የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የስራ ዘመን ከማለቁ በፊት ምርጫን ማከናወን እንደማይችል፤ ብሄራዊ የምርጫ ቦርድ ካሳወቀ ጊዜ ጀምሮ፤ የጉዳዩ ሕገ መንግሥታዊ ገፅታዎች በተለያዩ መድረኮች ውይይት እየተደረገባቸው ነው። አራት አማራጭ መፍትሄዎች የቀረቡለት የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት፤ በጉዳዩ ላይ የሕገ መንግሥት ትርጉም፤ ከፌዴሬሽን ምክር ቤት ጠይቋል። የሕገ መንግሥት ጉዳዮች አጣሪ ጉባኤ፤ ጥያቄውን ተቀብሎ፤ የሕገ መንግሥት ምሁሮች አስተያየታቸውን በፅሁፍ እንዲያቀርቡ ጋብዟል። በቃልም እንዲያስረዱና ጥያቄዎችን እንዲያቀርቡ ጋብዟል።
የቀረበውን ግብዣ መሰረት በማድረግ አሰተያየት ለማቅረብ ውስኜ ነበር። በተለያዩ ምክንያቶች ሳላደርገው ቀርቻለሁ። አንደኛ፤ ግብዣው ለሕገ መንግሥት ምሁራኖች የቀረበ ጥሪ ነበር። ሁለተኛ፤ ጉባኤው የቀረበለትን አሰተያየት የመመልከት ግዴታ እንደሌለበት አስታውቋል። ሶስተኛ፤ በጊዜ እጥረት፤ በዛው ሳምንት የመጀመሪያ ልጄ ስለተወለደና በዚሁ ትኩረቴ ተይዞ የቆየ ስለነበረ። እንዲያም ሆኖ ግን በተለያዩ አጋጣሚዎች አንዳንድ አስተያየቶችን በማህበራዊ ሜዲያ ሳቀርብ ነበር። እነዚህን አስተያየቶቼን እንደሚከትለው አደራጅቼ አቅርቤያለሁ።
የቀረበው ጥያቄ
የሙያ አስተያየት እንዲቀብለት ባደረገው ይፋዊ ግብዣ፤ የሕገ መንግሥት ጉዳዮች አጣሪ ጉባኤ ግልፅ እንዳደረገው በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የቀረበለት የትርጉም ጥያቄ የሚከተለው ነው።
የቅድመምርጫ ዝግጅቶች እና ምርጫ በሚደረግበት ወቅት የአሰቸኳይ ጊዜ አዋጅ ለማወጅ የሚያስገድድ ሁኔታ ቢከሰት በዚህም የተነሳ ምርጫ ማድረግ የማይቻል ቢሆን የምርጫ ዘመናቸው ያበቃው ምክር ቤቶች እና የአስፈፃሚው አካል የስራ ዘመን ምን ይሆናል? ምርጫውስ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ እንዲታወጅ ምክንያት የሆነው ክስተት ከተወገደ በሁዋላ በምን ያህል ጊዜ ውስጥ ሊከወን ይገባል? ለሚሉት ጥያቄዎች ሕገ መንግሥቱ ምላሽ አለመስጠቱ የገጠመንን ችግር በመፍታት ረገድ ክፍተት አለበት የሚያስብል ነው። በመሆኑም ከፍ ብሎ የተጠቀሱትን የሕገ መንግሥቱ ድንጋጌዎች (አንቀፅ 54/1, 58/3 93) ከሕገ መንግሥቱ አላማና ግቦች እንዲሁም መሰረታዊ መርሆች ጋር በማስተሳሰር በማገናዘብ ትርጉም እንዲስጣቸው ነው።
ይህን ጥያቄ በተመለከተ አስተያየት ከመስጠቴ በፊት የጥያቄውን ባህሪ መመርመር ተገቢ ነው።
አንደኛ፤ ጥያቄው የቀረበው "አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ለማወጅ የሚያስገድድ ሁኔታ ቢከሰት" በሚል ነው። እንዲህ አይነት አገላለፅ ጥያቄውን hypothetical ያደርገዋል። የፈተና ጥያቄ ይመስላል። የቢሆን ጥያቄ ያስመስለዋል።
በእርግጥ መንግሥት የአስቸኳይ አዋጅ አውጇል። ስለዚህ “ቢታወጅ” የሚል አባባል ለምን አስፈለገ?
"አንድ ምክር ቤት የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ማወጅ የሚችለው የስራ ዘመኑ እስኪያልቅ ብቻ ነው?" የሚል ጥያቄ ያስነሳል። ይህን ጥያቄ በግልፅ ማስቀመጥ ነው።
ሁለተኛ፤ "በዚህም የተነሳ ምርጫ ማድረግ የማይቻል ቢሆን"? ምን ማለት ነው?
የአስቸኳይ አዋጅ መታወጅ እኮ በቀጥታ ምርጫ ማድረግን አይከለክልም። የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ፤ ከውስን የሕገ መንግሥት ድንጋጌዎች በስተቀር፤ ብዙዎቹን ማገድ ይችላል። ይህ ማለት ግን ሁሉም አስቸኳይ ጊዜ አዋጆች በተመመሳሳይ መልኩ ሁሉንም ድንጋጌዎች ያግዳሉ ማለት አይደለም። ለአዋጁ መታወጅ ምክንያት ከሆነው ጉዳይ አንፃር አስፈላጊ የሆኑት ብቻ ናቸው የሚታገዱት።
ጥያቄው፤ አሁን የታወጀው አዋጅ ምን አይነት ሕገ መንግሥታዊ ድንጋጌዎችን ነው ያገደው? ምርጫ ማካሄድ ወይም ለነፃና ፍትሃዊ ምርጫ አስፈላጊ የሆኑ ድንጋጌዎች ታግደዋል?
በእርግጥ ለምርጫ አስፈላጊ የሆኑ ሕገ መንግሥታዊ ድንጋጌዎችን አስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ሊያግድ ይችላል። ነገር ግን የእነዚህ ድንጋጌዎች መታገድ ለአዋጁ ምክንያት ከሆነው ጉዳይ አንፃር አስፈላጊ ናቸው ወይ የሚለው ሕገ መንግሥታዊ ጥያቄ ነው?
ሶስተኛ፤ "የምርጫ ዘመናቸው ያበቃው ምክር ቤቶች እና የአስፈፃሚው አካል የስራ ዘመን ምን ይሆናል?" ምን አይነት ጥያቄ ነው? ዋናው ጥያቄ፤ አንድ ምክር ቤት የሚያውጀው አዋጅ የምክር ቤቱን የስራ ዘመን የማራዘም ውጤት ሊኖረው ይችላል ወይ? በምን አይነት ሁኔታዎች?
የምክር ቤቱ ስልጣን ከተራዘመ፤ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ሲያበቃ፤ የስራ ዘመኑ ምን ያሆናል? ምርጫ በምን ያህል ጊዜ ምን ይሆናል?
አጣሪ ጉባኤው የሕገ መንግሥት ምሁሮችና ባለሙያዎች ሃሳብ እንዲሰጡ ጥሪ ማቅረቡ የሚመሰገን ነው።
ጥያቄውን ያቀረብው አካል፤ መንግሥት፤ ጥያቄ ማቅረብ ብቻ አይደለም ስራው። በጉዳዩ ላይ ያለውን ሙግትም ማቅረብ አለበት። ያቀረበው ሙግትም ለህዝብ ግልፅ መሆን አለበት።
አስተያየት ማቅረብ የሚችሉት የሕገ መንግሥት ምሁሮች ብቻ መሆን የለባቸውም። ማንኛውም ዜጋ፤ በተለይ ደሞ ሲቪል ማህበራትና የፓለቲካ ፓርቲዎችም እድል ሊሰጣቸው ይገባል። አንድ ዜጋ በራሱ የሕገ መንግሥታዊ አቤቱታ ማቅረብ ከቻለ፤ አሁን በምን ምክንያት ነው ምሁሮች ብቻ የሚባለው?
አጣሪ ጉባኤው አስተያየት እንዲቀርብ ግብዣ ካደረገ በሁዋላ፤ የቀረቡት አስተያየቶች ግን የመመልከት ግዴታ የለብኝም ማለትስ መሰረቱ ምንድር ነው? እንኳን ሕገ መንግሥታዊ ጉዳይ ይቅርና፤ በተለይ በዚህ አጨቃጫቂ ጉዳይ፤ የአስተዳደር ተቋማት እንኳን የቀረበላችውን ሃሳብ ካልተቀበሉት ምክንያታቸውን ማሳወቅ አለባቸው።
የቀረበው አስተያየት ባጭሩ
ከዚህ በላይ ባለው ክፍል በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የቀረበውን አስተያየት በማብራራት እንዳሳየሁት፤ አሁን የታወጀው አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ሕገ መንግሥታዊነት እንዲመረመር የተጠየቀ ጥያቄ የለም።
የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ሲታወጅ ለሚኒስትሮች ምክር ቤት ተጨማሪ ስልጣኖችን እና በሕገ መንግሥቱ የተቀመጡ ብዙ ዲሞክራሲያዊና ፓለቲካዊ መብቶችን በሚኒስትሮች ምክር ቤት ደንብ መሰረት ማስፋትና መገደብ ይቻላል። ለአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ መታወጅ ምክንያት የሆነውን ነገር ለማስወገድና የህዝብን ደህንነትና የሀገርን ህልውና ለማስጠበቅ አስፈላጊ እስከሆኑ ድረስ። እንደነገሩ ሁኔታ፤ ለዲሞክራሲያዊ ምርጫ ዝግጅትና ክንውን አስፈላጊ የሆኑ ነገሮች ለአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ መታወጅ ምክንያት የሆኑ ነገሮችን ለማስወገድ፥ የሀገርን ህልውና ለመጠበቅና፥ የህዝብን ደህንነት ለመጠበቅ አስፈላጊ እስከሆኑ ድረስ ሊታገዱ ይችላሉ። ነገር ግን መንግሥት የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁን ተከትሎ ምርጫን ማዘጋጀትና መከወን ማገዱን አላሳወቀም። ያልታገደ ነገርን ደሞ ሕገ መንግሥታዊነት መመርመር አይቻልም።
ሕገ መንግሥቱን የሚተረጉመው የፌዴሬሽን ምክር ቤትና ሕገ መንግሥታዊ ጉዳዮችን ለማጣራት በሕገ መንግሥቱ የተቋቋመው አጣሪ ጉባኤን የሚመሩት አዋጆች ብዙ ድንጋጌዎች ሕገ መንግሥታዊ አይደሉም። ከእነዚህ ውስጥ የአጣሪ ጉባኤው ስድስት የህግ ባለሙያዎች የዳኝነት ነፃነት ተጠቃሚ አለመሆናቸውና ለስድስት አመት ብቻ የተሾሙና ከዚያም በፊት ሊነሱ መቻላቸው አንደኛው ነው።
የሕገ መንግሥት ጉዳዮች አጣሪ ጉባኤ መስራት ያለበት እንደ የዳኝነት አካል ሆኖ እያለ በአዋጁ መሰረት ግን እንደ ምክር ቤት እንዲሰራ ሆኗል። ይህም ሕገ መንግሥታዊ አይደለም።
በሕገ መንግሥቱ መሰረት የሕገ መንግሥት ጉዳዮች አጣሪ ጉባኤ የሚያጣራቸው ጉዳዮች ሁለት ናቸው። አንደኛው፤ የህጎች፥ ልማዳዊ አሰራሮችና፥ የመንግሥት ውሳኔዎች ሕገ መንግሥታዊነት ነው። ሁለተኛው፤ በፍርድ ቤት በመታየት ባሉ ጉዳዮች የሕገ መንግሥት ትርጉም ሲያስፈልግ ነው። ነገር ግን በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የወጡት የፌዴሬሽን ምክር ቤት አዋጅና የአጣሪ ጉባኤው አዋጅ እነዚህን የአጣሪ ጉባኤውን ስልጣኖች የሚያሰፉና የሚያዛቡ በመሆናቸው ሕገ መንግሥታዊ አይደሉም።
በተለይ “በቢሆን ጉዳዮች” ላይ በምክር ቤቶችና በአፈፃሚ አካላት የሚቀርቡ የሕገ መንግሥት ጉዳዮች የዳኝነት ጥያቄዎች ሳይሆን የምክር ጉዳዮች ናቸው። እነዚህ ደሞ ከአጣሪ ጉባኤው ነፃነት ጋር የሚፃረሩ ናቸው።
አሁን እየታየ ያለው የቢሆን ጉዳይም፤ ይህን ኢሕገ መንግሥታዊ የሆነ አዋጅ መሰረት ያደረገ በመሆኑ በአጣሪ ጉባኤው ሊታይ አይገባም።
የፌዴሬሽን ምክር ቤትና የአጣሪ ጉባኤው አዋጆች በህዝብ ተወካይ ምክር ቤቶች የሚወጡበት ምንም አይነት ሕገ መንግሥታዊ መሰረት ስለሌለ ኢሕገ መንግሥታዊ መሆናቸው ሊታወጅ ይገባል።
አጣሪ ጉባኤው የሚከተለው ስነስርአት የዳኝነት ስነስርአት ሆኖ፤ በጉባኤው ተረቆ በፌዴሬሽን ምክር ቤት መፅደቅ ሲኖርበት ይህ ስላልተከናወነ ጉድዩን እየመረመረ መቀጠል አይችልም።
ከዚህ በላይ ያነሳኋቸው ሃሳቦች ውድቅ ቢደረጉ እንኳን፤ አጣሪ ጉባኤው ለቀረበት ጥያቄ መስጠት የሚችለው ጠቅላላ ትርጉም ብቻ ነው። ይህ ጠቅላላ ትርጉም አስቸኳይ ግዜ አዋጁን እና ይህን ተከትሎ የሚወጡ የሚኒስትሮች ምክር ቤት ደንቦችን ሕገ መንግሥታዊነት የሚመለከት አይደለም። አጣሪ ጉባኤው የሚሰጠው ጠቅላላ ትርጉም ወደፊት በተደጋጋሚ የሚነሱ የኢሕገ መንግሥታዊ ሙግቶችን የሚዘጋ መሆን የለበትም።
ይህ በዚህ እንዳለ፤ አጣሪ ጉባኤው ጠቅላላ አስተያየት ወይም ትርጉም መስጠት አለብኝ ብሎ ከተነሳም እንኳን፤ ሊሰጠው የሚገባን ትርጉም ከዚህ በታች በዝርዝር ቀርቧል።
ህግ እና ፍርድ
ምርጫው በወቅቱ እንደማይካሄድ ከተገለፀ በኋላ የተነሱትን ሕገ መንግሥታዊ ጉዳዮች የበለጠ ለመረዳት ይረዳን ዘንድ በዚህ ክፍል ስለ ህግና ፍርድ አንዳንድ ጉዳዮችን እንደ መግቢያነት አነሳለሁ። የፌዴሬሽን ምክር ቤት ዳኝነት የሚመስሉ ስልጣኖች ስላለው እና የሕገ መንግሥት ጉዳዮች አጣሪ ጉባኤን የሚመለከቱ የሕገ መንግሥት ድንጋጌዎች የዳኝነት አካላትን በሚመለከተው የሕገ መንግሥት ክፍሉ ውስጥ የምናገኛቸው በመሆኑ።
“በፌዴራልም ሆነ በክልል የዳኝነት ስልጣን የፍርድ ቤቶች ብቻ” እንደሆነ በአንቀፅ 79(1) ተደንግጓል። ምን ማለት ነው? የዳኝነት ስልጣን ከፍርድ ቤቶች ውጭ ለሌላ አካል ሊሰጥ አይችልም ማለት ነው? እነዚህን ጥያቄዎች ለመመለስ፤ ሌላ ጥያቄ ማንሳት አለብን። የዳኝነት ስልጣንስ ማለት ምንድር ነው?
ዳኝነት ማለት በሁለትና ከዚያ በላይ ባሉ ወገኖች መካከል በተከሰተ የጥቅም አለመግባባት ላይ ውሳኔ መስጠት ማለት ነው?
ለምሳሌ፤ በሁለት ልጆቹ መካከል ያለን የጥቅም አለመግባባት ውሳኔ በመስጠት ወላጅ ይፈታል። ተደራራቢ አልጋ ብቻ ባለበት የልጆች ምኝታ ቤት የትኛው ልጅ ቆጥ ላይ ይተኛ በሚል ይሆናል አለመግባባቱ የተፈጠረው። ወላጅም በተለያየ መንገድ ውሳኔ በመስጠት አለመግባባቱን ሊያስቆመው ይችላል። ከልጆቹ ታላቅ የሆነው የመረጠው አልጋ ላይ እንዲተኛ በመወሰን። ወይም በባለፈው ሴሚስቴር የተሻለ የፈተና ውጤት ያለው በመረጠው እንዲተኛ በመወሰን። ወይም የቀደመ በመረጠው እንዲተኛ።
ከዚህ በላይ የተመለከትነው የወላጅ ስልጣን ግን የዳኝነት ስልጣን ሊባል አይችልም። የዳኝነት ስልጣን አለመግባባቶችን የሚወሰነው በተሟጋች ወገኖች መካከል ያለን የህግ እና የፍሬ ነገር ሙግትን እና ማስረጃን በመስማትና በመመርመር ነው። ማለትም ህግን በመተርጎም ነው። አንድን ስልጣን የዳኝነት የሚያደርገው የፍሬነገር ሙግቶች ላይ በሚሰጠው ውሳኔ አይደለም። በዋናነት የህግ ሙግቶች ላይ የሚሰጠው ውሳኔ ነው።
ስለዚህ የዳኝነት ስልጣን የፍርድ ቤቶች ብቻ ነው ሲባል፤ በሰዎች መካከል ያለን አለመግባባት ለመፍታት ህግን በመተርጎምና ህግን መሰረት አድርጎ መወሰን የሚችለው ፍርድ ቤት ብቻ ነው ማለት ነው።
የፍሬነገር አለመግባባቶችን በውሳኔ የመፍታት ስልጣንን ከፍርድ ቤት ውጭ ለሆነ አካል መስጠት ከላይ የተጠቀሰውን የሕገ መንግሥት ድንግጌ ጋር አይጋጭም ማለት ነው? ህግን መሰረት አድርጎና ተርጉሞ ውሳኔ መስጠት ከፍርድ ቤት ውጭ ለሆነ አካል አይሰጥም ማለት ነው? አንድን አካል ፍርድ ቤት የሚያስብለው ምንድር ነው? ስሙ ነው?
አንድ አካል ፍርድ ቤት የሚባለው፤ ዳኞቹ በሕገ መንግሥቱ አግባብ የሚሾሙ ከሆነና የዳኝነት ነፃነት ጥበቃዎች ተጠቃሚ ከሆኑ ነው። ዳኛ ሆኖ ለመሾም ደሞ የህግ ትምህርት፥ ባህሪ፥ ልምድና፥ ብቃት ወሳኝ ነው። ስለዚህ አንድን አካል ፍርድ ቤት የሚያሰኘው የዳኞቹ አሿሿምና ያላቸው ነፃነት ነው። ከዚህ እንደምናየው ህግ ትምህርት፥ ባህሪ፥ ልምድ፥ ብቃት፥ እና ነፃነት፤ ህግን ለመተርጎምና የህግ የበላይነትን ለማጠናከር ወሳኝ ናቸው። ለዚህም ነው የዳኝነት ስልጣን የፍርድ ቤቶች ነው የተባለው።
የፍሬነገር ክርክሮችን ለመወሰን ግን ዳኞች የተለየ ብቃት የላቸውም። እንደውም ከሌሎች ሙያዎች በዚህ ብቃታቸው ሊያንሱ ይችላሉ። ነገር ግን የፍሬነገር አለመግባባትም ቢሆን ህግን በተከተለ መልኩ ሊፈታ ይገባል። ምን አይነት ማስረጃ ህጋዊ ተቀባይነት አለውና የመሳሰሉት ጥያቄዎች በህግ የሚመለሱ ናቸው። ስለዚህ የማስረጃና የስነስርአት ህጎችን በመተርጎም ረገድ አሁንም የህግ ብቃትና ገለልተኝነት ስለሚጠይቅ የዳኝነት ስልጣን ነው ሊባል ይችላል። ከዚህ ውጭ ያሉ የፍሬነገር ሙግቶችን ለመፍታት ግን የህግ ሙያና ገለልተኝነት ሳይሆን ሌላ ሙያ የተሻለ ሆኖ ሊገኝ ይችላል።
በመሆኑም አንዳንድ የፍሬነገር ጉዳዮችን የመወሰን ስልጣን ከፍርድ ቤት ውጭ ለሆኑ አካላት ሊሰጥ ይችላል። ነገር ግን እነዚህ አካላት የሰጡት የፍሬነገር ውሳኔ የስነስርአት፥ የማስረጃና፥ የፍትሃዊነት ድንጋጌዎችን (እኩልነትን፥ የመደመጥ፥ የመከራከር መብቶችን) ስለማክበራቸው ውሳኔ መስጠት የዳኝነት እና የፍርድ ቤት ስልጣን ነው። እንዲሁም አንድ ጉዳይ “የፍሬነገር ነው ወይስ የህግ?” የሚለውን መወሰን የዳኝነት ስልጣን ነው።
አንድን ስልጣን የዳኝነት ስልጣን የሚያደርገው ህግ መተርጎም ከሆነና የዳኝነት ስልጣን የፍርድ ቤቶች ብቻ ነው ማለት ሌላ አካል ይህን ስልጣን ሊጠቀም አይችልም ማለት ነው? የዳኝነት ስልጣን ለምን የፍርድ ቤት ስልጣን መሆን እንዳለበት ከዚህ በላይ ለማሳየት ሞክሬያለሁ። የዳኝነት ስልጣን ለሌላ አካል አይሰጥም ማለት ነው?
በብዙ የፓሊሲ እና ሕገ መንግሥታዊ ምክንያቶች የተነሳ አጭሩ መልስ አይደለም ነው። አንደኛ፤ ሕገ መንግሥቱ ፍትህ የማግኘት መብትን “በፍርድ ሊወሰን የሚገባውን ጉዳይ ለፍርድ ቤት ወይም በህግ የዳኝነት ስልጣን ለተሰጠው አካል በማቅረብ ፍርድ ማግኘት” በሚል ይገልፀዋል። ስለዚህ ሕገ መንግሥቱ ራሱ የተቀበለው ሃቅ ነው።ማለትም በህግ የተቋቋሙ የዳኝነት ስልጣን ያላቸው አካላት ይኖራሉ ማለት ነው።
ሁለተኛ፤ ስለ ልዩ ፍርድ ቤቶች የሚመለከተው ክልከላ ከመደበኛ ፍርድ ቤቶች ውጭ የሆኑ እና አስቀድሞ በህግ የተደነገገ ስርአት የማይከተሉ በሚል ይገልፃቸዋል. በስም ፍርድ ቤት ቢባሉም፥ ከመደበኛ ፍርድ ቤት ውጭ ቢሆኑም (መዋቅራቸውና የዳኞች አሿሿም)፤ የሚከለከሉት አስቀድሞ የተደነገገ ስርአት ካልተከተሉ ብቻ ነው።
ከዚህ ሁለት የሕገ መንግሥት ድንጋጌዎች ማየት እንደሚቻለው ሕገ መንግሥቱ ራሱ የዳኝነት ስልጣን ለሌሎች በህግ ሊሰጥ እንደሚችል ነው። ከእነዚህ ሕገ መንግሥታዊ መሰረት በተጨማሪ የፓሊሲ ምክንያቶች አሉ። ዘመናዊ መንግሥት በወንጀል እና በፍትህ ስርአት ብቻ አይመራም። አስተዳደራዊ ስራን ይጠይቃል።
ህግ አስፈፃሚውና ዜጎች ህግን ማክበር ይጠበቅባቸዋል። ህግን ለማክበር ደሞ መረዳት ይጠይቃል። ህግ ደግሞ ቋንቋ ነው። ሁልጊዜ ሁሉም ሰው በተመሳሳይ መልኩ ሊረዳው አይችልም። ህግን መረዳት የሚቻለው በመተርጎም ነው። ታዲያ መተርጎም የዳኝነት ስራ ከሆነ ዜጎችና መንግሥት የህጉን ትርጉም ለመረዳት ፍርድ ቤት እየሄዱ ያስተረጉማሉ ማለት ነው?
ይህ የማይቻል ብቻ ሳይሆን የማይገባም ነው። የማይገባ ነው ያልሁበት ምክንያት ከዳኝነት ነፃነት ታሪክ አኳያ ነው። የዳኝነት ነፃነት ተቀባይ እየሆነ ሲመጣ፤ የእንግሊዝ ነገስታት አንድ መላ ዘየዱ። ይህም የጠሉትን ሰው ከመክሰሳቸው በፊት፥ ዳኞችን ምክር ይጠይቃሉ። እስቲ ተርጉሙሉን ይሏቸዋል። “በህጉ መሰረት ያስቀጣል ወይ?” ይሏቸዋል። እንደ መልሱ ሁኔታ፤ ንጉሶቹ የወደዱትን ያደርጋሉ።
ያስከስሳል ከተባሉ፤ ሊያጠቁት የፈለጉትን ይከሱታል። ዳኛው አስቀድሞ ያስከስሳል ብሎ አቋም ስለያዘ ሃሳቡን መቀየር ይከብደዋል። ከራስ ጋር መጣረስ (cognitive dissonance) ይሉታል። አያስከስስውም የሚባል ከሆነ፤ ዳኛውን በተለያየ መልኩ ለማባረር ወይም ለመግፋት ወይም ሌላ ዳኛ ዘንድ ለመክሰስ ይሞከራል። ይህን የተገነዘቡ ዳኞች ምክር አንሰጥም ማለት ጀመሩ. ህጉን የምንተረጉመው ክስ ሲቀርብ ብቻ ነው ማለት ጀመሩ።
ከዚህ በላይ ማየት እንደሚቻለው የዳኝነት ስልጣንን ሌላ ማንም አካል ንክች አያድርጋት ማለት ሕገ መንግሥታዊም አይደለም። ከዳኝነት ነፃነት አኳያም ተገቢም አይደለም። ታዲያ "የፍርድ ቤቶች ብቻ" የሚለው አባባል ምን ማለት ነው? እንደ እኔ እምነት ይህ አባባል የሚከተሉት ትርጉሞች አሉት
አንደኛ፤ የመጨረሻው የዳኝነት ስልጣን የፍርድ ቤቶች ነው። ከፍርድ ቤቶች ውጭ ያሉ አካላት የሚሰጧቸውን ውሳኔዎች ህጋዊነት አስመልክቶ የመጨረሻውን ውሳኔ መስጠት የሚችለው ፍርድቤቶች ብቻ ናቸው። በህግ ጉዳዮች ዙሪያ ይግባኝ ማለት መብት ነው። አንዳንድ ሰዎች judicial review በሕገ መንግሥቱ እውቅና አልተሰጠውም ሲሉ ይህንን የሳቱ ይመስለኛል።
አንዳንድ አዋጆች የመንግሥት ድርጅት ውሳኔዎች የመጨረሻ ናቸው የሚል ድንጋጌዎች አሏቸው። ሕገ መንግሥታዊ አይደለም። ነገር ግን ፍርድ ቤቶች ድንጋጌዎቹ በፌዴሬሽን ምክር ቤት እስኪሻሩ ድረስ ፍርድ ቤቶች በድንጋጌዎቹ መገዛት አለባቸው ማለት አይደለም። አዋጆቹን መተርጎም የፍርድ ቤት ስልጣን ነው። በመሆኑም የመጨረሻ ውሳኔ የሚሉት ድንጋጌዎች መተርጎም አለባቸው። ማንኛውም ህግ ከሕገ መንግሥቱ ጋር እንዲጣጣም ሆኖ መተርጎም አለበት። በዚህ መልኩ ድንጋጌዎቹ ሲተረጎሙ ደሞ በህግ ጉዳዮች ይግባኝን እንደማይከለክሉ ተደርገው መተርጎም አለባቸው።
ሁለተኛ፤ የፍርድ ቤቶች ናቸው ቢባልም እንኳን ሌሎች አካላት ሊዳኙ ይችላሉ። ስልጣኑ በህግ እስከተሰጣቸው። በህግ ስልጣን ሳይሰጣቸው የዳኝነት ስራን የሚሰሩ የመንግሥት ድርጅቶች አያሌ ናቸው።
ሶስተኛ፤ የዳኝነት ስልጣንን የሚጠቀሙ አካላት በህግ የተደነገገ ስርአት መከተል አለባቸው። ህግመንግሥታዊ የማይሆነው በህግ የተደነገገ ስርአት የማይከተሉ ከፍርድ ቤት ውጭ የሆነ አካላት አያሌ ናቸው። ይህን ድንጋጌ በመጠቀም መንግሥት የአስተዳደር ስነስርአት ህግ እንዲያወጣ ማስገደድ ይቻል ነበር። ከሃያአመታት በላይ የዘገየው ይህ ህግ ሰሞኑን ነው የወጣው።
አሁንም ግን ገና ብዙ ስራ ይጠይቃል. ከዚህ በላይ የተጠቆሙ ብዙ ስራዎች አሉ። የዳኝነት ስልጣን የፍርድ ቤቶች ብቻ ነው ማለት የመጨረሻው ቃል የሚተውላቸው ጀግኖቹ እነርሱ ናቸው ማለት እንጂ ማንም አይተርጉም ማለት አይደለም።
እንዲሁም ሕገ መንግሥቱን የመተርጎም ስልጣን የፌዴሬሽን ምክር ቤት ነው ማለት ፍርድ ቤቶች ንክች አያድርጉት ማለት አይደለም። ይልቅስ የመጨረሻው ቃልና እና ጀግናው እነርሱ አይደሉም ማለት ነው። በመሆኑም ፍርድ ቤቶቻችን ሕገ መንግሥት በተጠቀሰ ጊዜ ሁሉ ስራቸውን እየተው መዝገብ ለፌዴሬሽን ምክር ቤት መላክ ማቆም አለባቸው።
ሙት በሆነ ጉዳይ ዳኝነት መስጠት ወይም ጠቅላላ ትርጉም መስጠት ከህግ የበላይነትና ከዳኝነት ነፃነት አኳያ እንዴት ይታያል? ሙት የሚባል ጉዳይ ምን እንደሆነ በምሳሌ ላብራራ።
እንግሊዝ ሀገር ሁለት ህፃናት ተጣብቀው ተወለዱ። የተጣበቁት በጭንቅላታቸው ነው። በተለይ ወሳኝ የሆነ የአንጎልና የደም ስር ይጋራሉ። እንደ ዶክትሮቹ ምርመራ፤ ሁለቱን ህፃናት ማለያየት ይቻላል። ነገር ግን አንዷ ህፃን መሞቷ አይቀርም። እንደተጣበቁ ይቅር ቢባል ከተወሰነ ጊዜ በኋላ ሁለቱም ይሞታሉ። ወላጆች መወሰን አቃታቸው። ዶክተሮቹ ፈሩ፤ በወንጀል እንዳይጠይቁ። ከጠቅላይ አቃቤ ህግ ማብራሪያ ጠየቁ.
አቃቤ ህግ ደግሞ ከይግባኝ ሰሚው ፍርድ ቤት ትርጉም ጠየቀ። ፍርድ ቤቱ ውሳኔ ሳይሰጥ ህፃናቱ ሞቱ። ከዚህ በኋላ ጉዳዪ ሙት ሊባል ይችላል። መዝገቡ ይዘጋል? መዘጋት አለበት?
ጠቅላላ ትርጉም ማለት ሙግት ከመከሰቱ በፊት ሙግትን ለማስቀረትና ህጉን ለመረዳት የሚያግዝ ትርጉም ነው። በግልፅ ከተለዩና በእውን ከተከሰቱ ሁኔታዎች ጋር ሳይያያዝ የሚሰጥ ትርጉም ጠቅላላ ትርጉም ይባላል።
ጠቅላላ ትርጉም ፍርድ ቤቶች መስጠት ይችላሉ? ከሰጡ በትርጉማቸው ይገደዳሉ? ጠቅላይ አቃቤ ህግስ?
ከዚህ በላይ ያሉትን ጥያቄዎች ለመመለስ እንዲረዳን ፍርድ ቤቶች እንዴት ግጭትን እንደሚፈቱ እንመልከት። ፍርድ ቤቶች ግጭትን በሰላማዊ መንገድ ማስረጃ፥ ሙግትንና፥ ህግን መሰረት አድርገው ይፈታሉ ሲባል ምን ማለት ነው?
ሁለት ሰዎች ተጣልተው፥ ተጋጭተው ፍርድ ቤት ቀረቡ እንበል። ሙግታቸውን ሰምቶ፥ ማስረጃና፥ ህግን መርምሮ ፍርድ ቤቱ ፍርድ ሰጠ። በሰዎቹ መካከል ያለው ጠብ፥ አለመግባባት ተፈታ ማለት ነው? ከባላንጣነት ወደ ባልንጀራነት ተቀየሩ ማለት ነው?
ፍርድ ቤቶች እንዲህ የሚያደርጉ ቢሆን ኖሮ እንደ አስማተኞች ቆጥሬ ትርፍ ጊዜዬን ሁሉ ፍርድ ቤት ነበር የማሳልፈው። ፍርድ ቤቶች እንዲህ አይነት ታምራዊ አቅም የላቸውም። እንደውም ተቃራኒው ነው የሚሆነው። በሙግት ሂደቱ ሰዎቹ የበለጠ እየተራራቁ ይሄዳሉ።
ይህን እየጠቀሱ ዳኞች "እኛ እኮ ቢያንስ ግማሹ ወገን፥ የተፈረደበት፤ ይጠላናል" ይላሉ። ይህን የሚሉት "ህዝቡ ስለ ዳኞች ያማርራል" ሲባሉ ነው።
እንዴት ነው ታዲያ ፍርድ ቤቶች አለመግባባትን የሚፈቱት? እረ ለመሆኑ የፍርድ ቤት ስራ ምንድን ነው? ፍርድ ቤትስ ለምን አስፈለገ? ሳንቲም ወርውረው አንበሳ ከሆነ ተከሳሽ ዘውድ ከሆነ ከሳሽ በሚል ለምን ፈጣን ፍርድ አይሰጡም?
ማንኛውም ሰው በንግግሩ ወይም በድርጊቱ ወይም ባለማድረጉ የተነሳ በሌላ ሰው ጥቅም ላይ ይህ ነው የሚባል ጉዳት ካደረሰ፤ ላደረሰው ጉዳት ልክ ካሳ ይከፍላል።
እንዲህ የሚል ህግ በ1940 ወጣ እንበል።
ህጉ በመውጣቱ ብቻ የሚያስቀራቸው ብዙ ግጭቶችና አለመግባባቶች ይኖራል። እንዴት?
ሰዎች እንዲጠነቀቁ በማድረግና ጉዳት እንዳይደርስ በማድረግ። ይህ አንደኛው ነው።
ነገር ግን ጉዳት ሊደርስ ይችላል። አንዳንድ ሰዎች ሳይጠነቀቁ ቀርተው ወይም ተጠንቅቀው እያሉም ሊሆን ይችላል። ቢሆንም መብትና ግዴታቸውን ከህጉ ስለሚያውቁ በስምምነት ይቋጩታል። ይህ ሁለተኛው ነው።
ህጉ በመውጣቱ ብቻ በዚህ መልክ ግጭቶችን ያስወግዳል። እንደ ህጉ ጥራት (ለምሳሌ ግልፅነት ደረጃ) ደሞ የሚቀሩት አለመግባባቶች ሊቀንሱ ወይም ሊጨምሩ ይችላል። ማለትም የህግን ጥራት (ውጫዊ ቁንጅና በማሻሻል) ግጭትን መቀነስ ይቻላል።
ነገር ግን ህግ ጠርቶ አይጠራም። ለምሳሌ፤ የኔ በሬ የሌላን ሰው በሬ ገደል ቢከተው በህጉ መሰረት ካሳ መክፈል አለብኝ?
ወድቆ ሊሰበር እንደሚችል እያወቅሁ ዛፍ ላይ ሲወጣ ዝም ያልኩት ሰው ወድቆ ቢሰባበር፤ "ተው ይቅርብህ" ስላላልኩት ካሳ እከፍላለሁ?
ቅን ልቦና ምንድር ነው? የልብ ጉዳይ ነው? ወይስ የአይምሮ? በሌላ ሰው ጥቅም ማለት ምንድር ነው? ይህ ነው የሚባል ማለት ምንድር ነው?
እነዚህ ነገሮች ግልፅ ባለመሆናቸው የተነሳ፤ ሰዎች በጥንቃቄ እንኳን የማያስቀሯቸው ጉዳቶች ይኖራሉ። እንዲሁም ሰዎች ከሚገባው በላይ ጊዜያቸውንና ሃብታቸውን በጥንቃቄ ያውሉታል። በልማት ሊውል የሚችል ሃብት ራስን በመከላከል ይባክናል። በተጨማሪም ጉዳት ሲደርስ ሰዎች መስማማት ስለማይችሉ ግጭት ይኖራል። እነዚህ ግጭቶች ፍርድ ቤት ይመጣሉ.
ፍርድ ቤት ህጉን ተርጉሞ ፍርድ ይሰጣል። እንበልና "ቅን ልቦና ማለት የልብ ጉዳይ ሳይሆን የአይምሮ ነው። አንድ ሰው ቅን ልቦና የለውም የሚባለው ጉዳት እንደሚደርስ የሚያውቅ ወይም ማወቅ የሚጠበቅበት ከሆነ ነው" ብሎ ፍርድ ቤቱ ፍርዱ ውስጥ አሰፈረ እንበል። ፍርዱ በተሰጠበት ጉዳይ ያሉ ወገኖች ድህረፍርድ ከፍርድ ቤት ተቃቅፈው ይመለሳሉ ማለት አይደለም። ነገር ግን የፍርድ ቤቱ ውሳኔ ህጉን ያጠራዋል።
ፍርዶች በተሰጡ ቁጥር ህጉ የበለጠ እየጠራ፥ ሰዎች ጉዳትን በጥንቃቄ እያስቀሩ፥ ጉዳት ሲደርስም በመግባባት እየጨረሱ ስለሚሄዱ፤ በጊዜ ሂደት ይህን ህግ አስመልክቶ የሚነሱ ግጭቶች እየቀነሱ ይሄዳሉ። ለምሳሌ፤ የእንግሊዝ የውል ህግ በመቶዎች አመታት በተሰጡ ፍርዶች አማካኝነት እየጠራ በመሄዱ የተነሳ ወደ ፍርድ ቤት የሚመጡ የውል ጉዳዮች እጅግ ጥቂት ናቸው። በፈንሳይና በሌሎች ሀገራትም ጭምር።
ፍርድ ቤቶች ግጭትን ይፈታሉ ሲባል የተጣላን ያስታርቃሉ ማለት ሳይሆን አንድ ፍርድ ወደፊት ሊከሰቱ የሚችሉ ብዙ ግጭቶችን ስለሚያስቀር ነው። አንድ የአውሮፓ ፅሁፍ እንደሚለው አንድ ፍርድ ቢያንስ ሃምሳ ግጭቶችን ማስቀረት መቻል አለበት። ለዚህ ነው ፍርድ ቤቶች የሚያስፈልጉት።
የፍርድ ፋይዳ ከተሟጋች ወገኖች በላይ ነው። በኢኮኖሚክስ public good የሚባል ነገር አለ። ካምራቹ በላይ ህዝብን የሚጠቅም ነገር። ለምሳሌ የመንገድ ላይ መብራት። ወጪውን ከፍለህ በርህ ላይ መብራት ብትተክል ካንተ ጥቅም በላይ ብዙ ሌላ ሰው ይጠቀማል። የPublic goods ችግር ማንም ሰው ትርፍ ስለማያገኝበት ለማምረት አይደክምም።
ፍርድም እንደዛው ነው። ፍርድ ለመስጠት ተከሳሽና ከሳሽ ወጪ አውጥተው ለአመታት ቢሟገቱም፤ በፍርዱ ዋናው ተጠቃሚ ግን ህዝቡ ነው። ፍርድ public good ከሆነ ማበረታቻ ይፈልጋል። ለተሟጋቾች።
**
የእንግሊዝ ነገስታት ሰዎችን በወንጀል ከመክሰሳቸው በፊት የፍሬ ነገሩን ዝርዝር በመንገር ከዳኞች የህግ ምክር ይጠይቁ ነበር። መጀመሪያ አካባቢ ዳኞቹ ምክሩን ይሰጡ ነበር። በምክሩ መሰረት ክስ መመስረት የሚያዋጣ ሲሆን፤ ነገስታቱ ክስ ይመሰርታሉ። ካልሆነ ዳኞችን እስከመቀየር ድረስ ይሄዱ ነበር። እያደር ግን ዳኞች የሚቀርብላቸውን የምክር ጥያቄ አለመቀበል ጀመሩ። ለምን? የዳኝነት ነፃነትን ስለሚሸረሽር። እንዴት?
ዳኞች አስተያየት በሰጡበት ጉዳይ ፍርድ እንዲስጡ ሲቀርብላቸው፤ አስቀድመው በሰጡት አስተያየት ራሳቸውን ያስራሉ። ከዚህ በፊት cognitive dissonance በሚባለው ሃሳብ ዙሪያ እንዳስረዳሁት ሰዎች አስቀድመው በገለፁት ሃሳብ የመታሰር እድላቸው ከፍተኛ ነው። በመሆኑም ከፍርድ ሂደቱ በፊት አስተያየት እንዲሰጡ ማድረግ የዳኝነት ነፃነትን መፃረር ነው። ለዚህም ነው ዳኞች ህግ በማውጣት ሂደት እንዳይሳተፉ የሚጠበቀው።
የአሰራሩ ኢፍታሃዊነት የበለጠ አግጥጦ የሚወጣው የመጀመሪያውን አስተያየት ሲሰጡ በተሟጋች ወገኖች የቀረቡ ክርክሮችን ሰምተውና መርምረው አስተያየት አለመስጠታቸው ነው። ይህ በዚህ እንዳለ፤ ከዚህ ቀደም ባሉ የፅሁፉ ክፍሎች ያየነው ተጣብቀው የተወለዱት ህፃናት ጉዳይ የኢፍትሃዊነትም ሆነ የዳኝነት ነፃነት ተቃውሞ ሊነሳበት አይችልም። ምክንያቱም የፍርድ ቤቱ አስተያየት የተሰጠው የሁለት ወገኖችን አስተያየት ከሰሙ በሁዋላ ስለሆነ። እንዲሁም የአስተያየቱ ፋይዳ ለወደፊት ህጉን የማጥራት ብቻ ስለሆነ።
ጠቅላላ ትርጉም ከspecific ትርጉም እንዴት እንደሚለይ አይተናል። ጠቅላላ ትርጉም፤ አንድን ህግ በጠቅላላው ማብራራት ነው። ለማብራራት ሲሉ የተለያዩ ምሳሌዎችን እና hypotheticals ሊጠቀም ይችላል። ህጉን የማጥራት ፋይዳ ይኖረዋል። ፍርድ ቤቶች በምን አይነት ሁኔታዎች ጠቅላላ ትርጉም ይሰጣሉ?
ጠቅላላ ትርጉም ህጉን የማጥራት ፋይዳ ቢኖረውም አስገዳጅነት ባህሪ የለውም። ዋናው ሃይሉ የሚመነጨው ትርጉም ከዳበረበት ሂደት፥ ትርጉሙን ከሰጠው አካልና፥ በቀረበው ማብራሪያ ይወሰናል። አንዳንድ የመጨረሻ ይግባኝ ሰሚ ፍርድ ቤቶች ጠቅላላ ትርጉም ይሰጣሉ። ለምሳሌ የቻይና ጠቅላይ ፍርድ ቤት አዲስ የተደነነጉ ህጎችን አስመልክቶ ጠቅላላ ትርጉም ይሰጣል። መልእክቱ፤ ህጉን አስመልክቶ ሙግት ወደፊት ቢቀርብልኝ በዚህ መልኩ ነው የምረዳው የሚል መልእክት አለው።
ጠቅላላ ትርጉም የሚሰጡት ፍርድ ቤቶች ብቻ አይደሉም። የተለያዪ አካላት ይሰጣሉ። በተለይ ህጉን እንዲያስፈፅሙ ስልጣን የተሰጣቸው አካላት ጠቅላላ ትርጉም ይሰጣሉ። ለምሳሌ ጠቅላይ አቃቤ ህግ።
ጠቅላይ አቃቤ ህግ የሚሰጣቸው ጠቅላላ ትርጉሞች በስሩ ላሉ ባለሙያዎች መመሪያ ነው። ወጥ አስራርን ለማስፈንና ቅልጥፍናን ለማምጣት ይረዳል። በተጨማሪም ለዜጎች ህጉን የማጥራት ፋይዳ አለው። አቃቤ ህግ በሚሰጠው ትርጉም ራሱ ይገደዳል።
ሕገ መንግሥቱ
ከዚህ ቀደም ባለው ክፍል ስለ ህግና ፍርድ ጉዳዮች ማብራሪያ ቀርቧል። በሀገራችን የሚስተዋሉ ችግሮችና መወሰድ ያለባቸው አንዳንድ የለውጥ ውሳኔ ሃሳቦችም እንዲሁ። በዚህ ክፍል ስለ ሕገ መንግሥታዊና ሕገ መንግሥታዊ ፍርድ አንዳንድ ነገሮችን እንመለከታለን።
ከህጎች ሁሉ የበላይ ከሆነው ሕገ መንግሥት ጋር የሚቃረኑ ማናቸውም የመንግሥት ውሳኔዎች፥ ህጎችና፥ ልምዶች፥ አሰራሮች ዋጋ እንደሌላቸው በሕገ መንግሥቱ ተደንግጓል። ጥያቄው፤ እነዚህ ነገሮች ከሕገ መንግሥቱ ጋር ይጋጫሉና ዋጋ አልባ ናቸው ብሎ የሚወስነው አካል ማን ነው?
በሕገ መንግሥቱ አንቀፅ 62 መሰረት የፌዴሬሽን ምክር ቤት ሕገ መንግሥቱን የመተርጎም ስልጣን አለው።
በአንቀፅ 83(1) መሰረት “የሕገ መንግሥት ክርክር ጉዳይ ሲነሳ በፌዴሬሽን ምክር ቤት ውሳኔ ያገኛል”። የፌዴሬሽን ምክር ቤት ሕገ መንግሥታዊ ክርክሮችን በተመለከተ ውሳኔ የሚሰጠው የፍሬነገርና የህግ ሙግቶች/ክርክሮች ሲነሱ ነው። ውሳኔ ይሰጣል ሲባል በተነሱት ሕገ መንግሥታዊ የፍሬነገርና የህግ ሙግቶች ላይ ውሳኔ ይሰጣል ማለት ነው። ከውሳኔው ውስጥ ሕገ መንግሥቱን የሚመለከቱ የትርጉም ውሳኔዎች ሕገ መንግሥቱን የማዳበርና የበለጠ ግልፅ የማድረግ ፋይዳ አላቸው።
በአንቀፅ 62 መሰረት የፌዴሬሽን ምክር ቤት ሕገ መንግሥቱን የመተርጎም ስልጣን እንዳለው ሲደነግግ በሕገ መንግሥታዊ ክርክሮች ላይ የሚሰጠውን የሕገ መንግሥት ትርጉም የሚመለከት ነው? ወይስ የሕገ መንግሥት ክርክሮች ሳይነሱም ሕገ መንግሥቱን በጥቅሉ የመተርጎም ስልጣንን ይጨምራል?
