህይወት የሉም፤ የክርስትና ዋና መስራች ግን ትናንት የነበረ ዛሬም ያለ ወደፊትም ዓለምን አሳልፎ የሚኖር ዐልፋና ዖሜጋ ዘዓአለማዊ በመሆኑ ዛሬም ስራውን አላቆመም ማለት ነው፡፡ ክርስቲያናዊ ህይወት ለመኖር ክርስቲያኖች የሚከተለውን መተግበር እንዳለብን የህይወት ምንጭ የሆነው መጽሀፍ ቅዱስ ያስተምረናል፡፡
ክርስቲያናዊ ህይወት
ክርስትና የሚለው ቃል “XPIETIAVOS” ኽርስቲያኖስ ከሚለው የግሪክ ቃል የተገኘ ሲሆን ትርጉሙም የክርስቶስ መሆን ማለት ነው፡፡ ክርስትና ሰዎች በፍቅረ እግዚአብሔር ተስበው፤ ፈጣሪያቸውን አውቀው፤ እረፍትን ሽተው፤ በህጉና በትእዛዙ ፀንተው፤ ለመኖር ሲሉ ከዓለም ፈቃድ ተለይተው የሚኖሩበት ህይወት ነው፡፡ ይህንንም ኢየሱስ ይወደው የነበረው ደቀመዝሙር ዮሐንስ “ዓለምን ወይም በዓለም ያሉትን አትውደዱ በዓለም ያለው ሁሉ እርሱም የስጋ ምኞትና የዓይን አምሮት ስለገንዘብም መመካት ከዓለም ስለሆነ እንጂ ከአባት ስላልሆነ÷ ማንም ዓለምን ቢወድ የአባት ፍቅር በእርሱ ውስጥ የለም፡፡
ዓለሙም ምኞቱም ያልፋሉ የእግዚያብሔርን ፈቃድ የሚያደርግ ግን ለዘለዐለም ይኖራል” (1ዮሐ 2፡16) በማለት ክርስቲያን ለመሆን በመጀመሪያ ዓለምን መካድ እንዳለብን ያስተምረናል፡፡ በክርስትና ወድቆ (ተረግሞ) የነበረው የሰው ዘር እንደ ተነሳ (እንደ ተፈታ)፤ የታመመው እንደ ተፈወሰ፤ የረከሰው እንደ ተቀደሰ፤ የሞተው እንደተነሳ፤የተሰበረው እንደተጠገነ፤ የሳተው እንደ ተመለሰ ይታመናል፡፡
የክርስትና መስራቹ ራሱ መድኃኔዓለም ክርስቶስ ነው፡፡ “በዚህችም ዓለት ላይ ቤተክርስቲያኔን እሰራለሁ፡፡ የገሀነም ደጆችም አይችሏት” (ማቴ 16፡18) በማለት ቤተክርስቲያን ሳይሆን ቤተክርስቲያኔን የራሱ እንደሆነች በህያው ቃሉ አረጋግጦልናል፡፡
ክርስቲያኖች ክርስቲያን ከመባላቸው አስቀድሞ ምዕመናን (መዝ 100፡7) ፤ ደቀመዛሙርት (ኢሳ 8፡16) ፤ ወንድሞች (ማቴ 8፡10) የመሳሰሉት በመባል ይጠሩ ነበር፤ ነገር ግን ደቀመዛሙርቱ ክርስቲያን ተብለው ለመጀመሪያ ጊዜ የተሰየሙት በአንጾኪያ በማርቆስ እናት በማርያም ቤት እንደነበር ቅዱስ መጽሀፍ ይነግረናል፡፡ (የሐዋ 11፡26)
በምድራችን በሺዎች የሚቆጠሩ ሃይማኖቶች ይገኛሉ፡፡ የሃይማኖታቸውን መስራች ስናጠና ግን ሰዎች ሆነው እናገኛለን፡፡ ትምህርታቸው ዛሬም በተከታዮቻቸው ይኑር እንጂ እነርሱ ግን በህይወት የሉም፤ የክርስትና ዋና መስራች ግን ትናንት የነበረ ዛሬም ያለ ወደፊትም ዓለምን አሳልፎ የሚኖር ዐልፋና ዖሜጋ ዘዓአለማዊ በመሆኑ ዛሬም ስራውን አላቆመም ማለት ነው፡፡ ክርስቲያናዊ ህይወት ለመኖር ክርስቲያኖች የሚከተለውን መተግበር እንዳለብን የህይወት ምንጭ የሆነው መጽሀፍ ቅዱስ ያስተምረናል፡፡
1. እግዚያብሔርን ማወቅ
መቼም ዓለም አንድ መንደር በሆነችበት ዘመን ስለ እግዚያብሔር ያልሰማ አለ ብሎ ለመናገር ያስቸግራል፡፡ ይሁን እንጂ ከዕውቀት ብዛት እግዚአብሄርን የካዱ (እግዚአብሔር የለም) ያሉ በርካታ ሰዎች በምድራችን መኖራቸው ግልጽ ነው፡፡ ይህም ስንፍና እንጂ እውቀት እንዳልሆነ ልበ አምላከ ቅዱስ ዳዊት ይነግረናል፡፡ “ይበል አብድ በልቡ አልቦ እግዚአብሔር” ሰነፍ በልቡ እግዚአብሔር የለም ይላል (መዝ 13፡1)፡፡ ፍልስፍና ማለት ጥበብን ማፍቀር ማለት እንጂ እግዚአብሄርን አለማወቅ ወይም መካድ ማለት አይደለም፡፡ አንድ ልጅ አባቱን አላውቅህም አባቴ አይደለህም ስላለው አባቱ አልወለደውም ማለት አይደለም እንዳውም ልጁ ሲጠራ አባቱን የካደ ልጅ ተብሎ ይጠራል፡፡
እግዚአብሄርን ማወቅ፡-
ትርጉም ያለው ሕይወት ይሰጣል
በምድራችን ትርጉም ያለው ሕይወት ማለት ምን አልባት የሚመስለን ሀብት፤ ንብረት፤ ስልጣን ፤ ጥሩ መልበስ፤ ጥሩ መመገብ ፤ ጥሩ ቤት መኖር ሊመስል ይችላል፡፡ ነገር ግን ትርጉም ያው ህይወት መኖር የሚቻለው እግዚአብሄርን ሲያውቅ ነው፡፡ በዚህ ዘኪዎስ ጥሩ ምሳሌ ይሆናል፡፡ ዘኪዎስ ጌታውን ሳያውቅ የኖረበት ዘመን ትርጉም አልባ ህይወት ነበር አምላኩን ሲያውቅ ግን “ጌታ ሆይ ካለኝ ሁሉ እኩሌታውን ለድሆች እሰጣለሁ ማንንም በሃሰት ከስሼ እንደሆንሁ አራት እጥፍ እመልሳለሁ አለው” (ሉቃ 19 ፤9) በማለት አዲሱ ክርስቲያናዊ ህይወት ምን እንደሚመስል ነግሮናል፡፡
ታሪክን ይቀይራል
ሰዎች እግዚአብሄሔርን ሲያውቁ ዘማዊ የነበረው ድንግል፤ ዘረኛና ወገንተኛ የነበረው ሁሉን በክርስቶስ አንድ አድርጎ የሚያይ ፍትሃዊ፤ አሳዳጅ የነበረው ስለ ክርስቶስ ተሳደጅ፤ ክፉ የነበረው ደግ፤ ዘፋኝ የነበረው ዘማሪ፤ ነፍሰ ገዳይ የነበረው የሰውን ህይወት የሚያድን ወዘተ ይሆናል፡፡ለዚህ ቅዱስ ጳውሎስ ጥሩ አስረጅ ይሆናል፡፡
2. በዕምነት ማደግ
ብዙዎች ክርስቲያን ተብለው ይጠራሉ ጥቂቶች ብቻ በእምነት ውስጥ በጥበብ ይኖራሉ፡፡ “ዕምነት ተስፋ ስለምናደርገው ነገር የሚያስረግጥ የማናየውንም ነገር የሚያስረዳ ነውና” (ዕብ11፡1) የሰው ልጅ በሃይማኖት ካልኖረ ለምኞቱ ገደብ የለውም፡፡ ያለኝ ይበቃኛል አይልም፡፡ አመንዝራ ሲያይ በፍትወት ስሜት ይቃጠላል፣ የወይን ጠጅ በብርሌ ባማረ መልኩ ባየ ጊዜ መጠጥ ያምረዋል ለዚህ እኮ ጥበበኛው ጠቢቡ ሰለሞን “ከተማን ከመግዛት ራስን መግዛት ይበልጣል ያለው”
3. በእግዚአብሔር ፍቃድ መኖር
እግዚአብሔር ከእኔ ይልቅ ስለ እኔ ያስባል ብሎ ማመን ነው፡፡የእግዚአብሔርን ፈቃድ የሚያደርግ ለዘለዓለም ይኖራል፡፡(የሐ2፡17) የጌታችንም ፈቃድ ሁሉ የእግዚአብሔር እንደሆነ ሲያስተምር “አባት ሆይ ብትፈቅድ ይህችን ጽዋ ከእኔ ውሰድ ነገር ግን የእኔ ፍቃድ አይሁን የአንተ እንጂ”(ሉቃ22፡42) ምክንያቱም ሀዋርያው እንደተናገረው ”ስለ በጎ ፈቃድ መፈለግንም ማድረግንም በእናንተ የሚሰራ እግዚአብሔር ነውና” እንዲል (ፊሊ1፡13)
4. እግዚአብሔርን መምሰል
ጌታችን አምላካችን መድኃኒታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በዚህች ዓለም ሶስት ዓመት ከሶስት ወራት በአገልግሎት ሲቆይ በርካታ ትምህርቶችን ከማስተማሩም በላይ በሕይወቱ አብነት ለመሆን መልካም ሥራ ካደረገ በኋላ ከመዝ ግበሩ እናንተም እንዲሁ አድርጉ(ዮሐ13፡14)(ምንም እንኳን መልካምነት የባህርይው ቢሆንም) በማለት ክርስቲያኖች በሕይወት ዘመናቸው ክርስቶስን መምሰል እንዳለባቸው መጽሀፍ ይስተምረናል፡፡ሐዋሪያው ቅዱስ ጳውሎስም ይህንን ቃል ”እኔ ክርስቶስን እንደምመስል እኔን ምሰሉ”(1ኛቆሮ 11፡1) በማለት ያረጋግጥልናል፡፡በመሆኑም የመንፈስን ፍሬ በማድረግ የስጋን ሥራ በመተው አምላካችንን መምሰል ይገባናል ማለት ነው፡፡(ገላ 5፡18)ይህንን በማድረግ ቅዱሳን ቅድስናን ገንዘብ አድርገዋል፡፡“እግዚአብሔር መምሰል ግን ለአሁኑ እና ለሚመጣው ተስፋ ስላለው ለነገር ሁሉ ይጠቅማል”(2ጢሞ 4፡8)
5. ፍቅር ሊኖረን ይገባል
በክርስትና መጀመሩያውም መጨረሻውም ፍቅር ነው፡፡ ምክንያቱም “ፍቅር የሌለው እግዚአብሔርን አያውቅም፡፡እግዚአብሔር ፍቅር ነውና” (1ዮሐ 4፡8) በመሆኑም ያለ ፍቅር ክርስትና የለም፡፡ቢኖር እንኳን ቅ/ጳውሎስ እንደተናገረው ከንቱ ነው “ሁሉ ቢኖረኝ ፍቅር ግን ከሌለኝ ከንቱ ነኝ”(1ቆሮ 13፡1)
6. ከመስቀሉ መካፈል
የጠፋውን በግ ፍልጋ ራሱን ባዶ ያደረገው ክርስቶስ (ፊሊ 2፡8) ድሉ በመስቀል ስለ ተጠናቀቀ ክርስቲያኖች በሕይወት ዘመናቸው ከመስቀሉ ተካፋይ መሆን አለባቸው፡፡ ለዚህም ከመስቀሉ ስር የተሰጠችንን እናት ቅድስት ድንግል ማርያምን መውሰድ፤ የተቆረሰውን ቅዱስ ስጋ መብላት፤ የፈሰሰውን ክቡር ደም መጠጣት ይኖርብናል ማለት ነው፡፡ (ዮሐ 19፡27፤ ዮሐ 6፤56) ይህ ሁሉ ሲሆን ለዘለዓለም በሕይወት እንኖራለን ማለት ነው፡፡
ስብሃት ለእግዚያብሔር ወለወላዲቱ ድንግል ወለ መስቀሉ ክቡር አሜን
ሰባቱ ምስጢራተ ቤተ ክርስቲያን
ምሥጢር ማለት ቃሉ የግሪክ ቋንቋ ሆኖ ቃሉ ከግዕዝና ከአማርኛ በቀጥታ የተወረሰ ሲሆን ትርጉሙም ድብቅ ፣ ስውር፣ ሽሽግ፣ ረቂቅ ፣ ለቅርብ ዘመድ ካልሆነ በቀር የማይገለጥ ማለት ነው፡፡ ለሁለት የሚከፈል ሲሆን ይኸውም የፍጡር ሚሥጢርና የፈጣሪ ሚስጥር በመባል ይታወቃል፡፡ የፍጡር ምስጢር ሁለት ይዘት አለው፡፡ የሰውና የመላዕክት ምስጢር ይባላል፡፡
በቤተክርስቲያን ውስጥ የሚገኘው የፈጣሪ የእግዚአብሔር ሚስጥር ይህ የከበረ የተወደደ የሚናፈቅ የበረከት ስጦታ ነው፡፡ ብርሃነ አለም ሀዋርያው ቅዱስ ጴጥሮስ እንዲህ ሲል በከበረ ቃሉ ገልፆታል፡፡ “እርሱንም ሳታዩት ትወዱታላችሁ አሁንም ምንም ባታዩት በእርሱ /በክርስቶስ/ አምናችሁ የእምነታችሁን ፍጻሜ እርሱን የነብሳችሁን መዳን እየተቀበላችሁ በማይናገርና ክብር በሞላበት ሀሴት ደስ ይበላችሁ”፡፡ በማለት ስውር ረቂቅ ከሆነው ጸጋ እግዚአብሔር የምንሰጠው ሀብት መሆኑን በማብራራት ገልፆታል፡፡ በዚህ መሰረት በቤተክርስቲያናችን ውስጥ ከሚፈጸሙት ሚስጥራት በቁጥር 7 ተወስነው ተቀምጠዋል፡፡ ውሳኔነታቸው ለሰባቱ ሰማያት ስብዐተ እግዚአብሔር ለማይከፈልባቸው ከተሞች ገላጭ ናቸው፡፡
እነዚህ ሰባት ሚስጥራት ቤተክርስቲያን የሚስጥርነታቸው ምክንያት በአይናችን ልናያቸው በእጃችን ልንዳስሳቸው የማንችል ልዩ ልዩ የመንፈስ ቅዱስ ስጦታዎች በእነዚህ ሚስጥራት አማካኝነት የሚሰጡን ስለሆነ ነው፡፡ አበው ሲናገሩ በንባብ የተሰወረ ብሂል ምስጢር ይባላል ብለው ስውርነቱን ረቂቅነቱን ይናገራሉ፡፡ ሰባቱ ሚስጥራተ ቤተክርስቲያን የሚባሉት እንደሚከተለው ይዘረዘራሉ፡፡
1. ጥምቀት 2. ሜሮን 3. ቁርባን 4. ክህነት 5. ንስሀ 6. ቀንዲል 7. ተክሊል ናቸው፡፡
1. ሚስጢረ ጥምቀት
ይህ ምሥጢረ ጥምቀት ከኃጢያት ነፃ የምንሆንበት ከዲያቢሎስ አገዛዝ አርነት የምንወጣበት ከእግዚአብሔር በጸጋ የምንወለድበት የምስጢር አይነት ነው፡፡ በቅሰዱሳት መጻህፍት እንደተገለጸው በነብየ እግዚአብሔር በቅዱስ ሕዝቅሌል ት.ሕዝ 36፡25 “ጥሩ ውሀንም ጥምቀትን እረጫችኋለሁ፡ እናንትም ትጠራላችሁ ከርኩስነታችሁም ሁሉ ከጣኦቶቻችሁ ሁሉ አጠራችኋለሁ አዲስ ልብ እሰጣችኋለው” በማለት የዚህን ምስጢር ክብርነት በረከትነት አምልቶ አስፍቶ ተናገሯል፡፡ በዚህ ሀሳብ ሌሎች ንፁሐን አበው ሀዋርያት ተባብረውታል፡፡
በምልአት ሰብከውታል፡፡ የሐዋ.2፡38 ፣ 1ቆሮ 6፡11 ፣ ዮሐ. 3፡5 ፣ ኤፌ 5፡26 ፣ ገላ 3፡27 ፣ ቲቶ 3፡5 ጥምቀት ዳግመኛ ተወልደን ወደ እግዚአብሔር መንግስት የምንገባበት ምስጢር ነው፡፡ ከመጸሕፍ ቅዱስ ውስጥ ጥምቀት ብዙ ምሳሌዎች ይኖሩታል፡፡
እነሆ ከማየአይኅ የዳነበትን መርከብ ቅዱስ ጴጥሮስ የጥምቀት ምሳሌ እንደሆነ ገልጾታል፡፡ 1ኛ ጴጥሮስ 3፡21 ምዕመናን ከሐጢያት ከጥፋት የሚድኑት በጥምቀት ነውና ቅዱስ ጳውሎስም እስራኤል ከግብጽ የባርነት ቀንበር ተላቀው የኤርትራን ባህር ተሻግረው ወደምድረ ርስት ያደረጉትን ጉዞ የጥምቀትን ምሳሌ አድርጎ አመስጥሮታል፡፡ 1ኛ ቆሮ 10፡1-2 ምዕመናን ባህረ ኃጢያትን ተሻግረው ምድረ ርስተ መንግስተ ሰማያትን የሚወርሱት በጥምቀት ነውና፡፡ ዳግመኛም ይህ ብርሃናዊ ሐዋርያ ጥምቀትን በሞትና በመቃብር ይመስለዋል፡፡ ሮሜ 6፡3-4 ቆላ 2፡12 በሞት ጊዜ ነፍስና ስጋ እንደሚለያዩ በጥምቀትም አሮጌው ሰውነት ይሞታል ይቀበራል አዲስ ሰውነት አዲስ ሕልውናን ይጀምራልና፡፡
2. ምስጢረ ሜሮን
ይህ ቃል የጽርዕ ቋንቋ ነው ትርጉሙም መአዛ ያለው የሚያውድ ፣ የሚጣፍጥ፣ ልብ የሚመስጥ ፣ ጣዕም ያለው መልኩ ጽርየቱ ዘይት ነው፡፡ በግዕዝ ቅብዕ፣ ቅብዐ ሜሮን ይባላል፡፡ ከብዙ እጽዋት ተቀምሞ የሚሰራ ነው፡፡ ሕዝበ እስራኤልን የሚያስተዳድሩ የእግዚያብሔር እንደራሴዎች ነገስታትን መሲሀን የሚባሉት ለዚህ ቅብ ተቀብተው ስለሚነግሱ ነው፡፡ ዘፍ 20፡23 1ኛ ሳሙ 10፡1 ዘዳ 28፡41 1ኛ ሳሙ 9፡6 1ኛ ነገስት 1፡34 ይህ ብቻ አይደለም እግዚአብሔር የሚገለገልባቸው የቤተመቅደስ ነዋያተ ቅድሳትን አስቀድሞ በዚህ መታተም አለባቸው፡፡ ከተቀቡ በኋላ ለቤተ መቅደስ እንጂ ለተራ አገልግሎት አይውሉም ስለ ቅብዐ ሜሮን ቅዱስ መጽሐፍን የፃፉ ሰዎች የመንፈስ ቅዱስን ስጦታ ቅብዐት ይሉታል፡፡ 2ኛ ቆሮ 1፡21 ዮሐ 2፡20 ቅብዕን በመንፈስ ቅዱስ ማህተምን ይሉታል፡፡ ኤፊ 1፡13 ፣4፡30 ይህ ቅብዓ ማህተመ ሕይወት በመሆኑ ለአገልግሎት ይውላል፡፡
3. ምሥጢረ ቁረባን
ይህ ቃል የሱርስት ቃል ነው፡፡ ትርጉሙም አምኃ ስጦታ ማለት ነው፡፡ ሥጋውና ደሙ የተሰጠን በነፃ ያለ ዋጋ ሳይገባን በችሮታ ነውና፡፡ በቤተክርስቲያን ምሥጢራት ሁሉ መደምደሚ ቅዱስ ቁርባን ነው፡፡ መስዋዕት ማቅረብ የተጀመረው በአዳም ጊዜ ሲሆን ከአዳም እስከ ሙሴ የተነሱ አበው ሁሉ በህገ ልቦና ለእግዚአብሔር መስዋት ይሰው ቁርባን ያቀርቡ ነበር፡፡ መስዋዕታቸው ከእንሰሳ ቁርባናቸው ከእህልና ከአትክልት ማለት ከስንዴ እህል፣ ከወይን ፍሬ የሚቀርብ ነው፡፡ ዘመነ ኦሪት በብሉይ ኪዳን በሙክራብ የተሰዋ እንሰሳት ሁሉ በአዲስ ኪዳን በቤተክርስቲያን ለሚሰዋው ሁሉ የክርስቶስ ሥጋና ደም ምሳሌ ነበር፡፡ መልከ ጼዴቅ ያበረከተው ኅብስተ አኮቴት ጽዋዐ በረከት ለአምላክ የሥጋውና የደሙ ምሳ ሆነው አልፈዋል፡፡ ከምሥጢራት አንዱ መሆኑ ሕብስቱ ተለውጦ የክርስቶስ ሥጋ ጽዋው ተለውጦ የክርስቶስ ደም ሲሆን አይታይም፡፡ ነገር ግን እምነት ያለው ሁሉ በእምነት መነጽር ይመለከተዋል፡፡ ይህ ሳይሆን ሳይታይ የሚወደድን ሕይወት ለማግኘት ከቁርባን በፊት ንስሐ መግባት ለአስራ ስምንት ሰዓት መጾም አለበት፡፡ ንጽሕናውን በጠበቅ አለበት፡፡ መምክረ ካህን ጸንቶ መገኘት ያስፈልጋል፡፡
4. ምሥጢረ ክህነት
ይህ ቋንቋ የግዕዝ ቋንቋ ነው፡፡ ተክህነ አገልገለ ከሚለው ግስ የወጣ ነው፡፡ ክህነት የተጀመረው በአባታች አዳም ነው፡፡ ክህነት የአገልግሎት ስም ሆኖ የቤተክርስቲያን ከፍተኛ መንፈሳዊ ማዕረግ ነው፡፡ እግዚአብሔር አዳምን ፈጥሮ በልጅነት አክብሮ ነብይና ካህን አድርጎ ሾሞ በኦሪት በወንጌል ሥርዓት እስኪወሰን ድረስ ከአዳም ጀምሮ እስከ ሙሴ የነበሩ አበው በበረከት አበው ከእግዚአብሔር እየተሾሙ ትንቢትን ክህነት ከቅዱሱ መንፈስ እየተቀበሉ (እየተሾሙ) በነብይነታቸው ያለውን የሚመጣውን ሲገልጽ ሲያስተምሩ በሀብተ ክህነታቸው መስዋዕት ሲቀርቡ ነበር፡፡ ክህነት በዘመነ ኦሪት ለሌዊ ነገድ ከተሰጠ በኋላ ሲወርድ ሲወራረድ እስከ ክርስቶስ ደርሷል፡፡ ታላቁ ሊቀ ካህናት እየሱስ ክርስቶስ እንደ ብሉይ ኪዳን መስዋዕት እንሰሳ ሳሆን እራሱን መስዋዕት፣ እርሱ ሰዋዒ ሆኖ ወደ መቅደስ ገብቷል፡፡ ዮሐ 20፡22 ማሬ 18፡18 1ኘና ቆሮ 4፡1 ማሬ 28፡20
5. ምሥጢረ ንስሐ
ይህ ቃል የግዕዝ ቃል ነው፡፡ ትርጉሙም በሰሩት ኃጢያት መጸጸት ምነው ባልሰራሁት ባላደረኩት ብሎ ማልቀስ ወደ ኃጢያት ላለመመለስ መወሰን፣ በሕጉ ጸንቶ ለመኖር ቃል መግባት፡፡ ክርስቲያን በጥምቀት ከአለም ክፉ ስራዎች ሁሉ የተለየ ነው፡፡ ህይወቱ ለክርስቶስ የተሰጠ ነው፡፡ ሮሜ 12፡1 የመጨረሻው ግቡና ዓላማው ሥርየተ ኃጢያትን ማግኘት እና የዘላለም ሕይወት መወረስ ነው፡፡ አካሉ የመንፈስ ቅዱስ ነው፡፡ 1ቆሮ 6-19
6. ምሥጢረ ቀንዲል
ይህ ቃል የላቲን ቋንቋ ነው ትርጉሙም ፍፁም መብራት ማለት ነው፡፡ ከሰባቱ ሚስራት አንዱ ቀንዲል ነው፡፡ በብሉይ ኪዳን ዘይት የፈውስ ምልክት ነው፡፡ በደዌ ዳኛ በአልጋ ቁራኛ ተይዘው የሚሰቃዩ ህሙማን ወይም በድንገተኛ አጋጣሚ የመቁሰል አደጋ የደረሰባቸው ቁስለኞች እየተቀቡ ይፈወሱ ነበር፡፡ ኢሳ 1፡6 ሉቃ 10፡34 ራዕ 3፡18 ማር 6፡13 ይህ ቅብዓተ በሐዲስ ኪዳን ለሚጠመቁ ከሚደረግ ቅብዐ ሜሮን ጋር ግንኙነት የለውም ራሱን የቻለ ሕሙማነ ሥጋ ብቻ ሳይሆን ሕሙማነ ነፍስ ኃጥአን የሚቀቡት ፈውስ የሚያገኙበት ነው፡፡ ማር 6፡13 ያዕ 5፡13-15 ራዕ 1፡17፡፡
7. ምሥጢረ ተክሊል
ይህ ማለት “ተከለለ” ተቀናጀ ከሚለው የግዕዝ ግስ የተገኘ ነው፡፡ በሥርዓተ ጋብቻ ቅደም ተከተል መሰረት በመተጫጨት እና በቃል ኪዳን የተመሰረተ ጋብቻ በተክሊል ይፈጸማል፡፡ ቤተክርስቲያን ምስክርነት የሚፈጸመው ጸጋ መንፈስ ቅዱስን የሚያሰጥ ስለሆነ ነው፡፡ ክርስቲያናዊ ጋብቻ ትክክለኛነቱም የሚታወቀው በተክሊል ሥጋወ ደሙ ሲፈጸም ነው፡፡ ክርስቲያናዊ ጋብቻ ትክክለኛነቱም የሚታወቀው በትክሊል ሥጋወ ደሙ ሲፈጸም ነው፡፡ ዘፍ 1፡27-28 ፣ 2-18 ማቴ 19-4 እነዚህን ምሥጢራተ ቤተክርስቲያን አውቀን ተረድተን የእምነታችን ፍጻሜ የሆነውን አምላካችንን ለተፈጠርንለት ዓላማ በመገዛት የነፍሳችንን መዳን ልናረጋግጥ ይገባል፡፡ ለዚህም ቸሩ አምላካችን እግዚአብሔር እንዲረዳን የወላዲተ አማላክ አማላጅነት እንዳይለየን የጻድቃን ፀሎት የቅዱሳን በረከት እንዳይለየን ፈቃዱ ይሁንልን አሜን!!!
ወስብሃት ለእግዚያብሔር!
Search for:
Weekly Schedule
የጥበብ መጀመሪያ እግዚአብሔርን መፍራት ነው፤ ሰነፎች ግን ጥበብንና ተግሣጽን ይንቃሉ። መጽሐፈ ምሳሌ 1:7 እኔ እንደወደድኃቹሁ እርስ በርሳቹ ትዋደድ ዘንድ ትዕዛዜ ይህች ነት ዮሐ 15: 12 አትፍረዱ አይፈረድባችሁምም፤ አትኰንኑ አትኰነኑምም። ይቅር በሉ ይቅርም ትባላላችሁ። የሉቃስ ወንጌል 6:37 እግዚአብሔር ብርሃኔና መድኃኒቴ ነው፤ የሚያስፈራኝ ማን ነው? መዝሙረ ዳዊት 26:27.
children/Youth group Mezmur
Every Saturday at 10:55 am for more info .. click here
Bible study for children/Youth group
Every Sunday at 10:45 am for more info .. click here
Bible study for children/Youth group
የፊታችን እሁድ የሚዘመሩ መዝሙሮች
...click here የሕፃናት መዝሙር
...click hereየአዋቂዎች መዝሙር
Upcoming daily events
Previous
Next
August 2024
MMonday
TTuesday
WWednesday
TThursday
FFriday
SSaturday
SSunday
29July 29, 2024 30July 30, 2024 31July 31, 2024 1August 1, 2024 2August 2, 2024 3August 3, 2024 4August 4, 2024
5August 5, 2024 6August 6, 2024 7August 7, 2024 8August 8, 2024 9August 9, 2024 10August 10, 2024 11August 11, 2024


ክብደቱ ዐ ፓውንድ ግንኙነቱ የተበሳሸ ተስፋው የተመናመነ የነበረው ወጣት በቅፅበት ተስፈኛ ጤናማ የተከበረ ግለሳብ ክሰው ጋር ያለው ፍትር ተበጠሰ በምትኩ ካሮትን በአእምሮው በመተበል በጉልምስና እድሜው በዛው ቀን እራት ላይ ለመጀመሪያ ጊዜ ካሮት ተመገበ በአምስት ደቂቃ ተመሳሳዩን ነገር ሚስቴ ላይ አድርጊያለሁ። የምትወዳቸውና የምትንከባከባቸው ሰዎች የሚፈልጉትን ሊሆን ይችላል ነገር ግን መንገዳቸውን በብዙ ኪሎ ሜትሮች ለሚቆጠር ርቀት ቢክተሉት ልዩነት እየሰፋ ይሄድ እና ሁለቱንም ምንም የሚያገናኛቸው ቦታ ይደርሣል ይህ መፅሀፍም ለእርስዎ የማየደርግለዎት ተመሣሣይ ነገር ነው። በዚህ መፅህፍ ውስጥ ካሉ መርሆች አንዱን ዛሬ ቢጠቀመበት አንድ እርምጃ በተራመዱ ቁጥርም እያንዳንዱ ድርጊት ውጤት ይኖረዋል እያንዳንዱ ውጤት ደግሞ በተድሞው ላይ በመደረብ አትጣጫችንን እንድናስተካክል ያደርገናል ከዚያ እያንዳንዱ አትጣጫ የራሱን የመጨረሻ ቦታ ይይዛል ታላላት ለውጦች የሚመጡት ክበርካታ ትንንሽ ነገሮች እንደሆነ ልብ ይበሉ ካሉን ነገሮች ተነስተን የምናከናውናቸው ነገሮች በህይወታችን ላይ ትልት ለውጥ ያስገኝልናል በህይወት የማታለሙ ሁለት ነገሮች አሉ የመጀመሪያው የሚፈልጉትን ማግኘት ሲሆን ሁለተኛው ባገኙት መደሰት ሎጎን ፒርሣል ስሚዝ በአሁኑ ጊዜ አሁን ደግሞ አንድ ትኩረት ማግኘት ያለበት ጥያቄ አለ የሚከተሉት የትኛውን አቅጣጫ ነው። ለራስዎት ታማኝ ሆነው መልስ ይስጡ በአንድ ወቅት ጆን ናይስበት ወደፊቱን ለመተንበይ ጥሩው መንገድ አሁን እየተፈጠረ ስላለው ነገር የጠራ ሃሣብ መያዝ ነው። ለጓደኞችዎ በየጊዜው ስልክ እየደወሉ ፕደጦልኩት የተለየ ጉዳይ አይደለም እንደምጦደዎት እንዲያውቁ ስለፈለኩ ብቻ ነው ቢሏቸውስ። በታ ውጤታማ የ ዘዴ ማለት ይሄ ነው እነሂህ ጥታቅን ነገሮች ተሰብስበው ለራስዎት በሚ ስሜት ላይ ክፍተኛ ለጡጥ ያመጣሉ በራስዎት ማንነት ብሉም በእርስዎ የህይወት መልካም አመለካከት ላይ ተፅእኖ ያደርጋሉ እባክዎ ይህን እስካሁን የሚያ ነገር ከሆነ አሁነነ ያድርጉት በከፍተኛ ደረጃ ህይወትዎን የሚያሻሽል ፍልስዛና እንደሆነ አምናለሁ ከልብ ውስጥ ፍቅርን ከበሬታን መናፈቅን ትዕግስትን ዐፀትን መደነቅን አና ይቅርታን አውጥቶ አንድ ላይ ማድረግ የቻለ የኬሚስትሪ ባለሙያ ፍቅር የሚባለውን አቶም መፍጠር ይችላል ካህሊል ጃብሪን በመጨረሻ እንዲያደርጉ የምመክርዎት ነገር ቢኖር ይህን መረጃ ከሌሎች ጋር ስንካፈል መልሰን እንለማዋለን ይህም ዋጋ የምንሰጠው ነገር እና ለህይወት አስፈላጊ ነው የምንለውን እንድናስታውስ ያደርገናል ሌላው ምክንያት ሌላ ሰው በህይወቱ አስፈላጊ እና አዎንታዊ ለውጥ እንዲያመጣ በመረዳት የሚገኘው አስደናቂ እና ሊገለዕ የማይችል ከፍተኛ ደስታ ነው መሙሙመጭሙ።
Cosine Similarity
በህይወቱ ውስጥ የገጠመኝን ከመጠን ያለፈ ውፍረት ለመተነስ የቻልኩት የሞዴሎችን አመጋገብ አስተሳሰብና እምነት በመውሰድ በተግባር በማዋሌ ነጡ ይህም ፓጡንድ ለመተነስ አስችሉሎኛል በገንዘብ በኩልም ያደረኩት ይህንነ ነው ከሰዎች ጋር ያለኝንም ግንኙነት ያዳበርኩት በዚሁ መልክ ነው ከዚህ በመነሳት የግልን የልተት ሞዴል መንገድ ምርምር በማከናወን ያገኘሁትን እያንዳንዱን መዳረሻ አጥንቼያለሁ በመጨረሻም ኒይሮ ለንገስቲክ ፕሮግራሚንግ የአእምር የቋንቋ ፕሮግራም ወይም ከዚይ የተሰኘውን የሳይንስ ዘርፍ ለማወት በትቻለሁ አጠራሩን ከተገነዘብክው ምንጩ ኒይሮ አእምሮን ሲወክል ሊንጉስቲኩ ይወክላል ፕሮግራሚንግ ደግሞ የነገሩ መከወኛ አቅጣጫ ይም እቅድ ነው አዚቦ የንግግርም ሆነ የምልክት ቋንቋዎች እንዴት የነርቭ ስሜት እንደሚያጠቱት የሚያሳይ ነው በህይወታችን ውስጥ የምናደርጋቸው ነገርችን የምንከውንበ የተመሠረተው በነርቭ ስርአታችን ላይ ነው የማይታመን ውጤት የሚያስመዘግቡ ሰዎች ያላቸው የተጠና የግንኙነት ዘይቤና የነርቭ ሥርአታቸው ግንኙነት ውጤታማ አድርዮአቸዋል አዚዞ ሰዎች ከራሣቸው ጋር ያሳቸውን ግንኙነት የሚያጠና ሲሆን ያላቸውን አምቅ ሐብት የሚጠቁሙና ስር ነተል የባህሪይ አማራጭ ያላቸው መሆነንን ይመለከታል ባለፉት ዘመናት ከዚይ ለቴራፒ ትምህርት መልክ ይሰጥ የነበረ ሲሆን በተጨማሪ ለጥቂት ስኬታማ የንግድ መሪዎች ተሰጥቷል በመጀመሪያ ወደ ትምህርቱ ስገባ ከዚህ በፊት ከነበሩኝ የህይወት ልምዶች በጠትላላ እጀጉን የተለየ መሆኑን ተረድነ የአዚዞ ባለመያ አን ሴት ከነበረባት የ አባዜ ለማላቀት ዓመት የህክምና አገልግሎት በ ደቂታ አገልግሎት ድራሹን ሲያጠፋው ተመልክቻለሁ በዚህ እጆጉን በመደነቂ የነገሩን ስር ለመጨበጥ ዓጓሁ በነገራችን ላይ ህክምናው ዘወትር ከዐ እስክ ውስጥ ውጤት ያስገኛል አዚዞ በእትድ የተሞላ ምክረ ሐሳብ ወደ አአምሮአችን በመሳክ አእምሮአችንን እንድናዘው ያስችለናል አዚዞ ሙ የሰው ልጅ ር ው መመ የሚያስተምሪን ውስጣችንንና ባህሪያችንን እንዴት ማረቅ እንደምንችል ብቻ ሳይሆን የሌሎችንም ውስጥና ዐባይ እንድናውት ነው በአጭሩ አእምሮህን በተጠና መንገድ እንዴት ማስጓዝ እንዳለብህና የምትመኘውን ውጤት እንዴት ማግኘት እንደምትችል የሚያስተምር ሳይንስ ነው ከዚዎ የምፈልገውን ነገር እንዳገኝ አድርጉኛል ስኬታማ ሰዎች የተቀዳጁትን ስኬት ማግኘት የምችልበትን ቁልፍ አስጨብጦኛል አንድ ሰው ማልዶ በመንቃት በሙሉ ኃይሉሱና በቀላሉ የሚፈልገውን ነገር የማከናወን ምስጢሩ ውጤት ያገኘው ዘዚኮ ነው ተጣዩ ጥያቂ ነገሩን እንዴት አድርገው ሠሩት የሚስው ነው። ከዘዚዞ የትድመ ግምቶች መካከል ሁላችንም ያለን የአንጐል አሠራር አንድ አይነት መሆኑ ነው አንድ ሰው በአለም ላይ የሚፈልገውን ነገር ማድረግ ከቻለ አንተም ማድረግ ትትላለህ ለዚህ ደግሞ የነርቭ ስርከቶችህን በአግባቡና በተመሳሳይ መንገድ መጠተም አለብህ ሌሎች ሰዎች የሚያደርጉትን ነገር በትክክልና በቀጥታ በመትዳት እነሱ ያገኙትን ውጤት አንተም የምታገኝበት መንገድ ሞዴሊንግ ይባላል ለመ አሁንም በድጋሚ ለሌሎች ተላል የሆነው ነገር ላንተም ቀላል ይሆፍል። የእሳት ላይ ገ ሰዎች እራሳቸውን እንዴት መቀጣጠርና መለወጥ እንደሚችሉ የሚማሩበት ነው ዐባያቸውንም የሚያርቁበትን መንገድ ከቪህ ዘዴ በመማር እሪ ወዳለ ማማ ያሸጋግራሉ አዲስም ውጤት ይቀዳጃሉ ፍራቻን አሽተንጥረው የመጣል ክሀሉት ያበለፅጋሉ እያንዳንዱ ሰው አንድን ነገር ማድረግ እችላለሁ ብሎ ካመነና የሰውነቱን አሰራር መለወጥ ከቻለ ያሰበበት ይደርሳል እራስህን በተገቢው መንገድ መቆጣጠርና መምራት ከቻልክ ከዚሁ ጐን ለጐን ተገቢውን እርምጃ ለመውሰድ ካልዘገየክ በአለፈው ህይወትህ አይቻልም ብለህ የተውከውን ነገር ሁሉ ጣሳካት ትትላለህ የእሳት ላይ ጉዞ ሰዎች አዲስ የውስጥ ማንነት እንዲያዳብሩ ያ ነገርች ቀላል ሆነው እያሉ አእምሮአችን እጥረቶች እንዳሉ ከነገረን ያሰብነውን ነው የምናገኘው አይቻልሞች በእርግጥም በጣም ተላል ናቸው ስራ የማንነት ወይም የመሆን ኃይል ማወራት አንድ ነገር ሲሆን ተግባር ላይ ማዋል ደግሞ ሌላ ጉዳይ ነው ያ ነው የእሳት ላይ ጉዞ ተግባር ለእምነታችን አዲስ ዴል ያበጀልናል አማራጮችን አዲስ የውስጥ አስተሳሰብን የመፍጠርና የማንነት ህብረትን ይሰጠናል ሰሰዎች በህይወት ዘመናቸው ለመኖር የሚሰሩት ስራና ከዚህ የበለጠ ስራ ለማከናወን ያላቸጡ ህሳቤ የበለጠ እንዲስሩ ያደርጋቸዋል። የሰው ልጅ ታሪክ ማለት የሰው ልጅ እምነት ማለት ነው ታሪክን የለወጡ ሰዎች ክርስ መሐመድ ኮፖርኒክስ ኩሊምበስ ኤዲሰን ወይም አነስታይን ቢሆኑ እምነታችንን ያስሰወጡን ሰዎች ናቸው የእኛን እውነተኛ ባህሪ ለመተየር ከራሳችን እምነት መጀመር ሞዴል ማድረግ ከፈለግን እንዴት ሞዴል ማድረግ እንዳሰብን መማር ትን ያገኙትን ሰዎች እምነት መማር አለብን ስለ ሰው ልጅ ባህርይ አብዝተን ከተማርን አብዝተን የተለየ ኃይል የምናገኝበትን እምነት በማዳበር በራሳችን የኑሮ መንገድ ውስጥ እንከተዋለን በሰውልጅ ስርዓ ሰውነት ውስጥ እው የሚቆጣጠረው እምነት ነው ለዚህ ምስክር የሆነ አስደናቂ የፍራቻ ስሜትን የተመለከተ ጥናት ተደር አንዲት ሴት ዘወትር በተከፋፈለ ማንነት ውስጥ ትዳክር ነበር የሰውነቷ የደምና የስኳር መጠን ፍሁም የተስተካከለ ነበር ነገር ግን የስኳር በሽተኛ እንደሆነች ታምን ነበር ይህን ተከትሎ አጠቃሳይ የሰውነት ስራተ አካል በበሽታው ተጠታ ያመነችው ነገር እውነት ሆኖ ቁጭ አለ ይህን መሰል ብዛት ያላቸው ታሪኮች በአለጣችን ላይ ይከሰታሉ። በህይወታችን አጋጣሚ በሰአታት ወይም በመጨረሻ በተቀመጠ የጊዜ ገደብ የተፃፉ ብዙ ሙሉ ታሪኮች አሉ ጀማሪ ጋዜጠኞች ስራቸውን የሚሰሩት በዚህ ጭንቀት ውስጥ ነው በመጀመሪያ ጠይም ሁ ስራቸው ከተሳካላቸው መጪው ዜ በስኬት የተሞላ እንደሚሆንላቸው ያምናሉ ዝና ለመተዳጀት እድሜያቸው እስከሚገፋ አይጠብቁም አንድ አስገራሚ ታሪክ የፈጀውን ጊዜ ፈጅቶ እንደሚዕፍ ካመኑ ሁልጊዜም ያንኑ ይደግሙታል ለነጋዴዎች ኮሚዲያን ስፖርተኛች ወይም ሌሎች ሰዎች ያለው እውነታ ተመሳሳይ ነው እንደሚሆን ማመን በራሱ የመተማመንን ብልዕግና ያቀዳጃል እምነትን የማሳደሪያው አምስተኛ መንገድ ወደፊት ማግኘት የምትፈልገውንና አሁን አብሮህ ያለውን ልምድ በአእምሮህ መፍጠር ነው ያለፈው የህይወት ልምድህ የውስጥ አመለካከትህን መለወጥ ከቻለ እምነትህ ከቪህ የበለጠ ማድረግ ይችላል ወደፊት ማግኘት የምትፈልገውን አሁን ላይ ሆነህ ማቀድ ትችላለህ እኔ ይሄንን ውጤትን ቀድሞ መተንበይ ብዬ እጠረዋለሁ ልታሳካውና አጠገብ ያለው ውጤት በኃይል በተሞላና በአዋጭ ማንነትህ ካልደገፍከው እንዲሁም የምትፈልገውን አለም በቀላሉ መሳል ካልቻልክና ወደ ተግባር ካልተሸጋገርክ በፍጥነት ማንነትህን እምነትህንና ተግባራዊ እርምጃህን መቀየር አለብህ በመጨረሻ አንተ የሽያጭ ሰራተኛ ከሆንክ ገዐ ሺ ወይም ዐዐ ሺ ብር ማግኘት ቀላል ነውን። ምክንያቱም ስኬታማ ስዎች የሚያዩት ያንን ነውና እነሱ ውድተትን አይመለከቱም ሰዎች የሆነ ውጤት ከማግኘት ዘወትር ስኬትን ይቋደሳሉ አስደናቂ የስኬት ሰዎች የሚባሉት ያልወደቁ ሰዎች ሳይሆነ አንድን ነገር ሞክረው እንዳልተሳካላቸው ሲረዱ ትምህርት የሚወስዱ ናቸው የወሰዱትን ትምህርት መሰረት በማድረግ ሌላ ነገር ይሞክራሉ አዲስ የተግባር እርምጃ በመውሰድ አዲስ ነገር ያገኛሉ ኢ ዛራ ያለህ ሐብት ከትላንት በተሻለ የሚጠቅምህ ምንድን ነው። ስኬታማ ሰዎነ የጊዜን ምስጢር ተጨማሪ ሰዓት ለመማር በማዋል ግኝታቸውን በመረዳት በአግባቡ ይጠተሙበታል በአጭር ጊዜ ተግባራዊ ያደርጋሉ ዘወትር ምን እንደሚፈልጉ ቀድመው ያውቃሉ ጠቃሚውንና አላስፈላጊውን ነገር ተድመው ያውቁታል ኤሌክትሪክ እንዴት እንደሚስራ ብጠይትህ የምትሰጠኝ ምላሽ የተገላቢጦሽ ወይም ባዶ ወረቀት ይሆናል ነገር ግን ማብሪያውን ተጭነህ መብራት በማብራትህ ትደሰታለህ የተለያዩ ሰዎች የሚጠትማቸውን ነገር በመረዳት ከሌሉች የተለዩ ናቸው በዚህ መፅሐፍ ውስጥ ያለውን መረጃ በአግባቡ በመጠቀምና በእውቀት መካከል ያለው ተመጣጣኝነት ትረዳለህ ጊዜህን በሙሉ መነሻውን ለማግኘት በጥናት ታገኘዋለህ ወይስ በቀላሉ ፍሬውን ትለትማለህ ስኬታማ ሰዎች በአብዛኛው ብዙ መረጃ ያላቸውና አስተላለፊዎች ከስቲቭ ጆብስ ወይም ስቲብ ዎዝኒክ የበለጠ ያውታሉ ነገር ግን ያላቸውን በመጠቀም ሁለቱ ከብቡዎች የላቁናቸው እነሱ ናቸው ውጤቱን ያገኙት ወይም ያስመዘገቡት እምነት ቁጥር ሰዎች ያንተ ትልቁ ሐብት ናቸው በልቀት ውስጥ ያሉ ግለሰቦች የተለየውን ውጤት የሚያስመዘግቡ ግለሰቦች በአብዛኛው ለሌሎች ሰዎ አድናቆትና አክብሮት አላቸው የቡድን መንፈስ የጋራ አላማና ህብረት አላቸ ሰረጅም ጊዜ የሚቆይ ስኬት ማስመዝገብ የሚቻለው በሰዎች መካከል ሆኖ ነወ ስኬትን አ አንዱ መንገድ ውጤታማ የሆነ ቡድን በመመስረት በጋራ በመስራት ። በእርግጥ አዎ ለውጡ አንተ ለስራው ያለህ አመለካከት ነቦሀ ስራህን ለመስራት አመቺና ፈጠራ የታከለበት መንገድ ካገኘህ ስራህን ትወደዋለህ የበለጠ ውጤትም ታገኝበታለህ ከጠላኸው ደግሞ ምንም የተሻለ ነገር ጠብ አይልልህም የተደራጀ የእምነት አተገባበር ያለውን አነሳሽነት ተደም ብለን ተነጋግረናል አዎንታዊ እምነት ሌሉች አዎንታዊ እምነቶችን ይደግፋል ሌላ ምሳሌ እንመልከት ያቃላቸው ስራዎች አሉ ብዬ አላምንም የአማራጭ ናለጋ ስሜት የጠሩባቸው ሰዎች ግን ይኖራሉ ኃላፊነትን ለመተበል የማይፈልጉ ሰዎች በውድተት የማያመኑ ብቻ ናቸው እነ ስራ ተጠና ብለው ከሚያስ ደረጃ እነዳትመደብ እመክርሀለው የምትኖርበት አለምንና የምትሰራውን ስራ አሳድግ የምትኖርበት አለምንና የምትኖርበትን ስራ በፍፁም ጉጉት አንድ ላይ ካስጓዝክ የራስህን ጨዋታ ትጫወታለህ እምነት ቁጥር ቱርጠኛ ካልሆንክ ምንም አይነት ስኬት አትጉናፀፍም ስኬት የተጉናዐፉ ግለሰቦች የቁርጠኛነት እምነትን የተላበሱ ንድ ነጠላ የሆነች እምነት ካለችህ ከስኬት ተለይታ አትታ ይህ ማለት ደግሞ ታላት ቁርጠኛነት ከሌለህ ታላቅ ስኬት አታስመዘግብም በየትኛውም ዘርፍ የተሳካላቸውን ሰዎች ብትመሰከት ከሌሎች የተሻሉ ወይም ብሩህ ወይም ጠንካራና ፈጣን አይደሉም የእነሱ ትልት ሐብት ለያዙት ነገር ያላቸው ቁርጠኛነት ነው ይህ ሒደት የተሟላ የሰኬት ቀመርን የሚያመለክት ሲሆን የምታገኘውን ውጤት ታውቀዋለህ የምትሰራውን ስራ አርአያ አድርግ ተግባራዊ አርምጃ ውሰድ ምን እንደምታገኝ ቀድመህ ክራስህ ጋር ተመካከር ለይተህ አጣራ ይህን ሁሉ የምታከናውነው የምትፈልገውን እስክታገኝ ድረስ ነው ይህን ጉዳይ በማንኛውም ዘርነ አንመሰክተዋለን የተፈጥሮ ብቃትም ቢሆንስ አንተ ታላቅ ሐብት ነው ስፖርትን ውሰድ ሳሪ ቦርድን በባስኬት ቦል አለም ታላቅ ያደረገው ምንድን ነው። ቴራፒስቶች ከዚህ ልምድ ለመወጣት ብቸኛው መንገድ ነው ብለው የሚያምኑት ያለፈውን ልምድ ደጋግሞ በመፈፀምና ህመመ እንደገና እንዲሰማ በማድረግ ለአንዴና ለመጨረሻ እንዲወገድ ማድረግ ነው ሰዎችን ከቀደመ ልማዳቸው ለማላቀት ብቸኛው መንገድ ነው ብዬ የማምነው አንዴኛ ሰዎች ያሳለፉት ሰቆቃ ደግሞው እንዲያስቡ መጠየት በባሰ ስቃይ ውስጥ የሰው ልጅ ብሇዐህይእ ጠ እንዲስምጡና በደካማ ማንነታቸው ነገሩን እንዲጋፈጡ ማድረግ ነጡ ሰዎችን ደካጣ ማንነታቸው ጡስጥ ብትከታቸው አዲስ ነገር የማግኘት እድላቸው ወይም ውጤታማ የሆነ አዲስ ባህሪ የመያዛቸው ነገር የማይታሰብ ነው እንዳውም አጥፊያቸው ነውጡ በተከታታይ በሚደረግ የአእምሮ ውስጥ ማንነት ገደብና ህመም ያለፉውን ነገር መለለ ለማምጣት ተላሉ መንገድ ነው አብዝተህ በቀደመ ልምድህ የምትዋጥ ከሆነ በአብዛኛጡ ልምዱን መልሰህ ትጠተምበታለህ ለዚህ ነው ባህላዊ ቴራፒስቶች ውጤት ለማግኘኑ ረጅም ጊዜ የሚወስድባቸው ቴራፒስት የሆነ ብዙ ጥሩ ጓደኞች አሉኝ ለበሽተኛቻቸው ከልብ የመነጨ እንክብካቤ ያደርጋሉ የሚሰሩት ስራ ለውጥ እንደሚያመጣ ያምናሉ ልክ ነው ባህላዊ ቱራፒስቶች ውጤት ያስመዘግባሉ ጥያቄው የሚያገኙት ውጤት በታካሚጡ ሳይ አነስተኛ ህመም በማምጣትና በአጭሮ ጊዜ የሚገኝ ነው። የሜለው ነው መልሱ አዎ ነው በአለም ሳይ ያሉ ውጤታማ ቱራፒስቶችን አርአያ ካደረግን ባንድራርና ግሪንደር እንዳደረጉት ማድረግ እንችላለን በትክክል አእምርህ እንዴት እንደሚሰራ ትንሽ ግንዛቤ ካዳበርክ አንተ እራስህ የራስህ ቴራፒስት መሆን ትቸላለህ የእራስህ አማካሪም መሆን ትችላለህ ያለብህን ማንኛውንም ስሜት ትብበጥብጥነት ፀባይ ለመተየር ከቴራፒስት በላይ በመሆን በቅዕበት ልታስተካክለው ትችላለህ ውጤታማ ውጤት የማገኘት ሒደት የሚጀምረው ለለውጥ የሚያግዝ አዲስ ሞዴል መፍጠር ስትችል እንደሆነ አምናለሁ ችግሮችህ በጠቅላላ በውስጥህ እንደተቀበሩ ካመንክና ጥለውህ እስኪተነ ክጠበክ የምታዳብረው ልምድ ያንኑ ነው የአእምሮአችን ውስጠ ተግባር እንደ አንድ ፈጣን ሉተሪ ነው በሆነ ጊዜ ሊፈነዳ የሚችል የሰው ልጅ በአእምሮው መዝግቦ የያዘው የህይወት ልምድ ምን ያመጣበታል ብሰህ ታስባለህ ልክ እንደ ፈጣን ሎተራ ሁሉንም ነገር በአእምሮአችን አጭተን አስተምጠነዋ ካባቢያዊ ሁኔታ በፈተደልን ጊዜ ሎተሪውን ፍቀን እንደምንጠቀምበት ሁሉ አእምሮአችን መዝግበ የያዘውን መረጃ ጥቅም ላይ ያውለዋል የህይወት ልምዳችንን ስናስታውስ መምረጥ ያለብን የዘፈን ትኝት ደስታንና ሐሴትን የሚያመጣ መሆን አለበት ካልሆነ ስታይ የሚያመጣውን መክፈ መጫን እንቸላለን። አንድ ሰው አንድ የተለየ ውጤት ካስመዘገበ ውጤቱ የተገኘው በአእምሮው ወይም በአካሱ ቢወስደው ተግባራዊ እርምጃ ነው አንተም ተመሳሳዩን ተግባር ማድረግ ከቻልክ አሱ ያገኘውን ውጤት አንተም ያለጥርጥር ታገኛለህኑ ውጤት ለማግኘት ከፈለክ ቅመሙን ማወት አለብህ። የሰው ልጅ ልምድ ቅመሞች የሚመነጩት ከአምስቱ የስሜት ህዋሳቶች ነው የሚያስፈልጉን ቅመሞች ምን እንደሆነ ማወቁ ብቻውን ጥቅም የለውም ግልፅ የሆነ ውጤት ማግኘት የሰው ልጅ ዴዴ ዴዴ ዴዴ መመመ መመ ከፈለክ ምን ያህል ቅመም እንደሚያስፈልግህ ማወት አለብህ ሥኳች አብዝተህ ወይም አሳንሰህ ከጨመርከው የምትፈልገውን ምርጥ ውጤት ማግ ችልም የሰው ልጅ አንድን ነገር መለወጥ ከፈለገ መደበኛ የሆኑ አንድ ወይም ሁለኑ ነገሮችን መለወጥ አለበት። በጣም ያሳመመህን አንድ ነገር መውሰድ ትቸላለህ ከዛ አቅም እንደሌለውና እንደሚሟሽሽ አድርገህ ከተመለክትከው በእርጋጥም ድራሹ ይጠፋል አሁን ከተመለከትካቸው ዝርዝር ነገሮች አኳያ ይህ ቴክኖሎጂ ምን ያህል ኃይል እንዳለው ታውቃለህ በጥቂት ደቂቃዎች ውስጥ አዎንታዊ ስሜት ታዳብራለህ ከዛም በጥንካሬ በማበልፀ የበለጠ ስኬትን ትጉናዐፍ ኃይል የሆነውንም አሉታዊ ምስል በመውሰድ በአንተ ሳይ ያለውን ኃይል ታሳጣዋለህ ባለፈው ጊዜ ወይም ወትት አንተ የነበርከው ወይም የኖርከው በውስጥ ማንነትህ ትርጓሜ መልካም ፈቃድ ነበር አሁን ግን እንደተገነዘብከው ነገሮች በቀደመው መንገድ አይሠሩም በመሠረታዊነት ህይወትህን የምትናረው ከሁለት መንገዶች በአን ች ዱ ነው ፈኖርህን በቀደመው መንገድ በመምራት ልክ የፓብሎቭ ውሻ ደወሉን ሲሰማ ምግቡን አ እንደሚሮጥ ሁሉ አንተም ያለፈውን ስአልህን ስሜትህን የሰማኸውን ድምፅ ልሰሀ ወደራስሀ በማምጣት ለተሰማህሀ ነገር ምላሹን በፍጥነት ትሰጣለህ ወይም የሰው ልጅ ሙዙሙኢሜኙሜጫጫሎ ከህለናህ ሆነህ አእምሮህን በራስህ የመምራት ምርጫን ታስቀምጣለህ የምትፈልገውን መነሻ በውስጥህ መዝራት ትችላለህ መጥፎ ልምዶችንና ምስሎችን ወደራስህ በማስገባት ኃይላቸውንና ጥንካሬያቸውን ጡስጥህ ማስተረት መብትህ ነው። ስንተ በምትፈልገው መንገድ አንደሚሰራልህ ሳለው ስእሉን አስደናቂ አድርገህ ተመልክከተው አሁን ሁለቱንም ነገሮች ሰባት ጊዜ ነከ አድርጋቸው አሁን የሚያስፈራህን ነገር አስበው የሚሰማህ ስሜት ምንድን ነውን ሙከራውን በተገቢው መሃገድ ነው ያከናወንከወ አድርገኸው ከሆነ የፈራኸውን ነገር በትዕበት በማስወገድ በምትፈልገው መንገድ ነገሮችን ማከናወን ትችላለህ የማንሾካሾክ ሞዴል ሌላው ልዩ መገሰጫ አንድን ነገር ፊትህ አምጥቶ መደቀኑ ከሁለቱ ነገሮች አንተ መለወጥ የምትፈልገው አብሮህ ያለውን ባህሪህን ነው አንተ ማድረግ የምትፈልገውን ትንሽ ምስል አጠገብህ አስላው ይህን ምሰል ከአእምርህ አርቀህ ግፋው ከዛም መልሰህ አቅርበው ማየት የምትፈልገው ነገር ግልጽ ሆኖ እስኪታይህ ድረስ ነገሩን ደጋግመህ ሞክረው። ህዘህቡሄፀ ይህ ከመቶ ከበለጡት የሞዴሊንግ ኩረጃዎች አንዱ ነው ሴሎች ብዙ ውጤት ማግኛ መንገዶች አሉ ትክክል ወይም ስህተት የተባሰ መንገድ የለም ያለው መንገድ ውጤታማ የሆነና የሚያዋጣ መንገድ ነጡ በግልጽ እንደሚታወቀው በተመጠዮትና በትክክለኛ መረሻዎች እጅግ ውጤታማ የሆነ ግልጽ ድል ማስመዝገብ ትችላለህ አንድን ሰው አርአያ ስታደርግ እምነቱን የህይወት ልምዱን ለነገሮች ያለውን አወቃቀር ማወት አለብህ። ተግባሩን በማንኛውም ታላት መጠቀም ትችላለህ ለላው የመማሪያ መንገድ ሌሎች ሰዎች የተማሩበት ስትራቴጂ ማወጦት ነውጡ ከሳይ እንደተመለከትነው እያንዳንዱ ሰው የራሱ የሆነ አስተሳሰብ አድማስ አለጡ አኛ ግን አያን ያለነው የግለሰቦችን ጥንካሬ ነው ሁሉም ሰጡ በተመሳሳይ መንገድ ይማራል ብለን እናስባለን አንድ ምሣሌ ልስጥህ ከጥቂት ጊዜ በፊት አንድ ወጣት ወደእኔ ተልኮ ነበር። የሰው ልጅ ። የሚል ስሜት እስኪመጣብኝ ድረስ አዲስ ስትራቴጂ ሥራ ጀመረ ማለት ይህ ነው አሁን የምከተለው የአመጋገብና አሁን ያለኝ የአካል ብቃት አስገኝቶልኛል የአንድን ሰው ስትራቴጂ አንድ ጊዜ ካገኘኸው ያንን ሰው ትወደዋለህ አንተም የራስህ የፍቅር ስትራቴጂ ምን መሆን እንዳለበት ለይተህ ማወት አለብህ የፍቅር ስትራቴጂዎች ከሌሎች ስትራቴጂዎች በአንድ ነገር የተለዩ ናቸው የሚከተሉት አንድ ደረጃ ብቻ ነው አንድ ንክኪ አንድ ታል አንድ እይታ አንድን ሰው በፍቀር ለመጣል በቲ ነው ያ ማለት ሰው ሁሉ የፍቅር ስሜት እንዲያድርበት የሚያስፈልገው አንድ ነገር ብቻ ነው። የዚህ ሁሉ ምስጢር ምንድን ነውገ የአካል ውስጠ ተግበር ነው ነገሮች የሚፈጠሩበት መንገድ አንድ ሲሆን ውስጥን በጣም ፍራያማ ከሆነና በኃይል ከተሞላ እንዲሁም ደስታ ከነገሠበት ወደ ስኬት የሚያንደረድርህን መንገድ ታውተዋለህ ወደ ስኬት የሚያንደረድህን ማንነት ካወክ ነገሩን መፈጸም ያለብህ ቦታው ላይ እንዳለህ አድርገህ ነው ከሆነ የሚለው ነገር በአካል አሠራር ላይ ትልቅ ውጤት የሚያስገኝ ምስጢር ነው የአካል ውስጠ ተግባር የራሣችንን ማንነት ለመተየር ኃይሉ መንገድ ሲሆን ያልተጠበቀ አስደናሇቷ ውጤት እንድናስመዘግብ ያስችለናል አንድ የቆየ አባባል ፃይለኛ ለመሀሆን ከፈለክ እንደኃይለኞች አስመስል ይላል እውነተኛ ቃላቶች ተነግረው አያውቁም ሰዎች ከእኔ ገባዔ አስደናቲ ውጤት እንዲያገኙ እጠብቃለሁ። ያለው አንድ ስኬት ብቻ ነው ህይወትህን በመረጥከው መንገድ ማሳለፍ ክራስቶፈር ሞርሊ በዚህ መፅሐፍ የመጀመሪያ ክፍል ስለተለየ ኃይል ተነጋግረናል አሁን ግን አንተ ሰዎች እንዴት ውጤታማ ተግባር እንደሚያከናውኑና የሚጠቀሙባቸውን ዘዴዎችና እይታዎች ተረድተሀል እነሱን አርአያ በማድረግና ተግባራቸውን በመቅዳት ተመሳሳይ ውጤት የምታገኝበትን መንገድ አውቀሀል አእምሮህን እንዴት መምራትና አካልህን እንዴት መደገፍ እንዳለብህ ተምረሀል ማግኘት የምትፈልገውን ነገር እንዴት ማሳካት እንደምትችል ያወክ ሲሆን ሌሎች የተመኙትን እንዲያሳኩ እንዴት መርዳት እንዳለብህ ተገንዝበሀል የተተወ ታላቅ ጥያቄ ያለው በዚህ ውስጥ ነው ምንድን ነው የምትፈልገው። እንዴት ነው «ርክክ ከሃ ርቤኽፐ የሰው ልጅ ። ሆን ማድረግ ግን የሚችለው ግልፅ ብሩህ ደማቅና የተነጣጠረ ምልከታ ሲናርህ ነው ማሰብ በጣም ጠንካራው ስራ ሲሆን ጥቂቶኝ በዚህ ውስጥ ተሳታፊ የሆነብት እድል ምክንያትም ይፄው ነው ሔነሪ ፎርድ የተፈለጉትን ምልክቶች ለማግኘት ይህንን ልምምድ ማድረግ ተዳ ነው ግብሀ ምን እንደሆነ ካላወክ ውጤት ማገኘት አትችልም ከዚሀ ም ነገር አግኝተህ ከሆነ ሊሆን የሚችለው የማይገመት ውጤት ነው በምትፈልገው ውጤት ልክ አእምሮህን ፕሮግራም ካላደረከው የሆነ ሰው ያዘጋጅልሀል ክፍተቱንም ሚው መነሻ መ የሰው ልጅ ረከው ምዕራፉን ዝም ብለህ ማንበብ ከሆነ ጊዜህን በከንቱ አባክነሀል መጀመሪያ ተላል ባይመስሉም የሚያስገኙልህ ዋጋ የላተ እንደሆነ ለጡ። ለአንተ ሳይሆን ለጠየካቸው ሰዎች እንደሆነ አትርላ አንዳንድ ጊዜ ሰዎች አከሪቱን መመሪያዎች ያለማዛነፍ አሼ በግለዕ ይጠይቃሉ ሊረዳቸው የሜችለውን ሰው ይጠይታሉ አንን ሆሉ ክብር በመስጠት ዋጋ ይፈጥራሉ በትክክልና በሙሉ እምነት መ ስተኛው አድርገው ግን የማፈለጉት ም የሚያገኙበት ምክንያት ደገሞ ነገር ነው እስኪያገኙ አይጠይቁም ጣለት አንድን ሰው ደጋግመህ ለም በልዩ የስኬት ሜት ህዋሳቶችህን የምትፈልገውን ነገር እስክታገኝ ድረስ ጠይቅ ያ ሰ ዕደ ጠይት ሣለት አይደለም በተመሳሳይ መንገድም መጣ ያዘስስ ቀመር የምትፈልገውን ነገር አውቀህ እስክታገኝ ጆ «ርክክ ከሃ ርቤኽፐ የሰው ልጅ ። የሚለውን ሁል ጊዜ ስሞችን ከሰማህ ሰዎች ቦታዎች እታዎች ሆነው ታገኛቸዋለህ በጥልቅት ምላሽ ሐረጐች ውስጥ ማን ነው ወይም ምንድን ነው የሚለው ነጠላ ሐረግ ይመጣል እዚህ ላይ በቃላቶች በግልፅ የምታደርገውን ነገርና ከተሳሳተ ብቡነት ወደ እውነተኛ አለም ታመጣዋለህ በአንድ ሰው ጭንትላት ውስጥ ባለው ጥትል ሐሳብ ዙሪያ አትሰራም ያንተ ግንኙነት ከእውነተኛው አለም ጋር ነው ግልዕ ያልሆነ ስሞች አስቸጋሪ የተሳሳቱ ነገሮች ናቸው ዘወትር አንድ ሰው እነሱ እኔን አይረዱኝም እነማን ናቸው። በሰውየው ወይም በሴትየዋ የተሳብክበትን ነገር ጦደ ኋላ ተመልሰህ ለማሰብ ሞክር እድልም በተመሳሳይ መነገድ ስሜት ሊያሳድርብህ የሚችል ሲሆን አንድ መፅሐፍ ወይም ፊልም በዕኑ ሊመስጥህ ይችላል አንተ አትስለውም ይሆናል እንጂ አነጋገርህና አተነፋፈስህ ተመሳሳይ ነገር ይኖረዋል ምናልባትም ተመሳሳይ መሰረት ጠይም እምነት ይኖርህል ምንም ነገር አብርህ ይነር ያ ነገር ሊመጣ የሚችለው ከወዳጀነት ነው ጠዳጀነት ማለት በአንድ ሰው አለም ውስጥ ዘልቆ የመግባት ችሎታ ማለት ነው አንተ እንደምታስብለት እንዲሰጣው ማድረግና ጠንካራ የሆነ ተመሳሳይ ትስስር እንዳለህ ማሳየት ከአንተ አለም ተጠታለህ ወደእሱ አለም የመግባት ያህል ነው የስኬታማ ግነኙነት ጥንስስ የሚጀምረው ከዚሁ ነው ወዳጅነት በሌሎች ሰዎች የተለየ ውጤት የምታገኝበት መሣሪያ ነው ሰዎች የአንተ አስፈላ ሾው ወዳጅነት ደግሞ ሐብቱን የምታወጣበት ዘዴ ነው በህይወትህ ምንም ነገር ብትፈልግ ከትክክለኛው ሰው ጋር ወዳጅነት ከመሰረትክ የእነሱን ፍላጐት መመላት ከቻልክ እነሱም የአንተን ፍላጐት ይሞሉልሀል ወዳጅነት የመመስረት ችሉታ የሰው ልጅ ሊኖረው የሚገባ አስፈላጊ ክህሎት ነው በሁሉም መስክ ጥሩ ሰው ለመሆን ጥሩ ወዳጅ መሆን አለብህ ጠንካራ የሆነ የሰው ልጅ ትስስር የመመስረት ችሉታና ተገቢውን ምላሽ የሚሰጥ ትስስር የሚፈጠረው በወዳጅነት ነው «ርክክ ከሃ ርቤኽፐ የሰው ልጅ ብ ብዙ ሰዎች ህይጦትን አስቸጋሪና ውስብስብ ያደር ሊሆን ግን አይገባውም በዚህ ምዕራፍ የምትማረው ክህሎት ጥሩ ወዳጅ እንድትሆን ያስችልሀል ማግኘት የምትፈልገውን ነገር ሁሉ ለማግኘት የሚረዳህ ጦዳጅ ማግኘ ተላሉንና የሚያዋጣጡን መንገድ የሚያሳዩህ ሰው ለማግኘት አትቸገርም ያንን ሰው የማግኛ መንገድ ደግሞ ወዳጅነት መመስረት ነጡ ተአምረኛጡ አጣማሪ ሰዎችን አንድ ከማድረጉ በላይ የአጋርነት ስሜት እንዲሰጣቸው ያደርጋል በአለም ላይ አሰልቺ የሆነውን ነገር ታጡተዋለህ። ምክንያቱም እኑን የእሱ አይነት ሰው የሚያደርግ ስሜት ተሰምቶታል ለ ዓመት ከሚያውታቸው ሰዎች የበለጠ የሚያውተኝ ያህል እንደተሰማው ነገረ ብዙም ሳይቆይ ስራ ሊሰጠኝ እንደሚፈልግ ነገረኝ ወይም የስራ እድል አተረበልኝ አንዳንድ ሰዎች ተግባሩ ተፈጥርአዊ እንዳልሆነ ይነግሩኛል ከአንድ ሰው ወዳጅነት ከመመስረትህ በፊት ልታጠናው ይገባል ሁለንተናውን ካወክ ሁሉም ነገር ይቀላል እርስ በእርስ እንዳመለካከቱ የተደረጉ ሰዎች ከጥቲት ቆይታ በኋላ ሁሉም ነገር አስደናቲ እንደሆነ ይናገራሉ ያንኑ ሰው አቀማመጡን እንዲተይር በማድረግ ሌላውን ሰው ምን እንደሚሰማው ብትጠይተው ምንም እንዳልመሰለው ይነግርሀል ስለዚህ መመልከት ወዳጅነትን ለመመስረቶ ተፈጥሮአዊ መንገድ ነው ነገሩን ሳታስበው አድርገኸው ታውታለህ ሰዎችን ለመትዳት ጥሩው መንገድ የቱ ነው አንድ ሰው ስትመለከተው ስሜቱን በደንብ መረዳት አለብህ ጎን ሰው ለመሆን መንገድ ስትጀምር እሱን እየሀሆንክ እንደሆነ ማወቅ ይገባሀል ተጥሎ የሚመጣው ጥያቂ እራስህን ለመለወጥ ዝግጁ ነህ። የሚለው ነው አንዳንድ ሰው ለመምሰል ስትሞክር ያለህን ማንነት አውጥተህ መጣል የለብህም አንተ በአንድ ጊዜ በእይታ በመስማትና በእንትስቃሴ የተሞላህ ሰው መሆን አትችል ሁላችንም ተለዋዋጭ መሆን አለብን አንድን ሰው ስተዳ ያሰው ያገኘውን ጥትም አገኛለሁ በማለት ነው ከለምን ከሌሎች ሰዎች ጋር ለመጋራት ጥሩ ነው መንገድ ደግሞ ይህ ነው ናፀፉት ብዙዎች በመሰረቱት ውዳጅነት ድሞው ብዛት ያላቸው ባህሎች ስኬት የተ ነ ነው ብዙ ስኬታማ መሪዎች ሶስቱን ነገሮች በአንድ ጊዜ ማስኬድ ይችላ «ርክክ ከሃ ርቤኽፐ የሰው ልጅ ዴዴ የአሜሪካ ፕሬዝዳንት ሮናልድ ራገን የሰዎችን አመኔታ ያተረፊው ሶስቱንም ነገርኝ መጠቀም በመቻለ ነጡ ታዋቲ ሰው መሆን የምትችለው ታላት ሐሳብ ስላለህ ሳይሆን ያንን ሐሳብ በተገቢጡ መንገደ ማስተላለና ስትችል ብቻ ነው ሐሳቡ ስላለህ ብሄ ለዎች ይሰመኛል ብለህ አትመካ ገና ንግግር ስትጀምር ሊሰተጥጣቸጡ ይችላልና ስለዚህ መንገዱን በትክክል እወት በዘመናዊጡ የአለም ታሪክ በአእምሮህ የሚመጣው ፕራዝዳንት ማነውን በአማካይነቱ በኃያልነቱ ከጠየቋቸው ሰሥች ፀዐ በመቶ የሚሆኑት ጆን ኦና ኬኒዲ ነጡ ያሉት ለምን። እውተትህን በወዳጅነትና በተገቢው መንገድ ለሌ ማስተላለፍ ካልቻልክ ትርጉም ለእዚህ ነው ም አስተማሪዎች በጠቅላላ መማር የሚችሉ ምህርት ፕሮግራሙም ቢሆን ምርጥ ነው እንዴት እንደምናስተምራጥቦፀኑ ግን አልተ ም ከእነሱ ጋር ወዳጅነት አልመሰረትንም ከእነሱ ፍላጐት ጋር የሚጣጣም የማስተማር ዘዴ አልቀየስንም ወዳጅነት ለመመስረት በዚህ አለም የሚያስፈልጉህ ነገሮች አይንህ ጆርህ ስሜትህ መዳሰስ መትቅመስ ማሽተት ናቸው አሁነኑ ወዳጅነት ለመመስረት ተነሳ ሁልገዜ እርስ በእርስ በመገናኘት ግንኙነት በመፍጠር ሒደት ውስጥ ነው ያሰነው ወዳጅነት መመስረት ማለት ሁለቱንም ነገርች ተላል በሆነ መነገድ መፈሀም ነው ወደጅነትን የትም ቦታ መመስረት ትችላለህ በስራ ቦታ ቤትህ መንገድ ላይ ወዳጅነት የመመስረቻው ሴላው መንገድ ምርጫ ማከናወን ሲሆን የምትመርጣቸውን ሰዎች እንድታወቅ ያስችልሀል «ርክክ ከሃ ርቤኽፐ የሰው ልጅ አ ኣው ርር ምዕራፍ የልቀት መገለጫዎች ሜታ ፕሮግራምስ መረጃን የማበልፀግ ሒደት አንድ ሰጡ በትክክለኛው መንገድ ቁልፍ የፈለገውን ይናገራል በተሳላ መንገድ ቁልፍ ምንም አይናገርም ብቸኛው ምቹ ክፍል ደግሞ ቁልፎቹን አንድ ላይ ማድረግ ነው ጆርጅ በርናርድ ሾው የለው ልጆችን የልዩነት ነሀ ብራቅ ማወት ከፈለክ በቡድን ለተሰበሰቡ ሰዎች ንግግር አድ በአንድ ነገር ላይ የተለያየ አመለካከት ሲያንዐባር የማነቃቂያ ታሪክ ብትነግራቸው አንዱ ሲመሰጥ ሌሳው በእንባ ሲታጠብ ትመሰከታለህ እያንዳንዱ ሰው የሚያዳምጥህ በተለያየ መንገድ ነው ጥያቄው ሰዎች ለአንድ አይነት መልእክት ለምን የተለያየ አተያይ ይኖራቸዋል የሚለውን ነው ሰዎች ለምንድን ነው አንዱ ግማሽ ባዶ ብርጭቶ ነው ሲል ሌላው ደግሞ ግማሽ ሙሉ ነው የሚለው የጉደለ ውዛነቱ አ በሰማው መልእክት ሲነታታና በኃይል ሲሞላ ሌላው ዝምታ የሚውጠው። እጅግ ብሩህ አእምሮ ያላቸው ግለሰቦች የስራ ዘመናቸውን በጭንቶት የማያሳልፉበት ምክንያት የሚሰሩት ስራ ውስጣቸው ያለውን ብታት የሚጠተመበት ባለመሆኑ ነው ታማኝነት ማለት በለላ በኩል ጠቀሚ ሐብት ማለት ነው አየር መንገዱ ምን ማድረግ አለበት በአገልግሎት መስጠት ንግድ እንደ አየር መንገድ አይነት በሌሎች የሚመሰጡ ሰዎች ያስፈልጉሀል በራሱ አለም ውስጥ ያለን ሰው ብትተጥር ትወድታለህ አነተን ግራ ከሚያጋባ ሰው ጋር ምን ያሀል ጊዜ ተደራድረሀል ሰውየው ስራውን በእውቀት የሚሰራ ቢሆንም እንትስቃሴው በድን ነው በራሳቸው አለም ከሚዋጡ ሰዎች መካከል ዶክተሮች ቀዳሚዎች ናቸው ጥሩ ዶክተር ቢሆንም በደንብ እንደሚመረምርህ ካልተሰማህ ውጤታማ አይሆንም በእርግጥ አንዳንዱ ሰው የክሊኒክ ባለሙያ ከሚሆን ተመራማሪ ቢሆን ያዋጣዋል። ነገሮችን በሌላ አቅጣጫ መመልከት ከራስና ከሌሎች ጋር እንዴት መግባባት እንደሚቻል ያስተምራል በግለ ውጤታማነታችን ለነገሮች የምንሰጠው ትርጓሜ ላይ የተወሰነ ነው ሰፋ ባለ ደረጃ ደግሞ ጥቅም ላይ የሚውሉት የግንኙነት መሣሪያዎች ላይ «ርክክ ከሃ ርቤኽፐ የሰው ልጅ ይወሰናል ስለ ንግድ እናስብ ንግድ ማሣመንን ይጠይቃል የእይታ ካባውን ያዘጋቤ ለነገሩ ትርጉም የሚሰጠው ሰው ከፍተኛ ተዕእኖ ማሣረፍ ይችላል ከማስታወቂያ ከ እስከ ፖለቲካ ባሉ የስራ መስኮች የሚታዩት ትላልቅ ስኬቶች ጥበብ የታከለባቸ እይታዎች ውጤት ናቸው የሰውን አመለካከት በመለወጥ አዲሱ አስተሣሰባቸውጡ ል በሆነ መንገድ እንዲንቀሣቀሱ ልዩ ስሜት እንዲሰማቸው ማድረግ ይቻላል አብዛኛው የእይታ ለውጥ በእኛ ሣይሆን ለእኛ የሚደረግ ነው አንድ የሮነ ስው የእይታ መነዕራችንን ይቀይርልን እና እኛ በዚያ መልኩ ምላሽ እንሰጣለጌ የማስታወቂያ ስራ የብዙሃንን አመለካከት ለመለወጥ የሚሰራ ትልቅ የኢንዱስትሪ ዘርፍ አይደለምን። እያለ ማዘግየት የማይጤ ጊዜ ማቆየትና ያንን ስሜት አስቸጋሪ ለሆነ አእምሯ መማር ትችላላችሁ ለም ለምሣሌ ሁነታ አስቡ ከስራ ደክሟቸሁ ረረ ቀ ውስ አለቃችሁ በመጨረሻዋ ደተራ ሃሣብ እዛው እርግፍ አደር ዊ ምስሎችና ልምዶችም የእይታ ለውጥ ልምምድ ማድረግን ጥ ስለሚመላለስ አንድ ለው ወይም አእምሯችሁን የሚያስጨንቀው በእረፍት ቀናችሁ አእምሯችሁ እንዲጨነቅ ከማድረግ ይልቅ መንን በሚያጎናዕፋችሁ መልኩ መለወጥ ትችላላችሁ ከመነዛዜ ቅነ ሩሣችሁን ለማላተት ሞክሩ አለቃችሁን በእጃችሀ ውስጥ ስ ያ ሃሣብ ፉን ታስገቡት አስበ በአእምሯችሁ ከቀረጸችሁ በኋላ ምናልባትም እሱ ተጨንቶ እንደነበርና አስከመወጨሪር ደቲቃ ድረስ ሣይነግራችሁ የቀረው በጭንቀት ብዛት ረስቶት እ ይችላል እናንተም በሌላ ሰው ላይ የዚህ አይነት ተመሣሣይ ድርጊት ዕእፊ ጊዜ ማስታወስ ትችሉ ይሆናል ከዚያ ጉዳዩን ያን ያህል ክብደት ሰጥታችሁት ተትን ማስጨነቅ ይኖርባችሁ እንደሆነ ራሣችሁን ጠይቁ ስለጉዳዩ ማሰብ እንደሊለባችህ ለራሣችሁ ንገሩት በእርግጥ ችግሩ የለም ማለት አይደለም ምናልባትም ሴላ ስራ ያስፈልጋችሁ ይሆናል ወይም አሁን ባሳችሁ ስራ ውስጥ በደንብ ተነጋግራችሁ መግባባት ይኖርባችሁ ይሆናል ሁኔታው ያ ከሆነ በአእምሯችሁ ያን አስጨናቂ ነዢ እያብሰለሰላችሁ ከመረበሽና ጓደኞቻችሁን በተቋጠረ ግንባራችሁ ከማባረር ይልቅ ችግሩን ለመፍታት መጣር ይናርባችኋል እነዚህን የመፍትሄ ዛሣቦች ለጥቲት ጊኬ ያህል ከተለማመዳችኋቸው በሚቀጥለው ጊዜ አለቃችሁን የምታዩት እንደበፊቱ ሣይሆን በሌላ አይነት ስሜት ነው ስለቢህም ሰእሱ የምትሰጡትን ምላሽ እና ሁለታችሁ የምትግባቡበትን መንገድ በመፍጠር ካለፈው የተለየ የንቃት ጥምረት ታዘጋጃላችሁ ከባድ የሚባል ችግሮችንም ቀላል በሆኑ ዘዴዎች መፍታት ይቻላል ውስብስብ የሆነ ችግሮች ሲገጥሟችሁ የፈለጋችሁትን ሁኔታ ለማግኘት ተከታታይ የሆኑ አነስተኛ የአይታ ስውጥ እርምጃዎችን ቀስ በቀስ ነገር ግን ጥልቱት ባለው መልኩ መውስድ ይኖርባችኋል «ርክክ ከሃ ርቤኽፐ የሰው ልጅ ድ ው መ ው ው ው መ የእይታ ለውጥ ማድረግ የማንኛውንም ነገር መጥፎ ስሜት ለማስጠገድ ያስችላል ሌላ አካሄድ አለው እንጂ የተለያዩ የፍርሃት አይነቶችንም ለማስወገድ ያገለግላል ፍርሃት በስሜት ደረጃ በጥልቀት የተቀመጠ ስለሆነ ውጤታማ የሆነ የእይታ ለውጥ ለማድረግ ሰፋ ያሰ ርቀት ልትሰጡት ይገባል የፍርክፃት ውጤቶች ጠንካራ በመሆናቸው ሰዎች የሆነ ነገር ሲያስቡ እንኳን በፍርፃት ይርዳሉ እነዚህን ሰዎች ከዚህ አይነት ነገር ውስጥ ለማውጣት አንዱ መንገድ በአእምሯቸው ውስጥ ካሉት ምስሎች ማላቀቅ መቻል ነው። ወደፍርሃት ለመፄድ ውስጣዊ ምስልን መቀየርን ይጠይቃል እነዛን ምስሎች መቀየር ከቻልን ሰውየው ያንን ልምድ ሲያስተውለው የሚፈጥርበትን ሁኔታ መለወጥ እንችላለን ለአንዳንድ ሰዎች እነዚህን ዘዴዎች ለመተግበር ከዚህ በፊት አግኝተው የሚያውቁትን የአአምሮ ዝግጁነትና በህሊና የመቅረፅ ኃይል ማግኘት ያስፈልጋቸው ይሆናል በውጤቱም ቀደም ብለን ያየናቸው የአእምሮ ልምምዶች በመጀመሪያ አካባቢ ያሰመመቸት ስሜት ይፈጥራሉ ቢሆንም አእምሯችን በዚህ ሁኔታ እንዲሰራ ዘዴዎኾን በጥንቃቂ ከተጠቀምንባቸው ዘላቂ በራስ የመተማመን ስሜት ልንፈጥር እንቸላለን ሥሥ የሰውለጆ ነገሮችን በሌላ አቅጣጫ ስንመለከት ስናስብ አንድ መዘንጋት የሌለብን አስፈሳጊ ነገር ሁሉም የሰው ልጅ ፀባያት በአንድ የሆነ መንገድ ግብ እንዳላቸው ነው የምናጨስ ክሆነ የምናጨሰው ጎጂ የሆነውን ጢስ ወደ ሣንባችን ለማስገባት ፈልገን አይደለም የምናጨሰው ማጨስ በአንዳንድ ማህበራዊ ሁኔታዎች ምቾትና የመዝናናት መንፈስ ስለሚሰጠን ነው ይህን ፀባይ የተላበስነው ለራሣችን አንድ ነገር ለመፍጠር ነው ስለዚህም አንዳንድ ጊዜ ያ ፀባይ የሚጠይቀውን ፍላጎቶች ሣናሟላ እንቀይረው ብንል ይቸግረናል ለዚህም ነው አንዳንድ ጊዜ ሰዎች ማጤሣቸውን ማቆም ፈልገው ኤሌክትሮ ሾክ ህክምና ሲወስዱ ችግር የሚገጥማቸው ምናልባትም ህክምናው በደንብ ሣይሰጣቸው ተርቶ መጥፎ ወደሆነ ነገር ለምሣሌ በማንኛውም ሰዓት እንቅልፍ የማጣት ስሜት ወይም ከመጠን በላይ የመብላት ስሜት ውሰጥ ገብተው ይሆናል ነገር ግን ይህ ዘዴ መጥፎ ነው ማለት አይደለም ቢሆንም ፍላጎቱን በጥሩ ሁኔታ ለማሟላት ንቁ ያልሆነውን ፍላጎት ለይተን ማወቁ ጠቃሚ ነው ማንኛውም የሰው ልጅ ጠባይ በአንድ ወይም በሌላ መንገድ ከራስ ጋር ተለማምዶ ይዋራል አንድ ፍላጎትን ለማሟላት የተዘጋጀ ነው። ቴዩዳር ሩዝቬልት እኔም ሆንኩ አንተ የአገራችንን ባንዲራ ባየን ቁጥር የመነሣሣት ሰሜት ይሰማናል ጉዳዩን በዝርዝር ብንመለከተው ምላሻችን ያልተለመደ መሆዮን እንገነዘባለን አንድ ባንዲራ በደማቅ ቀለሞች ያገጠ የጨርቅ ቁራጭ ነው ሌሳ ምንም አስማት የሆነ ነገር የለውም ነገር ግን ይህ ተርዓሜ ከዋናው ነጥብ የራተ ነው አዎ ባንዲራ የጨርቅ ቁራጭ ነው ቢሆንም ፃገራችንን ወክሉ የሚቁም ሰንደቅ ነው ስሰዚህም አንድ ሰው የአገሩን ባንዲራ ሲመለከት አብሮ ብርቱዋን ድንቋን አገሩን ይመለከታል አንድ ባንዲራ በዙሪያችን እንደሚገኙ ስፍር ቁጥር የሌላቸው ነገሮች ሁሉ አንድ አነሣሽ ከተወሰኑ ሁኔታዎች ጋር የሚናኝ ስሜታዊ አነቃቂ ነው ያ የሚያነሣሣን ነገር አንድ ቃል አረፍተ ነገር ነጥብ ወይም እቃ ሊሆን ይችላል አንድ የምናየው የምንሰማው የሚሰማን የቀመስነው ወይም ያሸተትነው ነገር ሊሆን ይችላል አሣሸ ነገሮች ከፍተኛ ኃይል አላቸው ምክንያቱም በፍጥነት ኃይለኛ ሁኔታዎችን ማግኘት ይችላሉ ባንዲራ ስንመለከት የሚከሰተው ይህ ነው ባንዲራውን እንደተመለከትን ወዲያው ስለነገራችን የሚሰማን ስሜት በሙሉ አፍ ባለ ሁኔታ ይንፀባረቃል ምክንያቱም አነዚህ ሰሜቶች ከዚያ ቀለም እና ጨርቅ ጋር ተያይዘው ወይም ተቀናጅተው ነበር እና ነው አለማችን በአነሣሽ ነገሮች የተሞላች ናት አንዳንዶቹ በልህ የሚታዩ ሌሎቹ ደግሞ ደብዘዝ ያሉ ናቸው የዊንስተን ጣዕም ብዩ ብጀምርላችሁ እናንተ ፕሲጋራ ጣዕም ነው ያለወ ትሉ ይሆናል ምክንያቱም