የፌዴሬሽን ምክር ቤት ሕገ መንግሥታዊ ክርክሮችን በመፍታት ረገድ በሕገ መንግሥት ጉዳዮች አጣሪ ጉባኤ እንደሚታገዝ በሕገ መንግሥቱ ተደንግጓል። በአንቀፅ 82(1) መሰረት የሕገ መንግሥት ጉዳዮች አጣሪ ጉባኤ ተቋቁሟል። ጉባኤው አስራ አንድ አባላት አሉት። የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ፕሬዝዳንት (ሰብሳቢ)፥ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ምክትል ፕሬዝዳንት (ምክትል ሰብሳቢ)፥ በፕሬዝዳንት የተሾሙ ስድስት የህግ ባለሙያዎች፥ እና ሶስት የፌዴሬሽን ምክር ቤት አባላት።
በሕገ መንግሥቱ አንቀፅ 84(1) መሰረት “የሕገ መንግሥት ጉዳዮች አጣሪ ጉባኤ ሕገ መንግሥታዊ ጉዳዮችን የማጣራት ስልጣን ይኖረዋል። በሚያደርገው ማጣራት መሰረት ሕገ መንግሥቱን መተርጎም አስፈላጊ ሆኖ ሲያገኘው ለፌዴሬሽን ምክር ቤት በጉዳዩ ላይ የውሳኔ ሃሳብ ያቀርባል”።
የአማርኛው ቅጂ “ሕገ መንግሥታዊ ጉዳዮች” የሚል አባባል ሲጠቀም የእንግሊዘኛው ቅጂ ሕገ መንግሥታዊ ክርክሮችን የሚለውን ቃል ይጠቀማል። የቀደመው የሕገ መንግሥቱ አንቀፅ የፌዴሬሽን ምክር ቤት የሕገ መንግሥት ክርክር ጉዳዮችን እንደሚወስን ይደነግጋል። በመሆኑም በዚህ አንቀፅ የተጠቀሰው “ሕገ መንግሥታዊ ጉዳዮች” የክርክር ጉዳዮች ተደርጎ ሊወሰድ ይገባል። የሕገ መንግሥት ጉዳዮች አጣሪ ጉባኤ በሁለት አይነት ሁኔታዎች፤ የማጣራት ስራዎችን እንደሚሰራ ተደንግጓል።
አንደኛ፤ ማንኛውም የክልል ወይም የፌዴራል ህጎች ከሕገ መንግሥቱ ጋር ይቃረናሉ የሚል ጥያቄ ሲቀርብለት ነው። እንዲህ አይነት ጥያቄ በፍርድ ቤት ወይም በባለጉዳዮ ሊቀርብ ይችላል። በዚህ ጊዜ አጣሪ ጉባኤው ጉዳዮን መርምሮ የውሳኔ ሃሳብ ለፌዴሬሽን ምክር ቤት ያቀርባል። እንደ ነገሩ ሁኔታ ጥያቄ የቀረበበት ህግ ሕገ መንግሥቱን ስለሚቃረን ስለሚቃረን ህጉን ዋጋ አልባ የሚያደርግ የውሳኔ ሃሳብ ሊሆን ይችላል ወይም ሕገ መንግሥቱን ስለማይቃረን ጥያቄውን ውድቅ የሚያደርግ የውሳኔ ሃሳብ ሊሆን ይችላል። በሁለቱም አማራጭ የውሳኔ ሃሳቦች ሕገ መንግሥቱን መተርጎሙ ወይም ማብራራቱ አይቀርም።
ሁለተኛ፤ በፍርድ ቤት በመታዬት ባለ ጉዳይ ላይ ሕገ መንግሥቱ እንዲተረጎም ጥያቄ ሲቀርብለት ነው። ጥያቄው በፍርድ ቤቱ ወይም በባለጉዳዩ ሊቀርብ እንደሚችል ተደንግጓል። ጥያቄው የአንድን ህግ ሕገ መንግሥታዊነት የሚመለከት ሳይሆን የሕገ መንግሥቱን ትርጉም የሚመለከት ነው። በዚህም ጊዜ ሁለት አማራጭ ውሳኔዎችን ሊያቀርብ ይችላል። አንደኛው ሕገ መንግሥቱን መተርጎም አያስፈልግም የሚል ነው። በዚህ ውሳኔ የማይስማማ አካል ለፌዴሬሽን ምክር ቤት ይግባኝ ሊል ይችላል። ሁለተኛው ሕገ መንግሥቱ በዚህ መልኩ መተርጎም አለበት የሚል የውሳኔ ሃሳብ ለፌዴሬሽን ምክር ቤት ሊያቀርብ ይችላል።
በአንድ በኩል የፌዴሬሽን ምክር ቤት ሕገ መንግሥቱን የመተርጎም ስልጣን እንዳለው ይደነግጋል። በሌላ በኩል ደሞ የፌዴሬሽን ምክር ቤት ሕገ መንግሥታዊ ክርክሮች ላይ ውሳኔ የመስጠት ስልጣን እንዳለው ተደንግጓል። ሕገ መንግሥታዊ ክርክሮች የሚባሉት ደሞ ሁለት አይነት እንደሆኑ የሕገ መንግሥት ጉድዮች አጣሪ ጉባኤን በሚመለከተው የሕገ መንግሥት ክፍል ተደንግጓል። አንደኛው ጉዳይ የህግን ሕገ መንግሥታዊነትን የሚመለከት ነው። ህጉ በፍርድ ቤት እየታዬ ያለ ሊሆን ወይም ላይሆን ይችላል። ሁለተኛው ጉዳይ በፍርድ ቤት እየታዬ ባለ ክርክር ላይ ሕገ መንግሥቱ መተርጎም አለበት የሚል ጥያቄ በፍርድ ቤቱ ወይም በባለጉዳዩ ሲቀርብለት ነው።
ከእነዚህ ውጭ ሌሎች ጉዳዮችን አጣሪ ጉባኤው ማስተናገድ እንደሚችል በሕገ መንግሥቱ አልተጠቀሰም። በሕገ መንግሥቱ ካልተጠቀሰ እና በግልፅ ለተጠቀሱት ስልጣኖች አስፈላጊ ነው ተብሎ ካልታመነ ደሞ እንዳልተሰጠ ይቆጠራል። አጣሪ ጉባኤው፤ ከእነዚህ ጉዳዮች ውጭ፤ የሕገ መንግሥት ትርጉም የውሳኔ ሃሳብ፤ ለፌዴሬሽን ምክር ቤት ማቅረብ ካልቻለ፤ የፌዴሬሽን ምክር ቤት ሕገ መንግሥቱን የመተርጎም ስልጣን እንዳለው የሚደነግገው አንቀፅም እነዚህን ጉዳዮች ብቻ የሚመለከት ስልጣን ተደርጎ ሊወሰድ ይገባል።
የፌዴሬሽን ምክር ቤት ስልጣን ከእነዚህ ጉዳዮች ውጭ እንደሚሄድ አድርጎ መውሰድ፤ ሕገ መንግሥቱን ያለ አጣሪ ጉባኤው አጋዥነት እንዲተረጉም የሚያደርግ ነው። ይህ ደግሞ ከሕገ መንግሥቱ መንፈስ ጋር የሚጋጭ ነው። በአንድ በኩል ሕገ መንግሥቱን የመተርጎም ስልጣን ለፌዴሬሽን ምክር ቤት፤ ማለትም ለፓለቲካዊ አካል፤ መስጠቱ የሚያስነሳውን የቅቡልነት ችግር ለመፍታት ሲባል አጋዥ የባለሙያዎች ቡድን (አጣሪ ጉባኤ) አቋቁሟል። በመሆኑም የፌዴሬሽን ምክር ቤት ሕገ መንግሥቱን የመተርጎም ስልጣን ከሁለቱ ጉዳዮች ውጭ እንዲሻገር ማድረግ ይህን የሕገ መንግሥት መንፈስ ጋር መጋጨት ነው። ለመሆኑ ከሁለቱ ጉዳዮች ውጭ በምን አይነት ሁኔታ የሕገ መንግሥት ትርጉም ሊሰጥ ይችላል?
በቀደመው ክፍል፤ ህግና ፍርድ በሚል ርእስ የተለያዩ ጉዳዮችን አንስተን ነበር። ፍርድ (በተለይ ደግሞ በፍርድ ውስጥ የተካተተ የህግ ትርጉምና ማብራሪያ) ህጉን የማጥራት ፋይዳ እንዳለው ተመልክተናል። ከዚህ አንፃር ምንም እንኳ ፍርድ የተሰጠው ሁለትና ከዚያ በላይ ያሉ ወገኖች መካከል በተነሳ ክርክር ቢሆንም የፍርዱ ፋይዳ ግን ከእነርሱ በላይ እንደሚሻገር ተመልክተናል። እንዲያም ሆኖ ግን፤ በክርክሩ ጥቅሙ የማይነካ አካል ክርክሩ ውስጥ ገብቶ መሟገት አይችልም። ወይም ጥቅሙ በማይነካበት ጉዳይ ላይ፤ ወደፊት የሚሰጠው ፍርድ ህጉን የማጥራት ፋይዳ ስላለው ብቻ፤ ክስ መመስረት አይችልም።
ይህ የሆነበት ምክንያት፤ ጥቅሙ የማይነካበት አካል ባቀረበው ክስ ወይም ሙግት ተመስርቶ ፍርድ መስጠት የፍርዱን ዋጋ ስለሚቀንሰውና የህጉን ትርጉም ወደአልተፈለገበት አቅጣጫ ሊወስደው ስለሚችል ነው። የህጉን ትርጉም አስመልክቶ ጠንካራ ሙግት በማቅረብ በፍርድ ህጉ በላቀ ደረጃ እንዲጠራ የሚያስችለው በክርክሩ ጥቅም ያለው አካል ሲሳተፍ ነው።
ይህ እንዲህ እንዳለ፤ በውስን ሁኔታዎች፤ ህያው ክርክር ባይኖርም ወይም ባንድ ወቅት የነበረው ክርክር ሙት ቢሆንም እንኳ፤ በውስን አካላት አነሳሽነት ፍርድ ቤቶች ህጉን አስመልክቶ አስተያየት እንደሚሰጡ ተመልክተናል። በዚህም ሁኔታ ቢሆን፤ ያንድ ወገንንን ክርክር ብቻ በመስማት ህጉ እንዳይተረጎም፤ በመንግሥት ወጪ ቢሆንም ጠበቆች ሙግት እንዲያቀርቡ እንደሚበረታቱ ተመልክተናል።
ከዚህ ውጭ “እንዲህ ቢሆን ምን ይሆናል” የሚሉ ጥያቄዎች ለፍርድ ቤት ማቅረብ ለምሳሌ በእንግሊዝ ታሪክ የተለመደ አሰራር እንደነበረ አይተናል። ተገቢ ግን አልነበረም። አንደኛ፤ ሙግት ባልቀረበበት፥ በይሆናል በቀረቡ ሁኔታዎች ፍርድ ቤቶች አስተያየት እንዲሰጡና በኋላ እንኳን ሙግት ቢቀርብ በቀደመው አስተያየታቸው እንዲታሰሩ የሚያደርግና የዳኝነትን ነፃነት የሚሸረሽር ተደርጎ ተወስዷል። ለዚህም ነው ፍርድ ቤቶች መንግሥትን የማማከር ግዴታ እንደሌለባቸውና መንግሥትን ማማከር ነፃነታቸውን እንደሚጋፋ በመቁጠር ጥያቄውን ውድቅ ማድረግ የጀመሩት።
ሁለተኛ፤ በይሆናል የሚቀርብ ትርጉም በእውን በተከሰቱ የፍሬነገር ጉዳዮች ያልተወሰነ በመሆኑና የተለያዩ ወገኖች ሙግት ያላቀረቡበት በመሆኑ ከፋይዳው ይልቅ አሉታዊ ጎኑ ስለሚበዛ በጥንቃቄ መታዬት ያለበት ጉዳይ ነው። በተለይ፤ እንዲህ አይነት ጠቅላላ ትርጉሞች ወይም በይሆናል ሁኔታዎች የተሰጡ ትርጉሞች፤ ትርጉሙን በሰጠው አካል አስገዳጅ በመሆናቸው በጥንቃቄና ተገቢውን ሂደት ተከትለው መሰጠት አለባቸው።
የአንዳንድ ሀገሮች ጠቅላይ ፍርድ ቤቶች ጠቅላላ ትርጉም እንደሚሰጡ ተመልክተናል። ሆኖም እንዲህ አይነት ጠቅላላ ትርጉሞች በፍርድ መልክ የሚሰጡ ሳይሆን በተርጓሚ ድንጋጌዎች መልክ የሚሰጡ ናቸው። ለምሳሌ፤ በፍርድ ቤቶች አዋጅና በሕገ መንግሥቱ መሰረት የፍርድ ሂደት ለህዝብ ግልፅ መሆን እንዳለበትና የህዝብ ጥቅምንና ሞራልን ለመጠበቅ ሲባል ግን በድብቅ ሊከወን እንደሚችል ይደነግጋሉ። “የህዝብ ጥቅምና ሞራል” የሚለውን አባባል የተለያዩ ዳኞች በተለያዬ መልኩ ሊረዱትና ሊተገብሩት ስለሚችሉ በዚህ ረገድ ግልፅነትና ወጥነት እንዲኖር ፍርድ ቤቶች ጠቅላላ ትርጉም ሊሰጡበት ይችላሉ። እነዚህ ግን ፍርዶች አይደሉም። እንዲያም ሆኖ ጠቅላላ ትርጉም በፍርድ ሂደት ከእንደገና ሊተረጎም የሚችል ነው።
ወደ የፌዴሬሽን ምክር ቤት ስንመጣ፤ በሕገ መንግሥት ክርክሮች የመጨረሻ ውሳኔ የሚሰጥ አካል ነው። ከእርሱ የበላይ የሆነ ሌላ አካል የለም። በመሆኑም የሚሰጣቸው ውሳኔዎች “በይሆናል” የሚቀርቡ ሁኔታዎችን የሚመለከቱ መሆን የለባቸውም። ከዚህ በላይ ለማስረዳት እንደተሞከረው በይሆናል ሁኔታዎች ውሳኔ ወይም ጠቅላላ ትርጉም መስጠት፤ ፍትሃዊ አይደለም ምክንያቱም ጥቅም ያላቸው የብዙ ወገኖችን ሙግት ሳይሰማ የሚሰጥ ስለሚሆን። ሁለተኛ፤ የፌዴሬሽን ምክር ቤትና አጣሪ ጉባኤው አስቀድመው አቋም እንዲይዙ በማድረግ፤ በኋላ ይሆናል የተባለው ጉዳይ ቢከሰትና ሙግት ቢቀርብ በቀደመው አቋሙ እንዲታሰር የሚያደርጉ ናቸው። በእርግጥ ጠቅላላ ትርጉም ህጉን በማጥራት ረገድ ፋይዳ አለው። ነገር ግን ጠቅላላ ትርጉም ለመስጠት እጅግ ብዙ አካላት አሉ። ምሁራን መፅሃፍቶችና ፅሁፎች ሲያዘጋጁ ጠቅላላ ትርጉም ሊሰጡ ይችላሉ። የምርምር ተቋማትና የሙያ ማህበራትም እንዲሁ። በመሆኑም የፌዴሬሽን ምክር ቤት እና የአጣሪ ጉባኤው በይሆናል በሚቀርቡ ጉዳዮች ላይ ውሳኔ ወይም ጠቅላላ ትርጉም መስጠት አይገባውም። እንዲህ ማድረግም ከሕገ መንግሥቱ መንፈስ፥ ከነፃ ዳኝነት፥ እና የሕገ መንግሥቱን ህያውነትና የበላይነት ከመጠበቅ አኳያ ተገቢ አይደለም።
በተጨማሪ፤ ህግና ፍርድ በሚል ርእስ በቀዳሚው ክፍል እንደተብራራው፤ የፌዴሬሽን ምክር ቤት ሕገ መንግሥቱን የመተርጎም ስልጣን አለው ቢባልም፤ ከእርሱ ውጭ ሌላው ንክች አያድርግ ማለት አይደለም። ይልቅስ ክርክር ሲነሳ የመጨረሻውን ውሳኔ የመስጠት ስልጣኑ የእርሱ ነው ማለት ነው። ሕገ መንግሥቱን ማክበርና ማስከበር የዜጎች፥ የክልሎችና የፌዴራል መንግሥቱ እንደሆነ ተጠቅሷል። ሕገ መንግሥቱን ማስከበርና ማክበር የሚቻለው በተረዳነው ልክ ነው። ሕገ መንግሥቱን አስመልክቶ እያንዳንዳችን ያለን መረዳት ደግሞ የትርጉም ውጤት ነው። ከዚህ ውጭ ሕገ መንግሥቱን ማክበር አለብኝ፤ ግን ይህን ጉዳይ አስመልክቶ ስላልገባኝ በሚል ዜጎችና መንግሥታት ለፌዴሬሽን ምክር ቤት ጥያቄ እንዲያቀርቡ ሕገ መንግሥቱ አይጠብቅም። በተመሳሳይ መልኩ የዳኝነት ስልጣን የፍርድ ቤቶች ብቻ እንደሆነ ሲደነግግ እኮ፤ የህግና የፍሬጉዳዮች ክርክር ሲነሳ፤ በተለይ የህጉን ትርጉም አስመልክቶ የመጨረሻ ውሳኔ የመስጠት ስልጣን የፍርድ ቤቶች ነው ማለት እንጂ፤ ህጉ ግልፅ ያልሆነለትና ውል መዋዋል የሚፈልግ ሰው ውሉን ከመዋዋሉ በፊት ህጉ እንዲተረጎምለት ለፍርድ ቤት ጥያቄ ያቅርብ ማለት አይደለም።
በሕገ መንግሥቱ መሰረት በሁለት ጉዳዮች አጣሪ ጉባኤው የማጣራት ስራና ይህን ተመስርቶም የውሳኔ ሃሳብ ለፌዴሬሽን ምክር ቤት የማቅረብ ስልጣን እንዳለው ቢደነግግም የማጣራት ስራው በምን ሂደት መከናወን እንዳለበት አይደነግግም። ይልቅስ አጣሪ ጉባኤው እራሱ የአሰራር ስነስርአቱን አቅርቆ ለፌዴሬሽን ምክር ቤት እንደሚያቀርብ ብቻ ይደነግጋል። ከዚህ በመቀጠል የፌዴሬሽን ምክር ቤትንና አጣሪ ጉባኤውን የሚመለከቱ ሌሎች ህጎችን እንመለከታለን። እነዚህን ህጎች ለብቻ መመልከት ያስፈለገው ሕገ መንግሥታዊነታቸውን አብረን ለመመርመር ነው። ብዙ ጊዜ የአጣሪ ጉባኤውን ስልጣንና አሰራር ስንመለከተ የሕገ መንግሥቱን ድንጋጌዎችንና አዋጆችን አንድ ላይ መመልከት የተለመደ ነው። እንዲህ በመሆኑ የተነሳ የአዋጆቹን ድንጋጌዎች ሕገ መንግሥታዊነት ለመሞገት አዳጋች ያደርገዋል። ሕገ መንግሥቱን በአዋጆች አግባብ እንድንረዳው የሚያደርግ ነው። ተገቢው መንገድ፤ አዋጆችን በሕገ መንግሥቱ አጋባብ መረዳት ሆኖ እያለ።
የፌዴሬሽን ምክር ቤት አዋጅ
አዋጅ ቁጥር 251/2001 የፌዴሬሽን ምክር ቤትን ለማጠናከርና ስልጣንና ተግባሩን ለመዘርዘር የወጣ አዋጅ ነው። የፌዴሬሽን ምክር ቤት በሕገ መንግሥቱ የተቋቋመ የመንግሥት አካል ሆኖ እያለ፤ አዋጅ በማውጣት ምክር ቤቱን ማጠናከር ለምን አስፈለገ። ምክር ቤቱ ሊኖረው የሚገባ ጥንካሬ በሕገ መንግሥቱ በተሰጡት ስልጣኖች ይወሰናል። በሕገ መንግሥቱ ከተደነገጉት ስልጣኖች ተጨማሪ ስልጣን በመስጠት ምክር ቤቱን ማጠናከር ወይም በሕገ መንግሥቱ ከተደነገጉት ስልጣኖች አንዳንዶቹን በመቀነስ ምክር ቤቱን ማዳከም ሕገ መንግሥታዊ አይደለም። ለመሆኑ ማጠናከርና መዘርዘርስ ለምን አስፈለገ?
የአዋጁ መግቢያ የአዋጁን አስፈላጊነት አስመልከቶ የሚከተለውን ያስቀምጣል (ቃል በቃል ባይሆንም)፤ “የፌዴሬሽን ምክር ቤት ስልጣንና ተግባር ጠቅለል ባለ መልኩ በሕገ መንግሥቱ የተቀመጠ ቢሆንም ለአፈፃፀም ያመች ዘንድ በመደበኛው ህግ ዘርዘር ብለው መደንገግ አስፈላጊ ሆኖ በመገኘቱ አዋጁ ወጥቷል”። አዋጁ የወጣው በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ነው። ሁለቱም ምክር ቤቶች በሕገ መንግሥቱ የተቋቋሙ ሆነው እያለ እና የፌዴሬሽን ምክር ቤት አንደኛው ስልጣን በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የሚወጡ ህጎች ሕገ መንግሥታዊ መሆናቸውን ማረጋገጥ ሆኖ እያለ፤ የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ባወጣው ህግ የፌዴሬሽን ምክር ቤትን ስልጣንና ተግባር ሲዘረዝር፤ እንደ ጠቅላላ ትርጉም እንጂ እንደ አስገዳጅ ህግ ሊወሰድ አይገባም። እንደ ጠቅላላ ትርጉም ለመውሰድም እንኳ፤ አዋጁን በመመሪያ መልክ ራሱ የፌዴሬሽን ምክር ቤት ሊያወጣው ይገባ ነበር። ይህን ለመግቢያነት ከተመለከትን በኋላ በአዋጁ ስለተደነገጉ ዋና ዋና ጉዳዮች እንመልከት።
በአዋጁ አንቀፅ 3(1) መሰረት የፌዴሬሽን ምክር ቤት ሕገ መንግሥቱን የመተርጎም ስልጣን አለው። (በእርግጥ አዋጁ የሚለው “ይኖረዋል” ነው። ይህ የፓለቲካ ቋንቋ በህግ ይዘቶችን ሰርጎ እንደገባ ማሳያ ነው)። አንቀፅ 3(1) በሕገ መንግሥቱ ከተቀመጠው የሚጨምረው ነገር የለም።
አንቀፅ 3(2) መሰረት የፌዴሬሽን ምክር ቤት በሕገ መንግሥት ትርጉም የምክር አገልግሎት ለመስጠት አይገደድም። ምክር ለመስጠት አይገደድም ይላል እንጂ ምክር መስጠትን አይከለክልም። ይህ ማለት እንደነገሩ ሁኔታ አንዳንድ የምክር ጥያቄዎችን ሊቀበል አንዳንዶቹን ደግሞ ላይቀበል ይችላል። በምን አይነት ሁኔታዎች ጥያቄዎችን ሊቀበልና ላይቀበል እንደሚችል ግን የሚለው ነገር የለም። ዋናው ጉዳይ ግን፤ ፌዴሬሽን ምክር ቤት ከፈቀደ የምክር አገልግሎት ሊሰጥ ይችላል ማለት ነው። የዚህ ድንጋጌ ሕገ መንግሥታዊነት በሚገባ መፈተሽ አለበት። “ምክር” የሚባለው ውሳኔ ሳይወሰን በፊት፥ አንድ ድርጊት ከመከወኑ በፊት፥ አንድ ህግ ከመውጣቱ በፊት፥ ወይም አንድ የህግ ጥያቄ ለሚመለከተው አካል ከመቅረቡ በፊት የሚሰጥ ያዋጣል ወይም አያዋጣም የሚል ጥያቄ ነው። አዋጭነቱ ደግሞ የሚለካው ከሕገ መንግሥቱ አኳያ ነው። የምክር አላማ፤ ክርክርን ማስቀርት ነው። የህጋዊነት ጥያቄ ሊያስነሳ የሚችልን ጉዳይ አስቀድሞ በማወቅ፤ ጥያቄው እንዳይነሳ፤ ማለትም ህጉን በማክበር፤ ክርክርን አስቀድሞ ለማስቀረት የሚደረግ ሙከራ ነው። የምክር ጥያቄው አቀራረብ “እንዲህ ቢሆን ምን ይሆናል” የሚል ነው።
ለምሳሌ፤ ጉዳዩ የውል ጉዳይ ቢሆንና ባለጉዳዩ “በውሉ መሰረት የገባሁትን ግዴታ በእነዚህ ሁኔታዎች ባልፈፅም የህግ ውጤቱ ምን ይሆናል?” ብሎ ቢጠይቅ፤ ምክር ሰጪው ሁኔታዎቹን ከህጉ አንፃር ህጉን በመተርጎም አገናዝቦ ውጤቱን ያስረዳል። የሚያስጠይቀው ከሆነ፤ ከሚያከትልበት ሃላፊነት አንፃር አገናዝቦ ግዴታውን ለመፈፀምና ላለመፈፀም ይወስናል። የማያስጠይቀው ከሆነ፤ ግዴታውን መፈፀምና አለመፈፀሙ ካለው ጥቅምና ኪሳራ አኳያ አገናዝቦ ይወስናል።
በተመሳሳይ መልኩ በሕገ መንግሥት ዙሪያ ሊቀርብ የሚችለው ጥያቄ “እንዲህ ቢሆንና እንደዛ ቢሆን፤ ሕገ መንግሥታዊ ውጤቱ ምን ይሆናል?” የሚል ነው። ለምሳሌ፤ በአዋጅ ውስጥ ለማካተት ያሰበው አንድ ድንጋጌ አለ። በዚህ ድንጋጌ መሰረት “የተፈጥሮ ጋዝና ነዳጅ ልማት ማካሄድ የሚፈልግ ማንኛውም ሰው የልማት ፈቃዱን ማግኘት የሚገባው ከፌዴራል መንግሥቱ ነው”። ነገር ግን በሕገ መንግሥቱ መሰረት ክልሎች መሬትንና የተፈጥሮ ሃብትን ያስተዳድራሉ። ድንጋጌውን አካቶ ሕገ መንግሥታዊ ሙግት ከሚቀርብበት ይልቅ አስቀድሞ የድንጋጌውን ሕገ መንግሥታዊነት በተመለከተ ምክር መጠየቅ አሰበ። ተገቢ እሳቤ ነው። ታሞ ከመማቀቅ አስቀድሞ መጠንቀቅ። ስለዚህ የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ይህን ምክር ከጠቅላይ አቃቤ ህግ፥ ወይም ከምክር ቤቱ ፅህፈት ቤት፥ ወይም ከሌላ የህግ ባለሙያ ሊጠይቅ ይችላል።
የምክር ጥያቄውን ለፌዴሬሽን ምክር ቤት ሊያቀርብ ይችላል? በአዋጁ መሰረት የፌዴሬሽን ምክር ቤት የምክር አገልግሎት የመስጠት ግዴታ የለበትም። ነገር ግን አልተከለከለም። እንበልና ምክሩን ለፌዴሬሽን ምክር ቤት አቀረበ። የፌዴሬሽን ምክር ቤት ደሞ ጉዳዮን ለአጣሪ ጉባኤው ላከው።
አጣሪ ጉባኤው በሕገ መንግሥቱ አግባብ ጥያቄውን መቀበል የለበትም። ምክንያቱም በሕገ መንግሥቱ ከተደነገጉት ሁለት ጉዳዮች ውጭ የሆነ ጉዳይ ነው። አጣሪ ጉባኤው ውድቅ ከማድረግ ይልቅ አስተያየት ሰጠ እንበል። እንበልና ሕገ መንግሥቱን በሆነ አግባብ በመተርጎም ድንጋጌው ሕገ መንግሥታዊ እንደሆነ አረጋገጠ። ምክር ቤቱ ይህን የውሳኔ ሃሳብ ተቀብሎ ለህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አቀረበ። የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አዋጁን አፀደቀው።
እንበልና አንድ ክልል ይህን ድንጋጌ አስመልክቱ ሕገ መንግሥታዊነቱን የሚሞግት ማመልከቻ ለአጣሪ ጉባኤው አቀረበ። አጣሪ ጉባኤው አስቀድሞ ሙግት ሳይሰማ፥ ሕገ መንግሥታዊ ነው ብሎ ካረጋገጠ በኋላ እንዴት ብሎ ነው ፍትሃዊ የውሳኔ ሃሳብ ሊያቀርብ የሚችለው? የፌዴሬሽን ምክር ቤትም እንዲሁ።