የማስታወቂያ አትም ከፍ ያለ በመሆነ ብታምኑም ባታምኑም በውስጣችሁ የሚሜሣሣ ስሜት ፈጥሯል ሁል ጊዜም ተመሣሣይ አይነት ምላሽ ይከሰታል የሆነ ሰው ትመለከቱና ወዲያውኑ ከሰውዬው ጋር አያይዛችሁ ባዳባራችሁት ስሜት መሰረትነት ጥሩ ወይም መጥፎ ስሜት ይሰማችኋል አንድ ዘፈን ስትሰሙ ወዲያውኑ አንድ ስሜት ብልጭ ይልባችጊል እነዚህ ሁሉ የመነሣሣት ውጤቶች ናቸው ሙሙመሙመሩሙዥውልጅ ልምድ የሚተገበርበት አንዱ መንገድ ማነሣሣት ነጡ በትንሽ ጊዜ ውስጥ ምስሎቻችንን ጠይም አካላዊ ሁነታችንን መለወጥ እንቸላለን እነዚህ ለውጦች ደግሞ ንቃት ያለው አስተሣሰብ ይጠይታሉ የማነሣሣት ስሜትን በማዳበር ለታለቡ በማንኛውም ሁኔታ ውስጥ እንዲኖራችሁ የምትፈልጉትን ሁኔታ ማመን ኳት የሚችል ቋሚ የሆነ የማውጣት ዘዴ መፍጠር ይቻላል በማነሣሣት ዘዴ ድንት የሆነ ሃብቶቻችንን ሁል ጊዜ መጠተም እንችላለን በዚህ ዘዴ የፈለግ አንደምናገኝ እርግጠኛ እንሆናለን ነው ሁል ጊዜ ሁላችንም በተደጋጋሚ ውሰጣችንን እናነሣሣለን አለማነሣሣት አይቻለንም ማንኛውም የማነሣሣት ተግባር ዛሣቦች አመለካከቶች ስሜቶች ወይም ሁኔታዎች ከክንድ ልዩ አነቃቂ ሁኔታ ተባብረው የሚሜፈጥሩት ነው ምክንያቴም የምንኖረው አብዛኛው የሰው ልጅ ሀባይ ያልታሰቡ የተተናበሩ ምላሾችን በያዘበት የማነቃቃት አለም ውስጥ ነው ለምሣሌ ብዙ ስዎች ጭንቀት ውስጥ ሲገቡ እጃቸውን ወደ ሲጋራቸው ዐደ አልኮል ወይም ሌላ ውጥረት ወደሚፈልጉት ነገር ይልካሉ ስለሜያደርጉት ነገር አያስቡም በእርግጥ እንደዚህ አይነቶቹ አብዛኞቹ ሰዎች ይህን ጠባያቸውን ለመለወጥ ይፈልጋሉ ግን ይህ ሀባያቸው የማይፈዐምና ሊቆጣጠሩት የማይችሉት እንደሆነ ይሰማቸዋል የሚያነሣሱት ሁኔታዎች ካልደገፉን ዋናው ማድረግ የሚገባን ቁልፍ ነገር ሂደቱን በንቃት መከታተል ነው እንደዚያ ካደረግን እነዚያን ፀባዮች በምንፈልገው ሁኔታ ውስጥ ለካተትልን በሚችሉ አዳዲስ የአነቃቂ ግንኙነቶች ልንተካቸው አሊያም ልናስወግዳቸው እንችላለን እንዴት ነው አነሣሽ ነገሮች የሚፈጠሩት። በመድረክ ላይ ወጥተው የሚያስት ነገር ቢናገሩ እንኳን የሚናገሯቸው ነገሮች ተልድ ከሚለው ፃሣብ ጋር የተያየዙ በመሆናቸው ሰው ይስቃል አእምሮአችንን ለዚያ ሁኔታ አስቀድመው አመቻችተውታልና አኛም ለራሣችን ወይም ለሌሎች ንቁ ሆነን የማነሣሣት ተግባር መፍጠር እንችላለን በመጆመሪያ ራሣችንን ወይም ማነሣሣት የምንፈልገውን ሰው ማነሣሣት በምንፈልገው ሁኔታ ውስጥ ማስቀመጥ አእለብን ምክንያቱም አንድ የማነሣሣት ተግባር ውጤታማ እንደሆነ እንዲነሣሣ የሚፈለገው ሰው ስምም በሆነ አእምሯዊና አካላዊ ሁኔታ ውስጥ ሊገኝ ይገባል ይህንን የጎለበተ ሁኔታ ብለን እንጠራዋለን የሚገኝበት ሁኔታ የበለጠ በጎለበተ ቁጥር ለማነሣሣት ቀላል ከመሆኑም ባሻገር ስሜቱ ለብዙ ጊዜ ይቆያል አንድ በግማሽ ጎነ አንድ ነገር በሌላ ጎኑ ደግሞ ሌላ ነገር የሚያስብን ሰው ልናነሣሣው ብንሞክር የማነቃቂያ መልእክታችን ከሌሎች ብዙ ስሜቶች ጋር ስለሚገናኝ ውጤታማ አንሆንም ያ ሰው ልምዱን አንድ ግልፅና ያልተሣሣተ ምልከት ለአእምሮ መላኩ አስፈላጊ ነው። ምርጥ የሚባሉት የማነሣሣት ተግባራት ብዙ ስሜት የማንሀባረቂያ ዘዴዎችን ምስላዊ ድምፃዊ ስሜታዊ እና የመሣሰሉትን በአንድ ጊዜ በአንድ ላይ በማጣመር አዕምር በቀላሉ ሊገነዘበው የሚችል አንድ ልዩ የማነቃቂያ ምልክት ይፈጥራሉ አንድ የተለየ ቦታ ላይ በልዩ ሁኔታ በመንካት ወይም በተለየ ድምዕ በማናገር የማነሣሣት ተግባራችንን ውጤታማ ማድረግ እንችላለን «ርክክ ከሃ ርቤኽፐ የሰው ልጅ የማነሣሣት መንገዶች በማነሣሣት ተግባር እናገኘዋለን የምትሉትን ዝርዝር ውጤት እና ያንን ውጤት በከፍተኛ ሁኔታ የሚደግፈውን ዝርዝር ሁኔታ በግልፅ አስቀምጡ የልምድ ማመሣክሪያ መለኪያ አዘጋጁ በቃላት እና በቃላት ያልሆነ የመግባቢያ ዘዴዎቻችሁ ሰዎችን ወደተፈለገው ሁኔታ ቅረፁዋቸው ወይም ተረዱዋቸው ተግባራችሁን በሚከተሉት ሁኑታዎች ፈትሹ ሀ ክስተቱን ለመስበር አካላዊ ሁኔታን መለወጥ ለ ማነታቂያውን ማነሣሻውን ምልክት ማሣየት እና ምላሹ በተጠበቀው ሁኔታ ውስጥ ይገኝ እንደሆነ ማስተዋል የማነሣሣት ተግባር ብዙውን ጊዜ ውጤታማ የሚሆነው የሚነሣሣው ሰው ምን እየተካሄደ እንደሆነ ሣያውቅ ሲቀር ነው ጂሚ ካርተር ኪፒንግ ፌይዝ በሚለው መፅሀፋቸው አንድ የማነሣሣት ምሣሌ የሆነ ነጥብ ጠቅሰዋል ስለ ጦር መሣሪያ ቁጥጥር ከሊዮኒድ ብሬዥኔቭ ጋር የሚወያዩበት ወትት ብሬዝኔቭ አንድ እጃቸውን በካርተር ትከሻ ላይ ጣል በማድረግ በጠራ እንግሊዝኛ ጂሚ የማይሳካልን ከሆነ አምላክም ይቅር አይለንምፁ ብለዋቸው ነበር ካርተር በሁኔታው ተደናግጠው ነበር ከአመታት በቷላ ለአንድ ቴሌቪዥን ቃላቸውን ሲሰጡ ብሬዥኔብቭን የሰላም ሰው በማለት ከመጥቀሣቸው በተጨማሪ የሚከተሰውን ታሪክ ተናግረው ነበር በሚናገሩበት ወቅት ካርተር በእርግጥ እጃቸውን ሰድደው ትክሻቸውን በመንካት አስካሁን ድረስ የእጁ ስሜት ትከሻዬ ሳይ ይሰማኛል ብሎዋል ካርተር ሁኔታውን በደንብ ያስታውሱታል ምክንያቱም ብሬዥኔቭ በጠራ እንግሊዝኛ በመናገርና ስለ አምሳክ በማንሣት አስደንግጠዋቸው ነበርና ነው ካርተር እጅግ ሀይማኖተኛ ሰው ስለሆኑ ብሬዥኔቭ በተናገሩት ነገር ፃይለኛ ሰሜት ተሰምቷቸው ነበር። ግን ፍላጎት ብቻውን የማነሣሣት ተግባር የሚፈጥረውን ነገር ካለመረዳት የሚመነጨውን ጉዳት መክሳከል አይችልም ሰዎች ላይ ስለምናሣድረው ተዕእኖ ጥንቃቄ ማድረግ አለብን በተለይ ደግሞ ህፃናት ላይ በጎ ሁኔታዎች በራሣችንና በሌሎች ላይ ውጤታማ በሆነ መነገድ መጠቀም ካዋልን ደግሞ ከጥቁት ጊዜ በኋላ እነዚያን በጎ የአእምሮ ሁኔታዎች ብዙ ጊዜ በማነሣሣት ያን አይነት የጎለበተ መነሣሣት በማንኛውም ጊዜ ልናመጣው እንችላለን ያን ጊዜ ስራችሁ ውጤታማ ድርጅታችሁ ደግሞ ትርፋማ ይሆናል ሁላችንም ደስተኞች እንሆናለን በህይወታችን የሚያስጨንቁንን ነገርች የመለወጥ ብቃት እና ይህን የማድረግ ሃይል ይኖረናል እነሂህን ክህሎቶች በሚገባ ማዳበር አስገራሚ ሀይል እና ተያያዥነት ያለው ስሜት ይፈጥራል በረጋ ውፃ ላይ የሚወረወር ድንጋይ ክበብ እንደሚፈጥር ሁሉ ከእነፒህ ክህሎቶች የሚገኘው ስኬትም ወደ ሌሎች የተሻሉ ስኬቶች ይወሰዳል በአሁኑ ጊዜ እነፒህ ክህሎቶች ምን ያህል ውጤታማ እንደሆነ ግልፅ እና ጠንካራ ስሜት ሊኖራችሁ ይገባል። የማሽን ልዩ ልዩ ክናሎች በአንድ ጊዜ በተለያዩ አትጣጫዎች የሚንቀሣቀሱ ከሆነ የሚፈለገውን ውጤት አያስገኙም እንዲሁም በመጨረሻ ማሽኑ ከጥትም ውጭ ይሆናል የሰው ልጅም ተመሣሣይ ነው አጅግ በጣም ጥሩ ባህሪያትን ማዳበር ብንችልም ባህሪያቱ በውስጣችን ካሉት ፍላጎቶች እና እሴቶች ጋር አብረው የማይሄዱ ወይም ባህሪያቱ ለእኛ በጣም የሚያስፈልጉትን ሌሎች ነገሮች የሚነኩ ከሆነ በውስጣችን ግጭት ይፈጥራል በዚህም ለስኬት አስፈላጊ የሆነውን ህብርነት እናጣለን አንድ ሰው አንድ ነገር እያገኘ የሚፈልገው ግን ሌላ ነገር ከሆነ የተሟላ ደስታ አያገኝም ወይም አንድ ሰው ውጤት እያገኘ ግን ውጤት ላይ ለመድረስ የተከተለው መንገድ ትክክል ወይም ስህተት ብሎ የሚያምንበትን አየጣስ ከሆነ ውጤቱ ምስቅልቅል ያለ ይሆናል በትክክል ለመለወጥ ለማደግ ወይም ለመበልፀግ ከፈለግን ለራሣችን እና ለሌሎች ያሉንን መርሆዎች እንደዚሁም የሰኬትን ወይም የውድቀትን መመከዘኛችንን በሚገባ ማወቅ አለብገ አለበለዚያ ሁሉም ነገር እያለን ባዶነት ይሰማናል እሴት የሚባለው ይህ ነው አሴቶች ምንድን ናቸው። ት ወይም ሃብታም ነጋዴ ከሌሎች የተለየ መሆኑን ለማሣየት ዋጋው ያልተጠደደ መኪና ሊያሽክረክር ይችላል መልቲ ሚሊየነሩ ሰው ጠባብ ቤት ውስጥ የሚኖር ከሆነ ብዙ ቦታ ላለማባከን አሊያም ለራሱ ወይም ለሌሎች ያለውን የተለየ እሴት ለያመለክትበት ፈልጎ ይሆናል በመሆኑም እሴቶቻችንን ማወት ምን ያህል አስፈላጊ እንደሆነ የተገነዘብን ይመስለኛል ለአብዛኛው ሰው ፈታኝ የሚሆነው እነሺህ እሴቶች ልብ የማይባሱ መሆናቸው ነው ብዙ ጊዜ ሰዎች አንድን ነገር የሚያደርጉበትን ምክንያት ሣያሣውቁት ዝም ብለው ያደርጉታል ከእነሱ የተለዩ እሴቶች ያሏቸውንም ሰዎች በጥርጣሮ ይመለከቷቸዋል አብዛኛውን በሰዎች መካከል ያሉ አለመግባባቶች የሚነሱት ሰዎቹ «ርክክ ከሃ ርቤኽፐ የው መሙሙክመሠቱሙጡመወሙ ተት ነው ሁሉም ኮ ች ስለሚኖራቸው ነው ይህም አለም አቀፋዊ ክስተ ሁሉም ይርንቶች ማለት ይቻላል። ምርጫዎቻችሁ የሚወሰነው በወቅቱ ትልቅ ቦታ በምትሰጡት እሴት ላይ ነውና ስለዚህ ከቤተሰብ ጋር ብቻ በመሆን በስራም ላይ ተጨማሪ ጊዜ ማጥፋት መጥፎ ነው ወይም ተቃራኒውን ከማሰብ ይልቅ መጀመሪያ ትክክለኛ አሌቶቻቸውን ለመለየት መሞከሩ የተሻለ ነው ክዛም በህይወታችሁ ለመጀመሪያ ጊዜ አንድን ነገር ለምን እንደምታደርጉት ወይም ሰዎች ነገሮችን የሚያደርግበትን ምክንያት በግልፅ ትረዳላችሁ እሌቶች አንድ ሰው ነገሮችን የሚያደርጉበትን ምክንያት በግልዕ ትረዳላችሁ እሴቶች አንድ ሰው የሚያደርጋቸውን ነገሮች ለማወቅ ወሣኝ መሣሪያዎች ናቸውና ከሰዎች ጋር በሚገባ ለመግባባት ለእነሱ በጣም አስፈላጊ የሆነውን ነገር በተለይ የእነሱን የእሴቶች ደረጀ ለይተን ማወት አለብን የሰዎችን አስፈላጊ እሴቶች ካላወቅን በስተቀር ባህሪያቸውን ወይም ምክንያታቸውን መረዳት ይከብዳል ነገር ግን ይህንን ከተገነዘብን ሰዎች ለሚያጋጥሟቸው ነገሮች የሚሰጡትን ምላሽ በትክክል መገመት አይከብደንም አንድ ጊዜ የራሣችንን የአሴት ደረጃ ከተረዳን ከሴሎችም ሆነ ከራሣችን ጋር ግጭት የሚፈጥሩብንን ነገሮች የመቅረፍ ችሉታ ሊኖረን ይችላል ሁላችንም የራሣችንን መስረታዊ እሴቶች ካልጠበቅን በስተቀር ስኬታማ መሆን አይቻለንም አንዳንዴ የተጋጩትን እሴቶች ማስማማት መማር ሊሆን ይችላል በቢሊዮኖች ዶላር የሚቆጠር ሀብት ቢኖራችሁ እና ህይወታችሁ ከእሴቶቻችሁ ጋር የሚጋጭ ከሆነ ደስታ ይርታቸኋል ሀብት እና ዝና ያሳቸው ስዎች ደስታ የላቀው ሙዱጤ የሰውልጅ ህይወት ሲመሩ በተደጋጋሚ የሜታዩትም ለዚህ የሌለው ድዛ ሆናችሁ ሣለ የምትኖሩት ህይ የምሉእነት ስሜት ይሰማችኃል ነው በሌሳ በኩል ምንም ሀብት ወት ከእሴቶቻችሁ ጋር የማይጋጭ ከሆነ ዋናው ነገር የትኞቹ እሴቶች ትክክል ወይም ስህተት ዋናው እናንተ የራሣችሁን እሌቶች አውታችሁ ራ የምታነታቁት እና የምትረዱት በዛጡ መገገድ መሆኑ ነው ሁላችንም ከማነኛውም ነገር የበለጠ የምናስበልጠው እና ትልቅ ዋጋ የምንሰጠው እሴት ኣለን ነዓነት ፍቅር ደሀንነት ወይም ደስታ ሊሆን ይችላል ናቸው የሚለው አይደለም ሣችሁን በጥልቀት የምትመሩት ሌላ ሰውም ይህን ለእናንተ ማድረግ አይችልም። እዚህ ላይ ልብ መባል ያለበት ከሁኔታዎች ጋር የመለዋወጥ አስፈላጊነት ነው በማንኛውም ሁኔታ አብዛኛው ተለዋዋጭነት እና ምርጫዎች ያለው ስርአት ከየትኛውም የበለጠ ውጤታማ እንደሆነ መታለብ አለበት «ርክክ ከሃ ርቤኽፐ የሰው ልጅ ሰዎች የሚጠይቋቸው ጥያቄዎች እሴቶቻቸውን መያዝ አለበት አንዳንድ ጊዜ ሁለት እሴቶች ለምሣሌ እንደ ፍቅር እና ነባነት ያሉ በተቃራኒ አቅጣጫ ይጎትቱናል ነፃዓነት ማለት የሚፈልጉት ማንኛውም ነገር በፈለጉት ሰዓት ማድረግ መቻል ሊሆን ፍቅር ደግሞ ራስዎን ለአንድ ሰው አሣልፎ መስጠት ሊሆን ይችላል ን በዚህ ሁኔታ ውስጥ ግጭት ይሰማናል ስናደርገውም አስደሣች አይሆንም ነገር ግን ከፍተኛ ቦታ የምንሰጣቸው እሴቶች ለይተን አውቀን እነሱን የሚደግፉ ባህሪያት ማዳበር እጅግ በጣም አስፈላጊ ነው ይህን ካላደረግን ቆይቶ በህይጦታችን በጣም ለሚያስፈልገን ነገር ድጋፍ ባለማድረጋችን ዋጋ እንከፍላለን ትልት ደረጃ ቦታ ከተሰጣቸው እሴቶች ጋር የተያያዙ ባህርያት በዝትተኛ ከተቀተመጡት እሴቶች ጋር የተያያዙትን ባህሪያት ይተካቸዋል በጣም አስከፊው ነገር በሁለት ጠንካራ እሌቶች በተታራኒ አትጣጫ መሣብ ነጡ ምክንያቱም ነፃነት ላይ ሲያተኩሩ ሌላኛው ሊጎዳ ይችላል ነፃነትን አፍነው ለመያዝ ሲሞክሩ ደግሞ ባደኝነት ሊበላሽ ይችላል ወይም እሴቶቻችንን በትክክል ተረድተን የምንጋፈጠው ጥቂቶች ነን። ሌሎችን የሚቆጣጠር ሀይለኛ ሊሆን ይችላል ራሱን የሚቆጣጠር ግን የበለጠ ሀያል ነው ላኦ ትሶ ታኦቶህ ኪንግ እሴቶች ምን ያህል ሀይለኛ እንደሆኑ እና ለለውጥ ያላቸውን ጥቅም እስካሁን የተረዳን ይመስለኛል ከዚህ በፊት እሴቶችዎን ልብ አይሏቸውም ነበርር አሁን ግን ትክክለኛ ለውጥ ለማምጣት ከፍተኛ ጥቅም አንዳላቸው ተረድተው ይጠቀሙባቸዋል በአንድ ጦቅት ስለ አትቅም ምንነት ስለማናውት ያለውን ከፍተኛ ሀይል አልተጠተምንበትም ነበር ስለ እሴቶች ማወቅ በእኛ ላይ ተመሣሣይ ውጤት አለው ወደ ድብቁ የአአምርአችን ክፍል ዘልቀን በመግባት ተደም ብሉ በላዑም ማግኘት የማንችላቸውን ውጤቶች እናገኘበታለን እሴቶች አለም አቀፋዊ ተፅእኖ የሚያሣድሩ የእምነት ስርአቶች እንደመሆናቸው መጠን እሴቶችን በመለጠጥ ይህም ግጭቶችን በማስወገድ ወይም ለጠቃሚ እሴቶች ሀይል በመጨመር በህይወታችን አስገራሚ ለውጥ ማምጣት እንችላለን «ርክክ ከሃ ርቤኽፐ የሰው ልጅ የሰው ድ የአንድን ሰውን የእሴት ደረጃ መለወጥ ወዲያውኑ የማይታይ ትልቅ ውጤት ሊኖረው ይችላል። በዚህ መፅህፍ ውስጥ ካሉ መርሆች አንዱን ዛሬ ቢጠቀመበት አንድ እርምጃ ተራምደዋል አንድ እርምጃ በተራመዱ ቁጥርም እያንዳንዱ ድርጊት ውጤት ይኖረዋል እያንዳንዱ ውጤት ደግሞ በተድሞው ላይ በመደረብ አትጣጫችንን እንድናስተካክል ያደርገናል ከዚያ እያንዳንዱ አትጣጫ የራሱን የመጨረሻ ቦታ ይይዛል ታላላት ለውጦች የሚመጡት ክበርካታ ትንንሽ ነገሮች እንደሆነ ልብ ይበሉ ካሉን ነገሮች ተነስተን የምናከናውናቸው ነገሮች በህይወታችን ላይ ትልት ለውጥ ያስገኝልናል በህይወት የማታለሙ ሁለት ነገሮች አሉ የመጀመሪያው የሚፈልጉትን ማግኘት ሲሆን ሁለተኛው ባገኙት መደሰት ሎጎን ፒርሣል ስሚዝ በአሁኑ ጊዜ አሁን ደግሞ አንድ ትኩረት ማግኘት ያለበት ጥያቄ አለ የሚከተሉት የትኛውን አቅጣጫ ነው። እናም ያልተዩበ ሃይል ማለት ማለት ነው ምገ ይሆን አንድ ላይ በመሆን ተስማምተው የሚፈጥሩት ው ምን ጊዜም የሚሰሩት ለራስዎ ብቻ ሣይሆን ለሌሉች ከመ ጠንካራ እና የተሻለ ስራ ይሰራሉ በሕይወት ካሉ አንድ ቡድን ወልጥ አ ከሆነ ሳይ ተቀምጠው መመልክት ወይ ተነስተው በጨዋታው መሣተፍ ከ ነራ ነው እኔ የምመክርዎት ተጨዋች እንዲሆኑ ነው በአደኑ ይሣተፉ አ ማት ኣት ነገሮች ይጋሩ ታዲያ ከሚፈትንዎት ቡድን ጋር መሆንዎትን ያረ ግቤ እር በቀላሉ መስመራቸውን ሲስቱ ምንድነው የሚያደርጉት ምንም ኣሰማድረን ቀላለ ነው ይህም የህይወት መነገድ ቢሆንም መንገዱ የሚወስድዎት ግን ጠደታች ነው ለዚህ ር ሃክዓ ሰባት ጥልቅ ይበሉ በተለይ ጠንካራ ሰዎች ያሉት ቡድን እኛም ራ የበለ እንድንስራ እና ከሌሎች ጋር እንድንቋደስ ያደርገናል ህብረት ጠንካራ መሣሪያ አንድ ጊዜ በቡድን ስራ ራስዎን ፈትነው ካለፉ የሚቀጥለው ፈተና መሪ መሆን ነው ይህ ማለት ምርጥ ሰው ወይም ምርጥ መምህር መሆን ማለት ሊሆን ዶችላል አሊያም የተሻለ ወላጅ እና አርኢየ ወደ መሆን መሸጋገር ሊሆን ይችላል በአጠቃላይ የመሪነት ቦታ መቆናጠጥ ማለት ከድርጊትዎ ምን አይነት ውጤት እንደሚገኘ አስቀድሞ የሚያሣይ በቂ ሃይል እና ህልም መኖር ማለት ነጡ የኒ ህይወት አመርቂ እና ማራኪ ሊሆን የቻለው በዋጋ የማይተመን እሴት በሰጡኝ መምህራን እና መካሪዎች ነው የህይወቴ ግብም የተወሰነውን መልሼ መስጠት ነው ይህ መዕሀፍ ለእርስዎ አይርስልምታል ብዬ ተስፋ የማደርገውም ይህንነ ነው ብዙ በሰጡ ቁጥር ብዙ ያገኛሉ «ርክክ ከሃ ርቤኽፐ የሰው ልጅ የመመሪያጦ ጂም ሮህን የሚባል መምህራ ህይወታችን የምናገኘው ደስታ እና ስኬት ያለን ነገር ውጤት ሣይሆን እንዴት እንደምንኖር መሆነ አስተምሮኛ በህይጦት ጥቃቅን ነገርኝን ትልት ለውጥ ማስከተል እንደሚችሉም እኦስገንዝቦኛ የለጠኝም ምሣሌ ለስጎትር ነበር ሊስትሮው ጫማዎን በሚንባ እያሣመረ እንደሆነ ያሰበ ስራውን የሚለራው ክልበ ነው ጂም ሲነግረኝ ሂሣብ ለከፍሉት እጅዎትን ኪስዎ ውስጥ ከተው ስመነነ እና ሃምሣ ዛጦጡ እናም የትኛውን ለመስጠት ካመነቱ ሁልጊዜ የሚበልጠውን ይስጡ ይህን የሚያደርገ ት ለእሱ ብቻ ሣይሆን ለራስዎም ጭምር ነው ስመኒ ብፓ ከሰጡት ትንሽ ቆይተው በሚገባ የተወለወለ ጫማዎትን እየተመለከቱ እሉ እንዲህ ጥሩ ስራ ሰርቶ እኑ ለምን ንፉግ ሆንኩ እያሉ ይፀፀታሉ ዛምሣ ሣንተም የሰጡት እንደሆነ ግን ለራስዎት ያለዎት ጥሩ ስሜት ይጨምራል አንድ ሰው ለጦደፊት ለሆነ ጉዳይ ገንዘብ እየሰበሰበ እያለ የእርዳታ እጆምን ቢዘረጉለትስ። ዴሞስቲስ ተናግሮ ሲጨርስ ግ ግን ህዝቡ እንሂድ ይሉና በተግባር ያደርጉታል ንግግር በማቅረብና በማሣመን መካከል ያለው ልዩነት ይፄ ነው ንግግሩን መናገር በቂ አይደለም የሚናገሩትን መተግበ አለብዎት ይህን መፅሀፍ እንብበው ዋው ድንቅ መዕሀፍ ነው ብለው በርካታ ጥሩ የህይወት ባልስፍናዎች እንዳለው አውቀው ግን ደግሞ ካልተጠቀሙበት ጊዜያችንን አንድ ላይ አባከነናል ይሁን እንጂ ከአሁን ጀምረው መፅሀፉን በዝርዝር ቢያነቡት እና አእምሮዎንና አካልዎን ለማነሣሣት እንደጠቃሚ መረጃ ወስደው መለወጥ የሚፈለጉትን ነገር ለመለወጥ ቢጠቀሙበት የሚጀምሩት የህይወት ጉዞ ቀድሞ እንደ ትልት ህልም ይመለከቱት የነበረው ነገር ተራ ያደርግብዎታል እኔም መመሪያዎቹን በየእለቱ መተግበር ስደምር የደረሰው ይኸው ነው ለርስዎም ህይወትዎን የተቃና እና ደስተኛ እንዲያደርጉ እገፋፋዎታለሁ የሚያስተምሩትን የሚኖሩ የሚናገሩትን የሚተገብሩ ሰዎች ያሉበት ቡድን ውስጥ እንዲገቡ አነሣሣዎታለሁ ብዙዎች ለማድረግ የፈለጉት ግን የሚፈልጉትን ያገኙበት ተኮር የሆነ ጥቂት ሰዎች ያሉበትን የልዩ ሰዎች ስብስብ ይተላቀሉ የኔ የሚነሣሣው ያላቸውን እምቅ ችሎታና ዛሃይል አዲስ ስኬት እና ውጤት ለመዓጠር በተጠቀሙ ሰዎች ታሪክ ነው ምናልባት አንድ ቀን የእርስዎን ታሪክ እናገር ይሆናል ይህ መዕሀና በዚያ አትጣጫ እንዲጓዙ ከረዳዎት ራሴን እንደ እድለኛ አቆጥረዋለሁ እስከዛው ድረስ ለመማር ለማደግ እና ራስዎትን ለማሻሻል ላሣዩት ቆራጥነት አንደዚሁም ህይወቴን የለወጡበትን መርሆች ከእርስዎ ጋ እንድካፈል ስለፈቀዱልኝ «ርክክ ከሃ ርቤኽፐ የሰው ልጅ ት አመሰግንዎታለሁ መልካም እና ውጤታማ ሰው ለመሆን የሚያደርጉት ጥረት ፍሬያማ እና ዘላቂ እንደሆነ አምኛለሁ ያቀዱትን ግብ ለማግኘት መማር ብቻ ሣይሆን እሱን ተግባራዊ አድርገው ሌላ የበለጠ ነገር ለማግኘት ራስዎትን ለዚህ አላማ እንደሚያውሉ ተስፋ አደርጋለሁ እናም ከበፊቱ ህልሞችዎ የበለጡ ነገሮችን ያልሙ በዚች አለም ላይ በያዘቻቸው ሀብቶች ለመደሰት ብቻ ሣይሆን ለመኖር የተሻለ ምድር ያድርዓት ከህይወት መቀበል ብቻ ሣይሆን የሚያፈቅሩ እና በሰፊው የሚሰጡ ይሁኑ በአይረሾች ምርቃት ልለይዎት የሚጓዙበት መንገድ ከፍ ብሎ ይቀበልዎት ሁል ጊዜ ንፋሱ ከጀርባዎ ይሁንልዎ ፀሀይ ፊትዎ ላይ ታብራ ዝናቡም በሜዳዎ በእርጋታ ይዝነብ በድጋሚ እስከምንገናኝ እግዚአብፄር በእጆቹ መዳፍ ያኑርዎ «ርክክ ከሃ ርቤኽፐ ነ ለ እ ኣ መ ።


የኢትዮጵያ የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ ማዕቀፍን ለማዳበር በሽግግር ፍትሕ ዙሪያ ከተደረጉ የማኅበረሰብ ምክክሮች ፈልቀው በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት (ተ.መ.ድ.) ከፍተኛ የሰብአዊ መብቶች ኮሚሽነር ጽሕፈት ቤት (OHCHR) እና በኢትዮጵያ ሰብአዊ መብቶች ኮሚሽን (ኢሰመኮ) የተሰጡ የጋራ ምክረ ሐሳቦችን እና ቁልፍ ግኝቶችን ያካተተ መሪ ሰነድ - Ethiopian Human Rights Commission - EHRC
Skip to content
Facebook XYouTube Linkedin Flicker TikTok
Search Search
About
Who We Are
Our Team
Careers
Contact Us
Regions
Regions
EHRC is an independent federal institution tasked with the promotion and protection of human rights in Ethiopia.