ፍርድ ቤቶች መደበኛ ህጎችን ይተረጉማሉ። ነገር ግን ፍርድ ቤቶችን በሚመለከቱ አዋጆች ውስጥ “የህግ ትርጉምን በተመለከተ ፍርድ ቤቶች የምክር አገልግሎት ለመስጠት አይገደዱም” የሚል ድንጋጌ አናገኝም። ለምን ቢባል? ሊሆን የማይችል ጉዳይ ነው። አንድ ዳኛ ምክር በሰጠበት ጉዳይ ላይ በኋላ ሙግት ሲቀርብለት ፍታሃዊ ውሳኔ ይሰጣል ተብሎ ስለማይታሰብ።
በአንቀፅ 5(1) መሰረት ሕገ መንግሥቱን መተርጎም ያስፈልጋል በማለት አጣሪ ጉባኤው በጉዳዩ ላይ የሚያቀርበውን የውሳኔ ሃሳብ የፌዴሬሽን ምክር ቤት መርምሮ የመጨረሻ ውሳኔ ይሰጣል። አጣሪ ጉባኤው ትርጉም አያስፈልገውም በማለት ውሳኔ በሰጠባቸው ጉዳዮች ቅር የተሰኘ ወገን ይግባኙን ለምክር ቤት ማቅረብ ይችላል (አንቀፅ 5(2))። በአንቀፅ 6 መሰረት ፌዴሬሽን ምክር ቤት በቀጥታ የሚቀርብለትን አዲስ የሕገ መንግሥት ትርጉም ጥያቄ ለአጣሪ ጉባኤው ይልካል።
በአንቀፅ 7 የፌዴሬሽን ምክር ቤት ሕገ መንግሥት ነክ ጉዳዮችን ለመወሰን የሚረዱትን የትርጉም መርሆች እንደሚለይና እንደሚተገብር ተደንግጓል። “ሕገ መንግሥት ነክ ጉዳዮችን” በማለት ያቀረበው በእንግሊዘኛው የአዋጁ ቅጂና በሕገ መንግሥቱ አግባብ ስንመለከተው የህግመንግሥት ክርክሮችን የሚመለከት አድርገን መወሰድ ይቻላል።
የፌዴሬሽን ምክር ቤት በሕገ መንግሥታዊ ጉዳዮች ላይ የመጨረሻ ውሳኔ ከመስጠቱ በፊት ተጨማሪ አስተያየት ሊያሰባስብ ወይም ማስረጃ እንዲቀርብ ሊያዝ ይችላል (አንቀፅ 8)።
የመንግሥት ህጎችና ውሳኔዎች ህግመንግሥታዊነት ጥያቄ በቀረበበት ጉዳይ ላይ የመጨረሻ ውሳኔ ከመስጠቱ በፊት የፌዴሬሽን ምክር ቤት መንግሥትን በህግ ጉዳዮች የማማከር ስልጣንና ተግባር የተሰጠው አካል እንዲያስረዳ የፌዴሬሽን ምክር ቤት ሊያዝ ይችላል (አንቀፅ 9)። ይህ ድንጋጌ ለፌዴሬሽን ምክር ቤት እንደ ፈቃጅ ድንጋጌ የተቀመጠ ነው። ነገር ግን ከትርጓሜ ፀባይ አንፃርና ከጉዳዩ ሕገ መንግሥታዊነት አንፃር የፌዴሬሽን ምክር ቤት የመንግሥትን ዋና አማካሪ መልስ እንዲሰጥ ወይም ሙግቱን እንዲያቀርብ ማድረግ ይገባዋል።
በተመሳሳይ በአንቀፅ 9(4) መሰረት የፌዴሬሽን ምክር ቤት የመጨረሻ ውሳኔ ከመስጠቱ በፊት እንደ አስፈላጊነቱ ጉዳዩን ከያዘው ፍርድ ቤት ማብራሪያ መጠየቅ ወይም ባለጉዳዩን ወይም ሌላውን ተከራካሪ ወገን ማነጋገር ይችላል።
የፌዴሬሽን ምክር ቤት አግባብነት አላቸው ብሎ የሚያምንባቸውን ተቋማት፥ ባለሙያዎች ወይም ባለጉዳዮች ቀርበው አስተያየት እንዲሰጡ ሊያደርግ ይችላል (አንቀፅ 10)።
የፌዴሬሽን ምክር ቤት በሕገ መንግሥት ትርጉም ላይ የሚሰጠው የመጨረሻ ውሳኔ አጠቃላይ ውጤት ይኖረዋል፤ ወደፊት በሚነሱ ተመሳሳይ ሕገ መንግሥታዊ ጉዳዮች ላይ የአስገዳጅነት ባህሪ ይኖረዋል (አንቀፅ 11(1))። በመሆኑም ውሳኔዎቹ በሁሉም ዘንድ እንዲታወቁ ምክር ቤቱ ለዚሁ አላማ በሚያዘጋጀው ልዩ መፅሄት ታትሞ ይወጣል (አንቀፅ 11(2))።
የአንድ ህግ አካል ድንጋጌ ሕገ መንግሥታዊ አይደለም በሚል ውሳኔ የተሰጠበት እንደሆነ አስፈላጊ ሆኖ ካልተገኘ በቀር ውጤቱ ተወስኖ የሚቀረው በዚያው ድንጋጌ ላይ ብቻ ነው (አንቀፅ 14)።
የምክር ቤቱ ውሳኔ የጉዳዩን ዝርዝር መግለጫ፥ የሕገ መንግሥት ትርጉም ያስፈልገዋል ወይም አያስፈልገውም ያለበትን ምክንያትና የደረሰበትን መደምደሚያ በግልፅ የሚያሳይ መሆን ይኖርበታል (አንቀፅ 15)።
የአጣሪ ጉባኤው አዋጅ
የሕገ መንግሥት ጉዳዮች አጣሪ ጉባኤ አዋጅ ቁጥር 798/2013 የሚከተሉትን ዋና ዋና ድንጋጌዎች አካቷል። ድንጋጌዎቹን ከመመልከታችን በፊት የአዋጁን ሕገ መንግሥታዊነት መመርመር ተገቢ ነው።
በሕገ መንግሥቱ አንቀፅ 84(4) መሰረት የህግመንግሥት ጉዳዮች አጣሪ ጉባኤ የሚመራበትን ስርአት አርቅቆ ለፌዴሬሽን ምክር ቤት ያቀርባል፥ ሲፈቀድም ተግባራዊ ያደርጋል። የጉባኤው ስልጣኖች በሕገ መንግሥቱ ከተደነገጉና የጉባኤው አባላት ከታወቁ፤ ዋና የሚቀረው ጉዳይ ጉባኤው የሚከተለው ስነስርአት ነው። ስነስርአቱን ደሞ ራሱ አርቅቆ ለፌዴሬሽን ምክር ቤት እንደሚያስፈቅድና እንደሚተገብር ሕገ መንግሥቱ ይደነግጋል። ከዚህ አንፃር ስንመለከተው፤ በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የወጣው፤ የሕገ መንግሥት ጉዳዮች አጣሪ ጉባኤ አዋጅ ሕገ መንግሥታዊነት ጥያቄ ውስጥ የሚገባ ነው። ከህጋዊ መሰረቱ አንፃር ብቻ ሳይሆን በይዘቱም ቢሆን የአዋጁ የተለያዩ ድንጋጌዎች ጥያቄ ውስጥ የሚገቡ ናቸው።
በአንቀፅ 3 መሰረት ማንኛውም ህግ፥ ልማዳዊ አሰራር ወይም የመንግሥት አካል ውሳኔ ወይም የባለስልጣን ውሳኔ ከሕገ መንግሥቱ ጋር ይቃረናል በሚል ጥያቄ በፅሁፍ ሲቀርብለት የሕገ መንግሥት ጉዳዮች ጉባኤ ያጣራል። ይህ ድንጋጌ በቁሙ ከወሰድነው ከሕገ መንግሥቱ ጋር የሚጋጭ ሆኖ ሊታይ ይችላል። ምክንያቱም አጣሪ ጉባኤው የሚመለከታቸው የሕገ መንግሥት ጉዳዮች በሕገ መንግሥቱ መሰረት ሁለቱ ናቸው። አንደኛው፤ ማንኛውም የክልል ወይም የፌዴራል ህጎች ከሕገ መንግሥቱ ጋር ይቃረናሉ የሚል ጥያቄ ሲቀርብለት ነው። ሁለተኛው፤ በፍርድ ቤት በመታዬት ባለ ጉዳይ ላይ የሕገ መንግሥት ትርጉም ጥያቄ ሲቀርብለት ነው። በአንፃሩ በአዋጁ አንቀፅ 3(1) መሰረት ከህጎች ሕገ መንግሥታዊነት በተጨማሪ የልማዳዊ አሰራሮች፥ የመንግሥት አካል ውሳኔ ወይም የባለስልጣን ውሳኔ ሕገ መንግሥታዊነት በአጣሪ ጉባኤው ሊጣራ ይችላል።
የአዋጁ አንቀፅ 3(1) በሕገ መንግሥቱ መሰረት ለአጣሪ ጉባኤው የተሰጠውን ስልጣን የሚያሳፋ ቢመስልም እንኳን የሚያሰፋ አይደለም። ምክንያቱም ሕገ መንግሥቱ መነበብ ያለበት በተናጥል ሳይሆን በአንድነት ስለሆነ ነው። ለሕገ መንግሥታዊነት ሙግት መሰረት የሆነው የሕገ መንግሥቱ የበላይነት ነው። ሕገ መንግሥቱ የህጎች ሁሉ የበላይ ባይሆን ኖሮ፤ ህጎችን አስመልክቶ የሕገ መንግሥታዊነት ሙግት ሊቀርብ አይችልም ነበር። የሕገ መንግሥቱን የበላይነት የሚደነግገው የሕገ መንግሥቱ አንቀፅ ደግሞ ከሕገ መንግሥቱ ጋር የሚቃረን ማንኛውም ህግ፥ ልማዳዊ አሰራርና፥ ውሳኔ ዋጋ አልባ እንደሆነ የሚደነግግ ነው። በመሆኑም ምንም እንኳ የአጣሪ ጉባኤው የማጣራት ስልጣን ተብሎ የተጠቀሰው የህጎችን ሕገ መንግሥታዊነት ማጣራት ቢሆንም፤ የሕገ መንግሥቱን የበላይነት ከሚደነግገው አንቀፅ ጋር አብረን ካነበብነው፤ አጣሪ ጉባኤው የህጎችን ህግመንግሥታዊነት ብቻ ሳይሆን የውሳኔዎችንና የልማዳዊ አሰራሮችን ሕገ መንግሥታዊነትንም አብሮ የማጣራት ስልጣን እንዳለው ተደርጎ ሊወሰድ ይገባል።
የሕገ መንግሥት ጉዳዮች አጣሪ ጉባኤ አዋጅ ድንጋጌዎች ችግር የሚታዬው ከአንቀፅ 3(2) ጀምሮ ነው። በዚህ አንቀፅ ለአጣሪ ጉባኤ መቅረብ የሚችሉ ጉዳዮች ተዘርዝረዋል። እነዚህም የሚከተሉት ናቸው። አንደኛ፤ በፍርድ ቤቶች ሊወሰን የሚችል ከሆነ፤ ጉዳዩ ለአጣሪ ጉባኤው መቅረብ የሚለው ስልጣን ላለው ፍርድ ቤት ቀርቦ ሲታይ ነው። ሁለተኛ፤ ጉዳዩ በአስተዳደር አካል ሊወሰን የሚችል ከሆነ በአስፈፃሚው አካል የመጨረሻ ውሳኔ ሲያገኝ ነው። ሶስተኛ፤ በፍርድ ሊወሰን የማይችል በማንኛውም ጉዳይ ላይ የሕገ መንግሥት ትርጉም ጥያቄ አንድ ሶስተኛ ወይም ከዚያ በላይ በሆኑ በፌዴራል ወይም በክልል ምክር ቤት አባላት ወይም በፌዴራሉም ሆነ በክልል አስፈፃሚ አካላት ለአጣሪ ጉባኤው ሊቀርብ ይችላል።
በተለይ ሶስተኛውን ሁኔታ እንመልከት። በፍርድ ሊወሰን የማይችልን ጉዳይ ሕገ መንግሥታዊነት አስመልክቶ አጣሪ ጉባኤው ማጣራት የሚጀምረው በአስፈፃሚ አካላት ወይም በምክር ቤቶች ጥያቄ ሲቀርብለት ነው። አንደኛ፤ ሕገ መንግሥቱ እንዲህ አይነት ስልጣን ለአጣሪ ጉባኤው አይሰጥም። ይህ የአዋጅ ድንጋጌ በሕገ መንግሥቱ ለአጣሪ ጉባኤው የተሰጠውን ስልጣን የሚያሰፋ ነው። ሁለተኛ፤ “በፍርድ ሊወሰን የማይችል ጉዳይ” የሚለው አባባል በሕገ መንግሥቱም የተቀመጠ ነው። በተለይ ፍትህ የማግኘት መብትን የሚመለከተው የሕገ መንግሥት ድንጋጌ። በፍርድ ሊወሰን የማይችል ጉዳይ የሚባለው የፓለቲካ ጉዳዮችን ነው። ለምሳሌ፤ የበጀት አመዳደብን የሚመለከት ጉዳይ የፓለቲካ ጉዳይ ነው። እንዲሁም ገና በመንግሥት ውሳኔ ያልተሰጠበት ጉዳይ በፍርድ ሊወሰን የማይችል ጉዳይ ነው። ማለትም፤ ምክር ቤቶችና አስፈፃሚ አካላት ለአጣሪ ጉባኤው ያቀርቡታል ተብሎ የሚጠበቀው የሕገ መንግሥት ትርጉም ጥያቄ ውሳኔ ከመወሰናቸው በፊት የሚቀርብ የሕገ መንግሥታዊነት ምክር ጥያቄ ነው። ይህን በተመለከተ ደግሞ ከፌዴሬሽን ምክር ቤት አዋጅ ጋር አያይዘን ከዚህ በላይ እንደተመለከትነው ህግመንግሥታዊ አይደለም።
የዚህ ድንጋጌ ኢሕገ መንግሥታዊነት በሚከተሉት ምክንያቶች ነው። አንደኛ በግልፅ ለአጣሪ ጉባኤው የተሰጡትን ሕገ መንግሥታዊ ስልጣኖች የሚያሰፋ ነው። ሁለተኛ መንግሥት ሕገ መንግሥታዊ ምክርን ከጠቅላይ አቃቤ ህግና ከተለያዩ የህግና የሕገ መንግሥት ባለሙያዎች መጠየቅ እየቻለ ለአጣሪ ጉባኤው እንዲጠይቅ ማድረግ የአጣሪ ጉባኤውን ነፃነት የሚጋፋ ነው። በጉዳዩ ላይ ወደፊት ሙግት ቢቀርብ አጣሪ ጉባኤው ቀድሞ ከሰጠው የህግ ትርጉም ምክር/አስተያየት የተለየ ውሳኔ ሃሳብ እንዳይሰጥ የሚያስር ነው። አጣሪ ጉባኤው በሕገ መንግሥቱ እንዲቋቋም ያስፈለገበት ምክንያት ፌዴሬሽን ምክር ቤት በነፃ የህግ ባለሙያዎች እንዲታገዙ ሆኖ እያለ፤ የአጣሪ ጉባኤውን ነፃነት የሚሸረሽር ነው። ህግና ፍትህን በሚመለከት ከዚህ ቀደም ባለው ክፍል እንደተብራራው ለምሳሌ ከእንግሊዝ የዳኝነት ነፃነት ታሪክ መገንዘብ እንደሚቻለው ነገስታት ዳኞችን አሰቀድመው ምክር በመጠየቅ በሰጡት ምክር እንዲታሰሩ የሚያደርግ ነው። ፍርድ ቤቶች የህግ ትርጉምን አስመልክቶ ምክር አይሰጡም። ምክንያቱም ነፃነታቸውንና ፍትሃዊነትን ስለሚቃረን። በተመሳሳይ መልኩ ይህ ድንጋጌ ተቀባይነት ሊኖረው አይገባም። ሶስተኛ፤ በእንዲህ አይነት የቢሆን ሁኔታዎች አስተያየት መስጠት በቂ ክርክርና ሙግት ሳይቀርብ አቋም መያዝ ይሆናል።
የአንቀፅ 3(2) ኢሕገ መንግሥታዊነታን ኢፍትሃዊነት ጎልቶ የሚወጣው አጣሪ ጉባኤውን ስነስርአት የሚመለከቱትን ቀጣይ ድንጋጌዎች ስንመለከት ነው። የሕገ መንግሥታዊ ጉዳዮች ሲቀርቡለት፤ የአጣሪ ጉባኤው ሰብሳቢ የሙያ አስተያየት እንዲዘጋጅ ለንኡስ አጣሪ ኮሚቴ አባላት ወይም ለፅህፈት ቤት ባለሙያዎች በቅድሚያ ሊመራ እንደሚችል በአንቀፅ 8 ተደንግጓል። እንዲሁን በአንቀፅ 9 መሰረት ጉባኤው የሙያ አስተያየት አግባብነት አላቸው ብሎ ከሚያምንባቸው ተቋማት ወይም ባለሙያዎች ቀርበው አስተያየት እንዲሰጡ ማድረግ እንደሚችል ተደንግጓል። እንዲሁም ማስረጃ አስቀርቦ ሊመረምር ወይም ባለሙያ ጠርቶ ሊጠይቅ እንደሚችል ተደንግጓል።
በአንቀፅ 10(2) መሰረት የሕገ መንግሥት ጉዳዮች አጣሪ ጉባኤ ውይይቱ የሚመራበትና ውሳኔ የሚሰጥበት ወይም የውሳኔ ሃሳብ የሚቀርብበት ስነስርአት አጣሪ ጉባኤው በሚያወጣው መመሪያ ይወሰናል። አንድ ጉዳይ በሚታይበት ጊዜ በበቂ ምክንያት ካልሆነ በስተቀር ለተደጋጋሚ ቀጠሮ መተላለፍ የለበትም (አንቀፅ 10(3))። ጉባኤው የያዘውን ጉዳይ ለህዝብ ግልፅ በሆነ መንገድ ሊያይ ይችላል፤ ዝርዝር ሁኔታው አጣሪ ጉባኤ በሚያወጣው መመሪያ ይወሰናል። እነዚህ ድንጋጌዎች ቢሆኑም ሕገ መንግሥቱን የሚቃረኑ ናቸው።
በሕገ መንግሥቱ መሰረት የጉባኤው ስነስርአቶች የሚፀድቁት በፌዴሬሽን ምክር ቤት ነው። ጉባኤው አርቅቆ፥ የፌዴሬሽን ምክር ቤት ሲፈቅድ ብቻ ስነስርአቱን ይከተላል። አንደኛ ይህ አዋጅ የወጣው በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ነው። ስለዚህ የሕገ መንግሥት መሰረት የለውም። ሁለተኛ ስነስርአቱ በጉባኤው ተረቆ በፌዴሬሽን ምክር ቤት መፅደቅ እያለበት፥ በዚህ አዋጅ መሰረት ግን ስነስርአቶቹን ራሱ ጉባኤው በመመሪያ እንዲወስን የሚፈቅድ ነው። ሶስተኛ፤ ግልፅ ስነስርአትን አስገዳጅ የሚያደርግ ሳይሆን እንደመሰለው ጉባኤው እንዲወስን የሚፈቅድ ነው። አራተኛ፤ የሕገ መንግሥታዊነት ሙግት ያቀረቡ ሰዎች ሙግታቸውንና ማስረጃዎቻቸውን የማቅረብ መብት እንዳላቸው አይደነግግም። ይልቅስ ጉባኤው አግባብነት አለው ብሎ የሚያስበውን አካል ብቻ እንዲሰማ መብት የሚሰጡ ናቸው።
በአንቀፅ 11 መሰረት የጉባኤው ምልአት ጉባኤ የሚሟላው ሁለት ሶስተኛው አባላት ሲገኙ እንደሆነ ይደነግጋል። ውሳኔ በአብላጫ ድምፅ የሚሰጥ ሲሆን ሰብሳቢው ያለበት ወገን ወሳኝ እንደሆነ ይደነግጋል። በውሳኔዎች ላይ በስብስበባው የተገኙ አባላት፥ የአቤቱታ አቅራቡዎችና ስምና አድራሻ፥ አስተያየት የሰጡ ሰዎች ዝርዝርና የተሰበሰቡ አስተያየቶች በውሳኔዎች ላይ መገለፅ እንዳለባቸው አዋጁ ይደነግጋል።
ከዚህ በላይ ካሉት ክፍሎች እንደምንመለከተው የአጣሪ ጉባኤውና የፌዴሬሽን ምክር ቤት አዋጆች አጣሪ ጉባኤውን የሚመለከቱት እንደ አንድ ነፃ የዳኝነት አካል (ውሳኔና የውሳኔ አስተያየት የሚሰጥ አካል) ሳይሆን እንደ አንድ የፌዴሬሽን ምክር ቤት ኮሚቴ ነው። ለዚህ ማሳያዎቹ የሚከተሉት ናቸው። አንደኛ፤ በሕገ መንግሥቱ ከተጠቀሱት ስድስት የህግ ባለሙያዎች ውስጥ በተለያየ ጊዜ የክልል ፍትህ ቢሮ ሃላፊዎች ይገኙበት ነበር።
ሁለተኛ፤የአጣሪ ጉባኤው በተለያዩ ጊዜዎች ጠበቆችን አንደ አባል አቅፏል። በተለይ በህግ አገልግሎት ገበያ ላይ አገልግሎት በመስጠት የተሰማሩ የህግ ባለሙያዎች በሕገ መንግሥት ጉባኤ አጣሪ መሆናቸው የሚያስነሳው የጥቅም ግጭት ይኖራል። ሊፈጠር ስለሚችሉ የጥቅም ግጭቶች አዋጁ የሚደነግገው መፍትሄ የለም። የፍርድ ቤት የመጨረሻ ውሳኔዎች ጭምር ለሕገ መንግሥት ጉባኤ እንደሚቀርቡ ግምት ውስጥ ስናስገባ እንዲህ አይነት አሰራር የሕገ መንግሥት ትርጉምን ፋይዳ ዋጋ የሚያሳጡ ወይም የሚቀንሱ ናቸው።
ሶስተኛ፤ ጉባኤው አስራ አንድ አባላት እንደሚኖሩት በሕገ መንግሥቱ ቢደነገግም ጉባኤው የሚሰየመው እንደ ዳኝነት አካል ወይስ እንደ ምክር ቤት ወይም ኮሚቴ በግልፅ አልተቀመጠም። ነገር ግን ጉባኤውን የሚመለከቱ የሕገ መንግሥት ድንጋጌዎች የሚገኙት ፍርድ ቤቶችን በሚመለከተው የሕገ መንግሥት ክፍል ነው። በመሆኑም አጣሪ ጉባኤው የተለያዩ ህብረተሰብ ክፍሎችን የሚወክል ምክር ቤት ሳይሆን የዳኝነት ስራን የሚሰራ ተቋም ተደርጎ እንደተቀረፀ ነው። እንዲህ ከሆነ ደሞ፤ አስራ አንዱን አባላት ካልተሟሉ መሰየም የማይችል አካል መሆን ነበረበት። ነገር ግን አዋጁ ሁለት ሶስተኛው አባላት ሲሟሉ ምልአተ ጉባኤ እንደሚሟላ ይደነግጋል። ከእነዚህ ውስጥ አብላጫው የደገፈው የጉባኤው ውሳኔ ይሆናል። ማለትም ስምንት ሰዎች በስብሰባው ቢኖሩና አራቱ አንዱን የውሳኔ ሃሳብ ቢደግፉና ከእነዚህ ውስጥ ሰብሳቢው ካለበት የአጣሪ ጉባኤው ውሳኔ በአራት ድምፅ ተደግፎ ወደ ፌዴሬሽን ምክር ቤት እንዲሄድ ይሆናል።
የሕገ መንግሥታዊ ጉዳዮች ፋይዳነትን ስንመለከት እንዲህ አይነት አሰራር የሕገ መንግሥቱን የበላይነት የሚሸረሽር ነው። የሰበር ሰሚ ውሳኔ በአምስት ወይም በሰባት የጠቅላይ ፍርድ ቤት ዳኞች የሚሰጥ ውሳኔ ነው። ከአምስቱ ወይም ከሰባቱ አንድ ዳኛ በተለያየ ምክንያት መገኘት ባይችል ችሎቱ አይሰየምም። እንበልና አምስቱ ወይም ሰባቱ የሰበር ሰሚ ዳኞች የወሰኑት ውሳኔ ለአጣሪ ጉባኤው ቀረበ። አጣሪ ጉባኤው ስምንት ሆኖ ተሰበሰበ። ከስምንቱ ውስጥ አራቱ (ሰብሳቢው ያለበት) የሰበር ሰሚውን ውሳኔ ከሕገ መንግሥቱ ጋር ስለሚቃረን በሚል ውድቅ ይሁን የሚል የውሳኔ ሃሳብ ለምክር ቤቱ አቀረቡ። ከአራቱ ውስጥ አንዱ ሰብሳቢው ቢሆንም ሶስቱ ግን የፌዴሬሽን ምክር ቤት አባላቱ ሊሆኑ ይችላል።
አራተኛ፤ የስድስቱ የህግ ባለሙያዎች የስራ ዘመን ስድስት አመት እንደሆነና ከስድስት አመት በፊትም በፕሬዝዳንት ሊነሱ እንደሚችል ተደንግጓል። ይህም ቢሆን የአጣሪ ጉባኤውን ገለልተኝነት የሚሸረሽር ነው። ሕገ መንግሥቱ አጣሪ ጉባኤውን የሚመለከተው እንደ የዳኝነት አካሉ ነው። በመሆኑም የዳኝነት ነፃነት ተጠቃሚ መሆን አለባቸው።
በመጨረሻም የሕገ መንግሥት ጉዳዮች የዳኝነት ጉዳዮች ተደርገው ተወስደው አጣሪ ጉባኤው መከተል ያለበት የዳኝነት ስነስርአትን ነው። እንደ የዳኝነት ጉባኤ አንድን ጉዳይ ማጣራት የሚችለው ሁሉም አባላቱ ሲገኙ ብቻ ነው። ጉዳዩ ለሚመለከታቸው አካላት (ጥያቄ አቅራቢዎችን ጨምሮ) የመደመጥ መብት እውቅና መስጠት ይገባዋል።
አንድ የዳኝነት ተቋም (ፍርድ ቤት፥ አጣሪ ጉባኤውንና፥ ሌሎች አካላትን ጨምሮ የሚሰጠው ፍርድ ወይም ውሳኔ መቀበል ለምን ግዴታ ይሆናል? ወይም የቅቡልነቱ መሰረት ምንድር ነው? እነዚህን ጥያቄዎች መመለስ አስፈላጊ ነው። በተለይ ለአጣሪ ጉባኤው። ምክንያቱም የአጣሪ ጉባኤው ውሳኔ ወይም የውሳኔ ሃሳብ በፓለቲካ አካሉ፤ ማለትም በፌዴሬሽን ምክር ቤት፤ ሊሻር ይችላል። የጉባኤው የውሳኔ ወይም የውሳኔ ሃሳብ ሃይል ያለው በቅቡልነቱ ስለሆነ።
አንደኛ፤ ሁለቱም ወገኖች እና ሌሎች ጥቅም ያላቸው ሰዎች የፍሬነገርና የህግ ሙግታቸውን የማሰማት እድል አላቸው። አንዱ ለሌላው ሙግትና ላቀረበው ማስረጃ መልስ የመስጠት መብት አለው። በመሆኑም አጣሪ ጉባኤው እንዲህ አይነት ስነስርአት ሊከተል ይገባዋል።
ሁለተኛ፤ ስህተት ተሰርቷል የሚል ወገን ይግባኝ ማለት ይችላል። በዛ ባሉና የተሻለ ልምድ ባላቸው ዳኞች ፍርዱ እንዲመረመርለት ማድረግ ይቻላል።
ሶስተኛ፤ በአብዛኛው ዳኞቹ የህግ ባለሙያዎች ናቸው። ህግን የመተርጎምና ለተለያዩ ሁኔታዎች አንፃር ውሳኔ የሚሰጡ።
አራተ፤ ዳኞች የፍሬነገር ባለሙያዎች አይደሉም። ቢሆንም ተሟጋች ወገኖች ማስረጃ፥ ባለሙያ ምስክር ማሰማት፥ ማቅረብ ይችላሉ።
አምስተኛ፤ ፍርድ ቤቶች በዳኝነታቸው ነፃ መሆን አለባቸው። የሚገዙት በህግ ነው። የአጣሪ ጉባኤው አባላት፤ በተለይ ደግሞ ስድስቱ የህግ ባለሙያዎች የዳኝነት ነፃነት ተጠቃሚዎች መሆን አለባቸው። የስራ ዘመናቸው እንደ ማንኛውም ዳኛ መሆን አለበት። ከሹመታቸው የሚነሱበትም ስርአት ተመሳሳይ መሆን አለበት።
ስድስተኛ፤ የፍርድ ስርአቱ እና ፍርዱ ለሰዎች፥ ባለሙያዎች፥ ሜዲያ ግልፅና ተደራሽ መሆን አለበት።
ትርጉም ያስፈልገዋል?
ከዚህ በላይ ባለው ክፍል ለማስረዳት እንደተሞከረው አሁን በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የቀረበው የምክር ጥያቄ ሕገ መንግሥታዊ ባለመሆኑ ተቀባይነት ማግኘት የለበትም። አማካሪ ጉባኤውም ሆነ የፌዴሬሽን ምክር ቤት የሕገ መንግሥቱ የበላይነት ዋስትና እንጂ የመንግሥት አማካሪ አይደሉም። ሆኖም ግን ከተነሳው ጭብጥ አኳያ ሕገ መንግሥቱ ትርጉም አያስፈልገውም በሚል የሚስተጋባ ብዥታ አለ።
አንደኛው ብዥታ ሕገ መንግሥቱ በጉዳዩ ላይ የሚናገረው ነገር ሳይኖር ምኑ ነው የሚተረጎመው የሚል ነው። በሌላ አነጋገር እንዴት ዝምታ ሊተረጎም ይችላል የሚል ሃሳብ ይደመጣል።
ለፌዴሬሽን ምክር ቤት የሚቀርብ የትርጉም ጥያቄ አንድን ቃል ወይም አንቀፅ በመጥቀስ አይደለም። ይህን እንድል ያስገደደኝ፤ አንዳንድ ሰዎች እንዴት ዝምታ ይተረጎማል ሲሉ ሰምቼ ነው። ጥያቄው የሚቀርበው በጭብጥ መልክ ነው።
ለምሳሌ፤ "በበሽታና በሌሎች ምክንያቶች ምርጫ ማካሄድ በማይቻልበት ጊዜና የወቅቱ ምክር ቤት የስራ ዘመኑን ከጨረሰ፤ ምክር ቤቱን በትኖ በስድስት ወር ውስጥ ምርጫ ከማካሄድ ውጭ፤ ምን አይነት ህግ መንግሥታዊ አማራጮች አሉ?" ጠቅለል ባለ መልኩ ጭብጡን እንዲህ ያስቀመጥኩት መንግሥት እያሰባቸው ያሉ አማራጮችን በሙሉ ስላላወኳቸው ነው።
አንደኛው አማራጭ፤ የምክር ቤቱን የስራ ዘመን ማራዘም ከሆነ፤ ጭብጡ እንደሚከተለው ይሆናል። "በበሽታና በሌሎች ምክንያቶች ምርጫ ማካሄድ ባማይቻልበት ጊዜና የወቅቱ ምክር ቤት የስራ ዘመኑን ከጨረሰ፤ የምክር ቤቱን የስራ ዘመን ማን፥ እንዴት፥ በምን አይነት ሁኔታዎች፥ እስከ ምን ያህል ጊዜ ማራዘም ይችላል?"
ጥያቄው እንዲህ ነው የሚቀርበው እንጂ "እባክህ ቁጥር 7ን ተርጉምልኝ" በሚል አይደለም። ለዚህ ነው የፌዴሬሽን ምክር ቤት የማማከር አገልግሎት ለመስጠት አይገደድም የሚለው አዋጁ።
አንዳንድ ሰዎችና ባለሙያዎች ግልፅ የሆነ ነገር ሕገ መንግሥታዊ ትርጉም አያስፈልገውም ሲሉ ይደመጣል።
ልክ ነው። እስማማለሁ። ጥያቄው፤ ጉዳዩ ሕገ መንግሥታዊ ትርጉም ያስፈልገዋል? ግልፅነት ይጎድለዋል?
ይህ የፓለቲካ ጥያቄ አይደለም። በስምምነት ልንመልሰው አንችልም። ለጥያቄው የመጨረሻ መልስ የሚሰጠው የሕገ መንግሥቱ ተርጓሚ ነው።
ጠቅላላ ትርጉምና ውጤቱ
ከዚህ በላይ ባለው ክፍል ለማስረዳት እንደተሞከረው ለአጣሪ ጉባኤው የቀረበው ጥያቄ የሕገ መንግሥታዊነት ሳይሆን የሕገ መንግሥት ትርጉም ምክር ጥያቄ ነው። እንዲህ አይነት ምክር አጣሪ ጉባኤው መስጠት እንደሌለበትና፥ ሕገ መንግሥታዊ እንዳልሆነ፥ እንደውም ብዙውን የፌዴሬሽን ምክር ቤትና የአጣሪ ጉባኤ አዋጆችን ኢሕገ መንግሥታዊ ስለሆኑ ውድቅ እንዲያደርግ እጠይቃለሁ።
አጣሪ ጉባኤው አስተያየቴን ባይቀበለውና ትርጉም ለመስጠት ከተነሳሳ፤ አስተያየቱን ወይም ትርጉሙን ጠቅላላና አስገዳጅ ያልሆነ ሊያደርገው ይገባል። ከዚህ በታች የበለጠ ተብራርቷል።
ከዚህ ቀደም፤ በጉዳዩ ላይ ጠቅላላ አስተያየት በማህበራዊ ድረገፆች ስሰጥ ቆይቻለሁ። በተለይ በመንግሥት የቀረበው ጥያቄ አወቃቀር ችግሮች በተመለከት አስተያየት ሰጥቼ ነበር። እንበልና የፌዴሬሽን ምክር ቤት የቀረበለትን ጥያቄ ተቀብሎ ሕገ መንግሥቱን በመተርጎም መልስ ሰጠ። ጥያቄው፤ ጉዳዩን የመቋጨት ውጤት አለው?
በመጀመሪያ ግን ምን አይነት መልስ ሊሰጥ ይችላል? እርሱን የምናየው ሆኖ፥ የኔን አረዳድ እንደሚከተለው በቀላሉ አቅርቤዋለሁ።
የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ በምን አይነት ሁኔታዎች እንደሚታወጅ ሕገ መንግሥቱ ይደነግጋል። ከእነዚህ ውስጥ አንደኛው የህዝብን ጤንነት አደጋ ላይ የሚጥል በሽታ ሲከሰት ነው።
የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ የማወጅ ውጤቱ ምንድር ነው? አንደኛ፤ ለሚኒስትሮች ምክር ቤት ተጨማሪ ስልጣን ይሰጠዋል። የሚኒስትሮች ምክር ቤት ስልጣን በሕገ መንግሥቱ የተደነገገና በህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት በሚወጡ አዋጆች የተደነገገ ነው። የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ሲታወጅ ግን ከእነዚህ ስልጣኖች ተጨማሪ ስልጣኖች ያገኛል። ምን አይነት ስልጣኖች የሀገርን ሰላምና ህልውና፥ የህዝብን ደህንነት፥ እና ህግና ስርአትን ለማስከበር የሚያስፈልጉ ስልጣኖች ያገኛል። የስልጣኑን ዝርዝሮች ራሱ በሚያወጣው ደንብ ይዘረዝረዋል።
ሁለተኛ፤ በሕገ መንግሥቱ የተደነገጉትን መሰረታዊ የፓለቲካና የዲሞክራሲ መብቶችን የማገድ ስልጣን ለምክር ቤቱ ይሰጣል። አዋጁ በመታወጁ ብቻ መብቶቹ አይገደቡም። ነገር ግን ከታወጀ በሁዋላ የሚኒስትሮች ምክር ቤት በሚያወጣው ደንብ መብቶቹን ማገድ ይችላል።
የትኞቹን እና በምን ያህል ደረጃ መታገድ ይችላሉ? ለአዋጁ መታወጅ መሰረት የሆነውን ሁኔታ ለማስወገድ የሚያስፈልጉትን አስፈላጊ በሆነበት ደረጃ ልክ።
የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ለስድስት ወር ተፈፃሚ ነው። ነገር ግን በሁለት ሶስተኛ ድምፅ ለአራት ወራት ሊታደስ ይችላል።
ለምን ያህል ጊዜ ሊታደስ ይችላል? የአሰቸኳይ ጊዜ አዋጅ መታወጁ ችግርን ለመፍታት የሚያስፈልጉ ተጨማሪ ስልጣኖችን ለመንግሥት ለመስጠትና መብቶችን ለመገደብ ነው። በመሆኑም ችግሩ እስኪፈታ እና ተጨማሪ ስልጣኖቹ አስፈላጊ እስከሆኑ ድረስ ሊታደስ ይችላል።
በዚህ መካከል የህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት የስልጣን ዘመን ቢያልቅስ? አሁንም ሊታደስ ይችላል። ያለዚያማ መንግሥት ተጨማሪ ስልጣን ያስፈልገዋል እየተባለ የስራ ዘመኑ ስላለቀ መታደስ አይችልም ማለትማ ሀገርንና ህዝብን ለላቀ ችግር የሚያጋልጥ ነው። ስለዚህ ምንም እንኳ የምክር ቤት የስልጣን ዘመን አምስት አመት ነው ቢልም፥ በአስቸኳይ ጊዜ አዋጅና በሚኒስትሮች ምክር ቤት ደንቦች መሰረት ምርጫው ሊራዘም ይችላል።
ምርጫ ሳይከናወን የስራ ዘመኑ በማለቁ ብቻ መንግሥት ስልጣኑን መልቀቅ አለበት ማለት ከሕገ መንግሥቱ አላማ ጋር አብሮ አይሄድም። ሌላው ቢቀር መንግሥት የስራ ዘመኑ ሊያልቅ አንድ ቀን ሲቀረው እኮ ፓርላማውን በትኖ የስድስት ወር መንግሥታዊ ስልጣንን ይዞ መቀጠል ይችላል።
በዲሞክራሲያዊ ስርአት መንግሥት የህዝብ እንደራሴ ነው ተብሎ ይታሰባል። የሚሾመው ደሞ ከሌሎች ጋር ተወዳድሮ ነው። ህዝብ ወካይ ነው። በፍትሃብሄር ህግ እንኳን የምናገኘው መርህ፤ አንድ እንደራሴ የውክልናው ዘመን ሲያበቃ፤ ወትሮ የሚሰራቸውን ነገሮች በሙሉ እየሰሩ የመቀጠል ስልጣን ባይኖረውም እንኳን፤ ለወካዩ ወይም ለአዲሱ እንደራሴ እስኪያስረክብ ድረስ የወካዩን ጉዳዮች በማስተዳደር መቀጠል ይገባዋል። ግዴታው ነው። የዚህን መርህ ወደ ሕገ መንግሥቱ ብንወስደው፤ የስራ ዘመኑ ያለቀ መንግሥት አዲሱ መንግሥት እስኪረከበው ድረስ አስተዳደራዊ ስራዎችን እየሰራ መቀጠል ግዴታው ነው።
ፓርላማውን ሲበትን በስድስት ወር ውስጥ ምርጫ ማከናወን አለበትና መስራት የሚችለው ውስን ነገሮች ናቸው የሚለውን ድንጋጌ ወደ አስቸኳይ ግዜ ጉዳይ ማምጣት አንችልም። ምክንያቱም የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ መታወጅና መታደስ የሚወሰነው በአስፈላጊነቱ እንጂ በጊዜ ገደብ ስላልሆነ።
እንበልና የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ለስድስት ወር ታውጆ ምርጫውም ተራዘመ። አዋጁ ሳይታደስ ስድስት ወር ቢያፈውስ? የዛን ጊዜ ፓርላማው ወዲያው እንደፈረሰ ይቆጠራል ወይም ጠቅላይ ሚኒስትሩ ፓርላማውን የማፍረስ ግዴታ ይኖርባቸዋል። በስድስት ወርም ምርጫ መከወን አለበት።
ይህ ማለት ግን መንግሥት የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅን በማወጅና በየጊዜው በማደስ ምርጫን የማራዘም ውሳኔ ሕገ መንግሥታዊነት ጥያቄ አይቀርብበትም ማለት አይደለም። የፌዴሬሽን ምክር ቤት የሚሰጠው ትርጉም ጠቅላላ ትርጉም ነው። ሊራዘም ይችላል ወይ? ከተራዘመስ እስከ መቼ ድርስ? የሚሉትን በተመለከተ ጠቅላላ ትርጉም ነው የሰጠው። ይህ ማለት ግን አሁን ያለውን አስቸኳይ ጊዜ አዋጅ እና በሚኒስትሮች ምክር ቤት ለራሱ የሰጣቸውን አዳዲስ ስልጣኖችና የመብት ገደቦች፤ ምርጫን የማራዘም ውሳኔን ጨምሮ ሕገ መንግሥታዊነት አረጋግጧል ማለት አይደለም። እነዚህን በተመለከተ ጥያቄ ከቀረበለት ከእንደገና ሊመረምር ይችላል።
በምክር ቤቱ የታወጀን ወይም የታደሰን የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ ሕገ መንግሥታዊነት መሞገት ይችላል? አዎ። በምን መሰረት? አንደኛ፤ ጦርነት ወይም አደጋ ወይም በሽታ ወይም የሕገ መንግሥታዊ ስርአት አደጋ የለም በሚል። ቢኖርም፥ ችግሩን ለመጋፈጥ የአስቸኳይ ጊዜ አዋጅ አያስፈልግም በሚል። ተጨማሪ ስልጣኖችና የመብት ገደቦች አስፈላጊ አይደሉም በሚል ወይም አስፈላጊነታቸውን አላስረዳም በሚል።
የሚኒስትሮች ምክር ቤት ለራሱ የሰጣቸውን ስልጣኖችና የመብት ገደቦች ሕገ መንግሥታዊነት መሞገት ይቻላል? አዎ። በምን መሰረት? አስፈላጊ አይደሉም በሚል ወይም መንግሥት አስፈላጊነታቸውን አላስረዳም በሚል።
0
Tags:
Constitution Constitutional Interpretation Council of Constitutional Inquiry
×
Stay Informed
When you subscribe to the blog, we will send you an e-mail when there are new updates on the site so you wouldn't miss them.
Your Name
E-mail Address
Subscribe to the blog
የፍርድ ቤቶች በከፊል መዘጋት በማረምያ ቤት ከሚገኙ እስረኞች መብት አንጻር
በኮሮና ወረርሽኝ ፍርድ ቤቶችን እንዴት ማስቀጠል ይቻላል?
About the author
Mulugeta Mengist Ayalew (PhD)
Subscribe to updates from author Unsubscribe to updates from author Mulugeta Mengist Ayalew (PhD)
I am interested in using comparative, economic, and legal approaches and insights to understand, explain and assess institutional, policy, legal, and regulatory frameworks governing various activities. In the past, I was a research fellow in the United Nations, working on climate governance and regulatory affairs, and a lecturer of law at Mekelle University and University of Surrey. I studied comparative law and economics at Addis Ababa University (LLB, 2001); Ghent University (LLM, 2004); Erasmus University of Rotterdam, Ghent University and University of Manchester (EMLE, 2009); and University of Surrey (Ph.D., 2011).
Author's recent posts
More posts from author
Friday, 04 February 2022 በጽሑፍ የሰፈረን የውል ቃል የምስክርና ሌላ ዓይነት ማስረጃን በማቅረብ ማሻሻል ይቻላል?
Monday, 30 August 2021 Legal Effects of Unregistered Property Interests on Third Parties: What is the Position of Ethiopian Law?