Addis Ababa
Afar
Amhara
Benishangul Gumuz
Gambella
Oromia
Somali
Tigray
Central Ethiopia
Sidama
South Ethiopia
South West Ethiopia Peoples'
Areas of Work
Areas of Work
We are an independent national human rights institution tasked with the promotion & protection of human rights in Ethiopia.
Economic, Social & Cultural Rights
Civil & Political Rights
IDPs, Refugees & Migrants’ Rights
Rights of Persons with Disabilities & the Rights of Older Persons
Women’s & Children’s Rights
Human Rights Education
Human Rights Film Festival
Human Rights Monitoring & Investigation
Human Rights Moot Court Competition
Press Releases
Reports
Media
EHRC on the News
EHRC Newsletters
EHRC Videos
EHRC Visuals
Events
Latest
Expert Views
Explainers
Event Updates
Annual Ethiopia Human Rights Situation Reports
Resources
Search Search
Toggle Menu
የኢትዮጵያ የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ ማዕቀፍን ለማዳበር በሽግግር ፍትሕ ዙሪያ ከተደረጉ የማኅበረሰብ ምክክሮች ፈልቀው በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት (ተ.መ.ድ.) ከፍተኛ የሰብአዊ መብቶች ኮሚሽነር ጽሕፈት ቤት (OHCHR) እና በኢትዮጵያ ሰብአዊ መብቶች ኮሚሽን (ኢሰመኮ) የተሰጡ የጋራ ምክረ ሐሳቦችን እና ቁልፍ ግኝቶችን ያካተተ መሪ ሰነድ
February 20, 2023 August 19, 2024 Advisory note
ስምምነቱ “የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲው የሲቪክ ማኅበራትን ጨምሮ ከሁሉም ባለድርሻ አካላት በሕዝባዊ ምክክር የሚገኙ ግብአቶችን መሠረት አድርጎ እና መደበኛ ሀገራዊ የፖሊሲ አወጣጥ ሂደቶችን ተከትሎ ሊዘጋጅ እንደሚገባ” ያስቀምጣል
የኢትዮጵያ የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ ማዕቀፍን ለማዳበር በሽግግር ፍትሕ ዙሪያ ከተደረጉ የማኅበረሰብ ምክክሮች ፈልቀው በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት (ተ.መ.ድ.) ከፍተኛ የሰብአዊ መብቶች ኮሚሽነር ጽሕፈት ቤት (OHCHR) እና በኢትዮጵያ ሰብአዊ መብቶች ኮሚሽን (ኢሰመኮ) የተሰጡ የጋራ ምክረ ሐሳቦችን እና ቁልፍ ግኝቶችን ያካተተ መሪ ሰነድ
ስምምነቱ “የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲው የሲቪክ ማኅበራትን ጨምሮ ከሁሉም ባለድርሻ አካላት በሕዝባዊ ምክክር የሚገኙ ግብአቶችን መሠረት አድርጎ እና መደበኛ ሀገራዊ የፖሊሲ አወጣጥ ሂደቶችን ተከትሎ ሊዘጋጅ እንደሚገባ” ያስቀምጣል
መግቢያ
የኢትዮጵያ ሰብአዊ መብቶች ኮሚሽን (ኢሰመኮ) እና የተባበሩት መንግስታት ከፍተኛ የሰብአዊ መብቶች ኮሚሽነር ጽሕፈት ቤት (OHCHR / የተ.መ.ድ. የሰብአዊ መብቶች ጽሕፈት ቤት) በኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሴያዊ ሪፐብሊክ (ኢ.ፌ.ዴ.ሪ.) መንግሥት እና በሕዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ (ህዋሓት) መካከል ጥቅምት 23 ቀን 2015 ዓ.ም. የተፈረመው እና የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ ማዕቀፍ እንዲፀድቅ የሚደነግገውን የዘላቂ ሰላም እና ግጭት ማቆም ስምምነት (የሰላም ስምምነት) በድጋሚ በመልካም የሚቀበሉት ሲሆን የሰላም ስምምነቱ በተለይም በአንቀጽ 10 ንዑስ አንቀጽ 3 ላይ “የኢትዮጵያ መንግሥት ከኢ.ፌ.ዴ.ሪ. ሕገ መንግሥት እና ከአፍሪካ ኅብረት የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ ማዕቀፍ (African Union Transitional Justice Policy Framework) ጋር በተጣጣመ መልኩ ተጠያቂነትን ለማስፈን፣ እውነትን ለማውጣት፣ ማኅበረሰባዊ እርቅ እና ፈውስ ለማምጣት እንዲሁም የተጎጂዎችን መፍትሔ የማግኘት መብትን ለማረጋገጥ የሚያስችል ሁሉን አቀፍ ብሔራዊ የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ ተግባራዊ እንደሚያደርግ” ይገልፃል። ስምምነቱ አክሎም “የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲው የሲቪክ ማኅበራትን ጨምሮ ከሁሉም ባለድርሻ አካላት በሕዝባዊ ምክክር የሚገኙ ግብአቶችን መሠረት አድርጎ እና መደበኛ ሀገራዊ የፖሊሲ አወጣጥ ሂደቶችን ተከትሎ ሊዘጋጅ እንደሚገባ” ያስቀምጣል።
https://youtu.be/g-X-9Y6ewTU?si=zA-p2zospFrrd5T3
እውነተኛ፣ አሳታፊ፣ አካታች፣ ሀገራዊ ዐውዱን ከግምት ውስጥ የሚያስገባ እና የዓለምአቀፍ የሰብአዊ መብቶች መርሆችን እና ድንጋጌዎችን ያከበረ የሽግግር ፍትሕ ሂደት ለኢትዮጵያ ሕዝቦች ዘላቂ ሰላም፣ ማኅበረሰባዊ ዕርቅ እና ፈውስ ያለውን ፋይዳ በመገንዘብ ኢሰመኮ ከተ.መ.ድ. የሰብአዊ መብቶች ጽ/ቤት ጋር በመተባበር በአፋር፣ በአማራ፣ በኦሮሚያ፣ በሱማሌ እና በሐረሪ ክልሎች እንዲሁም በድሬዳዋ ከተማ አስተዳደር ከሐምሌ 2014 ዓ.ም. እስከ ታኅሣሥ 2015 ዓ.ም. ድረስ ባካሄዷቸው የማኅበረሰብ ምክክሮች የለዩዋቸውን ቀዳሚ ዋና ዋና ግኝቶች እንዲሁም በአፍሪካ ህብረት የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ ማዕቀፍ እና የሽግግር ፍትሕን አስመልክቶ የተ.መ.ድ.ን አካሄድ ለመግለጽ በተ.መ.ድ. ዋና ጸሐፊ የወጣው የመመሪያ ማስታወሻ (Guidance note of the United Nations (UN) Secretary General: United Nations Approach to TJ) ላይ የሰፈሩ፤ ሀገራት የሽግግር ፍትሕ ሥርዓትን በሚነድፉበትም ሆነ በሚተገብሩበት ወቅት ሊመሩባቸው የሚገቡ ቁልፍ መርሆችን እንደሚከተለው ያቀርባሉ። በነሐሴ ወር 2014 ዓ.ም. በትግራይ ክልል ሊደረግ ታቅዶ የነበረው የማኅበረሰብ ምክክር በዚሁ ወር ባገረሸው ጦርነት ምክንያት ወደ ሌላ ጊዜ ተላልፏል፡፡ ሆኖም በአማራ እና አፋር ክልሎች በተደረጉ ምክክሮች ላይ ከትግራይ ክልል የተፈናቀሉ የሀገር ውስጥ ተፈናቃዮች ተሳታፊ የሆኑ ሲሆን የጸጥታ ሁኔታው በሚሻሻልበት ወቅት የትግራይ ክልልን ጨምሮ ምክክሩ ባልተደረገባቸው ሌሎች ክልሎችም የማኅበረሰብ ምክክሩ የሚቀጥል ይሆናል፡፡
ዳራ
በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት[1] እና በአፍሪካ ህብረት[2] በተሰጡ ትርጓሜዎች መሠረት የሽግግር ፍትሕ ማሕበረሰቦች የተለያዩ (መደበኛ እና ባህላዊ/መደበኛ ያልሆኑ) የፖሊሲ እርምጃዎችን በመውሰድ እና ተቋማዊ አሠራሮችን በመጠቀም ማኅበረሰቡ ያለፉ መጠነሰፊ ጥሰቶችን ክፍፍሎችን እና አለመመጣጠኖችን ለማስወገድ፣ ፍትሕን ለማስፈን እና እርቅን ለማውረድ፣ ለደኅንነትም ሆነ ለዴሞክራሲያዊ እና ማኅበራዊ-ኢኮኖሚያዊ ለውጥ ሥርዓት ግንባታ ምቹ ሁኔታዎችን ለመፍጠር የሚያደርጉት ጥረት እንደሆነ ለመረዳት ይቻላል። ሁሉን-አቀፍ የሽግግር ፍትሕ ሥርዓት አራት እርስ በርስ የተያያዙ እና የሚደጋገፉ መሠረታዊ አካሎችን/ስልቶችን ያካተተ ሲሆን እነዚህም እውነትን ማፈላለግ እና ይፋ ማውጣት፣ ተጠያቂነትን ማስፈን (መደበኛው የፍትሕ አስተዳደር መደበኛ ባልሆነው ወይም በባህላዊ ሥርዓቶች እየታገዘ)፣ ለተጎጂዎች ማካካሻ መስጠት፣ እና ተቋማዊ ማሻሻያዎችን ማድረግን ጨምሮ በማኅበረሰባዊ እና ባህላዊ ዘርፎች የሚወሰዱ እርምጃዎችን በመተግበር ጥሰቶች ድጋሚ እንዳይከሰቱ ዋስትና መስጠት ናቸው (ለምሳሌ የሲቪል ማኅበራትን ማጠናከርን፣ የመታሰብያ/የማስታወሻ (memorialization) ተግባሮችን ማከናዎንን፣ ትምህርት እና የስነ-ልቦና ድጋፎችን ማቅረብ።)
ኢሰመኮ እና የተ.መ.ድ. ሰብአዊ መብቶች ጽ/ቤት በሽግግር ፍትሕ ዙሪያ ያላቸው ተሳትፎ
በተሰጣቸው ስልጣን እና ኃላፊነት መሠረት የተ.መ.ድ. የሰብአዊ መብቶች ከፍተኛ ኮሚሽነር ጽ/ቤት (OHCHR) እና ኢሰመኮ በዓለም አቀፍ የሰብአዊ መብቶች መሥፈርቶች እና ደረጃዎች የተቃኘ ሁሉን-አቀፍ የሽግግር ፍትሕ መዋቅርን በመጠቀም ለተፈጸሙ ከባድ የሰብአዊ መብቶች እና የሰብአዊነት ሕግጋት ጥሰቶች የተጠያቂነት እርምጃዎች እንዲወሰዱ መወትወትን ጨምሮ ለሰብአዊ መብቶች መስፋፋት እና መከበር እየሠሩ ይገኛሉ፡፡የኢሰመኮ እና የተ.መ.ድ. ሰብአዊ መብቶች ጽ/ቤት የጋራ ምርመራ ቡድን በትግራይ ክልል የተፈጠረውን ግጭት ተከትሎ ተፈጽመዋል የተባሉትን የዓለም አቀፍ የሰብአዊ መብቶች፣ የሰብአዊነት እና የስደተኞች ሕግጋት ጥሰቶችን በተመለከተ በጥቅምት 24 ቀን 2014 ዓ.ም. ይፋ ባደረገው የምርመራ ሪፖርት ካስቀመጣቸው ምክረ ሐሳቦች መካከል፣ “ሀገሪቱ የሰብአዊ መብቶች መርሆችን የሚያሟላ፣ ሁሉን አቀፍ እና ተጎጂዎቸን ማዕከል ያደረገ የሽግግር ፍትሕ ሥርዓት እንድታቋቁም” የሚል ይገኝበታል።[3] በተጨማሪም የጋራ ምርመራ ቡድኑ ለዓለም አቀፉ ማኅበረሰብ “በዓለም አቀፍ እና አህጉራዊ መሥፈርቶች ላይ የተመሠረተ የሽግግር ፍትህ ሥርዓት በማቋቋም ረገድ የኢትዮጵያ መንሥስትን እንዲደግፍ/እንዲያጠናክር ” ጥሪ አቅርቧል።
ከሽግግር ፍትሕ ጋር ተያያዥነት ያላቸው ምክረ ሐሳቦች ትግበራን ለማገዝ ጥር 26 ቀን 2014 ዓ.ም. ኢሰመኮ እና የተ.መ.ድ. ሰብአዊ መብቶች ጽ/ቤት የአፍሪካ ህብረት እና የምስራቅ አፍሪካ የልማት በይነ መንግሥታት ተወካዮችን፣ ሲቪል ማኅበረሰብ ድርጅቶችን፣ የተ.መ.ድ. ኤጀንሲዎችን፣ እና በአዲስ አበባ የሚገኙ የዲፕሎማቲክ ማኅበረሰቦችን ያሳተፈ የምክክር መድረክ አዘጋጅተው የነበረ ሲሆን፤ ተሳታፊዎቹ ወደፊት የሚደረጉ የሽግግር ፍትሕ ሂደቶችን አቅጣጫ ለማስያዝ ከሚመለከታቸው ባለድርሻ አካላት ጋር በሚደረግ ሰፊ ምክክር የሚጎለብት ፍኖተ ካርታን ለማዘጋጀት የሚያስችሉ ቀጣይ እርምጃዎች ላይ ተወያይተው ያሏቸውን ሐሳቦች አጋርተዋል። ከዚህ አንጻር ኢሰመኮ እና የተ.መ.ድ. ሰብአዊ መብቶች ጽ/ቤት የሽግግር ፍትሕን አስመልክቶ ከኬንያ እና ደቡብ አፍሪካ በመጡ ስመጥር ባለሙያዎች በመታገዝ ከመጋቢት 15 እስከ 16 ቀን 2014 ዓ.ም. በአዲስ አበባ ከተማ የሽግግር ፍትሕ አካል የሆኑ ጽንሰ ሐሳቦች ላይ ከተለያዩ መንግሥታዊ እና መንግሥታዊ ያልሆኑ ባለድርሻ አካላት ጋር ስብሰባ የተደረገ ሲሆን ባለሙያዎቹ የተሳታፊዎችን ግንዛቤ ለማሳደግ እና ቀጣይ እርምጃዎችን ለማገዝ እንዲያስችል ያላቸውን መልካም ተሞክሮዎች አጋርተዋል። በውይይቱ ወቅት በኢትዮጵያ ላይ የተጋረጡ ውስብስብ ችግሮችን ከመፍታት፣ ዘላቂ ሰላም እና ዕርቅን ከማስፈን፣ ተጠያቂነትን ከማረጋገጥ እና ለተጎጂዎች ተገቢውን መፍትሔ ከመስጠት አንፃር ሀገራዊ ዐውዱን ከግምት ውስጥ ያስገባ የሽግግር ፍትሕ ሂደትን ማስጀመር ተገቢነት እና ወቅታዊነት ላይ ሁሉም ተሳታፊዎች በአንድ ድምፅ ተስማምተዋል። በሽግግር ፍትሕ ላይ ያተኮሩ ምክክሮችን በማጠናከር በዚህ ሥርዓት ዙሪያ ያለውን ግንዛቤ ማሳደግ፣ የሽግግር ፍትሕ ሂደቶችን ሊያግዙ የሚችሉ ልዩ ማኅበረሰባዊ፣ ባህላዊ እና ሃይማኖታዊ እሴቶችን፣ አካሄዶችን እና ጥሩ ልምዶችን መለየት እና መሰነድ የሚሉት ከስብሰባው ከመነጩ ቁልፍ ምክረ ሐሳቦች መካከል ይገኙበታል።
በሽግግር ፍትሕን አስመልክቶ በኢሰመኮ እና የተ.መ.ድ. ሰብአዊ መብቶች ጽ/ቤት የተካሄዱ የማኅበረሰብ ምክክሮች
በመጋቢት ወር በተደረገው ስብሰባ ላይ የቀረቡ ምክረ ሐሳቦችን መሠረት በማድረግ ከሐምሌ 2014 ዓ.ም. እስከ ታኅሣሥ 2015 ዓ.ም. ኢሰመኮ እና የተ.መ.ድ. ሰብአዊ መብቶች ጽ/ቤት የሰብአዊ መብት ጥሰት የደረሰባቸውን ተጎጂዎች እና በግጭቶች ሳቢያ የተጎዱ የማኅበረሰብ ክፍሎችን ድምጽ ለማጉላት፣ ሥጋታቸውን ለሚመለከታቸው አካላት ለማቅረብ እና ይፋ ለማውጣት ጥረት አድርገዋል። ይህንንም ለማሳካት ከሚመለከታቸው የማኅበረሰብ ክፍሎች ጋር አስራ ሶስት የመስክ ምክክሮችን ያደረጉ ሲሆን በዚህም ተጠያቂነትን ለማምጣት፣ እርቅን ለማስፈን፣ እውነትን ለማውጣት እንዲሁም የተጎጂዎችን የማካካሻ ጥያቄዎችን ለመመለስ በሚረዱ ባህላዊ እና ሃይማኖታዊ ሥርዓቶች ላይ የተሳታፊዎችን አስተያየት ለመሰብሰብ ተችሏል። በዚህ መሠረት የኢሰመኮ እና የተ.መ.ድ. ሰብአዊ መብቶች ጽ/ቤት የጋራ ቡድን እስካሁን በአፋር፣ በአማራ፣ በሐረሪ፣ በኦሮሚያ እና በሱማሌ ክልሎች እና በድሬዳዋ ከተማ አስተዳደር ከሚገኙ የማኅበረሰብ ክፍሎች ጋር ተገናኝቷል። ከላይ እንደተገለጸው በአማራ እና አፋር ክልሎች በተደረጉት ምክክሮች ላይ በርካታ ከትግራይ ክልል የተፈናቀሉ የሀገር ውስጥ ተፈናቃዮች ቢሳተፉም በነሐሴ ወር 2014 ዓ.ም. በትግራይ ክልል ሊካሄዱ ታቅደው የነበሩ ሁለት ምክክሮች በአካባቢው የነበረው ግጭት በድጋሚ በመቀስቀሱ ምክንያት ለቀጣይ ዙር እንዲተላለፉ ተደርጓል።
የማኅበረሰብ ምክክሮቹ አሁንም በመካሄድ ላይ የሚገኙ እና የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደርን ጨምሮ ሁሉንም የኢትዮጵያ ክልሎች የሚያካትቱ ሲሆን ኢሰመኮ እና የተ.መ.ድ. ሰብአዊ መብቶች ጽ/ቤት እስካሁን በተደረጉት እና ከተጎጂ ቤተሰቦች፣ ተፈናቃዮች፣ የሃይማኖት እና የባህል መሪዎችን እና በሰብአዊ መብት እና በሰላም ግንባታ ጉዳዮች ላይ ከሚሠሩ የሲቪክ ማኅበራት የተውጣጡ 282 ሴቶችን ጨምሮ በድምሩ 717 ግለሰቦችን ባሳተፉት የመስክ ምክክሮች ወቅት የተገኙ የመጀመሪያ ደረጃ ግኝቶችን ይፋ ማድረግ አስፈላጊ እንደሆነ ይገነዘባሉ። እነዚህ የመጀመሪያ ደረጃ ግኝቶች በተመጠኑ የአተኩሮ ቡድን ውይይቶች፣ ከዋና መድረክ በተንፀባረቁ ምልከታዎች እና በግል ቃለመጠይቆች አማካኝነት ከሽግግር ፍትሕ ጋር በተያያዙ ጉዳዮች ላይ ከማኅበረሰቡ የተገኙ አስተያየቶችን ያካትታሉ።
የማኅበረሰብ ምክክሮቹ ኢሰመኮ እና የተ.መ.ድ. ሰብአዊ መብቶች ጽ/ቤት በሁሉም የኢትዮጵያ ክልሎች የሕዝብን አስተያየት ለይቶ ለማውጣት እና በሌሎች ተቋማት አማካኝነት ከሽግግር ፍትሕ የተያያዙ እንቅስቃሴዎችን ለማገዝ የሚያደርጓቸው ሰፊ ጥረቶች አካል ናቸው። ባለመብቶችን በተለይም የግጭት ቀጥተኛ ተጎጂ በሆኑ የማኅበረሰብ ክፍሎች ትርጉም ያለው ተሳትፎ ላይ ያተኮረው ይህ የተቋማቱ አካሄድ፣ በሽግግር ፍትሕ ዙሪያ ለሚደረጉ ውይይቶች እንዲሁም ተገቢ ፣ ሁሉን አቀፍ ፣ እውነተኛ እና አካታች የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ ለማዳበር እንደ ግብአት እንደሚያገለግል የኢሰመኮ እና የተ.መ.ድ. ሰብአዊ መብቶች ጽ/ቤት እምነት ነው። በተጨማሪም ይህ አካሄድ በኢትዮጵያ ተጠያቂነትን፣ እውነትን መፈለግን፣ ማካካሻን፣ ተቋማዊ ማሻሻያን፣ እርቅን እና ማኅበራዊ ትስስርን የሚያጎለብቱ የለውጥ ማሻሻያዎችን ያበረታታል።
የማኅበረሰብ ምክክሮቹ ዋና ዋና ግኝቶች
ሰላም እና ደኅንነት[4]
በሁሉም የመስክ ምክክሮች ወቅት ተጎጂዎች ግጭቶች እና ከዚህ ቀደም ያጋጠሟቸው ጥሰቶች ያገረሻሉ በሚል የማያቋርጥ ሥጋት ውስጥ እየኖሩ እንደሆነ ገልጸዋል። ስለዚህም ሰላምና ደኅንነት ማግኘት ቀዳሚ ፍላጎታቸው እንደሆነ እና ሌላው ሁሉ ነገር ቀጥሎ የሚመጣ መሆኑን ገልጸዋል። እንዲሁም ተሳታፊዎች ሰላም ግንባታን ለማጎልበት እና እርቅን ለማስፈን ሲባል ሁሉንም ወገኖች እና ሰፊውን ህዝብ የሚያሳትፍ እውነተኛ ህዝባዊ ምክክር አስፈላጊ መሆኑን ጠቁመዋል። በተመሳሳይ በሽግግር ፍትሕ አማራጮች ላይ የሚደረጉ ውይይቶችን ጨምሮ ሌሎች ጥረቶችን ለማድረግ፣ ሰላምን እና ደኅንነትን ወደነበረበት መመለስን እንደ ቅድመ ሁኔታ ማየት እንደሚገባ በአንዳንድ የምክክር መድረኮች ላይ ከተሳታፊዎች ተጠቁሟል። እንዲሁም በመስክ ምክክሮች የተሳተፉ ተፈናቃዮች በየትኛውም የሀገሪቱ ክፍል የሚኖሩ እና የሚሠሩ ኢትዮጵያውያንን እኩል ጥበቃ ለማረጋገጥ ሕግን የማስከበር ሥራ እንደሚያስፈልግ አጽንኦት ሰጥተው አሳስበዋል። የሰላም እና ጸጥታ መስፈን እንዲሁም የሕግ የበላይነት ወደነበረበት እንዲመለስ መደረጉ ያለፈውን ጊዜ በምን መልኩ መሻገር እንደሚቻል እና በግጭቶች ምክንያት ለመጡ ችግሮች መፍትሔ ለማበጀት በሚደረጉ ውይይቶች ላይ ተጎጂዎች ትርጉም ባለው መልኩ እንዲሳተፉ እና የበኩላቸውን አስተዋፅዖ እንዲያበረክቱ ያስችላል። ስለሆነም የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲው በሁሉም የሀገሪቱ ክፍሎች የሚስተዋሉ ግጭቶች መነሻ ምክንያት ላይ ትኩረት በማድረግ መፍትሔ ለመቀየስ እንዲሁም የሰብአዊ መብቶች ጥሰቶች እንዳይደገሙ ለማድረግ፣ ተጠያቂነትን ለማረጋገጥ፣ ዘላቂ ሰላም እና እርቅ እንዲሰፍን እና ተገቢ ካሳ እንዲከፈል የሚወሰዱ እርምጃዎችን ለማጠናከር ያለመ መሆን ይገባዋል።
2. ማካካሻ[5]
በሕዝባዊ ምክክሮቹ ወቅት ተጎጂዎች እንደገለጹት በሁለተኛ ደረጃ ትኩረት ሊሰጠው የሚገባው ጉዳይ ለደረሰባቸው ጉዳት ማካካሻ ማግኘትን ሲሆን ይህም ከግጭቱ በፊት ወደነበሩበት ሁኔታ መመለስን፣ ካሳን፣ መልሶ ማቋቋምን እና ጥሰቶቹ ወደፊት ላለመደገማቸው ዋስትና መስጠትን ያካትታል። ከውይይቶቹ ለመረዳት እንደተቻለው ምንም እንኳን ተሳታፊዎች በግጭቱ ወቅት ያጡትን ሁሉ መልሶ ማግኘት እንደማይቻል የሚገነዘቡ ቢሆንም፣ የተጎጂዎችን የአጭር ጊዜ ፍላጎት ከማሟላት አንጻር እንደ ምግብ፣ ውሃ፣ ንጽህና መጠበቂያ፣ መጠለያ እና የጤና አገልግሎት ያሉ መሠረታዊ አገልግሎቶች እኩል ተደራሽ ሊደረጉ እንደሚገባ በአንድ ድምጽ ጠይቀዋል። ይህንንም በማድረጉ ሂደት ዜጎች ሰብአዊ ክብራቸው ተጠብቆ እንዲኖሩ፣ በተፈናቃይ ጣቢያዎች እና ግጭት በተከሰተባቸው አካባቢዎች ለሚገኙ የማህበረሰብ ክፍሎች ልዩ ትኩረት ሊሰጥ እንደሚገባ ገልጸዋል። የመፍትሄውን አይነት በተመለከተ እንደተሳታፊዎቹ የግል እና የማኅበረሰብ የጋራ ልምድ የተለያዩ ፍላጎቶች የተስተዋሉ ሲሆን በአጠቃላይ ተሳታፊዎች መንግሥት ጉዳት የደረሰባቸው የማኅበረሰብ ክፍሎችን በማሳተፍ የማኅበረሰቡን መጠነ ሰፊ ፍላጎቶች ለማሟላት የሚያስችል ስትራቴጂ እንዲያዘጋጅ ጠይቀዋል። እንደ ተሳታፊዎቹ እምነት ከግጭቱ በፊት ወደነበሩበት ሁኔታ ከመመለስ አኳያ ተጎጂዎችን ወደ ቀድሞ መኖሪያ ስፍራቸው መመለስን፣ ከፍርሃት ነጻ ሆነው መኖር እንዲችሉ ማድረግን እና መተዳደሪያቸውን መልሰው እንዲያገኙ ማስቻልን እንደሚያካትት እና እነዚህ የማካካሻ ማእቀፎች ተጎጂዎች ወደ መደበኛ ሕይወታቸው እንዲመለሱ ምቹ ሁኔታዎችን ከመፍጠር አንጻር አስፈላጊ መሆናቸውን ጠቅሰዋል። ንብረቶቻቸውና ከብቶቻቸው የተዘረፉ ተጎጂዎች መደበኛ ሕይወታቸውን ለመቀጠልንብረቶቻቸው እንዲመለሱላቸው እና እውነተኛ ይቅርታ ሊጠየቁ እንደሚገባ ገልጸዋል። ተሳታፊዎቹ አክለውም እንደ ሆስፒታል እና ትምህርት ቤት ያሉ ጉዳት የደረሰባቸው የሕዝብ አገልግሎት ሰጪ ተቋማትን መልሶ መገንባት እንደሚገባ እንዲሁም የግጭት ጉዳቶችን ለመቋቋም የሚያስችሉ ስነ-ልቦናዊ ድጋፎችን ማግኘት አስፈላጊ እንደሆነ ተናግረዋል።
3. እውነት፣ እውቅና፣ እና ይቅርታ መጠየቅ[6]
ተሳታፊዎች በግጭት ወቅት የተከሰተውን እና እውነት ነው ብለው የሚያምኑትን ሁሉ ለማካፈል ፈቃደኛ መሆናቸውን ያመላከቱ ሲሆን ተጎጂዎች ስለደረሰባቸው ጉዳት በጉዳት አድራሾች እና ተቋማት እውነቱ ወጥቶ እውቅና ካገኘ፣ ተገቢው መፍትሔ ከተሰጠ፣ እንዲሁም እንደ ሀገር መሪ፣ የክልል ፕሬዝዳንት እና የመከላከያ ሠራዊት ሚኒስትር/አዛዦች ከመሳሰሉ ከፍተኛ ባለሥልጣናት እና ሌሎች የታጠቁ ኃይሎች አዛዦች እውነተኛ ይቅርታ ከተጠየቁ ይቅር ለማለትም ሆነ ዕርቅ ለማውረድ ዝግጁ መሆናቸውን ገልጸዋል፡፡ በአጠቃላይ ተሳታፊዎች ነጻ፣ ገለልተኛ፣ እምነት የሚጣልበት እና ራሱን የቻለ እውነትን የማፈላለግ፣ የመምራት እና ይፋ የማውጣት ሥልጣን ያለው ብሔራዊ ተቋም በሀገራችን እንዲቋቋም ሐሳብ ያቀረቡ ሲሆን ሙሉ በሙሉ መንግሥት-መር በሚሆኑ ሂደቶች እና ተቋማት ያላቸውን ተቃርኖም አንፀባርቀዋል፡፡ በማኅበረሰቡ ዘንድ የተከበሩ እና ሀቀኛ ባህላዊ እና ሃይማኖታዊ መሪዎችን ያቀፈ፣ ሴቶችን ያካተተ፣ ከማንኛውም የፖለቲካ አጀንዳ ሙሉ በሙሉ ነጻ የሆነ እና የተለያዩ የሀገሪቱ ክፍሎችን የሚወክሉ ሰዎችን የያዘ፤ በሚከተላቸው ሂደቶች እና መስፈርቶች ዙሪያ የነጻ እና ገለልተኛ ባለሙያዎችን ምክር ከግምት ውስጥ የሚያስገባ ሥርዓት እንዲቋቋም ሐሳብ ሰጥተዋል። ተሳታፊዎቹ አክለውም ከላይ የተጠቀሱት ባህላዊ እና ሃይማኖታዊ መሪዎች በኅብረተሰቡ መመረጥ እንዳለባቸው፣ ተአማኒነትን እና ተቀባይነትን እንዲያተርፉ የአመራረጥ ሂደቱ ግልጽ፣ አካታች እንዲሁም አቅም እና ችሎታ ላይ በተመሠረተ መሆን እንደሚገባው አመላክተዋል።
4. ተጠያቂነት[7]
ተሳታፊዎች ፍትሕ ከወንጀል ተጠያቂነት በላይ መሆኑን እንደሚረዱ እና ላለፉ ግፎች እና የግጭት ታሪኮች መፍትሔ ማበጀት፤ ግጭት እና ብጥብጦች እንዲቆሙ እና ዳግመኛ እንዳይከሰቱ መከላከል እንደሚገባ ገልጸዋል፡፡ አብዛኞቹ ተሳታፊዎች በግጭት ወይም በሌሎች አውዶች ውስጥ ወንጀል የፈጸሙ ሰዎች ላይ ሁሉ በመደበኛው የፍርድ ቤት ሥርዓት ክስ መመስረት እንደማይቻል ይገነዘባሉ፡፡ ይሁን እንጂ ጥላቻን ያሰራጩ ግጭቶችን በሕዝቦች መካከል እንዲፈጠር ያደረጉ ናቸው ያሏቸውን በተለይም በሰሜን ኢትዮጵያ ግጭትን የመሩ/የጠነሰሱ ሰዎች ተጠያቂ እንዲሆኑ አፅንኦት ሰጥተው የተናሩ ሲሆን እንደ አስገድዶ መድፈር እና ሲቪሊያኖችን መግደል ዓይነት ከባድ ወንጀሎችን የፈጸሙ ሰዎችም ተጠያቂ ሊሆኑ እንደሚገባ ጨምረው አሳስበዋል፡፡ በመሆኑም እንደ ተሳታፊዎቹ አስተያየት ትዕዛዝ ለሰጡ አመራሮች እና ከባድ ወንጀል ለፈጸሙ ሰዎች ምህረት መሰጠት የለበትም፡፡ በአጠቃላይ ተሳታፊዎች በአሁኑ ወቅት ዳግመኛ ጥፋት እንዳይደገም የሚከላከል አይደለም፣ ሰላምን እና ማኅበረሰባዊ ተሃድሶን አያመጣም ብለው ከሚያስቡት የመደበኛው ፍትሕ ሥርዓት ይልቅ እርቅን በማበረታታትም ሆነ ጥሰቶች እንዳይደገሙ በመከላከል ረገድ የተሻሉ ናቸው ብለው በሚያምኗቸው መደበኛ ባልሆኑት (ባህላዊ/ሃይማኖታዊ) የፍትሕ ሥርዓቶች ላይ የበለጠ እምነት እንዳላቸው አመልክተዋል። ነገር ግን ባህላዊ ሥርዓቶች በሽግግር ፍትሕ ሂደት ውስጥ ሚና እንዲኖራቸው ከተፈለገ ማስተካከያዎች ሊደረጉባቸው እንደሚገባ ተጠቁሟል። ለምሳሌ በባህላዊ ሥርዓቶች ውስጥ የሴቶች ተሳትፎ ፈጽሞ አለመኖር ወይም ውስን መሆን፣ በተለይም ከካሳ ክፍያ ጋር ተያይዞ ሴቶችን እኩል የማያዩ አካሄዶች መኖራቸው በተሳታፊዎች ከተነሱ አሳሳቢ ጉዳዮች መካከል የሚጠቀሱ ናቸው። እውነተኛ ተጠያቂነት እንዲሰፍን ነጻ እና ገለልተኛ መርማሪ እና ከሳሽ አካላት፣ ነጻ የሆነ ልዩ ፍርድ ቤት (ወይም በሀገራዊ የፍትሕ ሥርዓቱ ውስጥ የሚሰየሙ ነጻ የሆኑ ልዩ ችሎቶች) ሊቋቋሙ እንደሚገባ ተሳታፊዎች ገልፀዋል።
ጥሰቶች እንዳይደገሙ ዋስትና መስጠት[8]
ተሳታፊዎች በአጠቃላይ በመንግሥት ተቋማት በተለይም በሕግ አስከባሪ እና የዳኝነት አካላት ላይ ያላቸውን ቅሬታ ገልጸው በማኅበረሰቦች መካከል መከፋፈልን እና መድሎን የሚያባብሱ ሕገ መንግሥታዊ ድንጋጌዎችን ጨምሮ ተቋማዊ ማሻሻያዎችን ማድረግ አስፈላጊ እንደሆነ ጠቁመዋል፡፡ በአጠቃላይ ተጎጂዎች ሕዝብን መጠበቅ እና ተመሳሳይ ጥሰቶች እንዳይፈጸሙ ማረጋገጥ የመንግሥት ቀዳሚ ኃላፊነት መሆኑን ገልጸዋል፡፡ ይሁን እንጂ ተሳታፊዎቹ ለተከሰቱት የሰብአዊ መብቶች ጥሰቶች አንዳንድ ፖለቲከኞች እና ልሂቃን በተወሰነ ደረጃ ኃላፊነት ሊወስዱ እንደሚገባ ጠቁመዋል፡፡ የሕግ የበላይነትን ማስከበር፣ መንግሥታዊም ሆነ መንግሥታዊ ባልሆኑ አካላት ስር ያሉ አጥፊዎችን ተጠያቂ ማድረግ እና ሰላም እና ደኅንነትን ማረጋገጥ ጥሰቶች ድጋሚ እንዳይከሰቱ ለመከላከል የሚያስችሉ ቀዳሚ መንገዶቸ እንደሆኑ ተሳታፊዎች አብራርተዋል፡፡ አንዳንድ ተሳታፊዎች መንግሥት ግጭትን ዘላቂ በሆነ መንገድ ለማስወገድ የግጭት መንስኤዎችን ከስር መሠረታቸው ለመፍታት እንዲሁም ጥሰቶች ድጋሚ እንዳይከሰቱ ለመከላከል የሕገ መንግሥታዊ ማሻሻል እርምጃዎችን መውሰድ እንዳለበት ሐሳብ አቅርበዋል፡፡ መልካም እሴቶችን በማስተማር እና ተግባራዊ በማድረግ ወላጆች ለልጆቻቸው አርዓያ በመሆን የሃይማኖት እና የማኅበረሰብ መሪዎች ወጣቶችን ሥነ-ምግባር በማስተማር፣ የመገናኛ ብዙኃን የተዛቡ መረጃዎች እና ጥላቻን ወይም ስሜትን የሚቀሰቅሱ ንግግሮችን ከማመንጨት በመቆጠብ፣ የፖለቲካ ፓርቲዎችን ተጠያቂ በማድረግ እና ወ.ዘ.ተ ተመሳሳይ ጥሰቶች ድጋሚ እንዳይከሰቱ በመከላከል ረገድ ሁሉም የማኅበረሰብ ክፍሎች የሚጫወቱት ሚና እንዳለ ተሳታፊዎች በአጽንኦት ተናግረዋል።
ትርጉም ያለው ተሳትፎ
እውነተኛ እና ትርጉም ያለው ተሳትፎ እንዲኖር በሽግግር ፍትሕ ዙሪያ ከማኅበረሰቡ ጋር (grass-root/community level) ውይይት ማድረግ አስፈላጊ መሆኑን የሕዝብ ምክክር ተሳታፊዎቹ ገልጸዋል። ግጭት ባለባቸው አካባቢ ያሉ ሕዝቦች በተለይም ተጎጂዎች ከሽግግር ፍትሕ ጋር በተያያዘ የሚደረጉ የውሳኔ አሰጣጥ ሂደቶች ላይ ድምጽ ሊኖራቸው እንደሚገባ አሳስበዋል። እንደ ተሳታፊዎቹ እምነት፣ በግጭት እጅጉን ለተጎዱት ድምፅ መስጠት እና ማዳመጥ በኢትዮጵያ ያለውን የሽግግር ፍትሕ ሂደት ስኬታማነት የሚወስን ቁልፍ ጉዳይ ነው። ያቀረቧቸው ግብዐቶች የመንግት ፖሊሲዎችን እና አሠራሮችን ለመቅረጽ እንዲያግዙ እና መልዕክቶቻቸው ፖሊሲ አውጪዎች ጋር መድረሱን እንዲያረጋግጡ ተሳታፊዎቹ ኢሰመኮን እና የተ.መ.ድ. ሰብአዊ መብቶች ጽ/ቤትን አሳስበዋል። ፍትሕን ማረጋገጥ ፈውስን እና እርቅን ለማምጣት ያለውን ፋይዳ በመረዳት እንደ እውነት መናገር ባሉ ከሽግግር ፍትሕ ጋር በተያያዙ ሂደቶች ውስጥ ለመሳተፍ ያላቸውን ፈቃደኝነት እና ቁርጠኝነት ተሳታፊዎቹ ገልጸዋል። ወደፊትም በማንኛውም የሽግግር ፍትሕ ሂደት መሳተፍን ጨምሮ በመናገራቸው ምክንያት ጉዳት ይደርስብናል ብለው ሳይሰጉ ሐሳባቸውን የሚገልጹበት አስተማማኝ ምህዳር መፍጠር እንደሚያስፈልግ አጽንኦት ሰጥተዋል። ነጻ እና ገለልተኛ ከሆኑ ተቋማት ጋር ለመወያየት ፈቃደኞች መሆናቸውን የገለጹት ተሳታፊዎቹ የሽግግር ፍትሕ ሂደት ተዓማኒነት ሊኖረው የሚችለው ሁሉንም ኢትዮጵያዊያንን የሚወክል ከሆነ ብቻ መሆኑን ጠቁመዋል። በማኅበረሰቡ ውስጥ ያሉ ባህላዊ እና ሃይማኖት መሪዎች መደበኛ ያልሆኑ (ወይም ባህላዊ) ሂደቶችን በመጠቀም በተሳካ ሁኔታ አለመግባባቶችን የመፍታት እንዲሁም ተጠያቂነትን፣ ማካካሻን እና እርቅን የማበረታታት የካበተ ልምድ ስላላቸው በሽግግር ፍትሕ ሂደቶች እና ስልቶች ውስጥ መሳተፍ እንዳለባቸው አሳስበዋል።
ከተጎጂዎች እና ተጋላጭ የማኅበረሰብ ክፍሎች ጋር ትርጉም ያለው ተሳትፎ እና ምክክር በማድረግ የሽግግር ፍትሕ ስልቶችን መንደፍ እና መተግበር፣ ተጎጂዎች ብሎም ሰፊው የኅብረተሰብ ክፍል ተሃድሶን፣ ሰላምን ፣ ዲሞክራሲን እና እርቅን በማስፈን ሂደት ውስጥ እንደሂደቱ ተጠቃሚ እና እንደ ዋና የለውጥ ኃይል ስለሚኖራቸው ቦታ እና ስለሚጫወቱት ሚና ያላቸውን አመለካከቶች እና መረዳቶች እንዲቀይሩ አስተዋጽኦ ያደርጋል። ከሀገራዊ እና አካባቢያዊ ባለቤትነት መርህ ጋር በተጣጣመ መልኩ የሽግግር ፍትሕ ሥርዓትን የመንደፍ እና የመተግበር ሂደት ሁሉንም የግጭት ተሳታፊዎች እና የኅብረተሰብ ክፍሎች ባካተቱ ሀገራዊ ባለድርሻዎች ሊንቀሳቀስ እና ሊመራ ይገባል። ተጎጂዎች[9] እና ሌሎች በግጭት ጉዳት የደረሰባቸው የኅብረተሰብ ክፍሎች የሽግግር ፍትሕ ስልቶችን እና አካሄዶችን በመንደፍ ሂደት ውስጥ ንቁ ተሳትፎ ማድረግ አለባቸው። የአካታችነት፣ ርትዕ እና አድልዎ ያለማድረግ መርህ፣ የሽግግር ፍትሕ ሂደቶች እንደ ሴቶች እና ልጃገረዶች፣ አረጋውያን፣ አካል ጉዳተኞች፣ ታዳጊዎች እና ሕፃናት ወታደሮች ያሉ የተጨቆኑ እና ተጋላጭ የሆኑ ቡድኖችን ተሳትፎ የሚያበረታታ እና ፍላጎቶቻቸውንም የሚያሟላ እንዲሆን ያስገድዳል።
የሽግግር ፍትሕ ትግበራ፣ ክትትል እና ግምገማ[10]
የማኅበረሰብ ምክክሩ ተሳታፊዎች የሽግግር ፍትሕን ሂደት ከጅምሩ እስከ መጨረሻው ድረስ በገለልተኛ አካላት በየጊዜው መከታተል እንደሚያስፈልግ፣ ድምጻቸው እንዲሰማ እና ምክረ ሐሳቦቻቸውም በአግባቡ እንዲታዩ እንዲሁም አጠቃላይ የሽግግር ፍትሕ ሂደቶች የተዓማኒነት፣ ግልጽነት እና ሕጋዊነት/ተቀባይነት መስፈርቶችን ያከበሩ መሆን እንዳለባቸው ገልጸዋል። አንዳንድ ተሳታፊዎች ያቀረቧቸውን ሐሳቦች የፖሊሲ አውጪዎች በምን መልኩ እንደተቀበሏቸው እና እንዳካተቷቸው ወቅታዊ መረጃዎችን ለማግኘት ኢሰመኮ እና የተ.መ.ድ. ሰብአዊ መብቶች ጽ/ቤት በየመንፈቅ ዓመቱ የሚካሄድ የምክክር ጊዜ እንዲያዘጋጁ ጠይቀዋል። በተጨማሪም የሽግግር ፍትሕ ተቋማቱ በተሰጣቸው ተልዕኮ ላይ ምንም ዓይነት ጣልቃገብነት እንዳይኖር ክትትል ማድረግ እንደሚገባ ተሳታፊዎቹ ጠቁመዋል።
መደምደሚያ፡- ተጨማሪ ቁልፍ የሰብአዊ መብቶች መርሆች
በማኅበረሰብ ምክክሮቹ ወቅት ያገኟቸውን በግጭት የተጎዱ የኅብረተሰብ ክፍሎችን ሐሳብ እና አስተያየት ከማቅረብ በተጨማሪ የሽግግር ፍትሕ መዋቅርን የማጎልበት እና ትግበራ ሥራ፣ አህጉራዊ እና ዓለም አቀፋዊ ተቀባይነትን ባገኙ መሠረታዊ እሴቶች እና መስፈርቶች ላይ የተመሠረተ፣ ተፈጻሚነት ባላቸው የሰብአዊ መብቶች ሕግጋት የተቃኘ፣ እንዲሁም በተለያዩ ዓውዶች ከተተገበሩ የሽግግር ፍትሕ ሥርዓቶች መልካም ተሞክሮዎች የሚወስድ መሆን እንዳለበት ኢሰመኮ እና የተ.መ.ድ. ሰብአዊ መብቶች ጽ/ቤት የሚመለከታቸው ሀገራዊ እና ዓለም አቀፍ አካላትን ለማሳሰብ ይሻሉ። በተለይም የሽግግር ፍትሕ ሂደቶች የሚከተሉትን መርሆች ያከበሩ መሆን ይጠበቅባቸዋል[11]፡-
ዐውድ-ተኮር፡ በኢትዮጵያ ዐውድ ላይ የተመሠረተ እንዲሁም የሀገሪቱን ፖለቲካዊ፣ ተቋማዊ እና ሕጋዊ አደረጃጀት፣ ታሪክ፣ ባህል እና በተለይም ተጎጂዎች በገለጿቸው ፍላጎቶች እና ጥያቄዎች ላይ በመመሥረት በየአካባቢው ቅድሚያ የሚሰጣቸው ጉዳዮችን በመለየት እና ተፈጻሚነት ያላቸው ዓለም አቀፍ ደንቦችን ያከበረ ሊሆን ይገባል።
ሥርዓተ-ጾታን ያማከለ፡ በሁሉም የሽግግር ፍትሕ ሂደቶች ውስጥ እና በየትኛውም ደረጃ ባለ የውሳኔ አሰጣጥ ላይ ሴቶችን በማካተት እና የሰብአዊ መብቶች ጥሰቶችን ሙሉ በሙሉ በመፍታት ጾታዊ እኩልነትን ማስፈን፣ በጾታዊ ጥቃቶች እና በሥርዓተ-ጾታ ላይ የተመሠረቱ ጥሰቶች እና ዋና መንስኤዎቻቸው ላይ ልዩ ትኩረት መስጠትም ያስፈልጋል።
ሁሉንም ኅብረተሰብ የሚለውጥ፡ የሽግግር ፍትሕ ሂደት በታሪክ ወደኋላ ለመጓዝ ብቻ የሚደረግ ሙከራ ሳይሆን የተጎጂዎችን ፍላጎቶች በማሟላት እና አለመመጣጠኖችን ጨምሮ ፍትሐዊ ያልሆነ የሥልጣን መዋቅሮችን፣ሥር የሰደዱ አድልዎ እና አግላይ አሠራሮችን፣ የተቋማዊ ጉድለቶችን እና ለሌሎች መሰል የመብቶች ጥሰት ዋና መንስኤ የሆኑ ጉዳዮችን በመፍታት እንዲሁም ሰላም እና ደኅንነትን አደጋ ላይ ለሚጥሉ ሁኔታዎች መፍትሔ በማበጀት ጉልህ ማኅበረሰባዊ ለውጥን ለማምጣት የሚያስችል እድል ተደርጎም ሊወሰድ ይገባል።
የሽግግር ፍትሕን የማስፈጸም ኃላፊነት፡ የኢትዮጵያ መንግሥት በሌሎች ባለድርሻ አካላት እየተደገፈ ከአፍሪካ ሕብረት የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ ጋር በተጣጣመ መልኩ የሽግግር ፍትሕ ሂደቶችን የማስፈጸም ኃላፊነት አለበት።
የሽግግር ፍትሕ አካሎች ማቀናጀት፣ ቅደም ተከተል ማስያዝ እና ማመጣጠን፡ የሽግግር ፍትሕ ተግባራትን የማቀናጀት ምርጫ፤ በአንድ በኩል የሰላም እና የዕርቅ ዓላማዎችን በሌላ በኩል ደግሞ የፍትሕ እና የተጠያቂነት ዓላማዎችን ተደጋጋፊነት እንዲሁም አካታች ልማትን ለማረጋገጥ መጣር አለበት።
ትብብር እና ቅንጅት፡ ሰላም ፍትሕ እና ተጠያቂነት እንዲሰፍን ያለው ግፊት እንዲሁም የበርካታ ተዋናዮች መገኘት ትብብር እና ሁሉም አካላት እና ሂደቶች የሀገሪቷን እና ጉዳት የደረሰባቸው ሕዝቦች ቅድሚያ ለሚሰጣቸውን ጉዳዮች እና ፍላጎቶች ምላሽ እንዲሰጡ ለማድረግ ትብብር እና ቅንጅት እጅግ አስፈላጊ ነው፡፡ የሀገራዊ ባለቤትነትን፣ የአፍሪካዊ አመራርን፣ ሕጋዊነትን እና ተጠያቂነትን በሚያረጋግጥ መልኩ ሚናዎችን እና ኃላፊነቶችን ማብራራት እና መግለጽ ያስፈልጋል።
የአቅም ግንባታ ለዘላቂነት፡ ኅብረተሰቡ ሀገራዊ ሂደቶች እና ተቋማትን የሚደግፍበት እና የሚያሳድግበትን አቅም ከማጠናክር አኳያ፣ ሁሉም የሽግግር ፍትሕህ ሂደቶች የአቅም ግንባታ አካል ሊኖራቸው ይገባል።
አዲስ አበባ፣ ታኅሣሥ 6 ቀን 2015 ዓ.ም.