በቀጣዩ ዓመት በአሠልጣኝ ፋሲል ተካልኝ የሚመራው መቻል በርካታ አዳዲስ ተጫዋቾችን እያስፈረመ እንደሚገኝ ይታወቃል። ከደቂቃዎች በፊትም ተክለማርያም ሻንቆን በአንድ ዓመት ውል ማስፈረሙን ሶከር ኢትዮጵያ አረጋግጣለች።
በተጠናቀቀው የውድድር ዓመት በሲዳማ ቡና ያሳለፈው ግብ ጠባቂው ቀሪ የአንድ ዓመት ውል እያለው ከክለቡ ጋር በስምምነት እንደተለያየ በትናንትናው ዕለት ዘግበን ነበር። የቀድሞ የሀላባ፣ አዲስ አበባ እና ሀዋሳ ከተማ ተጫዋች የእግር ኳስ ህይወቱን በጦሩ ቤት ለመቀጠልም ፊርማውን አኑሯል።
Share
Tweet
Post navigation
የጣና ሞገዶቹ አይቮሪያዊ የግብ ዘብ አግኝተዋል
የዋልያዎቹ የአቋም መፈተሻ ጨዋታ የቀን ለውጥ ተደርጎበታል
የቅርብ ዜናዎች
ኢትዮ ኤሌክትሪክ ተከላካይ ተማስፈረም ተስማምቷል September 11, 2024
ወሳኙን የባንክ እና ያንግ አፍሪካስ ጨዋታ የሚመሩ አልቢትሮች ታውቀዋል September 11, 2024
ጎፈሬ ከዩጋንዳው ክለብ ዩፒፒሲ ጋር ስምምነት ፈፀመ September 10, 2024
“በጨዋታው መፍትሄ ለማግኘት ትንሽ ሰዓት ወስዶብን ነበር። ግን መፍትሔ በመስጠት ጨዋታውን አሸንፈናል” September 10, 2024
ከሽንፈቱ በኋላ የዋልያዎቹ አለቃ ምን አሉ? September 10, 2024
የነብር እና የዋልያው ፍልሚያ በነብሮቹ አሸናፊነት ተጠናቋል September 9, 2024
የቅርብ ዜናዎች
ኢትዮ ኤሌክትሪክ ዜና ዝውውር ፕሪምየር ሊግ
ኢትዮ ኤሌክትሪክ ተከላካይ ተማስፈረም ተስማምቷል
September 11, 2024
ዳንኤል መስፍን
ቻምፒየንስ ሊግ ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ዜና
ወሳኙን የባንክ እና ያንግ አፍሪካስ ጨዋታ የሚመሩ አልቢትሮች ታውቀዋል
September 11, 2024
ሚካኤል ለገሠ
ዜና ጋዜጣዊ መግለጫ
ጎፈሬ ከዩጋንዳው ክለብ ዩፒፒሲ ጋር ስምምነት ፈፀመ
September 10, 2024
ሶከር ET
ዋልያዎቹ ጋዜጣዊ መግለጫ
“በጨዋታው መፍትሄ ለማግኘት ትንሽ ሰዓት ወስዶብን ነበር። ግን መፍትሔ በመስጠት ጨዋታውን አሸንፈናል”
September 10, 2024
ሚካኤል ለገሠ
ሶከር ኢትዮጵያ
ሶከር ኢትዮጵያ በኢትዮጵያ እግር ኳስ ላይ ብቻ ትኩረቱን አድርጎ የሚሰራ የኦንላይን ሚድያ ነው።
ዘርፎች
ዘርፎች Select Category A ውድድሮች A የክለብ ኢንተርናሽናል ውድድሮች U-17 ሴቶች ብሔራዊ ቡድን U-17 ብሔራዊ ቡድን U-20 ብሔራዊ ቡድን U-23 ብሔራዊ ቡድን U20 ሴቶች ብሔራዊ ቡድን ሀምበርቾ ሀዋሳ ከተማ ሀዲያ ሆሳዕና ለገጣፎ ለገዳዲ ሉሲ መቐለ 70 እንደርታ መቻል መፅሀፍት ሜዲካል ምርጥ 11 ምርጫ 2010 ምስራቅ አፍሪካ ሰበታ ከተማ ሲዳማ ቡና ሲዳማ ጎፈሬ ዋንጫ ሴቶች ቻምፒየንስ ሊግ ሴቶች አፍሪካ ዋንጫ ሴቶች ከፍተኛ ሊግ ሴቶች ዝውውር ሴቶች ፕሪምየር ሊግ ሴካፋ ስሑል ሽረ ሻሸመኔ ከተማ ቀጥታ የውጤት መግለጫ ቀጥታ የፅሁፍ ስርጭት ቃለ-መጠይቅ ቅዱስ ጊዮርጊስ ቅድመ ጨዋታ ዳሰሳ ቢዝ ባህር ዳር ከተማ ቤተሰብ ተስፈኛ ተጫዋቾች ትኩረት ታሪክ ታክቲክ ታዳጊዎች ትውስታ ትግራይ ክልል ዋንጫ ቻምፒየንስ ሊግ ቻን ቻን ማጣርያ አማራ ክልል ዋንጫ አርባምንጭ ከተማ አሰልጣኞች ትኩረት አንደኛ ሊግ አዲስ አበባ ከተማ አዲስ አበባ ከተማ ዋንጫ አዳማ ከተማ አዳማ ከተማ ዋንጫ ኢትዮ ኤሌክትሪክ ኢትዮጵያ መድን ኢትዮጵያ ቡና ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ኢትዮጵያ ዋንጫ ኢትዮጵያውያን በውጪ ኢእፌ እውነታዎችና ቁጥሮች ኦሊምፒክ ማጣርያ ከ17 ዓመት በታች ሻምፒዮና ከ17 ዓመት በታች ፕሪምየር ሊግ ከ20 ዓመት በታች ጥሎማለፍ ከ20 ዓመት በታች ፕሪምየር ሊግ ከፍተኛ ሊግ ክለብ ትኩረት ኮሮና ኮንፌዴሬሽን ዋንጫ ኮፓ ኮካኮላ ወላይታ ድቻ ወልቂጤ ከተማ ወልዋሎ ዓዲግራት ዩኒቨርሲቲ ወልዲያ ወቅታዊ ጉዳይ ዋልያዎቹ ዐበይት ጉዳዮች ዜና ዜና ዕረፍት ዝ ክለቦች ዝክር ዝውውር የ1ኛ ዙር የክለቦች ዳሰሳ የሰማንያዎቹ የሴቶች እግርኳስ የሴቶች ዘ ብሔራዊ ቡድኖች የሴቶች ገፅ የሴቶች ጥሎማለፍ የሶከር አምዶች የቅድመ ውድድር የብሔራዊ ቡድን ውድድሮች የተቋማት መረጃዎች የት ይገኛሉ የአመቱ ምርጦች የአሰልጣኞች ስልጠና የአሰልጣኞች ገፅ የአሸናፊዎች አሸናፊ የአፍሪካ ዋንጫ የአፍሪካ ዋንጫ ማጣርያ የክልል ክለቦች ሻምፒዮና የወሩ ምርጦች የወዳጅነት ጨዋታዎች የወጣቶች እግርኳስ የውድድር ዘመን ቅድመ ዳሰሳ የውድድር ዘመን ዳሰሳ የውጪ ዜጎች የዓለም ዋንጫ ማጣሪያ የዘመኑ ከዋክብት የዘጠናዎቹ ከዋክብት የዠ ብሔራዊ ቡድኖች የደጋፊዎች ገፅ የዳኞች ገጽ የግል አስተያየት የጨዋታ መረጃዎች የጨዋታ ሪፖርት የፈረንሳይኛ ፖስቶች (Francais) ይህን ያውቁ ኖሯል? ይድነቃቸው ተሰማ መታሰቢያ ዋንጫ ደቡብ ካስቴል ዋንጫ ደቡብ ፖሊስ ደደቢት ዳኞች ድህረ ጨዋታ አስተያየት ድሬዳዋ ከተማ ጅማ አባ ጅፋር ጋዜጣዊ መግለጫ ፉትሳል ፊቸር ፋሲል ከነማ ፕሪምየር ሊግ ፕሪምየር ሊግ አ/ማ
ማኅደር
ማኅደር Select Month September 2024 (42) August 2024 (182) July 2024 (99) June 2024 (66) May 2024 (87) April 2024 (86) March 2024 (125) February 2024 (104) January 2024 (130) December 2023 (111) November 2023 (91) October 2023 (160) September 2023 (85) August 2023 (146) July 2023 (127) June 2023 (85) May 2023 (102) April 2023 (112) March 2023 (109) February 2023 (54) January 2023 (101) December 2022 (121) November 2022 (127) October 2022 (140) September 2022 (138) August 2022 (119) July 2022 (203) June 2022 (169) May 2022 (180) April 2022 (215) March 2022 (185) February 2022 (204) January 2022 (109) December 2021 (225) November 2021 (183) October 2021 (226) September 2021 (201) August 2021 (244) July 2021 (261) June 2021 (116) May 2021 (143) April 2021 (252) March 2021 (237) February 2021 (249) January 2021 (345) December 2020 (254) November 2020 (149) October 2020 (213) September 2020 (164) August 2020 (215) July 2020 (67) June 2020 (127) May 2020 (141) April 2020 (65) March 2020 (226) February 2020 (293) January 2020 (359) December 2019 (331) November 2019 (225) October 2019 (224) September 2019 (213) August 2019 (250) July 2019 (147) June 2019 (97) May 2019 (186) April 2019 (199) March 2019 (205) February 2019 (187) January 2019 (228) December 2018 (224) November 2018 (150) October 2018 (194) September 2018 (148) August 2018 (142) July 2018 (150) June 2018 (172) May 2018 (143) April 2018 (177) March 2018 (186) February 2018 (171) January 2018 (151) December 2017 (127) November 2017 (125) October 2017 (119) September 2017 (133) August 2017 (122) July 2017 (131)


በኢትዮጵያ ፕሪምየር ሊግ የተሳትፎ ታሪክ ካላቸው ቡድኖች መካከል አንዱ የነበረው ወልዲያ ከተማ ወደ ከፍተኛ ሊጉ ከወረደ በኋላ እስከ 2013 የውድድር ዘመን ድረስ በሊጉ ሲሳተፍ ቆይቷል፡፡ በተጠናቀቀው የውድድር ዓመት ግን በአካባቢው በተፈጠረ የፀጥታ ችግር ምክንያት መሳተፍ ሳይችል መቅረቱ ይታወሳል፡፡ ክለቡ በዘንድሮው የ2015 የከፍተኛ ሊግ ውድድር ላይ ተጠናክሮ ለመቅረብ ከቀናት በፊት የአሰልጣኝ ቅጥር ማስታወቂያን ማውጣቱ የሚታወስ ሲሆን ይህን መሠረት በማድረግም ካሊድ መሐመድን ዋና አሰልጣኝ በማድረግ ቀጥሯል፡፡
ኢትዮጵያ ቡና በረዳት እና ጊዜያዊ አሰልጣኝ በመሆን ማሰልጠን ከጀመረ በኋላ በዳሽን ቢራ በፕሪምየር ሊግ ደረጃ በኢትዮጵያ መድን ፣ ቡታጅራ ከተማ እና ሀላባ ከተማ ደግሞ በከፍተኛ ሊጉ አሰልጣኝ በመሆን የሰራው አሰልጣኙ ቀጣዩ የወልዲያ አዲሱ አሰልጣኝ በመሆን በይፋ ተቀጥሯል፡፡
Share
Tweet
Post navigation
ከፍተኛ ሊግ | ቡራዩ ከተማ አሰልጣኝ ቀጥሯል
ቅድመ ዳሰሳ | ፋሲል ከነማ ከ ባህር ዳር ከተማ
የቅርብ ዜናዎች
ኢትዮ ኤሌክትሪክ ተከላካይ ተማስፈረም ተስማምቷል September 11, 2024
ወሳኙን የባንክ እና ያንግ አፍሪካስ ጨዋታ የሚመሩ አልቢትሮች ታውቀዋል September 11, 2024
ጎፈሬ ከዩጋንዳው ክለብ ዩፒፒሲ ጋር ስምምነት ፈፀመ September 10, 2024
“በጨዋታው መፍትሄ ለማግኘት ትንሽ ሰዓት ወስዶብን ነበር። ግን መፍትሔ በመስጠት ጨዋታውን አሸንፈናል” September 10, 2024
ከሽንፈቱ በኋላ የዋልያዎቹ አለቃ ምን አሉ? September 10, 2024
የነብር እና የዋልያው ፍልሚያ በነብሮቹ አሸናፊነት ተጠናቋል September 9, 2024
የቅርብ ዜናዎች
ኢትዮ ኤሌክትሪክ ዜና ዝውውር ፕሪምየር ሊግ
ኢትዮ ኤሌክትሪክ ተከላካይ ተማስፈረም ተስማምቷል
September 11, 2024
ዳንኤል መስፍን
ቻምፒየንስ ሊግ ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ዜና
ወሳኙን የባንክ እና ያንግ አፍሪካስ ጨዋታ የሚመሩ አልቢትሮች ታውቀዋል
September 11, 2024
ሚካኤል ለገሠ
ዜና ጋዜጣዊ መግለጫ
ጎፈሬ ከዩጋንዳው ክለብ ዩፒፒሲ ጋር ስምምነት ፈፀመ
September 10, 2024
ሶከር ET
ዋልያዎቹ ጋዜጣዊ መግለጫ
“በጨዋታው መፍትሄ ለማግኘት ትንሽ ሰዓት ወስዶብን ነበር። ግን መፍትሔ በመስጠት ጨዋታውን አሸንፈናል”
September 10, 2024
ሚካኤል ለገሠ
ሶከር ኢትዮጵያ
ሶከር ኢትዮጵያ በኢትዮጵያ እግር ኳስ ላይ ብቻ ትኩረቱን አድርጎ የሚሰራ የኦንላይን ሚድያ ነው።
ዘርፎች
ዘርፎች Select Category A ውድድሮች A የክለብ ኢንተርናሽናል ውድድሮች U-17 ሴቶች ብሔራዊ ቡድን U-17 ብሔራዊ ቡድን U-20 ብሔራዊ ቡድን U-23 ብሔራዊ ቡድን U20 ሴቶች ብሔራዊ ቡድን ሀምበርቾ ሀዋሳ ከተማ ሀዲያ ሆሳዕና ለገጣፎ ለገዳዲ ሉሲ መቐለ 70 እንደርታ መቻል መፅሀፍት ሜዲካል ምርጥ 11 ምርጫ 2010 ምስራቅ አፍሪካ ሰበታ ከተማ ሲዳማ ቡና ሲዳማ ጎፈሬ ዋንጫ ሴቶች ቻምፒየንስ ሊግ ሴቶች አፍሪካ ዋንጫ ሴቶች ከፍተኛ ሊግ ሴቶች ዝውውር ሴቶች ፕሪምየር ሊግ ሴካፋ ስሑል ሽረ ሻሸመኔ ከተማ ቀጥታ የውጤት መግለጫ ቀጥታ የፅሁፍ ስርጭት ቃለ-መጠይቅ ቅዱስ ጊዮርጊስ ቅድመ ጨዋታ ዳሰሳ ቢዝ ባህር ዳር ከተማ ቤተሰብ ተስፈኛ ተጫዋቾች ትኩረት ታሪክ ታክቲክ ታዳጊዎች ትውስታ ትግራይ ክልል ዋንጫ ቻምፒየንስ ሊግ ቻን ቻን ማጣርያ አማራ ክልል ዋንጫ አርባምንጭ ከተማ አሰልጣኞች ትኩረት አንደኛ ሊግ አዲስ አበባ ከተማ አዲስ አበባ ከተማ ዋንጫ አዳማ ከተማ አዳማ ከተማ ዋንጫ ኢትዮ ኤሌክትሪክ ኢትዮጵያ መድን ኢትዮጵያ ቡና ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ኢትዮጵያ ዋንጫ ኢትዮጵያውያን በውጪ ኢእፌ እውነታዎችና ቁጥሮች ኦሊምፒክ ማጣርያ ከ17 ዓመት በታች ሻምፒዮና ከ17 ዓመት በታች ፕሪምየር ሊግ ከ20 ዓመት በታች ጥሎማለፍ ከ20 ዓመት በታች ፕሪምየር ሊግ ከፍተኛ ሊግ ክለብ ትኩረት ኮሮና ኮንፌዴሬሽን ዋንጫ ኮፓ ኮካኮላ ወላይታ ድቻ ወልቂጤ ከተማ ወልዋሎ ዓዲግራት ዩኒቨርሲቲ ወልዲያ ወቅታዊ ጉዳይ ዋልያዎቹ ዐበይት ጉዳዮች ዜና ዜና ዕረፍት ዝ ክለቦች ዝክር ዝውውር የ1ኛ ዙር የክለቦች ዳሰሳ የሰማንያዎቹ የሴቶች እግርኳስ የሴቶች ዘ ብሔራዊ ቡድኖች የሴቶች ገፅ የሴቶች ጥሎማለፍ የሶከር አምዶች የቅድመ ውድድር የብሔራዊ ቡድን ውድድሮች የተቋማት መረጃዎች የት ይገኛሉ የአመቱ ምርጦች የአሰልጣኞች ስልጠና የአሰልጣኞች ገፅ የአሸናፊዎች አሸናፊ የአፍሪካ ዋንጫ የአፍሪካ ዋንጫ ማጣርያ የክልል ክለቦች ሻምፒዮና የወሩ ምርጦች የወዳጅነት ጨዋታዎች የወጣቶች እግርኳስ የውድድር ዘመን ቅድመ ዳሰሳ የውድድር ዘመን ዳሰሳ የውጪ ዜጎች የዓለም ዋንጫ ማጣሪያ የዘመኑ ከዋክብት የዘጠናዎቹ ከዋክብት የዠ ብሔራዊ ቡድኖች የደጋፊዎች ገፅ የዳኞች ገጽ የግል አስተያየት የጨዋታ መረጃዎች የጨዋታ ሪፖርት የፈረንሳይኛ ፖስቶች (Francais) ይህን ያውቁ ኖሯል? ይድነቃቸው ተሰማ መታሰቢያ ዋንጫ ደቡብ ካስቴል ዋንጫ ደቡብ ፖሊስ ደደቢት ዳኞች ድህረ ጨዋታ አስተያየት ድሬዳዋ ከተማ ጅማ አባ ጅፋር ጋዜጣዊ መግለጫ ፉትሳል ፊቸር ፋሲል ከነማ ፕሪምየር ሊግ ፕሪምየር ሊግ አ/ማ
ማኅደር
ማኅደር Select Month September 2024 (42) August 2024 (182) July 2024 (99) June 2024 (66) May 2024 (87) April 2024 (86) March 2024 (125) February 2024 (104) January 2024 (130) December 2023 (111) November 2023 (91) October 2023 (160) September 2023 (85) August 2023 (146) July 2023 (127) June 2023 (85) May 2023 (102) April 2023 (112) March 2023 (109) February 2023 (54) January 2023 (101) December 2022 (121) November 2022 (127) October 2022 (140) September 2022 (138) August 2022 (119) July 2022 (203) June 2022 (169) May 2022 (180) April 2022 (215) March 2022 (185) February 2022 (204) January 2022 (109) December 2021 (225) November 2021 (183) October 2021 (226) September 2021 (201) August 2021 (244) July 2021 (261) June 2021 (116) May 2021 (143) April 2021 (252) March 2021 (237) February 2021 (249) January 2021 (345) December 2020 (254) November 2020 (149) October 2020 (213) September 2020 (164) August 2020 (215) July 2020 (67) June 2020 (127) May 2020 (141) April 2020 (65) March 2020 (226) February 2020 (293) January 2020 (359) December 2019 (331) November 2019 (225) October 2019 (224) September 2019 (213) August 2019 (250) July 2019 (147) June 2019 (97) May 2019 (186) April 2019 (199) March 2019 (205) February 2019 (187) January 2019 (228) December 2018 (224) November 2018 (150) October 2018 (194) September 2018 (148) August 2018 (142) July 2018 (150) June 2018 (172) May 2018 (143) April 2018 (177) March 2018 (186) February 2018 (171) January 2018 (151) December 2017 (127) November 2017 (125) October 2017 (119) September 2017 (133) August 2017 (122) July 2017 (131)


ሰሜን ኮርያ ሁለት የአጭር ርቀት ቦልስቲክ ሚሳይሎችን የተኮሰችው ከደቡብ ሁዋንግሃይ ከፍለ ሀገር መሆኑን የደቡብ ኮርያ ኤታ ማዦር ሹም ባወጡት መግለጫ ጠቁመዋል። ሚሳይሎቹ 450 ኪሎሜትር በሚሆን ርቀት ተምዘግዝገው ወደ 37 ኪሎ ሜትር ከፍታ መድረሳቸውን ገልጸዋል።