[1] የሚከተለውን ሊንክ በመጫን የተ.መ.ድን የሽግግር ፍትህ መምሪያ ማስታወሻ ይመልከቱ https://www.un.org/ruleoflaw/blog/document/guidance-note-of-the-secretary-general-united-nations-approach-to-transitional-justice/
[2] ለምሳሌ በአፍሪካ ህብረት የሽግግር ፍትህ ፖሊሲ ማእቀፍ ክፍል 19 የተጠቀሰው ሊንኩን በመጫን ይመልከቱ https://au.int/sites/default/files/documents/36541-doc-au_tj_policy_eng_web.pdf
[3] የጣምራ ምርመራ ሪፖርቱን ለማግኘት የሚከተለውን ሊንክ ይጫኑ https://www.ohchr.org/sites/default/files/2021-11/OHCHR-EHRC-Tigray-Report.pdf
[4] የአፍሪካ ህብረት የሽግግር ፍትህ ፖሊሲ “የሰላም ሂደት” ማንኛውንም ቀጣይ ሁከት ለማስቆም፣ በተጎዱ ህዝቦች ላይ ያሉ ተጨማሪ የጥቃት ስጋቶችን ለማስወገድ እና በግጭቱ ወይም በአመጽ በተጎዱ አካባቢዎች ለሲቪሎች የጥበቃ እና የደህንነት ዋስትና መስጠትን የሚያካትት መሆኑን ያመለክታል።
[5] የአፍሪካ ህብረት የሽግግር ፍትህ ፖሊሲ የማካካሻ ፍትህ ለተፈጸሙት ጥሰቶች እና ጉዳቶች ውጤታማ እና በቂ የሆነ የገንዘብ እና ገንዘብ ነክ ያልሆኑ ካሳዎችን ያቀፈ መሆኑን ይደነግጋል።
[6] የአፍሪካ ህብረት የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ እውነት፣ ፍትሕ እና ዕርቅ የተሰኙ የሽግግር ፍትህ አካላት የአስከፊ ግጭቶች እና የሥርዓታዊ ወይም ከባድ የሰብአዊ እና የሕዝቦች መብቶች ጥሰት ታሪክ ያላቸው ማኅበረሰቦች ውስጥ ምርምራዎች የሚደረጉባቸውን ሕዝባዊ ሂደቶች ማዘጋጀትን እንደሚያካትቱ ይደነግጋል። የማኅበረሰብ ምክክሩ ተሳታፊዎች እውነትን ማፈላለግ እና ይፋ ማውጣት አስፈላጊ መሆኑን በአንድ ድምጽ ተስማምተው መንግሥታዊም ሆኑ መንግሥትዊ ባልሆኑ ጥቃት አድራሾች ለፈጸሙት ጥፋቶች እውቅና መስጠት እና ይቅርታ መጠየቅ አስፈላጊ መሆኑን ጠቁመዋል።
[7] በአፍሪካ ህብረት የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ መሠረት ፍትህ እና ተጠያቂነት የሚባሉት የሽግግር ፍትህ አካላት ተጠያቂነትን ለማስፈን እንዲሁም ለተጠቂዎች የፍርድ መፍትሔን ለመስጠት እና ለደረሰባቸው ጉዳት ዕውቅና ለመስጠት ሲባል የተፈጸሙ ወንጀሎችን ለመመርመርና ክስ ለመመሥረት እንዲቻል ሥራ ላይ መዋል ስላለባቸው (መደበኛና ባህላዊ) የሕግ እርምጃዎች የሚያወሱ መሆኑን ይገልጸል።
[8] በአፍሪካ ህብረት የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ በሽግግር ፍትሕ ዐውድ ውስጥ የሚደረጉ ፖለቲካዊ እና ተቋማዊ ማሻሻያዎች፣ ወሳኝ የመንግሥት ተቋማትን ለማሻሻል፣ አስፈላጊ ሆኖ ሲገኝ ደግሞ ዲሞክራሲያዊ፣ ማኅበራዊ እና እኮኖሚያዊ ለውጦችን የሚያረጋግጡ እንዲሁም የወደፊት ጥሰቶችን የሚከላከሉ ተቋማትን ለመገንባት ያለሙ እንደሆነ ይገልጻል። እነዚህ ሂደቶች ሕጋዊ እና ሕገ-መንግሥታዊ ማሻሻያዎችን ጨምሮ አዳዲስ ሕግጋትን ማጽደቅን፣ ትጥቅ የማስፈታትን፣ እንቅስቃሴዎችን የማስቆም እና መልሶ የመቀላቀል ሂደቶችን፣ የፍትሕ እና ደኅንነት ተቋማትን ማሻሻልን፣ በመንግሥት ባለሥልጣኖች ላይ የማጣራት(vetting) ተግባራትን መከወንን እና መሰል እርምጃዎችን ሊያካትት የሚችል ነው።
[9] የሽግግር የፍትሕ ሥርዓትን በመንደፍ እና በመተግበር ሂደት የተጎጂዎችን ማእከላዊነት እና በሂደቱ ውስጥ የሚይዙትን ልዩ ስፍራ በመገንዘብ ክብራቸው ሊጠበቅ፣ አመለካከቶቻቸው ሊከበሩ ፣ ቅድሚያ የሚሰጧቸው ጉዳዮች እና ሥጋቶቻቸው ከግምት ውስጥ ማስገባት ያስፈልጋል።
[10] የሽግግር ፍትሕ ምዕራፎችን ማቀድ፣ መተግበር፣ መከታተል፣ መገምገም እና ሪፖርት ማድረግ የሀገር ውስጥ እና አካባቢያዊ ተዋናዮች ተቀዳሚ ድርሻ እንደሆነ የአፍሪካ ህብረት ሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ ይደነግጋል። ግልጽነትን እና ተጠያቂነትን ከማበረታታት፣ በሂደቱ ውስጥ የሚሳተፉ አካባቢያዊ፣ ሀገራዊ እና ዓለም አቀፍዊ ባለድርሻ አካላት የጋራ አላማ እንዲኖራቸው ከማድረግ እና እምነትን ከመጨመር አንጻር በሁሉም ተዋናዮች እና ሂደቶች መካከል የሚኖር ቅንጅት እና መናበብ አስፈላጊ ነው።
[11] ስለሽግግር ፍትሕ እና ሰብአዊ መብቶች የሚከተለውን ሊንክ በመጫን ተጨማሪ ያንብቡ- https://www.ohchr.org/en/transitional-justice/about-transitional-justice-and-human-rights
Download the English version of the Advisory Note here: EHRC/OHCHR’s Joint Advisory Note and Key Findings Stemming from Community Consultations on Transitional Justice to inform the development of a Transitional Justice Policy Framework for Ethiopia
የኢትዮጵያ የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ ማዕቀፍን ለማዳበር በሽግግር ፍትሕ ዙሪያ ከተደረጉ የማኅበረሰብ ምክክሮች ፈልቀው በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት (ተ.መ.ድ.) ከፍተኛ የሰብአዊ መብቶች ኮሚሽነር ጽሕፈት ቤት (OHCHR) እና በኢትዮጵያ ሰብአዊ መብቶች ኮሚሽን (ኢሰመኮ) የተሰጡ የጋራ ምክረ ሐሳቦችን እና ቁልፍ ግኝቶችን ያካተተ መሪ ሰነድ (እዚህ ያውርዱ)
Designed by 360Ground.com
`); myWindow.document.write('
'); myWindow.document.close(); myWindow.focus(); myWindow.onload = function(){ this.print(); } myWindow.onafterprint = function(){ this.close(); } return true; } Twitter Facebook Telegram Email Whatsapp Download Print
መግቢያ
የኢትዮጵያ ሰብአዊ መብቶች ኮሚሽን (ኢሰመኮ) እና የተባበሩት መንግስታት ከፍተኛ የሰብአዊ መብቶች ኮሚሽነር ጽሕፈት ቤት (OHCHR / የተ.መ.ድ. የሰብአዊ መብቶች ጽሕፈት ቤት) በኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዴሞክራሴያዊ ሪፐብሊክ (ኢ.ፌ.ዴ.ሪ.) መንግሥት እና በሕዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ (ህዋሓት) መካከል ጥቅምት 23 ቀን 2015 ዓ.ም. የተፈረመው እና የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ ማዕቀፍ እንዲፀድቅ የሚደነግገውን የዘላቂ ሰላም እና ግጭት ማቆም ስምምነት (የሰላም ስምምነት) በድጋሚ በመልካም የሚቀበሉት ሲሆን የሰላም ስምምነቱ በተለይም በአንቀጽ 10 ንዑስ አንቀጽ 3 ላይ “የኢትዮጵያ መንግሥት ከኢ.ፌ.ዴ.ሪ. ሕገ መንግሥት እና ከአፍሪካ ኅብረት የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ ማዕቀፍ (African Union Transitional Justice Policy Framework) ጋር በተጣጣመ መልኩ ተጠያቂነትን ለማስፈን፣ እውነትን ለማውጣት፣ ማኅበረሰባዊ እርቅ እና ፈውስ ለማምጣት እንዲሁም የተጎጂዎችን መፍትሔ የማግኘት መብትን ለማረጋገጥ የሚያስችል ሁሉን አቀፍ ብሔራዊ የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ ተግባራዊ እንደሚያደርግ” ይገልፃል። ስምምነቱ አክሎም “የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲው የሲቪክ ማኅበራትን ጨምሮ ከሁሉም ባለድርሻ አካላት በሕዝባዊ ምክክር የሚገኙ ግብአቶችን መሠረት አድርጎ እና መደበኛ ሀገራዊ የፖሊሲ አወጣጥ ሂደቶችን ተከትሎ ሊዘጋጅ እንደሚገባ” ያስቀምጣል።
እውነተኛ፣ አሳታፊ፣ አካታች፣ ሀገራዊ ዐውዱን ከግምት ውስጥ የሚያስገባ እና የዓለምአቀፍ የሰብአዊ መብቶች መርሆችን እና ድንጋጌዎችን ያከበረ የሽግግር ፍትሕ ሂደት ለኢትዮጵያ ሕዝቦች ዘላቂ ሰላም፣ ማኅበረሰባዊ ዕርቅ እና ፈውስ ያለውን ፋይዳ በመገንዘብ ኢሰመኮ ከተ.መ.ድ. የሰብአዊ መብቶች ጽ/ቤት ጋር በመተባበር በአፋር፣ በአማራ፣ በኦሮሚያ፣ በሱማሌ እና በሐረሪ ክልሎች እንዲሁም በድሬዳዋ ከተማ አስተዳደር ከሐምሌ 2014 ዓ.ም. እስከ ታኅሣሥ 2015 ዓ.ም. ድረስ ባካሄዷቸው የማኅበረሰብ ምክክሮች የለዩዋቸውን ቀዳሚ ዋና ዋና ግኝቶች እንዲሁም በአፍሪካ ህብረት የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ ማዕቀፍ እና የሽግግር ፍትሕን አስመልክቶ የተ.መ.ድ.ን አካሄድ ለመግለጽ በተ.መ.ድ. ዋና ጸሐፊ የወጣው የመመሪያ ማስታወሻ (Guidance note of the United Nations (UN) Secretary General: United Nations Approach to TJ) ላይ የሰፈሩ፤ ሀገራት የሽግግር ፍትሕ ሥርዓትን በሚነድፉበትም ሆነ በሚተገብሩበት ወቅት ሊመሩባቸው የሚገቡ ቁልፍ መርሆችን እንደሚከተለው ያቀርባሉ። በነሐሴ ወር 2014 ዓ.ም. በትግራይ ክልል ሊደረግ ታቅዶ የነበረው የማኅበረሰብ ምክክር በዚሁ ወር ባገረሸው ጦርነት ምክንያት ወደ ሌላ ጊዜ ተላልፏል፡፡ ሆኖም በአማራ እና አፋር ክልሎች በተደረጉ ምክክሮች ላይ ከትግራይ ክልል የተፈናቀሉ የሀገር ውስጥ ተፈናቃዮች ተሳታፊ የሆኑ ሲሆን የጸጥታ ሁኔታው በሚሻሻልበት ወቅት የትግራይ ክልልን ጨምሮ ምክክሩ ባልተደረገባቸው ሌሎች ክልሎችም የማኅበረሰብ ምክክሩ የሚቀጥል ይሆናል፡፡
ዳራ
በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት[1] እና በአፍሪካ ህብረት[2] በተሰጡ ትርጓሜዎች መሠረት የሽግግር ፍትሕ ማሕበረሰቦች የተለያዩ (መደበኛ እና ባህላዊ/መደበኛ ያልሆኑ) የፖሊሲ እርምጃዎችን በመውሰድ እና ተቋማዊ አሠራሮችን በመጠቀም ማኅበረሰቡ ያለፉ መጠነሰፊ ጥሰቶችን ክፍፍሎችን እና አለመመጣጠኖችን ለማስወገድ፣ ፍትሕን ለማስፈን እና እርቅን ለማውረድ፣ ለደኅንነትም ሆነ ለዴሞክራሲያዊ እና ማኅበራዊ-ኢኮኖሚያዊ ለውጥ ሥርዓት ግንባታ ምቹ ሁኔታዎችን ለመፍጠር የሚያደርጉት ጥረት እንደሆነ ለመረዳት ይቻላል። ሁሉን-አቀፍ የሽግግር ፍትሕ ሥርዓት አራት እርስ በርስ የተያያዙ እና የሚደጋገፉ መሠረታዊ አካሎችን/ስልቶችን ያካተተ ሲሆን እነዚህም እውነትን ማፈላለግ እና ይፋ ማውጣት፣ ተጠያቂነትን ማስፈን (መደበኛው የፍትሕ አስተዳደር መደበኛ ባልሆነው ወይም በባህላዊ ሥርዓቶች እየታገዘ)፣ ለተጎጂዎች ማካካሻ መስጠት፣ እና ተቋማዊ ማሻሻያዎችን ማድረግን ጨምሮ በማኅበረሰባዊ እና ባህላዊ ዘርፎች የሚወሰዱ እርምጃዎችን በመተግበር ጥሰቶች ድጋሚ እንዳይከሰቱ ዋስትና መስጠት ናቸው (ለምሳሌ የሲቪል ማኅበራትን ማጠናከርን፣ የመታሰብያ/የማስታወሻ (memorialization) ተግባሮችን ማከናዎንን፣ ትምህርት እና የስነ-ልቦና ድጋፎችን ማቅረብ።)
ኢሰመኮ እና የተ.መ.ድ. ሰብአዊ መብቶች ጽ/ቤት በሽግግር ፍትሕ ዙሪያ ያላቸው ተሳትፎ
በተሰጣቸው ስልጣን እና ኃላፊነት መሠረት የተ.መ.ድ. የሰብአዊ መብቶች ከፍተኛ ኮሚሽነር ጽ/ቤት (OHCHR) እና ኢሰመኮ በዓለም አቀፍ የሰብአዊ መብቶች መሥፈርቶች እና ደረጃዎች የተቃኘ ሁሉን-አቀፍ የሽግግር ፍትሕ መዋቅርን በመጠቀም ለተፈጸሙ ከባድ የሰብአዊ መብቶች እና የሰብአዊነት ሕግጋት ጥሰቶች የተጠያቂነት እርምጃዎች እንዲወሰዱ መወትወትን ጨምሮ ለሰብአዊ መብቶች መስፋፋት እና መከበር እየሠሩ ይገኛሉ፡፡የኢሰመኮ እና የተ.መ.ድ. ሰብአዊ መብቶች ጽ/ቤት የጋራ ምርመራ ቡድን በትግራይ ክልል የተፈጠረውን ግጭት ተከትሎ ተፈጽመዋል የተባሉትን የዓለም አቀፍ የሰብአዊ መብቶች፣ የሰብአዊነት እና የስደተኞች ሕግጋት ጥሰቶችን በተመለከተ በጥቅምት 24 ቀን 2014 ዓ.ም. ይፋ ባደረገው የምርመራ ሪፖርት ካስቀመጣቸው ምክረ ሐሳቦች መካከል፣ “ሀገሪቱ የሰብአዊ መብቶች መርሆችን የሚያሟላ፣ ሁሉን አቀፍ እና ተጎጂዎቸን ማዕከል ያደረገ የሽግግር ፍትሕ ሥርዓት እንድታቋቁም” የሚል ይገኝበታል።[3] በተጨማሪም የጋራ ምርመራ ቡድኑ ለዓለም አቀፉ ማኅበረሰብ “በዓለም አቀፍ እና አህጉራዊ መሥፈርቶች ላይ የተመሠረተ የሽግግር ፍትህ ሥርዓት በማቋቋም ረገድ የኢትዮጵያ መንሥስትን እንዲደግፍ/እንዲያጠናክር ” ጥሪ አቅርቧል።
ከሽግግር ፍትሕ ጋር ተያያዥነት ያላቸው ምክረ ሐሳቦች ትግበራን ለማገዝ ጥር 26 ቀን 2014 ዓ.ም. ኢሰመኮ እና የተ.መ.ድ. ሰብአዊ መብቶች ጽ/ቤት የአፍሪካ ህብረት እና የምስራቅ አፍሪካ የልማት በይነ መንግሥታት ተወካዮችን፣ ሲቪል ማኅበረሰብ ድርጅቶችን፣ የተ.መ.ድ. ኤጀንሲዎችን፣ እና በአዲስ አበባ የሚገኙ የዲፕሎማቲክ ማኅበረሰቦችን ያሳተፈ የምክክር መድረክ አዘጋጅተው የነበረ ሲሆን፤ ተሳታፊዎቹ ወደፊት የሚደረጉ የሽግግር ፍትሕ ሂደቶችን አቅጣጫ ለማስያዝ ከሚመለከታቸው ባለድርሻ አካላት ጋር በሚደረግ ሰፊ ምክክር የሚጎለብት ፍኖተ ካርታን ለማዘጋጀት የሚያስችሉ ቀጣይ እርምጃዎች ላይ ተወያይተው ያሏቸውን ሐሳቦች አጋርተዋል። ከዚህ አንጻር ኢሰመኮ እና የተ.መ.ድ. ሰብአዊ መብቶች ጽ/ቤት የሽግግር ፍትሕን አስመልክቶ ከኬንያ እና ደቡብ አፍሪካ በመጡ ስመጥር ባለሙያዎች በመታገዝ ከመጋቢት 15 እስከ 16 ቀን 2014 ዓ.ም. በአዲስ አበባ ከተማ የሽግግር ፍትሕ አካል የሆኑ ጽንሰ ሐሳቦች ላይ ከተለያዩ መንግሥታዊ እና መንግሥታዊ ያልሆኑ ባለድርሻ አካላት ጋር ስብሰባ የተደረገ ሲሆን ባለሙያዎቹ የተሳታፊዎችን ግንዛቤ ለማሳደግ እና ቀጣይ እርምጃዎችን ለማገዝ እንዲያስችል ያላቸውን መልካም ተሞክሮዎች አጋርተዋል። በውይይቱ ወቅት በኢትዮጵያ ላይ የተጋረጡ ውስብስብ ችግሮችን ከመፍታት፣ ዘላቂ ሰላም እና ዕርቅን ከማስፈን፣ ተጠያቂነትን ከማረጋገጥ እና ለተጎጂዎች ተገቢውን መፍትሔ ከመስጠት አንፃር ሀገራዊ ዐውዱን ከግምት ውስጥ ያስገባ የሽግግር ፍትሕ ሂደትን ማስጀመር ተገቢነት እና ወቅታዊነት ላይ ሁሉም ተሳታፊዎች በአንድ ድምፅ ተስማምተዋል። በሽግግር ፍትሕ ላይ ያተኮሩ ምክክሮችን በማጠናከር በዚህ ሥርዓት ዙሪያ ያለውን ግንዛቤ ማሳደግ፣ የሽግግር ፍትሕ ሂደቶችን ሊያግዙ የሚችሉ ልዩ ማኅበረሰባዊ፣ ባህላዊ እና ሃይማኖታዊ እሴቶችን፣ አካሄዶችን እና ጥሩ ልምዶችን መለየት እና መሰነድ የሚሉት ከስብሰባው ከመነጩ ቁልፍ ምክረ ሐሳቦች መካከል ይገኙበታል።
በሽግግር ፍትሕን አስመልክቶ በኢሰመኮ እና የተ.መ.ድ. ሰብአዊ መብቶች ጽ/ቤት የተካሄዱ የማኅበረሰብ ምክክሮች
በመጋቢት ወር በተደረገው ስብሰባ ላይ የቀረቡ ምክረ ሐሳቦችን መሠረት በማድረግ ከሐምሌ 2014 ዓ.ም. እስከ ታኅሣሥ 2015 ዓ.ም. ኢሰመኮ እና የተ.መ.ድ. ሰብአዊ መብቶች ጽ/ቤት የሰብአዊ መብት ጥሰት የደረሰባቸውን ተጎጂዎች እና በግጭቶች ሳቢያ የተጎዱ የማኅበረሰብ ክፍሎችን ድምጽ ለማጉላት፣ ሥጋታቸውን ለሚመለከታቸው አካላት ለማቅረብ እና ይፋ ለማውጣት ጥረት አድርገዋል። ይህንንም ለማሳካት ከሚመለከታቸው የማኅበረሰብ ክፍሎች ጋር አስራ ሶስት የመስክ ምክክሮችን ያደረጉ ሲሆን በዚህም ተጠያቂነትን ለማምጣት፣ እርቅን ለማስፈን፣ እውነትን ለማውጣት እንዲሁም የተጎጂዎችን የማካካሻ ጥያቄዎችን ለመመለስ በሚረዱ ባህላዊ እና ሃይማኖታዊ ሥርዓቶች ላይ የተሳታፊዎችን አስተያየት ለመሰብሰብ ተችሏል። በዚህ መሠረት የኢሰመኮ እና የተ.መ.ድ. ሰብአዊ መብቶች ጽ/ቤት የጋራ ቡድን እስካሁን በአፋር፣ በአማራ፣ በሐረሪ፣ በኦሮሚያ እና በሱማሌ ክልሎች እና በድሬዳዋ ከተማ አስተዳደር ከሚገኙ የማኅበረሰብ ክፍሎች ጋር ተገናኝቷል። ከላይ እንደተገለጸው በአማራ እና አፋር ክልሎች በተደረጉት ምክክሮች ላይ በርካታ ከትግራይ ክልል የተፈናቀሉ የሀገር ውስጥ ተፈናቃዮች ቢሳተፉም በነሐሴ ወር 2014 ዓ.ም. በትግራይ ክልል ሊካሄዱ ታቅደው የነበሩ ሁለት ምክክሮች በአካባቢው የነበረው ግጭት በድጋሚ በመቀስቀሱ ምክንያት ለቀጣይ ዙር እንዲተላለፉ ተደርጓል።
የማኅበረሰብ ምክክሮቹ አሁንም በመካሄድ ላይ የሚገኙ እና የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደርን ጨምሮ ሁሉንም የኢትዮጵያ ክልሎች የሚያካትቱ ሲሆን ኢሰመኮ እና የተ.መ.ድ. ሰብአዊ መብቶች ጽ/ቤት እስካሁን በተደረጉት እና ከተጎጂ ቤተሰቦች፣ ተፈናቃዮች፣ የሃይማኖት እና የባህል መሪዎችን እና በሰብአዊ መብት እና በሰላም ግንባታ ጉዳዮች ላይ ከሚሠሩ የሲቪክ ማኅበራት የተውጣጡ 282 ሴቶችን ጨምሮ በድምሩ 717 ግለሰቦችን ባሳተፉት የመስክ ምክክሮች ወቅት የተገኙ የመጀመሪያ ደረጃ ግኝቶችን ይፋ ማድረግ አስፈላጊ እንደሆነ ይገነዘባሉ። እነዚህ የመጀመሪያ ደረጃ ግኝቶች በተመጠኑ የአተኩሮ ቡድን ውይይቶች፣ ከዋና መድረክ በተንፀባረቁ ምልከታዎች እና በግል ቃለመጠይቆች አማካኝነት ከሽግግር ፍትሕ ጋር በተያያዙ ጉዳዮች ላይ ከማኅበረሰቡ የተገኙ አስተያየቶችን ያካትታሉ።
የማኅበረሰብ ምክክሮቹ ኢሰመኮ እና የተ.መ.ድ. ሰብአዊ መብቶች ጽ/ቤት በሁሉም የኢትዮጵያ ክልሎች የሕዝብን አስተያየት ለይቶ ለማውጣት እና በሌሎች ተቋማት አማካኝነት ከሽግግር ፍትሕ የተያያዙ እንቅስቃሴዎችን ለማገዝ የሚያደርጓቸው ሰፊ ጥረቶች አካል ናቸው። ባለመብቶችን በተለይም የግጭት ቀጥተኛ ተጎጂ በሆኑ የማኅበረሰብ ክፍሎች ትርጉም ያለው ተሳትፎ ላይ ያተኮረው ይህ የተቋማቱ አካሄድ፣ በሽግግር ፍትሕ ዙሪያ ለሚደረጉ ውይይቶች እንዲሁም ተገቢ ፣ ሁሉን አቀፍ ፣ እውነተኛ እና አካታች የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ ለማዳበር እንደ ግብአት እንደሚያገለግል የኢሰመኮ እና የተ.መ.ድ. ሰብአዊ መብቶች ጽ/ቤት እምነት ነው። በተጨማሪም ይህ አካሄድ በኢትዮጵያ ተጠያቂነትን፣ እውነትን መፈለግን፣ ማካካሻን፣ ተቋማዊ ማሻሻያን፣ እርቅን እና ማኅበራዊ ትስስርን የሚያጎለብቱ የለውጥ ማሻሻያዎችን ያበረታታል።
የማኅበረሰብ ምክክሮቹ ዋና ዋና ግኝቶች
ሰላም እና ደኅንነት[4]
በሁሉም የመስክ ምክክሮች ወቅት ተጎጂዎች ግጭቶች እና ከዚህ ቀደም ያጋጠሟቸው ጥሰቶች ያገረሻሉ በሚል የማያቋርጥ ሥጋት ውስጥ እየኖሩ እንደሆነ ገልጸዋል። ስለዚህም ሰላምና ደኅንነት ማግኘት ቀዳሚ ፍላጎታቸው እንደሆነ እና ሌላው ሁሉ ነገር ቀጥሎ የሚመጣ መሆኑን ገልጸዋል። እንዲሁም ተሳታፊዎች ሰላም ግንባታን ለማጎልበት እና እርቅን ለማስፈን ሲባል ሁሉንም ወገኖች እና ሰፊውን ህዝብ የሚያሳትፍ እውነተኛ ህዝባዊ ምክክር አስፈላጊ መሆኑን ጠቁመዋል። በተመሳሳይ በሽግግር ፍትሕ አማራጮች ላይ የሚደረጉ ውይይቶችን ጨምሮ ሌሎች ጥረቶችን ለማድረግ፣ ሰላምን እና ደኅንነትን ወደነበረበት መመለስን እንደ ቅድመ ሁኔታ ማየት እንደሚገባ በአንዳንድ የምክክር መድረኮች ላይ ከተሳታፊዎች ተጠቁሟል። እንዲሁም በመስክ ምክክሮች የተሳተፉ ተፈናቃዮች በየትኛውም የሀገሪቱ ክፍል የሚኖሩ እና የሚሠሩ ኢትዮጵያውያንን እኩል ጥበቃ ለማረጋገጥ ሕግን የማስከበር ሥራ እንደሚያስፈልግ አጽንኦት ሰጥተው አሳስበዋል። የሰላም እና ጸጥታ መስፈን እንዲሁም የሕግ የበላይነት ወደነበረበት እንዲመለስ መደረጉ ያለፈውን ጊዜ በምን መልኩ መሻገር እንደሚቻል እና በግጭቶች ምክንያት ለመጡ ችግሮች መፍትሔ ለማበጀት በሚደረጉ ውይይቶች ላይ ተጎጂዎች ትርጉም ባለው መልኩ እንዲሳተፉ እና የበኩላቸውን አስተዋፅዖ እንዲያበረክቱ ያስችላል። ስለሆነም የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲው በሁሉም የሀገሪቱ ክፍሎች የሚስተዋሉ ግጭቶች መነሻ ምክንያት ላይ ትኩረት በማድረግ መፍትሔ ለመቀየስ እንዲሁም የሰብአዊ መብቶች ጥሰቶች እንዳይደገሙ ለማድረግ፣ ተጠያቂነትን ለማረጋገጥ፣ ዘላቂ ሰላም እና እርቅ እንዲሰፍን እና ተገቢ ካሳ እንዲከፈል የሚወሰዱ እርምጃዎችን ለማጠናከር ያለመ መሆን ይገባዋል።
2. ማካካሻ[5]
በሕዝባዊ ምክክሮቹ ወቅት ተጎጂዎች እንደገለጹት በሁለተኛ ደረጃ ትኩረት ሊሰጠው የሚገባው ጉዳይ ለደረሰባቸው ጉዳት ማካካሻ ማግኘትን ሲሆን ይህም ከግጭቱ በፊት ወደነበሩበት ሁኔታ መመለስን፣ ካሳን፣ መልሶ ማቋቋምን እና ጥሰቶቹ ወደፊት ላለመደገማቸው ዋስትና መስጠትን ያካትታል። ከውይይቶቹ ለመረዳት እንደተቻለው ምንም እንኳን ተሳታፊዎች በግጭቱ ወቅት ያጡትን ሁሉ መልሶ ማግኘት እንደማይቻል የሚገነዘቡ ቢሆንም፣ የተጎጂዎችን የአጭር ጊዜ ፍላጎት ከማሟላት አንጻር እንደ ምግብ፣ ውሃ፣ ንጽህና መጠበቂያ፣ መጠለያ እና የጤና አገልግሎት ያሉ መሠረታዊ አገልግሎቶች እኩል ተደራሽ ሊደረጉ እንደሚገባ በአንድ ድምጽ ጠይቀዋል። ይህንንም በማድረጉ ሂደት ዜጎች ሰብአዊ ክብራቸው ተጠብቆ እንዲኖሩ፣ በተፈናቃይ ጣቢያዎች እና ግጭት በተከሰተባቸው አካባቢዎች ለሚገኙ የማህበረሰብ ክፍሎች ልዩ ትኩረት ሊሰጥ እንደሚገባ ገልጸዋል። የመፍትሄውን አይነት በተመለከተ እንደተሳታፊዎቹ የግል እና የማኅበረሰብ የጋራ ልምድ የተለያዩ ፍላጎቶች የተስተዋሉ ሲሆን በአጠቃላይ ተሳታፊዎች መንግሥት ጉዳት የደረሰባቸው የማኅበረሰብ ክፍሎችን በማሳተፍ የማኅበረሰቡን መጠነ ሰፊ ፍላጎቶች ለማሟላት የሚያስችል ስትራቴጂ እንዲያዘጋጅ ጠይቀዋል። እንደ ተሳታፊዎቹ እምነት ከግጭቱ በፊት ወደነበሩበት ሁኔታ ከመመለስ አኳያ ተጎጂዎችን ወደ ቀድሞ መኖሪያ ስፍራቸው መመለስን፣ ከፍርሃት ነጻ ሆነው መኖር እንዲችሉ ማድረግን እና መተዳደሪያቸውን መልሰው እንዲያገኙ ማስቻልን እንደሚያካትት እና እነዚህ የማካካሻ ማእቀፎች ተጎጂዎች ወደ መደበኛ ሕይወታቸው እንዲመለሱ ምቹ ሁኔታዎችን ከመፍጠር አንጻር አስፈላጊ መሆናቸውን ጠቅሰዋል። ንብረቶቻቸውና ከብቶቻቸው የተዘረፉ ተጎጂዎች መደበኛ ሕይወታቸውን ለመቀጠልንብረቶቻቸው እንዲመለሱላቸው እና እውነተኛ ይቅርታ ሊጠየቁ እንደሚገባ ገልጸዋል። ተሳታፊዎቹ አክለውም እንደ ሆስፒታል እና ትምህርት ቤት ያሉ ጉዳት የደረሰባቸው የሕዝብ አገልግሎት ሰጪ ተቋማትን መልሶ መገንባት እንደሚገባ እንዲሁም የግጭት ጉዳቶችን ለመቋቋም የሚያስችሉ ስነ-ልቦናዊ ድጋፎችን ማግኘት አስፈላጊ እንደሆነ ተናግረዋል።
3. እውነት፣ እውቅና፣ እና ይቅርታ መጠየቅ[6]
ተሳታፊዎች በግጭት ወቅት የተከሰተውን እና እውነት ነው ብለው የሚያምኑትን ሁሉ ለማካፈል ፈቃደኛ መሆናቸውን ያመላከቱ ሲሆን ተጎጂዎች ስለደረሰባቸው ጉዳት በጉዳት አድራሾች እና ተቋማት እውነቱ ወጥቶ እውቅና ካገኘ፣ ተገቢው መፍትሔ ከተሰጠ፣ እንዲሁም እንደ ሀገር መሪ፣ የክልል ፕሬዝዳንት እና የመከላከያ ሠራዊት ሚኒስትር/አዛዦች ከመሳሰሉ ከፍተኛ ባለሥልጣናት እና ሌሎች የታጠቁ ኃይሎች አዛዦች እውነተኛ ይቅርታ ከተጠየቁ ይቅር ለማለትም ሆነ ዕርቅ ለማውረድ ዝግጁ መሆናቸውን ገልጸዋል፡፡ በአጠቃላይ ተሳታፊዎች ነጻ፣ ገለልተኛ፣ እምነት የሚጣልበት እና ራሱን የቻለ እውነትን የማፈላለግ፣ የመምራት እና ይፋ የማውጣት ሥልጣን ያለው ብሔራዊ ተቋም በሀገራችን እንዲቋቋም ሐሳብ ያቀረቡ ሲሆን ሙሉ በሙሉ መንግሥት-መር በሚሆኑ ሂደቶች እና ተቋማት ያላቸውን ተቃርኖም አንፀባርቀዋል፡፡ በማኅበረሰቡ ዘንድ የተከበሩ እና ሀቀኛ ባህላዊ እና ሃይማኖታዊ መሪዎችን ያቀፈ፣ ሴቶችን ያካተተ፣ ከማንኛውም የፖለቲካ አጀንዳ ሙሉ በሙሉ ነጻ የሆነ እና የተለያዩ የሀገሪቱ ክፍሎችን የሚወክሉ ሰዎችን የያዘ፤ በሚከተላቸው ሂደቶች እና መስፈርቶች ዙሪያ የነጻ እና ገለልተኛ ባለሙያዎችን ምክር ከግምት ውስጥ የሚያስገባ ሥርዓት እንዲቋቋም ሐሳብ ሰጥተዋል። ተሳታፊዎቹ አክለውም ከላይ የተጠቀሱት ባህላዊ እና ሃይማኖታዊ መሪዎች በኅብረተሰቡ መመረጥ እንዳለባቸው፣ ተአማኒነትን እና ተቀባይነትን እንዲያተርፉ የአመራረጥ ሂደቱ ግልጽ፣ አካታች እንዲሁም አቅም እና ችሎታ ላይ በተመሠረተ መሆን እንደሚገባው አመላክተዋል።
4. ተጠያቂነት[7]
ተሳታፊዎች ፍትሕ ከወንጀል ተጠያቂነት በላይ መሆኑን እንደሚረዱ እና ላለፉ ግፎች እና የግጭት ታሪኮች መፍትሔ ማበጀት፤ ግጭት እና ብጥብጦች እንዲቆሙ እና ዳግመኛ እንዳይከሰቱ መከላከል እንደሚገባ ገልጸዋል፡፡ አብዛኞቹ ተሳታፊዎች በግጭት ወይም በሌሎች አውዶች ውስጥ ወንጀል የፈጸሙ ሰዎች ላይ ሁሉ በመደበኛው የፍርድ ቤት ሥርዓት ክስ መመስረት እንደማይቻል ይገነዘባሉ፡፡ ይሁን እንጂ ጥላቻን ያሰራጩ ግጭቶችን በሕዝቦች መካከል እንዲፈጠር ያደረጉ ናቸው ያሏቸውን በተለይም በሰሜን ኢትዮጵያ ግጭትን የመሩ/የጠነሰሱ ሰዎች ተጠያቂ እንዲሆኑ አፅንኦት ሰጥተው የተናሩ ሲሆን እንደ አስገድዶ መድፈር እና ሲቪሊያኖችን መግደል ዓይነት ከባድ ወንጀሎችን የፈጸሙ ሰዎችም ተጠያቂ ሊሆኑ እንደሚገባ ጨምረው አሳስበዋል፡፡ በመሆኑም እንደ ተሳታፊዎቹ አስተያየት ትዕዛዝ ለሰጡ አመራሮች እና ከባድ ወንጀል ለፈጸሙ ሰዎች ምህረት መሰጠት የለበትም፡፡ በአጠቃላይ ተሳታፊዎች በአሁኑ ወቅት ዳግመኛ ጥፋት እንዳይደገም የሚከላከል አይደለም፣ ሰላምን እና ማኅበረሰባዊ ተሃድሶን አያመጣም ብለው ከሚያስቡት የመደበኛው ፍትሕ ሥርዓት ይልቅ እርቅን በማበረታታትም ሆነ ጥሰቶች እንዳይደገሙ በመከላከል ረገድ የተሻሉ ናቸው ብለው በሚያምኗቸው መደበኛ ባልሆኑት (ባህላዊ/ሃይማኖታዊ) የፍትሕ ሥርዓቶች ላይ የበለጠ እምነት እንዳላቸው አመልክተዋል። ነገር ግን ባህላዊ ሥርዓቶች በሽግግር ፍትሕ ሂደት ውስጥ ሚና እንዲኖራቸው ከተፈለገ ማስተካከያዎች ሊደረጉባቸው እንደሚገባ ተጠቁሟል። ለምሳሌ በባህላዊ ሥርዓቶች ውስጥ የሴቶች ተሳትፎ ፈጽሞ አለመኖር ወይም ውስን መሆን፣ በተለይም ከካሳ ክፍያ ጋር ተያይዞ ሴቶችን እኩል የማያዩ አካሄዶች መኖራቸው በተሳታፊዎች ከተነሱ አሳሳቢ ጉዳዮች መካከል የሚጠቀሱ ናቸው። እውነተኛ ተጠያቂነት እንዲሰፍን ነጻ እና ገለልተኛ መርማሪ እና ከሳሽ አካላት፣ ነጻ የሆነ ልዩ ፍርድ ቤት (ወይም በሀገራዊ የፍትሕ ሥርዓቱ ውስጥ የሚሰየሙ ነጻ የሆኑ ልዩ ችሎቶች) ሊቋቋሙ እንደሚገባ ተሳታፊዎች ገልፀዋል።
ጥሰቶች እንዳይደገሙ ዋስትና መስጠት[8]
ተሳታፊዎች በአጠቃላይ በመንግሥት ተቋማት በተለይም በሕግ አስከባሪ እና የዳኝነት አካላት ላይ ያላቸውን ቅሬታ ገልጸው በማኅበረሰቦች መካከል መከፋፈልን እና መድሎን የሚያባብሱ ሕገ መንግሥታዊ ድንጋጌዎችን ጨምሮ ተቋማዊ ማሻሻያዎችን ማድረግ አስፈላጊ እንደሆነ ጠቁመዋል፡፡ በአጠቃላይ ተጎጂዎች ሕዝብን መጠበቅ እና ተመሳሳይ ጥሰቶች እንዳይፈጸሙ ማረጋገጥ የመንግሥት ቀዳሚ ኃላፊነት መሆኑን ገልጸዋል፡፡ ይሁን እንጂ ተሳታፊዎቹ ለተከሰቱት የሰብአዊ መብቶች ጥሰቶች አንዳንድ ፖለቲከኞች እና ልሂቃን በተወሰነ ደረጃ ኃላፊነት ሊወስዱ እንደሚገባ ጠቁመዋል፡፡ የሕግ የበላይነትን ማስከበር፣ መንግሥታዊም ሆነ መንግሥታዊ ባልሆኑ አካላት ስር ያሉ አጥፊዎችን ተጠያቂ ማድረግ እና ሰላም እና ደኅንነትን ማረጋገጥ ጥሰቶች ድጋሚ እንዳይከሰቱ ለመከላከል የሚያስችሉ ቀዳሚ መንገዶቸ እንደሆኑ ተሳታፊዎች አብራርተዋል፡፡ አንዳንድ ተሳታፊዎች መንግሥት ግጭትን ዘላቂ በሆነ መንገድ ለማስወገድ የግጭት መንስኤዎችን ከስር መሠረታቸው ለመፍታት እንዲሁም ጥሰቶች ድጋሚ እንዳይከሰቱ ለመከላከል የሕገ መንግሥታዊ ማሻሻል እርምጃዎችን መውሰድ እንዳለበት ሐሳብ አቅርበዋል፡፡ መልካም እሴቶችን በማስተማር እና ተግባራዊ በማድረግ ወላጆች ለልጆቻቸው አርዓያ በመሆን የሃይማኖት እና የማኅበረሰብ መሪዎች ወጣቶችን ሥነ-ምግባር በማስተማር፣ የመገናኛ ብዙኃን የተዛቡ መረጃዎች እና ጥላቻን ወይም ስሜትን የሚቀሰቅሱ ንግግሮችን ከማመንጨት በመቆጠብ፣ የፖለቲካ ፓርቲዎችን ተጠያቂ በማድረግ እና ወ.ዘ.ተ ተመሳሳይ ጥሰቶች ድጋሚ እንዳይከሰቱ በመከላከል ረገድ ሁሉም የማኅበረሰብ ክፍሎች የሚጫወቱት ሚና እንዳለ ተሳታፊዎች በአጽንኦት ተናግረዋል።
ትርጉም ያለው ተሳትፎ
እውነተኛ እና ትርጉም ያለው ተሳትፎ እንዲኖር በሽግግር ፍትሕ ዙሪያ ከማኅበረሰቡ ጋር (grass-root/community level) ውይይት ማድረግ አስፈላጊ መሆኑን የሕዝብ ምክክር ተሳታፊዎቹ ገልጸዋል። ግጭት ባለባቸው አካባቢ ያሉ ሕዝቦች በተለይም ተጎጂዎች ከሽግግር ፍትሕ ጋር በተያያዘ የሚደረጉ የውሳኔ አሰጣጥ ሂደቶች ላይ ድምጽ ሊኖራቸው እንደሚገባ አሳስበዋል። እንደ ተሳታፊዎቹ እምነት፣ በግጭት እጅጉን ለተጎዱት ድምፅ መስጠት እና ማዳመጥ በኢትዮጵያ ያለውን የሽግግር ፍትሕ ሂደት ስኬታማነት የሚወስን ቁልፍ ጉዳይ ነው። ያቀረቧቸው ግብዐቶች የመንግት ፖሊሲዎችን እና አሠራሮችን ለመቅረጽ እንዲያግዙ እና መልዕክቶቻቸው ፖሊሲ አውጪዎች ጋር መድረሱን እንዲያረጋግጡ ተሳታፊዎቹ ኢሰመኮን እና የተ.መ.ድ. ሰብአዊ መብቶች ጽ/ቤትን አሳስበዋል። ፍትሕን ማረጋገጥ ፈውስን እና እርቅን ለማምጣት ያለውን ፋይዳ በመረዳት እንደ እውነት መናገር ባሉ ከሽግግር ፍትሕ ጋር በተያያዙ ሂደቶች ውስጥ ለመሳተፍ ያላቸውን ፈቃደኝነት እና ቁርጠኝነት ተሳታፊዎቹ ገልጸዋል። ወደፊትም በማንኛውም የሽግግር ፍትሕ ሂደት መሳተፍን ጨምሮ በመናገራቸው ምክንያት ጉዳት ይደርስብናል ብለው ሳይሰጉ ሐሳባቸውን የሚገልጹበት አስተማማኝ ምህዳር መፍጠር እንደሚያስፈልግ አጽንኦት ሰጥተዋል። ነጻ እና ገለልተኛ ከሆኑ ተቋማት ጋር ለመወያየት ፈቃደኞች መሆናቸውን የገለጹት ተሳታፊዎቹ የሽግግር ፍትሕ ሂደት ተዓማኒነት ሊኖረው የሚችለው ሁሉንም ኢትዮጵያዊያንን የሚወክል ከሆነ ብቻ መሆኑን ጠቁመዋል። በማኅበረሰቡ ውስጥ ያሉ ባህላዊ እና ሃይማኖት መሪዎች መደበኛ ያልሆኑ (ወይም ባህላዊ) ሂደቶችን በመጠቀም በተሳካ ሁኔታ አለመግባባቶችን የመፍታት እንዲሁም ተጠያቂነትን፣ ማካካሻን እና እርቅን የማበረታታት የካበተ ልምድ ስላላቸው በሽግግር ፍትሕ ሂደቶች እና ስልቶች ውስጥ መሳተፍ እንዳለባቸው አሳስበዋል።
ከተጎጂዎች እና ተጋላጭ የማኅበረሰብ ክፍሎች ጋር ትርጉም ያለው ተሳትፎ እና ምክክር በማድረግ የሽግግር ፍትሕ ስልቶችን መንደፍ እና መተግበር፣ ተጎጂዎች ብሎም ሰፊው የኅብረተሰብ ክፍል ተሃድሶን፣ ሰላምን ፣ ዲሞክራሲን እና እርቅን በማስፈን ሂደት ውስጥ እንደሂደቱ ተጠቃሚ እና እንደ ዋና የለውጥ ኃይል ስለሚኖራቸው ቦታ እና ስለሚጫወቱት ሚና ያላቸውን አመለካከቶች እና መረዳቶች እንዲቀይሩ አስተዋጽኦ ያደርጋል። ከሀገራዊ እና አካባቢያዊ ባለቤትነት መርህ ጋር በተጣጣመ መልኩ የሽግግር ፍትሕ ሥርዓትን የመንደፍ እና የመተግበር ሂደት ሁሉንም የግጭት ተሳታፊዎች እና የኅብረተሰብ ክፍሎች ባካተቱ ሀገራዊ ባለድርሻዎች ሊንቀሳቀስ እና ሊመራ ይገባል። ተጎጂዎች[9] እና ሌሎች በግጭት ጉዳት የደረሰባቸው የኅብረተሰብ ክፍሎች የሽግግር ፍትሕ ስልቶችን እና አካሄዶችን በመንደፍ ሂደት ውስጥ ንቁ ተሳትፎ ማድረግ አለባቸው። የአካታችነት፣ ርትዕ እና አድልዎ ያለማድረግ መርህ፣ የሽግግር ፍትሕ ሂደቶች እንደ ሴቶች እና ልጃገረዶች፣ አረጋውያን፣ አካል ጉዳተኞች፣ ታዳጊዎች እና ሕፃናት ወታደሮች ያሉ የተጨቆኑ እና ተጋላጭ የሆኑ ቡድኖችን ተሳትፎ የሚያበረታታ እና ፍላጎቶቻቸውንም የሚያሟላ እንዲሆን ያስገድዳል።
የሽግግር ፍትሕ ትግበራ፣ ክትትል እና ግምገማ[10]
የማኅበረሰብ ምክክሩ ተሳታፊዎች የሽግግር ፍትሕን ሂደት ከጅምሩ እስከ መጨረሻው ድረስ በገለልተኛ አካላት በየጊዜው መከታተል እንደሚያስፈልግ፣ ድምጻቸው እንዲሰማ እና ምክረ ሐሳቦቻቸውም በአግባቡ እንዲታዩ እንዲሁም አጠቃላይ የሽግግር ፍትሕ ሂደቶች የተዓማኒነት፣ ግልጽነት እና ሕጋዊነት/ተቀባይነት መስፈርቶችን ያከበሩ መሆን እንዳለባቸው ገልጸዋል። አንዳንድ ተሳታፊዎች ያቀረቧቸውን ሐሳቦች የፖሊሲ አውጪዎች በምን መልኩ እንደተቀበሏቸው እና እንዳካተቷቸው ወቅታዊ መረጃዎችን ለማግኘት ኢሰመኮ እና የተ.መ.ድ. ሰብአዊ መብቶች ጽ/ቤት በየመንፈቅ ዓመቱ የሚካሄድ የምክክር ጊዜ እንዲያዘጋጁ ጠይቀዋል። በተጨማሪም የሽግግር ፍትሕ ተቋማቱ በተሰጣቸው ተልዕኮ ላይ ምንም ዓይነት ጣልቃገብነት እንዳይኖር ክትትል ማድረግ እንደሚገባ ተሳታፊዎቹ ጠቁመዋል።
መደምደሚያ፡- ተጨማሪ ቁልፍ የሰብአዊ መብቶች መርሆች
በማኅበረሰብ ምክክሮቹ ወቅት ያገኟቸውን በግጭት የተጎዱ የኅብረተሰብ ክፍሎችን ሐሳብ እና አስተያየት ከማቅረብ በተጨማሪ የሽግግር ፍትሕ መዋቅርን የማጎልበት እና ትግበራ ሥራ፣ አህጉራዊ እና ዓለም አቀፋዊ ተቀባይነትን ባገኙ መሠረታዊ እሴቶች እና መስፈርቶች ላይ የተመሠረተ፣ ተፈጻሚነት ባላቸው የሰብአዊ መብቶች ሕግጋት የተቃኘ፣ እንዲሁም በተለያዩ ዓውዶች ከተተገበሩ የሽግግር ፍትሕ ሥርዓቶች መልካም ተሞክሮዎች የሚወስድ መሆን እንዳለበት ኢሰመኮ እና የተ.መ.ድ. ሰብአዊ መብቶች ጽ/ቤት የሚመለከታቸው ሀገራዊ እና ዓለም አቀፍ አካላትን ለማሳሰብ ይሻሉ። በተለይም የሽግግር ፍትሕ ሂደቶች የሚከተሉትን መርሆች ያከበሩ መሆን ይጠበቅባቸዋል[11]፡-
ዐውድ-ተኮር፡ በኢትዮጵያ ዐውድ ላይ የተመሠረተ እንዲሁም የሀገሪቱን ፖለቲካዊ፣ ተቋማዊ እና ሕጋዊ አደረጃጀት፣ ታሪክ፣ ባህል እና በተለይም ተጎጂዎች በገለጿቸው ፍላጎቶች እና ጥያቄዎች ላይ በመመሥረት በየአካባቢው ቅድሚያ የሚሰጣቸው ጉዳዮችን በመለየት እና ተፈጻሚነት ያላቸው ዓለም አቀፍ ደንቦችን ያከበረ ሊሆን ይገባል።
ሥርዓተ-ጾታን ያማከለ፡ በሁሉም የሽግግር ፍትሕ ሂደቶች ውስጥ እና በየትኛውም ደረጃ ባለ የውሳኔ አሰጣጥ ላይ ሴቶችን በማካተት እና የሰብአዊ መብቶች ጥሰቶችን ሙሉ በሙሉ በመፍታት ጾታዊ እኩልነትን ማስፈን፣ በጾታዊ ጥቃቶች እና በሥርዓተ-ጾታ ላይ የተመሠረቱ ጥሰቶች እና ዋና መንስኤዎቻቸው ላይ ልዩ ትኩረት መስጠትም ያስፈልጋል።
ሁሉንም ኅብረተሰብ የሚለውጥ፡ የሽግግር ፍትሕ ሂደት በታሪክ ወደኋላ ለመጓዝ ብቻ የሚደረግ ሙከራ ሳይሆን የተጎጂዎችን ፍላጎቶች በማሟላት እና አለመመጣጠኖችን ጨምሮ ፍትሐዊ ያልሆነ የሥልጣን መዋቅሮችን፣ሥር የሰደዱ አድልዎ እና አግላይ አሠራሮችን፣ የተቋማዊ ጉድለቶችን እና ለሌሎች መሰል የመብቶች ጥሰት ዋና መንስኤ የሆኑ ጉዳዮችን በመፍታት እንዲሁም ሰላም እና ደኅንነትን አደጋ ላይ ለሚጥሉ ሁኔታዎች መፍትሔ በማበጀት ጉልህ ማኅበረሰባዊ ለውጥን ለማምጣት የሚያስችል እድል ተደርጎም ሊወሰድ ይገባል።
የሽግግር ፍትሕን የማስፈጸም ኃላፊነት፡ የኢትዮጵያ መንግሥት በሌሎች ባለድርሻ አካላት እየተደገፈ ከአፍሪካ ሕብረት የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ ጋር በተጣጣመ መልኩ የሽግግር ፍትሕ ሂደቶችን የማስፈጸም ኃላፊነት አለበት።
የሽግግር ፍትሕ አካሎች ማቀናጀት፣ ቅደም ተከተል ማስያዝ እና ማመጣጠን፡ የሽግግር ፍትሕ ተግባራትን የማቀናጀት ምርጫ፤ በአንድ በኩል የሰላም እና የዕርቅ ዓላማዎችን በሌላ በኩል ደግሞ የፍትሕ እና የተጠያቂነት ዓላማዎችን ተደጋጋፊነት እንዲሁም አካታች ልማትን ለማረጋገጥ መጣር አለበት።
ትብብር እና ቅንጅት፡ ሰላም ፍትሕ እና ተጠያቂነት እንዲሰፍን ያለው ግፊት እንዲሁም የበርካታ ተዋናዮች መገኘት ትብብር እና ሁሉም አካላት እና ሂደቶች የሀገሪቷን እና ጉዳት የደረሰባቸው ሕዝቦች ቅድሚያ ለሚሰጣቸውን ጉዳዮች እና ፍላጎቶች ምላሽ እንዲሰጡ ለማድረግ ትብብር እና ቅንጅት እጅግ አስፈላጊ ነው፡፡ የሀገራዊ ባለቤትነትን፣ የአፍሪካዊ አመራርን፣ ሕጋዊነትን እና ተጠያቂነትን በሚያረጋግጥ መልኩ ሚናዎችን እና ኃላፊነቶችን ማብራራት እና መግለጽ ያስፈልጋል።
የአቅም ግንባታ ለዘላቂነት፡ ኅብረተሰቡ ሀገራዊ ሂደቶች እና ተቋማትን የሚደግፍበት እና የሚያሳድግበትን አቅም ከማጠናክር አኳያ፣ ሁሉም የሽግግር ፍትሕህ ሂደቶች የአቅም ግንባታ አካል ሊኖራቸው ይገባል።
አዲስ አበባ፣ ታኅሣሥ 6 ቀን 2015 ዓ.ም.
[1] የሚከተለውን ሊንክ በመጫን የተ.መ.ድን የሽግግር ፍትህ መምሪያ ማስታወሻ ይመልከቱ https://www.un.org/ruleoflaw/blog/document/guidance-note-of-the-secretary-general-united-nations-approach-to-transitional-justice/
[2] ለምሳሌ በአፍሪካ ህብረት የሽግግር ፍትህ ፖሊሲ ማእቀፍ ክፍል 19 የተጠቀሰው ሊንኩን በመጫን ይመልከቱ https://au.int/sites/default/files/documents/36541-doc-au_tj_policy_eng_web.pdf
[3] የጣምራ ምርመራ ሪፖርቱን ለማግኘት የሚከተለውን ሊንክ ይጫኑ https://www.ohchr.org/sites/default/files/2021-11/OHCHR-EHRC-Tigray-Report.pdf
[4] የአፍሪካ ህብረት የሽግግር ፍትህ ፖሊሲ “የሰላም ሂደት” ማንኛውንም ቀጣይ ሁከት ለማስቆም፣ በተጎዱ ህዝቦች ላይ ያሉ ተጨማሪ የጥቃት ስጋቶችን ለማስወገድ እና በግጭቱ ወይም በአመጽ በተጎዱ አካባቢዎች ለሲቪሎች የጥበቃ እና የደህንነት ዋስትና መስጠትን የሚያካትት መሆኑን ያመለክታል።
[5] የአፍሪካ ህብረት የሽግግር ፍትህ ፖሊሲ የማካካሻ ፍትህ ለተፈጸሙት ጥሰቶች እና ጉዳቶች ውጤታማ እና በቂ የሆነ የገንዘብ እና ገንዘብ ነክ ያልሆኑ ካሳዎችን ያቀፈ መሆኑን ይደነግጋል።
[6] የአፍሪካ ህብረት የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ እውነት፣ ፍትሕ እና ዕርቅ የተሰኙ የሽግግር ፍትህ አካላት የአስከፊ ግጭቶች እና የሥርዓታዊ ወይም ከባድ የሰብአዊ እና የሕዝቦች መብቶች ጥሰት ታሪክ ያላቸው ማኅበረሰቦች ውስጥ ምርምራዎች የሚደረጉባቸውን ሕዝባዊ ሂደቶች ማዘጋጀትን እንደሚያካትቱ ይደነግጋል። የማኅበረሰብ ምክክሩ ተሳታፊዎች እውነትን ማፈላለግ እና ይፋ ማውጣት አስፈላጊ መሆኑን በአንድ ድምጽ ተስማምተው መንግሥታዊም ሆኑ መንግሥትዊ ባልሆኑ ጥቃት አድራሾች ለፈጸሙት ጥፋቶች እውቅና መስጠት እና ይቅርታ መጠየቅ አስፈላጊ መሆኑን ጠቁመዋል።
[7] በአፍሪካ ህብረት የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ መሠረት ፍትህ እና ተጠያቂነት የሚባሉት የሽግግር ፍትህ አካላት ተጠያቂነትን ለማስፈን እንዲሁም ለተጠቂዎች የፍርድ መፍትሔን ለመስጠት እና ለደረሰባቸው ጉዳት ዕውቅና ለመስጠት ሲባል የተፈጸሙ ወንጀሎችን ለመመርመርና ክስ ለመመሥረት እንዲቻል ሥራ ላይ መዋል ስላለባቸው (መደበኛና ባህላዊ) የሕግ እርምጃዎች የሚያወሱ መሆኑን ይገልጸል።
[8] በአፍሪካ ህብረት የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ በሽግግር ፍትሕ ዐውድ ውስጥ የሚደረጉ ፖለቲካዊ እና ተቋማዊ ማሻሻያዎች፣ ወሳኝ የመንግሥት ተቋማትን ለማሻሻል፣ አስፈላጊ ሆኖ ሲገኝ ደግሞ ዲሞክራሲያዊ፣ ማኅበራዊ እና እኮኖሚያዊ ለውጦችን የሚያረጋግጡ እንዲሁም የወደፊት ጥሰቶችን የሚከላከሉ ተቋማትን ለመገንባት ያለሙ እንደሆነ ይገልጻል። እነዚህ ሂደቶች ሕጋዊ እና ሕገ-መንግሥታዊ ማሻሻያዎችን ጨምሮ አዳዲስ ሕግጋትን ማጽደቅን፣ ትጥቅ የማስፈታትን፣ እንቅስቃሴዎችን የማስቆም እና መልሶ የመቀላቀል ሂደቶችን፣ የፍትሕ እና ደኅንነት ተቋማትን ማሻሻልን፣ በመንግሥት ባለሥልጣኖች ላይ የማጣራት(vetting) ተግባራትን መከወንን እና መሰል እርምጃዎችን ሊያካትት የሚችል ነው።
[9] የሽግግር የፍትሕ ሥርዓትን በመንደፍ እና በመተግበር ሂደት የተጎጂዎችን ማእከላዊነት እና በሂደቱ ውስጥ የሚይዙትን ልዩ ስፍራ በመገንዘብ ክብራቸው ሊጠበቅ፣ አመለካከቶቻቸው ሊከበሩ ፣ ቅድሚያ የሚሰጧቸው ጉዳዮች እና ሥጋቶቻቸው ከግምት ውስጥ ማስገባት ያስፈልጋል።
[10] የሽግግር ፍትሕ ምዕራፎችን ማቀድ፣ መተግበር፣ መከታተል፣ መገምገም እና ሪፖርት ማድረግ የሀገር ውስጥ እና አካባቢያዊ ተዋናዮች ተቀዳሚ ድርሻ እንደሆነ የአፍሪካ ህብረት ሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ ይደነግጋል። ግልጽነትን እና ተጠያቂነትን ከማበረታታት፣ በሂደቱ ውስጥ የሚሳተፉ አካባቢያዊ፣ ሀገራዊ እና ዓለም አቀፍዊ ባለድርሻ አካላት የጋራ አላማ እንዲኖራቸው ከማድረግ እና እምነትን ከመጨመር አንጻር በሁሉም ተዋናዮች እና ሂደቶች መካከል የሚኖር ቅንጅት እና መናበብ አስፈላጊ ነው።
[11] ስለሽግግር ፍትሕ እና ሰብአዊ መብቶች የሚከተለውን ሊንክ በመጫን ተጨማሪ ያንብቡ- https://www.ohchr.org/en/transitional-justice/about-transitional-justice-and-human-rights
Download the English version of the Advisory Note here: EHRC/OHCHR’s Joint Advisory Note and Key Findings Stemming from Community Consultations on Transitional Justice to inform the development of a Transitional Justice Policy Framework for Ethiopia
የኢትዮጵያ የሽግግር ፍትሕ ፖሊሲ ማዕቀፍን ለማዳበር በሽግግር ፍትሕ ዙሪያ ከተደረጉ የማኅበረሰብ ምክክሮች ፈልቀው በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት (ተ.መ.ድ.) ከፍተኛ የሰብአዊ መብቶች ኮሚሽነር ጽሕፈት ቤት (OHCHR) እና በኢትዮጵያ ሰብአዊ መብቶች ኮሚሽን (ኢሰመኮ) የተሰጡ የጋራ ምክረ ሐሳቦችን እና ቁልፍ ግኝቶችን ያካተተ መሪ ሰነድ (እዚህ ያውርዱ)
Location Ethiopia
Related posts
June 20, 2023 August 28, 2023 Event Update
ሰብአዊ መብቶችን ያገናዘበ የሽግግር ፍትሕ ለማስፈን የኪነ-ጥበብ ባለሙያዎች ሚና
April 18, 2023 April 18, 2023 Event Update
ለሰብአዊ መብቶች ጥሰት ተጎጂዎች የሚሰጥ ድጋፍ፣ ካሳ እና የሚተገበሩ የመፍትሔ አማራጮች የሁሉም ባለድርሻ አካላትን ተሳትፎ ይጠይቃሉ
January 18, 2023 August 28, 2023 Human Rights Concept
የሽግግር ፍትሕ
October 18, 2023 October 23, 2023 Event Update
በምግብ ሥርዓት፣ ምግብ የማግኘት መብት እና ሰብአዊ መብትን መሠረት ያደረገ አቀራረብ ዙሪያ የተካሄዱ ስልጠናዎች
Signup for the Latest Update from EHRC
Submit your email to singup
Email Address
Submit
Facebook Like us on FacebookXFollow us on XYouTube Follow us on YouTubeLinkedin Follow us on Linkedin
Useful Links
NANHRI
GANHRI
OHCHR
ACHPR
Get Involved
Jobs
Events
Contact Us
Telegram Bot
Subscribe to our newsletter
Connect with Us
Facebook
Twitter
LinkedIn
YouTube
Flickr
We are an independent national human rights
institution tasked with the promotion and protection of
human rights in Ethiopia
Submit your email to get the latest update from EHRC
Email Address
Submit
Address: Sunshine Tower No. 5, Meskel Square, on Bole Road next to Hyatt Regency Hotel, Addis Ababa, Ethiopia
Tel: +251115504031 | Fax: +251 11 550 4125 | PO Box 1165 Addis Ababa | Email: info@ehrc.org
The contents of this website, excepting third party content for which the Commission bears no responsibility, may be freely used and copied for educational and other non-commercial purposes, provided that any such reproduction is accompanied by an acknowledgement of the Ethiopian Human Rights Commission (EHRC). Source of images used in the content of this website: EHRC Media and Communications Department Archive and Creative Common License.
Powered by 360Ground
We are using cookies to give you the best experience on our website.
You can find out more about which cookies we are using or switch them off in
settings
.
Accept
Scroll to top
About
Expand child menuExpand
Who We Are
Our Team
Careers
Contact Us
Regions
Expand child menuExpand
Addis Ababa
Afar
Amhara
Benishangul Gumuz
Central Ethiopia
Gambella
Oromia
Sidama
Somali
South Ethiopia
South West Ethiopia Peoples’
Tigray
Areas of Work
Expand child menuExpand
Economic, Social & Cultural Rights
Civil & Political Rights
IDPs, Refugees & Migrants’ Rights
Rights of Persons with Disabilities & the Rights of Older Persons
Human Rights Monitoring & Investigation
Women’s & Children’s Rights
Human Rights Education
Human Rights Film Festival
Human Rights Moot Court Competition
Press Releases
Reports
Media
Expand child menuExpand
EHRC on the News
EHRC Newsletters
EHRC Videos
EHRC Visuals
Events
Latest
Expand child menuExpand
Expert Views
Explainers
Event Updates
Annual Ethiopia Human Rights Situation Reports
Resources
Facebook XYouTube Linkedin Flicker
Toggle Menu Close
Search for:
Search
Close GDPR Cookie Settings
Privacy Overview
Strictly Necessary Cookies
Powered by GDPR Cookie Compliance
Privacy Overview
This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.
Strictly Necessary Cookies
Strictly Necessary Cookie should be enabled at all times so that we can save your preferences for cookie settings.
Enable or Disable Cookies
If you disable this cookie, we will not be able to save your preferences. This means that every time you visit this website you will need to enable or disable cookies again.


ቪኦኤ በየዕለቱ ከምሽቱ 3 ሰዓት በኢትዮጵያ አቆጣጠር ጀምሮ በአማርኛ፣ በአጭር ሞገድ 22፣ 25 እና 31 ሜትር ባንድ የ60 ደቂቃ ሥርጭቱ ዜና፣ አበይት ዜናዎች ትንታኔና ሌሎችም ወቅታዊ መረጃዎችን የያዙ ፕሮግራሞች ያስተላልፋል። ረቡዕ፡- ዴሞክራሲ በተግባር፣ ሴቶችና ቤተሰብ፣ አሜሪካና ሕዝቧ፣ ኢትዮጵያዊያን ባሜሪካ


© የቅጂ መብት - 2010-2022: ሁሉም መብቶች የተጠበቁ ናቸው.ትኩስ ምርቶች, የጣቢያ ካርታየጡት ጫፍን ይዝጉ, ዩኒየን ቧንቧ ፊቲንግ, Butt Welded Pipe Fittings, የቦል ቫልቭ መቆለፊያ, የቧንቧ ቫልቭ, የውሃ ደረጃ መቆጣጠሪያ ቫልቭ,


ድምጺ ኣሜሪካ ፈነወ ቛንቛ ትግርኛ ካብ ሶኑይ ክሳብ ሰንበት ይፍነው። ፈነወ ቛንቛ ትግርኛ ካብ ሶኑይ ክሳብ ዓርቢ ብዕለታዊ ዜና ይጅምር፥ እዋናዊ ጉዳያትን ሰሙናዊ መደባት'ውን የጠቓልል ።ቀዳምን ሰንበትን ኣብቲ ሰሙን ዝተፈነው መደባት ብምድጋም ፈነወ ቛንቛ ትግርኛ ይኻየድ።


ቪኦኤ በየዕለቱ ከምሽቱ 3 ሰዓት በኢትዮጵያ ኣቆጣጠር ጀምሮ በአማርኛ፣ በአጭር ሞገድ 22፣ 25 እና 31 ሜትር ባንድ የ60 ደቂቃ ሥርጭቱ ዜና፣ አበይት ዜናዎች ትንታኔና ሌሎችም ወቅታዊ መረጃዎችን የያዙ ፕሮግራሞች ያስተላልፋል። ረቡዕ፡- ዴሞክራሲ በተግባር፣ ሴቶችና ቤተሰብ፣ አሜሪካና ሕዝቧ፣ ኢትዮጵያዊያን ባሜሪካ