criminal law Federal supreme court of Ethiopia cassation decisions sentencing volume 12 mitigation aggravation VAT (crime)
በወንጀል ተከስሶ ጥፋተኛነቱ የተረጋገጠበት ተከሳሽ ላይ የሚጣለውን የቅጣት አይነትና መጠን ለመወሰን ፍ/ቤቶች በህጉ ውስጥ ተካትተው የሚገኙትን የቅጣት ማቅለያ እና ማከበጃ ምክንያቶች ተግባራዊ ለማድረግ የሚችሉበት አግባብ የሞት ቅጣት ሊተላለፈ የሚችልበት አግባብ የወንጀል ህግ ቁጥር 117, 32/1//ሀ-ለ/, 539/1//ሀ/, 84/1//ሀ-ሠ/, 183, 179, 180, 182, 88/2/, 87/1/
Download Cassation Decision
Latest post
Most read
Bootstrap is a front-end framework of Twitter, Inc. Code licensed under MIT License. Font Awesome font licensed under SIL OFL 1.1.


ድምጺ ኣሜሪካ ፈነወ ቛንቛ ትግርኛ ካብ ሶኑይ ክሳብ ሰንበት ይፍነው። ፈነወ ቛንቛ ትግርኛ ካብ ሶኑይ ክሳብ ዓርቢ ብዕለታዊ ዜና ይጅምር፥ እዋናዊ ጉዳያትን ሰሙናዊ መደባት'ውን የጠቓልል ።ቀዳምን ሰንበትን ኣብቲ ሰሙን ዝተፈነው መደባት ብምድጋም ፈነወ ቛንቛ ትግርኛ ይኻየድ።


ማግኔት ጀነሬተር ሞተር, ቋሚ ማግኔት ሞተር, ዝቅተኛ ፍጥነት ከፍተኛ Torque ሞተርስ, ቋሚ ማግኔት የተመሳሰለ ጀነሬተር, ቋሚ ማግኔት ኤሲ ሞተር, ቋሚ ማግኔት ሮተር,


ከተለያዩ አገሮች የተውጣጡት ወታደሮች እስካሁን ባለው ጊዜ ሲንቀሳቀሱ የነበረው በተናጠልና በየተመደቡባቸው አከባቢዎች እንደነበር የጠቅላይ ሚኒስትር ኃይለማርያም ደሳለኝ ልዩ ልዑክ አምባሳደር ብርሀነ ገብረ-ክርስቶስ ተናግረዋል።


በክልሉ ከተካሄደዉ ሕዝባዊ ተቃዉሞ ጋር በተያያዘ ሃላፊነታቸዉን በአግባቡ አልተወጡም በተባሉ አመራሮች ላይ የሚወሰደዉ እርምጃ ተጠናክሮ እንደሚቀጥልም ርእሰ መስተዳደሩ አቶ እሼቱ ደሴ ተናግረዋል።
አዲስ አበባ —
በኦሮሚያ ክልል ከሚካሄደዉ ሕዝባዊ ተቃዉሞ ጋር በተያያዘ ከሃላፊነታቸዉ የተነሱ በተለያየ ደረጃ ላይ የሚገኙ ባለስልጣናት ቁጥር 300 መድረሱን ምክትል ርእስ መስተዳደሩ አስታወቁ።
በክልሉ ከተካሄደዉ ሕዝባዊ ተቃዉሞ ጋር በተያያዘ ሃላፊነታቸዉን በአግባቡ አልተወጡም በተባሉ አመራሮች ላይ የሚወሰደዉ እርምጃ ተጠናክሮ እንደሚቀጥልም ርእሰ መስተዳደሩ አቶ እሼቱ ደሴ ተናግረዋል።


የክልሉ ምክትል ርዕሰ መስተዳድር ዶ/ር ደብረፅዮን ገብረሚካኤል ለጋዜጠኞች በሰጡት መግለጫ፤ የቤት ለቤት ዳሰሳ ማካሄድ በትግራይ የወረርሽኙን ሁኔታ ለማወቅ ትልቅ አሰተዋፆዖ አለው ብለዋል።


C I K L R ሃ ህ ል ሕ መ ማ ም ሞ ራ ር ሰ ሳ ስ ሽ ቃ ቅ ቤ ብ ቪ ተ ት ነ ና ን ኣ ኤ እ ካ ክ ኮ ኵ ወ ው ዓ ዕ ዘ ዝ ይ ደ ድ ገ ግ ጠ ጥ ጽ ጾ ፈ ፋ ፌ ፍ ፓ ፕ ፖ


ታቦተ ጽዮን ማናት? የትናት? ታቦተ ጽዮን፡ በሰማያትና በምድር፡ በመንፈስ ቅዱስ ማንነታቸው፡ በምልዓት ያሉት፡ እግዚአብሔር ወልድ ኢየሱስ መሲሕና እግዚአብሔር እም ድንግል ማርያም ናቸው


» ።ዐ» ሰገልገ ይጣኖት » ጋቤያቸ ከዔ ለከተ ከ ጊያገክራ ው ክገቅ ነቲ ገ ። ዐለ ገብርኤላጳ ተጋ ክራግ የጊባለው ተሄ የገጌለ ወላእክ ቺ በወጸጽስፋ አገደገለጸሁ ይህ ሰዑው የተለፀው ገአፋው ቦጌባለው ጠጠጢዚ ሸ ነበር በለጅነ ቁ አገፁ ከህን ይዞት የሄግዑ ካህን ሀ ኢየረሳሌ ለ።ትኩ ዩባሳሰ የህብ ቀ ዘርክ ያዕ ዋበ ዓም ከጦ ነ ወሳፍኀገት ስለ ነበረ ደበረ ኃቦር ኢ የሰስን ዝለው ጸዶህር ዝከሌገ አለያ ብለው ከሸጮ በኃሳ ቦዛያው ሆነው «ጣዒውን ትፆህርት አገዲያስ ሦኗ አፀርገዋቸፃሰ ካስ ጎጻሯ ወ። በ ዓዎ በዚሁ ሥራው ሳይ አገዳለ በጅሮገው ኤ የሰስ ቦካ በገገሠሁ ላይ ያሳረውን ስክሯላ አዛ ዝክሮ ገበረት ዩሞሠረተ ነበር ከለጆቹቐ አገዱ ዐለፀ ጊፎኗ ጊነ በዓጴ ዳላ ዩት አይባር ሰገፁ ኅ ዎ ወነ ወገገሥት ለባሽነት ጣዕረገ በቅቶ ነበር።ፆሮ ገጋቨ ወይፆ ሂር ዱ ገሏላና ደባረ ሲና በ። ፆጾ የጻሻለዑ ገና አሳገኘገ በትዐፊት አገደቶየን የክርስትና ክክ ከዓዔኮ ወረራ ጋር ተያይዞ አናገኛለገ በዐኛዑ ፆአት ሳይ ጉዓት እጆ ገ በወረረችበት ጊዜ ጽሳ ተ ውሰሴና ሌሉቸም አሽቬፃሙ ዩባላለ ዳሳ ተ ወሴ ያረፈቸ በትዕ ኀዋየ ቅፁይሳት አገዳይበዘበዙ ወደ ቁ ደሴት ነበረና ያበረ ጸ ዩገ ወፀስክሱዎ ቱመለሰቸ ህን ኣገ አነርሱ ክርስትናገ ሳ በፋፋ ትና ፆ የደሴ ቶቐ ነ ዋሪ ቻች ሴጣሮ ን ብ በስቫባው ፊ ደያቸ ጋር ተቅሏረሪ ቫፃይገ በሥነ ጸስና ሰፍሮ የ።መሜዘ ሰበ ይሰዬፖ ለቅ ትስ ይህገግኑ ፎር ጊት ነገርያ ለገ ዘይ ስለ አለ ዢፈ ደዩነ ባሕረ ዝዋፃይ ወጎደገ ያ ሰራ በከወጋ አዘኦጮገጐሠ ለገገሠሁ ቋዳስ ሰ ዩ ለ ዩ ፆለክ ቸቹና ሑዖራት አገደፈጸጽዖ በነገ እ ዲጳወስትት ወከረ በትለ ነ በሕር ዝ ዋይ ከዒበለው ጦጥ ኮዓሱገጾ ክ ተረፈት ደ ቀ ዛውርት ጋራ ከደራ ባረ የደበረ ሊበኖሱ ኛ አዉጊ ጊዜ ነበርና አክሀፆ አምነ ያኔ ናከር ሣሪ የ ያ ባይሆኑ አለ ቀረ መሠረ ቀ ሴግ ዊ ሲሆገ ኾኞጠ ሪ ዕበ ሪ ያው የሸ ዋ ወገገሥት ጐሖ ብ ጽዕ ነ ቱን ያነት ዳ ኡ ስቡነ ክርስ ቲያን ሰያቸቾ ከዓጹ »ቅብት በማገ ባ ቶ ባበ ቀሎት ከአ ነዚሁም አገቅ ገፁሉ ወሰቤሃ አከለ ፀሴት ዘሀለወት ካቤተ መገ አገ ዲያስ ቀምጡት አዘዘ ፊፅልስ በ ሄፀበት ህገ ባኗገ አገዳከናወ ባላ መምራ ተ ወወ ገክራ ተ መከረ ወአብጸጽሕ ውስ ተ ደሴተ ጊዜ ጥሕገብ ወዳለቸ ይ ውሰጥ ሴት አፀረሱትና ገጉሠ አገዳዛሙ ዝተ ገጸ ይህገኑዬ አስወለክቶ ስለነየዋሪያሃ ግን ነት ሚካኤለ ነው ወዐአዘዛ ገ ከ ያስያ ኣ ባአር ዐቢይ ዘስጮ ዝ ዋ ወባኦራረ ነ ዕው። ነ ሮዐ ለቲከ ቴ ሼ ቐ ኞ ያ » ።ቀንና የበራና መጻሕፍ ትገ ዘረፈ ብገህና ቁ ወስጥ ዘረፉ ገበኗገና አባ ሀብ ተ ሥላሴገ በጉራዔ አረዳጭ ዎገሟዊ የአውራኻው ቤተ ክህ ነት ጸሕፈት ቤት ወዝገብ ከኋሻስ አባ በኅኞው አት የኖረው ትለ ቁ አሰነ ስክኖሬያ ስ ከአወ ነኩሎኑ አባ ጥሞ አገቅ ር እዜ ቸት ቂ ለ ለጳዉርርቨር ሳፍከፅ ነ » ጠጠ። ቤተ ክርስ ገያኑን።
Cosine Similarity
ኮነኑ በፃየር ጎሮይኛ ነዑ በኅሃይ ዓዎ ሻማ ዋቂ ረዌ ጸያላ ስሰረዲ ፍቅረ ሥላሴ ቋሬሴ አባ በኅኛሁ ዎአት የኖረ የቤት ተከለ ሃይማኖት ወገንዩ የጂኖረዑ ከአዘዞ ነበረ በዓጹ ዩየስገስ አዕላጾ ሰገይው ኅዱ ዓፆ ስገ ቺዑ ዞኮ ነ ወገገሥት ሻለት በኅዓዖ ይተ አዋር የዘወኀ ታሪክ ሺ ከህገ ዐቤይ ታሳቅ ካህን ይላ ፃለ ር ምግፍጭ ኘፔ ኾዖህከ ቨ ጅ ህጅ ከጅ ሷ ቲከፔ ጊ ፐፍርደከ ፕዕከከ ጀህዜ ርጠቲ ዕቨ ወራጌ ገብርኤለ ፕ ቤተ ክርስ ቲያገ በባሶና ወራና ወረዳ በተጉላትና ቡለጋ አወራጃ ሽሃ ክፍለ ሀገር የዒገኝ ቤተ ክርስ ሃገ በአባሴያ ወረራ ገ የካ ተት ፃገ ባ ይገገት ሌሊት ካህና ቁ አገለገሎት ሳይ አገዳሎ የፋሸስት ወ ታርር ደርሰ ፕ ኅ ፄነ ወለደ ጊዌጊስ ለለዓገ ቄስ አይቸሉህ ፁይሌን ታደሰ ይላ ነሣሁገ ለ ወለደፎ ግር ያምገ አባ ደገፌ ገብረ ሕይዐትገ ገፀላ ሙ የቤተ ካርስ ተያኑገ ገዋየ ቅድሰትገና ጻሕፍትገ አኃበሰበለ። ጊ ሷኗ ዚኳሃ ፓርፎቷ ቧር መቲ ኪኒ ዕ ከ ኔ ኣሺቲ ቧርፎ ጅ ከቲሦሮኛ ሷ ቺቲከ « » ከ ተ ው ፔሮ ይዴይታቤት ክርስ ቲያ በ ተጉላትና በለጋ አዑራኻ በሸዋ ክፍለ ሀገር የጻገኝ ቤተ ክርስ ቲያገ በወ ቧት ወር ዓ የአባሊያ አይርኘሳገን ቦብ ጥሎ ኣ ያጦላሁ ቾጆጋፍ ፕ የአውራቫዑ ቤተ ክህ ነት ወዝገብ በሰን ወለአከ ስይ ናሰገት በኅ ነኛው አት የና ሊቅ አባታጭ ወለአከ ነገት ዝለ ሃይጣኖት ዩባሳሉ ትህር ታጭጅሙዎፆ ከአባታሽሁ ነበር የአራ ቀቁ ጉባአ ወህር ነባሪሄ ክ ጢከጋክውንስቦ ግንገስ ጌጓሻዖ ክፍለ ሀገር ነበረ ጆጾኀንፍ ፕ የቃለ አስረሜዞ ዘ ራን ብለ ጊዊ ጊስ ግሹ ወሰገ ፕ ስወ ሀገር በአኀፀገብጦን ናሰባት ዛሬ ውገር በሚባለው አቫባባ የነበረ ቀበሌ በኅዱኛው እት አቡነ ሳሙኤለ ዘሀገገ አባታ አገፀር ያስ በዓ ዓ። ጋሰም ወሰወው ፕ በኅኛዑ ከት የኖረ የዐበጦ ኢት ቁጸ ያ ባሳባት በዓ ሠርፀ ቤገገለኅ ዘክ ነ ገገሥት ክርስ ትናገ ተቀበሎ ስወ ጥገ ቀቁ ዐለደ ክርስ ገ ብበሴሳ ሾገፍ ኘ ዐቴ ከጀኒቲ ርዴ ጊደሏሷኒ ዝል ል ለርዩከ» ዐቂራ ጣርያጾ ፕ ቤተ ክርስ ጎያገ አገኮበር ዐረዳ ተጉለትና ቡሰጋ አውራኝ ሸ ክፍለ ሀገር የዲገኘ ቤተ ክርስ ቲያገ መጋቢት ። ዳኦ ቀን ክዘረፊ በሳ ቤተ ክርስ ቴያኑገ በአሳት አጋ የዑ ጋፍጭ ፕ የአውዑራግኻው ቤተ ክህ ነት ወዝገብ ወዩብለ ፕ ቤተ ክጀስ ቲያገ በዓጹ ዘርአ ያዕ ቁበ በገዱ ዘወ ነ ወገገሥት ቫሬ ፀብረ ዖጥጣቅ በጫባላው ኦካባበ ላፀብበረ በር ሃገ ን ጢ ው ከ መለ ከሌ ዲትር ር ሃት በስ ዝነዔገ የነበረ ቤተ ክርስ ተያገ በአ። ክህነት ወዝገብ በይ ለቢ ረረቤት ክቭስ ቲያገ አገከበር ወረዳ ተጉላትና በሰ አውራኝ ሸና ክፍለ ሀገር የዒገኘ ቤተ ክርስ ቲያገ ጥቅቐዎት ቀን ዓ የአባሌያ ባገናዓ ስፍራውገ ወርሮ የቤተ ክርስ ቲያኮገ ገጋ ዋየ ቅፁሳትና ወጻዖፍት አገ ለ ዘረፈው መግጭ ፕ የአውራጓኝው ቤተ ክህ ነት ወዝገብ ወዳኝ ፕ አባ አ ክርስ ብገ ቱሰለከት ወገገ ፕ ገዳፆ በሥራቅ ሸ ስረር ኣ ሳኘ ሳይ የሜገኘ ሀገር ዛሬ ሜጩሪ ፃዑ አሰቦት በባለ ነው ቀር ሲሰ የጫጠ ራው ያገው ይባለ ነበር አዚህ አቡነ ሳዉሌኤሰ ዛገገ ወገጊለሰገ ለሻስ ፃዛር በኅዱኛው ዎፆአት ፓት ይዛዑ ጥ ቱዑ ይህገ በታ ጦሳፈሪያ ኣፁ ር ገውቷፅለ የበቦኃፁገምዎ ስ። ዱገለጸው ፕ ታኅሣሥ ኅ ቀገ ከኔ ህን ከከ ነ ገራግ ዐወርሮት በርብሮታሳለ በክሠራ ሱ ህህ ክርስጊያኑነ ሊያያየለው አለ ቻላም ከ የሰ አስረጂ ከህ ከህ ቤተ ክርስ ቲያንዖ ስአገከበር ወቋዳ ተጉላትና ቡ ለ አውራሻ ሸዋ ክፍለ ሀገር የዲገኘ ቤት ክርስ ቲያገ ን ው ቀነ ዓቓ የኣባሊያ ባገዳ ስፍራውገ ወርሮ ገዋየ ቅፁሳ ቀፃካና ወጸኣፍ ጎገ ዘረፈ ቤተ ክርስ ቲያኑገ ፃሻ በወኑ ላያ ያጥለው አለ ላዎ ብገህና ቀ አይጣሴ ገብሬ የዒባውገ ሁለት ቀገ አስሮ ካ ዋየው በኋላ ጥቅዎፆት ቀገ ዓዎ ገዐለው ቻን ፕ የአውራኽዑ ቤተ ካህ ነት ወዝገብ ቴቅጁራ ፕ ወላጅ በ ነኛው ሁላ ሇው አጋጣሸና በኛው ምአት ወጀወሪያ ሳይ የናረ የብለ ኢ የስ አበት ጎካለ ኢየሱስ የኢ ት የጸያገ ታሪክ በአጅ ጸሰፍ የብኀዐለገ ወዳጀ ቹ አባቱ ነፃጅራ አና ቀ ገሳ ኔ ወሆና ቸውን በዚህ ታሪኩ አወለክቷነ ፋ የጂናሄት ጉፁረ ነበር ገዝ ዝበለ ሃይማኖት ወፀስፍራው በወ ቁ ጊዜ ለችገ ጣርከው አፆየና ዝሁ በትህርት ከትኩኀው አሳይገው ለወም ዛር አፁር ሰውታጎ ምግፍ ፕ ተከለ ኢየሱስ የኢት ዩጸያ ታሪክ የአጅ ጸሰፍ ገብረ ዉይላን ፕ ሊፃዋ ከህናት በ ዓፆ የሳስታ ሳሌፀላ ሌቅ ካህናት ነበር በዚህ ኑ ጊዜ ህኗሂ ወህር ወለደ ዒዔካኤለ ነጻሯራ ምገግፍ ፕ ጀሸዝፔ ዛህጻ ፕ ከአገይ ክብረ በዓለ በፊት የዒሁዑላ ዋገ ነው ለምሰሌ የጎዓላር ጽዩነ ጎዳላር ገዳ ጎዳር ዋገ ነው በቤተ ክርቦቲ ያነ በህለኋ ወሠረት ከአገፁ ክብረ በዓለ በፊት ባለው ዌመጧጣረሻ ቀፃገ ያሬይ ወዛው የፃዜዛ ፃላም ስለአለ የነዜጣ ቁት ዩዋጓለሰ የሃማ ቀለ አብዘኛው ዓራራይ ሴሆን አልም አለም ገዕዝም ይገኛለ የጓ ቁት ሰዓት አገፀ የአካባበው ይለያያሳ በሥነ ሥርዓ ቀ ወሠረ ት በጋኃነሳቅ አ። ዖ የቤተ ክር ጎ ቲኑገ ን ዋየ ቅፁሳትና መጻሕፍት ዘርም አ ጎበለው ምግፍጭ ኛፕ የአውራጃው ቤተ ክህ ነት መዝገብ ውቢት ጣር ቻ ፕ ቤተ ክርስ ቲያገ በሸ ክፍለ ሀገር በተጉለትና በለጋ አውራኝ በአገከበር የጂጻገኝ ቤተ ክርስ ቲያነ ገፕቅት ቀገ ኅ ዓዎ የባንዳ ጠር ወጥ ብገከህና ቱ ዑስና ሁለ ቁን ገፀለፕ ቤተ ክርስ ቲያኑን አያበለ ገየ ቅፁሰ ቁና ወጻነፍ ቱነ ዘረፈ በዜያገ ጊዜ የተገ። ሉት አክጸዋ ወ ላአኩሸኛ ብሌ ገበሬ ና ሙ ዎግፍ ፕ የአውራግዑ ቤተ ክህ ነት ወዝገብ ውቤት ጊዌጊስ ፕ ቤተ ክርስ ተዳገ በሸዋ ክፍለ ሀገር በ ተጉለ ትና በለ አውራሻ በአገከበር ዐረዳ የጻገኝ ቤተ ክርስ ቲተጥገ ጥቅምት ፃ ዓም የባንዳ ጦር አር በኛችን አፁናለሁ በዒለ ሰሰብ ስፍራውገ ወርሮ ዝገህና ቀ ዑስጥ ቄስ ባሕኗ የኻጫባለውገ አገገ ጎገ በገራዔ በወ ቁረጥ ገደለው ወጻሕፍትና ገዋየ ቅሳት ሠረፋ ዎገጭ ፕ የአውራሻው ቤተ ክህ ነት ወዝገብ ፁቤ ገበሬ ፕ ሊቀ በበባት ወስከረ ኅ ቀገ ዓ አገቦቦ ከ ሇዝለት አባታጭሙ ርአሳ ርብር ገብሬ ወለቦ አረጋይ አና ታሙ ወሮ ወደሬ ፀወረው ይባሉ ነባበረ ሽጅጅእጁጅጀእኝን ሥርየ ያላ ትዎህርትገና ገበብገ አስከ ዳዩሂት በቅቅ ስ ዐራአለርበር ክ ነበረት ከክ የኔታ ዐለሰር ጣር ያዎ ሞረ የግ ትህር ት ከአኒሁ ከወሪጌታ ወለ ጣር ያ ዘገፁ ጥረ ሳዎ በዚሁ ፀብር ወደነበሬት ወደ ርአሰ ርብር ብሥራት ዝውረዑ ጾ ይኋ ፕዕራፍና ተረ ክዚያ አያይዘው ገባረ ሥላሴ ከካጫባሉ ወህር ዝፌገና ወ ዊሠፅትገ ተረጩ ቐ ፃጥሉም በአዲስ አበባ ቅፁይስት ሥላሴ ። ጊዜ የአክሱ ክህናት የገበረ አ ትገ ሸጦት ሰጥ ቡት ነበር ሸወ ቁሳ በወሀረ ቱ ተፃበለ ገገ ወዲያዑኑ የወገ ታሪኩ አንፀዒለው ወሶቤሃ ጸውዓ ለዐ ሰበ ወይቤሎ ገሣአ ዘን ሣ» ተ አጆ ታአ ቴነ ዐኩገ ህ የነ ቴነ በገበዛ አክሰዶም ናሀኬ ኀላዐለ ክብረ ዐስቤ አምክበረ ሥመነ አክሰ የዚያን ጊዜ ገገሠ ፀስቤገ በር ቶ ከአኛ በያቸ ይህን ሸወት ውሰቤ በአኛ ፊገታ በአክስዎ ቤተ ካርስ ቲያገ ሸ ሁገ አነሆ የሀስቤ ክባር በኣክሰ ካ ቴሎት ሁሉ በለበ በዚህ ዓይ ነት ዐስቤ የአክሰዎ ንቡረ አይ ሆኖ ነበር ጣለት ነው ምንጭ ፕ ዐ ቫኒቲ ሯደቷ ርዉጠፎጊ« ቦ ጅ ለ«ከ ን » ዐርከ ይግገፅሷና አባ በገኛው አት የኖረ የጉጓሻ ነከስ የደበረ ጸውና ፆሥራቅ ጉጓሻዎ አበ ምኒት ነበር በአቻነቱ ክርስብስነገ በ ቅበአት ወለደ በኦጅርደ ዲለ ስለነበረ ለዛህ አነት ፍ ብራካሪ ነበረ በጎላ የሎ በዓጴ ኢያሱ አፍያፆ ሰገይ ኅ ዓዎ በኅዱ ዓዎ ለአኩነ ስዱላ ብ ሂላው ኩነነ ዳኛ በአገተ ነገረ ሃይጣኖትስዐተ ኛች ስለ ሃይመኖት ነገር ዳኛ ትሆነገ ዘገን» ላኮ ብኤ ቀርስ ነበረ ገገህፆ በዚህ ተነጣዎ ቶ አሁበክው ጉባኤ አዎጸኣ የ ኣባ ሳናዳ ጳጳስ ዛሀሎ ውስ ተ ደብረ ጣር ዎ አስወ ኃጥአ ጥዒና ወጽኡ ዝ የ ኩሶው አለ ላ አኩክውሙ ጳጳሱን አቡነ በ ዩና አኩ ኔቼ የጂዲገፕውገ ቤና ስለአባ ኣጥ ቼ ጉባኤ አሰበባቸኋለሁ አሳ ሁ ቅብአ ጎኛ የጳጳጉገ ዳኘነት አለፈለገጉዎና አርሱ ራሱ ገገጉሠ ዳኛ ሆና አገዲያከሬክራ ኾ በ የፍት አርሰዖ ሰበሰ ትቤሉ ሊኢገፈቅፁው ለጸጳስ አይደሉ ሊቀ ካወ አኩገ ዳኛ ወክገበር ጉባሌ ዘአገበላ ዳጓስአገገዲህ ጳጳሱገ አገፈለገ ካላቸሁ አኔ ዳኛ አገይሆገና ያላ ጳጳስ ጉባኤ ወጥራት አይገባኘም ሲለ ቁርጥ ያለ ጦለስ ሳባ ሙ አ ነርሰዎ የሃ ይማኖትን ነገር ጸዳጳሱ ሳይ ለ ነጋገር አለፈለገዎና ወደ ወጡበት ለመወለስ ተነሠ የዚህገ ጊዜ ገጉሠ ሊያሰራው ፈለጉ ነቦር ግን ወኪንገገ ቁ ወመልአ ክሇ አይታነርዎ ብለው ከለከሉት አቡነ ሲኖዳ የሃይጣኖት አቅ ኡጭ አወሳ ዋይ በወ ሆኑ ፀባረ ሏበኖሶችቹ ሆኑ ቤተ ኤያስባ ቴያቓሶቸ አለወደፍት በዚሁ ክገን ያት ዓጹ ኢያሱ አይያ ሰገይ ካአስክገይር ያው ፖትረ ያርክ ር ተጎሳኮከ በሴኖዳ ላይ ጳጳስ ኣቡነ ጣኛ ዋስ የጂባለ አስወባና ሲኖዳ ዝሸገሮ ጣር ፃስ ሇወ ዩህ አዲስ ጳጳስ በቤ ተ ክህ ነት ትጾህርት የበሰለ አገደሆነ ስለሚነገርለት ሁለ ቀ ተዝገራካሪያቸ አሁ ን አርሱ ላይ ለወከራከር ፈ ያፀደኛ ነበረ ስለዚህ በፊኅ የሃፀ ግኖት ጉባኤ ብራ ገጉሁ ፊውራሪ ነቦገ አርትን አላወክለው አደረገ አቡነ ጣር ፃሳና አጣጌቡ ወፆህር ኣገናጥ የሰ ተገኙ የበተ ተገለ ሃይኖት ፀገናጥ አፈ ጉባኤ አባ ቤተ ክርስ ቂስ ሰሆገ የቤተ ኤያሳባ ያስ ፀገ ኣባ ዐርከ ይገግለ ነበረ የገገጉሠገ ገጸ አለወገኘት ቤተ ኢያሳበ ቴያሰች በ ዖለክ ቀ ጊዜ ለወከራከር አለፈለ ጉ ኅፁትነ ገክረዎ ተቡገ አገክረዎ አለሠ ነገሮ ገገ በወጀወሪ ያ ፊ ዕፁራሪ ነጮ ቀጥሎ የቤተ ተካለ ሃይጣኖት ወገገ አሬ ጉባኤ አባ ቤተ ክርስ ተነ ፃሷና ክርክረ ቁዌወጥረ በዛዚህዎ ጉባኤ ቤተ ኤያስባ ያሰች ስለ ተረ ጉ ሊቀ ጉባኤያዝ ኣባ ዐርካ ገገለ ኢገበለ ወለደ በባሕርይ በቅብአት በቅአት ባኣርይ አምሳክ ሆነ ክገ ሰዎ ሲሰ ፌበወ ዩደህገ ኑ ለጣጸናት ቦጳጳሱና በአጣጌው ላ ተገዙተ ምፎሕዊ ሦ ከሏጅ ሷ ጀቂከ ጅ ነ ዑ ሚመርክ ዎ አርቤ ቁለከት ይነ ሰ። ብዬ የጦው ሰዓት ሲደርስ በሳ አረ ቄ ፕ በጅና ዊ ሰሎት ይጠበፊ የቤተ ክርስ ቲያገ ሰቸ አዚህ ሳይ የሚሟከሳከዶት ያላለሰክ ወብባ ቁቀገ ነው ሯንቼ ኛ ሾከ ሸ ቁ ዷፍስ ነ ግዌ አዲካ ስበባ ዓዎ ገጽ ኅ አየ ቀፐለው ፀዐቀ ፕ ወዖህር የክርስትና ስጣ ሙ ገበረ ሥሳሴ ይቆባላሳላፅ ዝብሳችጅችነታሙ ዋይሳ ሲሆገፕ ዋና ጭያ ትምህር ታሙ ቅኔ ነበረ ይህገቅ አገዲያስ ምደ አገጦጦ ደብረ ፀለ ጣር ያዎ በ ሃድው ዎአእት ወጀመወሪ ያ ሳይ ተክብለው ነበኗ በን ወቅት ካስ ሞሄ ዋጅ «ቀ ወዛውርት አገቅ ባሳ ታወርስዒ ጎዘኀ ወለደ ቂዊርፃዋስሳ ነበረ አፒህ ወዎዖህር በገዛ ፈያላዓሙ ሥራ ኹገ ለቀኩ ወደ አገራጭ ጭቱሰሰው ገሪ የፈቪቬሜነ ሯፎ ፕ ወርስዔ ጎኅዘገ ወለደ ጄዌ ዋሳ ፕ ትዝታዩ የኣጅ ጸሶፍ ገጸ ሃ አና ኅዐፋ ይቶ ቄቢ ፕ አለያ ወዎህር ዐወ ቀ ሀገራ ጅ በወሎ በቅላይ ገዛት ጀይሆ ውስጥ ወ ቄባ ጣር ያዎ ትባሳላቸ ሕጋዊ ነበረ ሙያ ጅዶ ቅኒ ጣስ ጣር ነበር በሀገራ ሙጅ ቅኔ አያስ ተዛረ በሕገ አገብ ገቡ ለጆቸችዎ ወሰደው ቅ ኒ በጣስ ጣር ሲሰናሄ ብዙ ጥሪ ዩከ ቱነ ጅ ነበር ኋሳ ገእ ያገቧት ሴት ሕ ጅን ስፈረሰቸባ ሙ በትገሬ ወስጥ ቀፃዛ ከዒባለው ገዳፆ ፕ ከዚያዎ ፀባረ ቢዘገ ገብ ገቡ ሲያስ ሦሄ ከየቶዩ በሳ ፃለይባ ገብ ውጭ ወኀኩሰው ዛገ ው በብሕትወና ኖረው በሳት ካከባባ በ ወ ቀ በ ዓም ዐርፈው በዚያው ተቀፃበረ ፃለ ዎገጋፍ ፕ አይሻሱ ጀምበሬ ፕ ወጸሰፌ ቅኔ አዲስ አባበ ኅ ም ገጽ ለው ፕ ወሪጌታ በ ነኛው ምስት ጣለ ቂያና በኛው ወጀ ወሪያ አሸ ሳይ የናሂ የፁጌ ወዖህር ፁጊገ የተዛሂት ከወገገሻ አቦ ምዎ የነቫ ዲጻካኤለ ነበር አገደ ቤተለሰጅ የነቫኝ ካለዎ የዋፁሳ ዜማ ጾስክር ነበር ወሪጌታ ዓለውፆዶ አገፀወህራ ፁኋገ በጣስ ጣር አገዳ ቦአባሏያ ወረራ ጌዜ በላት በ ዓዎ ገፀረ ዉዖሮ ገ። ክስ ቤተ ክርቦ ቲያገ የዐደፊት አስ ቀዳዳደ ለወወሰን አጻስ አበባ ሳይ በ ተነበሰበው ጉባኤ ሳይ የፃወሌገ ክፍለ ሀግር ወክለው ኀገፍለ ዋፅ ምኞሥ ቤተ ክርስ ቲያገ ዘኢት ፃጸያ ቁ ገ ኅፆ ዓለማ የሠ ሣህሎ ፕ ሞም ጸስፊ በኛው ምአት መጀወሪያ አጣሻጃ ሳዩ ዊረ ሞ ጸሰፊ በቤተ ወገገሥት ወስጥ በ ነበረው የም ጸሕሬፌት ቕጁት ከባሻ ሣህል ጣር ያዎ ሰፈታ ስር ተፃጥሮ ያገለገለ ነበር ጾገፍ ፕ የቃዕ አስረጂ ወምሬ ይሎ ማጣገወስኖት ይስቤ ኛ ወጾህር በኅኛው አት ረ ፆሀር ከህገ ቼ ወዖር ቶ ለጆቸ አስወለሰ አገለገሎቀ በዓጹ ሠርፀ ይገገለ ኅ ባፆ ነበረፕ ይህን ኀጐ አክሰ ጸ ዩገገ የጉበኘ ጊዜ የገበረ ክትን ሽወት ሰጥ ጎጢቤኩት ነበረ ሸጦ ፃሳሎ በፀስታ ተፃበሉ ነበረፃ ነገር ገን አስተዳደሪ እንዳይጐዳ ወዖህር ዐስቤን ሾጦ ነበር ያ ስለጩ የዓጹ ሠር ፁይገገለ ዘወ ነ ታሪክ ናሀኬቬ ተላዐለ ክብ ዐስቤ አዎክበረ ሥ ዩጓነ ካሱ አለ ፃርው አሁን የዐስቤ ክብር ክዚህ በፊት በአክሱሰፆ ከ ሇውት ሁሉ ከፍ አለ ምገፍ ፕር ዐዕቴኒ ቷ ደ ሶዘጾጹ « ክ ቴጅ ነ» ለሻጣ የሁ ሸሹ ፕ ወዕሰአከ ሰላፆ ወሰአከ ሰሳም ዓለማ የሁ ሻሹ የትውለፁይ አገራ ኹ በጉጓም ክፍለ ሀገር ይባረ ጣር ቆሳ አጠገብ አብማ ማር ያዎ የሆነው በኅሃዱ ዓም ለቅት ወደትምህርት ዓለም ለወሠጣራት የዕ ይጫ ገደባሙ ሲፈቅደጸም በዚያዑ በ ዝብለዱትባበት አገባቤ የገባብ ትምህር ታጭንገ አከ ናወዐፍ ኤኔ ወዲያው ም በፀ ፃዋትዐ ዛጣ ውያጭ ከ ቷዐ ት ከወሪጌታ ገብረ ሥሳሴ ደበረ ግር ፃስ የግ ትዖህርት አበና ፃቡ ስዐ ዩ ደገዎ ትር ጋዔ ወጻኮፍትን በሇ ሲቴሲኑ»ቴኤ»ኤሌሌቴኀዱቴኹፒኬፒይዓቴኩጵቄ ስበን መህር ገብረ ጣር ያም ቡሬ ገበረ ግር ያዎ ለግወቅ ብ ቻ ሣይሆገ ሌሉቾን ለማጣስ ተዳር በዒሚያስቸላ ሁኔታ ቦሜዔገባ ሥረ ፃለ ይለዩገዎ በፍትስ ነገሥት በ ዊሉስና በ ሃይማኖተ ኦቱ በው የትር ጋሜ ስለ ታና ይዞታሙ በሊያውገትዎ በሚበ የቁበት ጊዜ የተሠወረውን ዎሥቢር ገለጸው በማስ ረዳታሙ ከፍ ሞ የሆነ ገምት ያገኘበት አገጀ ነበረ በቅርብ ያውደ ዝው የነበኗ ሏያቅገት ያረጋገባሉ ራስ ኃይሉ ብለ ሃይማጣኖናዎ ስለፍትአሕ ሥጋም ሆነ ስለፍ ትክ መገፈሳዊ የተጓጻፈፉትገ አገ ፃጸቸ አገዲያስረ ትዋ ው ለዛወትር አገዳይ ለዩፃሙ ያደርጉ አገር ነበር ይ ነገራሰ ጌቱ በክኣህ ሊቅ ነታጭና ሙያ ጅ የተነሣ ያተለዳዓበትገ የአባሻጣ ጣር ያዎ ደበር በሊቀ ጠበብት ነት በአስ ተዳ ዳሪነት የኤሰ ያስገ ቤተ ክርስ ቲያገ በሊቀ በበብትነት ቦአለቅነት አ የዝዋወሂ በየተራ ዝቁወ ፃለ ራስ ይሉ ከ ዣረፆ በሳ ስለትዎህርት አቅ ፃጣ ቺና በክስ ተያየት ረገይ በአበረከ ጎት ፍፌያሻ ውቤት ወሠረት ታሳ ቁ ወዎህዬይ ው ወ ለአከ ሰላዎ ገብረ ግር ያም ያስ ። ማርና ዛቫቢ መጎኅ ወ ዊ ዓዎ የአጅ ጸሰፍ ገጽ ፕ ኞ ተ ጊጂጄገጌስ ፕ ለዕለት የዓጹ ለብ» ይገገለ ለጅ የዓጹ ገ ውዔያስ አኅት ከወስወው ገራኝ ዐረራ በኋሳ በወገይዉ ወገገሥት ጎነ የደበረ ሊባኖስ ኅኛ አዉጌኀአንዲም ነኩሳት አባ ዩስገስን ጠ የፃቸው ነገር ገገ ዝሠዑ ፆቐ ባለወሆኑ ይዞአት ወደሸዔ የቀፀቦው አቧጌ ዕገባ ም ከ ነበረበት ስፍራ ሌፀ አዚያ አባ ሳገባ ም ወ ነኮሳት ዎጋንፍ ፕ ገፁለ ነስገስ ፀብረ ሊባኖስ የዒገኝ ዳጄኋ ስዊርያት ፕ ጸስሰፊ ዎናለባት በኅኞው ዎአ የኖረ የዐሌ ካህገ ይዛዊርቦት የነበረው ፀብረ ወይ ነበር አዚህ ገዳዎ ቁም ጻሕፈት ተደሞ ብዙ ወጸአፍት ይወረቱቁ ነበር ለዛህ አስ ተፃጻ ካደረ ጉት አምኃ ሰዋ ርያት አገቅ ነበር የሁላ ሞውገ ትገ አበ ምዎምኒት የአቡነ ዩየስገስገ ገፁለ ጸፏለ ምገፍጭ ፕ ገለ በር ተጫያስ ወ ዩስንስ ዘህወይ ግር ያዎኛ ወሉ መዳ ግ ኢለ ፕ ወራቤ በቤተለስሴም ይጋገ ያስ ሦሄ ከ ነበሩት አገቅ በክወ ኑ የይጋገ አርራረስ ከ ዩስገስ አስከ ዩስገስ ያለውገ ከጻፉት ስአገቅ ነበር ሌሎቸ መሰሳይ ሥራ የፈጸው ወምህር ሰጊጃ ወምዎህር ተበ ዎዩዋ ፕ ወሎጾህር ነወ ምዖህር ሕገጻ ሃይጣኖፍ ጌታዩ አገገዳ ነበረ ሯድገዴ ሽ ያ ሬው ብ ከበጣማ አበ ምኔት ምዎዖናሰባት በኅዱኛው ምእት የረ የሰዔገ ኢት ጸ ያ ወ ነከስ ፀብረ አገው ይባሳለ የነበረው ገዳዎ ክበ ምዎ ኔት ነበረ በክወ ኮ ስባ ወር ፃዋፌስ የተባለው ቅ ትስ ነኩሴ አዚህ ገዳዎ ገብ ቶ ሃስት ዓወ ታ ት ከገለገፈልሰለ አባ ፆደ ሃይጓኖት ከሾ ተ ባኋሳ አበ ዎኔትነ ቀቁ አበ ፀለየ ለዳ ይዜላ ከአርሱ በ ጾገዞ አቡነ ወር ፃዋሬፌያስ የገዳሙ አበ ዎ ኔት ሆፌፅ ድር ዊብ ዐቲ ኗ ል ቴ ቸ »» » ቻፀክ ሃይጣፎኖት ፕ አባ በኅዱኛው ዎአት በአርትራ ውስጥ በይበር የ የጂገኙትገ አብያተ ክርስ ቴያናትገና ገዳላግጣትገ የዒደወስስ ስሌለ የዒጻባፅ በሳት «ሠቶቆ ነበር በዚሁ ብቻ ሳይዐሰገ በሀገፉሄ የዒናሄትገፆ ሕዝበ ክርስ ቲያገ ወገፁ ሴት ሰይለይ ይፈጅ ነበር ቫህና ትና ። » ለቲከቲ» ጅል »» » ዓርክ ይገገለ ፕ ወዎህር በኛው ፆአት የጉሻፆ ከህገ በዓ ኢያሱ አይም ሰገፁ ገኅዱኅ ዎ ዞኮወጦ ነ ወገገሥት የደ ብረ በበ ምዎሥሬራት ቁቱጓሻዖ ገዳም አበ ምዎኒት ነበረ በጸጸነ ቀ በፃበዓት የባሕርይ ለጅ የዒሳ በወሆኑ የቅብአ ሞ ወሪ ነበር በዩባባ በ ዓም በ ተጠራው የሃይማኖት ከ ከ ለፐቸትንነ በክሎ ፀቁርበ ነበር መ ለከከ ፅ ልቲከነ»ፐ ሇ ነ» ዳዬቬኬ ገገዎ በገዕዝ ህስት ወይ አዖስት ቤት ያሳሙጭ ሣጭ ገ ገናዎች ይህን ወጀወሪ ያ ያዘጋጀ ዐርከ ሥሉስ የዒባላ ከህገ በ ኛው ሦአት ሰይሆገ አሰ ቀረዎ ከአ ያገዓገቅ ቅፍነ ታሪክ መጨረሸ ሳይ ይገኛለ ዴጋፍ ፕ ዓለግ የሁ ኮዞገስ ፕ የአግርኛ ለረገ አላስ አበባ ፆ ግዳ ጎ ዓቧ ክርስ ብጎ ፕ ደባ ሑሩ በኅኛዑ ዎአት ጓለ ዊቂያና በኅሬኛኞው ወጀወሪያ ሳይ የኖረ የአክሰ ጸ ዩገ ፀብበተራ በዓጴ ለብነ ይገገለ ዑኅ ዓዎ ዘክ ነ ወ ገገሥት በደብ ቲ ነት እ ያገለገለ ነበር መሼ ዐቲ ሏ ለሯ ጅ ለቴኬኔቴፊፀ ኃጓቆቤ ሰዓት ኝ ሸወት በኢት ዩጸያ ቤተ ክርሶ ተያ የቀየ ሾወት አገደ ገቡረ አው ይህዎ የአገዳገው የቤተ ክህ ነት ሸወት ነበርህ ኅብዐ ለፆሳሌ የፀበረ ባዕ ስ ሸዒዛና ኢርትራ ገዳም አበ ዎኒት ዓያቤ ሰዓት ይባሰ ነበረ የጽስፍ ጣስረኻቸገ በጥ ቂቱቀ አስከ ኅገኛው ዎአት ይደ ርሳሰ። አንት አጎት ዒቦሩ የምትባለ ነበረፓት አርዕዎም የፀ ብረ ሊባኖስ ወ ነኮሳይት ነበረችቹ ዕረፍ ተ ጣር ያም ገን ኑሮ ሥር ታ ከኖረች በሳ ወ ነከባ ወጦ የተቀባረቸውፆ በሰጣዕት ነት በወ ገፃኩ በአባ በትረ ጣር ምቻ አጅ በ ሠሪው ቤተ ክርስ ህንን ነበር ሯፎገፍ ፕ ገይለ ዩስገስ ፀብረ ሏባኖስ የሚዒገኘ ዕረፍተ ጣር ቻዎ ቅፁስት በኢት «ዳያ ስር ቂፎክስ ተዋኣአደ ቤተ ክርስ ቂያገ ቅይስት የተባለቸ አት ዩጽያዩት ወ ታነቤያየ ሰምሌ ቀገ ፀከበራሰ በዘህ ፃገ ስለአርሷ ስገክሳር ወስጥ የተጻፈው ወበዛተ ዕለት ክፅበ አፅረፈት ዕፍረተ ግር ቻዎ ብዙኃ ወ ተ ዘ ተቀ የት ለቤተ ክርስ ተያገ በዛህ ፅለት ደግይ ዕረፍ ተ ጣር ያዎ ብዙ ወ ታት ባተ ክርስ ተያገን ያገለገለቸ ዐረፈቾ ይላለ ጆገፍ ፕ ስገክሳር አላ ጊፎፍጁጊስ ፕ የጁ ዐሶ ዕረፍ ጊጂጌስ ፕ አባ ቅዓስ የዐብረ ጸሳሉ ገዳ አበ ምኔት የኢት ዩጽያ ስገክሳር በኢት ጸ ያ ስር ጎክስ ተፃአይ ቤተ ክርስ ቂ ያገ ቅትስ ወሆኑኮገና ወ ታጎኅቢያው ሰምሌ ቀገ አገደሚዒከበር ሴያሳ ፕ ከጸ ገቅ ቦታ ወደ ሌሳ በሚዛ ፃወር በት ወቅት ሀ ረ ስንሜዔ በከብት ጀርባ አለወ ሆኑገና ለአእገደረዎ ባማ አገደሏለው ሦ ሰ ሯጓዥ ፕ ሸሺ ሸ ፒ ያ ፅርገ ተ ኢሳይ ያሰ ፕ ጸለፍ ከ ተረፈ ነቤያት መጻሕፍት አገቅ የኢት ፃያ ስር ቂፎክስ ተፃሕደ ቤተ ክርስ ቂያነ ፒገ ፕ በብታ ካ ፃ የቻ ጅ ጻሕፍት አገፍቅ። ሮገ ሐለ ለገ ገገዘብ ሰጎ ቹ አለ በሞ ቤት አ ዌ ገብኩና ስለ ሃይግኖታሙ ክገዳቸ ሳይፈሪ አበ ፅገባፃ ይህቾ የገራኝ ፀብዳቤ በደረሰቸው ጊዜ መገፈሰስ ቅ ትስ ባይፈቅፁይለት ሳይገ ኘው ቀረ ገራኝም ከዚያ በኃሳ ነኮሳባትገና ፁይሆቸገ ወገሪዐለ ቤተ ክስ ቲጭገ ጣ ያበሰ ብ ክችዊቂት ዘወን በኃላ ገገጉሁ ለብነ ላ ሆና አይዋናአጠህስብ ገ ከከከ ነገህ እርሱ ታሪክ በነዝታኑ ታሪክ ይገኛለ ገሳውዔያስ በነገሠ ጊዜ ፈጥ ነህ ጥገ ሐ እ የኘ ህሌ ለአባ ዕንባሞ ላከበት አበጸነበፃዎ በፍጥ ነት ተነሥቶ ሴር ተገናኘው ከዚም በሳ ስለገራኘ ነገር »ነ ይሸለኛለ ብሉ ዖክር በ የፃው አባ ዕገባሞፃሞፆ በቁሎ ተነሥህ ፁጋው ቁሠለባን ሰይፍ ከአገቱቀቁ ሳይ ሆናለቸ አነ ዐ ጭም ካአ ሄዳላለ ሁ እከተላሃለሀሁዎ በደገባያ ላይፆ አገገናኛለን የተረፈት ሰ ነውያገ ሁሎ በአጅህ ይበፋሎ አገ ሞ ብረቫ በስ ነፋውያነ አጅ ሰጣዕት ትሆናለህ ክለው በዚም በሏሰሳ ደንቢያ ይ ተገናኘ ዝ ገጉሠ ክገራኘኝ ጋራ ተዋጋ ገራኝ ካነሠራዊቀ ወ ተ በኳህዎ አገ ዚአብስርገ ኣወሰገ ኮፕ ጥ ቂዊ ሲዎ ሰው በ ስነፋውያገ ሁሉ አ አባ ዕገባዌ ለገሠ ወጻአፍትገ አያሰጓው አብሮት ተዌጠ ገገሀ በሽዋ ዎውዕር አገር ሳጥ ዯ ነበር አርሱ ገገ ስክለይዎ አባ ዕገባ ዋምዖ የሕይጠ ቀ ፍጻሜ አገደርረሰ አውቀዋ ገጉሠገ ወደሰበከኝ አገር ሴሜ አርፍ ገፁ ቀፁሰኘ አለወና ተጎናብ ቶ ሴደ ከጥ ፄት ዘወን በሳ ገአዳለ አገር ኤ የተገ አስሳዎ ብዙ ሠራ ዩት ዞ ወጥ ቶ ምፍቤረ ፈጠጋርገ ገባባት ወረራት ገ ም ህገ በሰማ ጊዜ ሠራዌቀ ግና ሰይሰበሰቡጥ ነት ሰያቸን ዩዞ ዘ ተ የአስሳም ሠራዊት ክተ ሰበሰበበትበደረሰ ጊዜ ያለ ር ሃት ጐሎ ገባባሙ እስሳዎ ም ደገገጠው ተነ በርትዝፁ ተም ጐጭ ፐላጦጴዔያስገ ባይሎት በዚህ ጊዜ የበሮ ለበወስአዉጌ አባ ስስና የለጾሰራ የገኘ ገርዎ ወፆህር ኣባ ያርስ አብረው በሰጣዕትነት ቱ ሸሻ በጨኔው ሞው ተጅ ይህ የሆነው የጸሎተ ሰውስ ፅለት ነበር በዚያን ጊጌ ኣባ ቆገባ ፃም በቤተ ክርስ ቴያገ ነበረና ከቅዳሴ በኃሳ ዩሶገ ወይገ ገቁዛችገ ዛሬ በሰግፅት ነት አረፈ ብዙያቸ አብረዑ ዩኮ ቀ አ ኒምዶ በአርና የ አከ ተላ ዋለሁ ጊዛ የ ቅርብ ነውበሌሉ ለዩ ቀዋ ዛውር ቀ ነገራ ቹ በስ ዊው ፃን የገጐሠ ምይት በሀገር ለይ ዝብራ አባበ ዕገባዋ በጎዛገ ለ ሳለ የገገጉሠ እኅት ሮተ ጊጄጊስ ወደ አርሱ ወጥታ ተላታፃሱ ቀጥሎላወወገኩስ አፈለጋለሁ ብሳ ጠ የቀቸመ አርሰም ለዎገኩስና የጭረቦቸ ወኒን አው አጋ ነኩሳትና አብረው ተዌጭሙ ከዚዜህ በኋሳ አይሻስ ሰገይ የዝባላ ሚናስ ነገሠ በ ነገሠም ጊዜ መጥ ዝ እ የኝ ብሎ ዐፀደ ስባ ዕገባ ዋ ሳቨ ኣባ ዕንባ ምዎ ሂኣ። ፀየር ስብስቶተፍቴረዊቁር አለ ማ መ ህን ንጋያ ከመኔጎኀወ ዊቂ ይዝክለ ፕፔ ዜዳ ክያፈፍ የዜ ዓይ ነማ አገቅ ነው ክገዳን ይ የቅኔ ወዖህራገ አለዘ አጩ ብጸው ስለዒገሠ ዕዝለገ ዜግ ብለወ ይ ተፈ ጐጭታላ የዕዝለ ዜዳ ርቬ ከሁለ ቱ ስለኻቸ የናስ ፀስ ላአይ ባወ ዜግ ለው በወሆቅጐ የበለጠ የዒያስስት ነው ከ ያሬይ ሁስ ቀ የዜዳ ዓይነ ማ የቅኘት ስሰ ሞ ጣለትዎ ከገዕዝፕ ከዕዝለና ከዓራራይ ወስጥ የዕዝለ ዛና ስባም ገር ነው በይኋ ፕ ሰይወ ይና በዎዕራፍ በወ ሦዕትና በዝማጣፌ ቅዳሴና በሰዓ ታት የዕፅዝሰ ዜሻጓ አገፀኛዑገ ክፍለ የያዛ ነው በሌሳም በኩለ ዕዝለ ከ ያፊፁ የዛሻ ይርሰ ጥሞ አገዱ ገዑስ ወገገውፁ ወበሪያ ስጆ ነው በቤተ ክርስ ቲያገ አገለገሌሎት ስብሰ ተ ነገህ ከተዌ ማ ጎሌቱቀ የጂጀወረው በዕዝለ ነው በ ተላይዎ የጸወ ይጋ ዌት ዎገጊዛ ዔዔ ጆወ ራዑበዕዝሰ ነው ዕዝለ በቁም ጸጣ በአገፁና በሁለት ወዘዎራገ ተያኘቶ በቁ ዛዳ ስጎ በረት ይባሳሰ ወሪና ሞሪ አክለው በዝጣዔ በጸናጽሰ በወረግይና በጽፋት ይደረሳሳ ፈያደ ሥሳሴ ፌራ ዕዝፅ ፕ ወፆህር በኅኛው ሁለ ሞ አጋጣሽና በኅኛው ወጀወ ሪያ ሳይ የኖረ የወርዐር ሳሶታ ሳቤባሳ ካህገ በስአገዳገውጮ ምገኀጮ ቸ ወሠረት ቅዳስ ሳኋባሳን ቦሕዒጎቱቀ ገዜ አስ ሮሐነ ዎምጋኋፍ ፕ ጀ ሸ ቨ ሼ ፐ ያ ኗ ኅዱ ፅዝራ ፕ ወዖህር በሸ ዋና በገኛው ሁለ ሇ አጋጣሸ ላይ የ ክህገ ስለትፆህር ታዌና ስለጮያ ጅ ስዖናውቀፃቡ ይለቅ ስለዉ ዋታቸውና ፃለዳ ጅ ነዑ ወዖህር የጻለዑ ጣዕረገ ስለትዖህር ታሙ ጥ ቂት ፍገፍ ይሰበናሰ ይህ ጣዕጸገ የጫሰበው በትዖህርት ለበሰሉ ምሀራንገ ስለሆነ ወዎህር ፅዝራዎ በቤተ ክር ተያገ ትዎህርት የበለ ቀ ዕውቀት አገደ ነበራ ሙ ይ ታላ ጆገጓዊዌ ፕ ወክብብ ደስታ ያቶወሰገዐት በኋገጀር ነት ቷሪክና የቻ ስኗ ግጥም ፕ አላስ አበባ ፆ ገጸ ፀበዝራ ፖለ ቴነ ጌታ በኅኛው ማለ ቂያና በኅኛው ዎአት መጀመ ሪያ ሳይ የኖረ አርበኛ በዓ ለብነ ይገለ ገኅዐኅ ዓፆ ዘወ ነ ወገገሥት ወሰወፁይ ገራኘ በባካቤሴፀዑ ቦር ነት በፃዋገ ፀር ዘተ ሳላይ ሲዋጋ ገኀቦት ኅ ቀነ ኅኅ ዓም ወደቀ ዎገፍ ሸ ብለ ኢየሱስ ፕ ኢት ዩጻያ ታሪክ የአጅ ጸስሩፍ ከ ከ ያ ስስ ክኅዴኛሻሁ ፖጸለት ቺ ረ የኢርትራ ስ የአባ በረክ ልዎሳክ ከወጀወሪ ያቻቹ ግሪያቾ አገት ነበር በዓጹ ዳሂት ገኅ ጓፆ አክዞ ነ ወ ገገሥት ሸፍ ታ ገዳምን ስርሮ አቡነ ብሩክ አፇዎላክገና ሞሪያም አረዳኾ ከቦ ቀት ወከከለ አኀቅ አበ ፅዝራ ነበር ሮ ሀክ ዝር ፎ ልከቲ ጧኗ ልጠ ቪሽከቲ ሷፍፎ ጳዕቧሷጠኋ ከ ቧ ጅ ሃ ሃ ጠ ይዝሬ አዲስ ፃለስ ምዎናሰባት በገኛው ሁለ ሞ አጣሽና በኛው ወጀወሪያ ሳይ የኖረ የላስታ ካህን ዓጴ ሳባሳና ዲላ ቀ መስ ቀለ ክብራ ለስባ ሏባኖስ ዘሰዎም ባደረጉት የጉለት ሰጦ ታ ጻጸሱሴፍ ሳይ ሰጮ ና ግዕረጉ ተከበቅሴሳ በዜያነ ዢዜ አጴስ ዋደኅት የነበፉ ከአርሱ ጋር ሃስት ነባበሩ ይሽዐዎ ጳጳሱገ ሳዩዉዎር ነዑ ይህ ጸሰዱ በዚያን ጊዜ የቤተ ክርስ ቂያገገ አስ ተዳደር ጥ ዩት ፍገጭ ይሰበናሰ ላላሱ አቡነ ዒካኤለ በያላ ጳጳሱ አገፁይ ያስ በኤዲስ ፃለሰ ቁ ዕዝራ ይር ዳላ ሚካኤሰና ሳሙኤለ እየተረዳ ወገፈሳሂ አከገለገሎት ይልጸም ነበር ቁ ፕ ዐዐክከቲሏ ጀፈ ፃ ሬሇኋኳደ ቧሷ ዕጅ ጸፓ ሄከዉአ ጀኗከሏዕዕቲ ጅጊ ለዕዕኔጪፀጠሏ ፎሷ ዝ ቴ» ፐ » ቧነ ይገር ፕ ቅኔ ከቅኔ ወርሰ ቸቾ ወስጥ የአገዱ ቅኔ ስዎ ነው ዕባነ ወገር ትርጭ ዕቧን ዐይ ጸሉት ጣለት ሲሆገ ጦገር ማሳረ ጊያ የጸሎት ወደምደዒያ ጣለት ነው ባዉሆነም ከቅዳሴ በሳ ከክ ጋ ተላፆደ ገፅዝ የጂባላው ብር ይፅ ከዝጣሬፌ ፃጥሎ ይፀረሳሰ ቅዳሰው በዓሯራፀይ ሲቀደሳላበጓራራ ይ ዘዳ ዕባነ ምሆገር ይደረሳለፍ ዕባዋ ጎሮ ገ ዕዝ ዜጣ የለላወዎ በተላዎፆይ ፄፅዝ ቢቤባለዎ ዜጓው ዓራራይ ነው የስባነ ምጦገር ቅ ኔ ሃስት ዓይ ነት ክለው በሁለት የዓራሪና በአ ገይ የዕዝሰ መገገፁ ይደረሳሰ ከሁላ ቀ የዓራራይ መገገውይ ውስጥ የስክገ ቅ ገጥም ሁለት ቤት ሲኖረው ሁለላ ዊው ስዖገት ቤት ስገኝ አለው ዕዝሎ አሥራ አገይ ቤት አለው የዓራራ ፍ የዕዝሎ ዕባነ ዎ ገር ሰ ዩነት በሻ ና በቤት ወዖሙ ፃዋየር ብቻ ሳዩቆዩሆን በገባብ በብዛትዖ ይለያያሉ ስዎገት ቤት ስገኘ ያለው ዓራራይ ዕባነ ሾገር የዲፀረሰው የቤ ት ዋዜሻ ፕ የጸወ ይጋና ፄዌወይስ ቁት በተዌበት ዕለት ሆኖ በዓራራይ ሲፃደስ ብቿቻ ሁላጭሞው ሻለትዖምህለት ቤት ስገኝ ያላው። ብረ ሌባኖስ ዐወደ እገቦጦ ጣር ምዎ ወጥ ኬኩ ከዚያ ሳጣኗ በይብ ዢነት እ ቴኀጌ በይቱ ርስት ብለ ዋጭሙ ሰናሄ ሜታ አውራሻ ገሮ ተበለ ሃርጣኖትገ ሇው ከዚህ ፃጥሎ የአገኀቦጦ ጣር ያገ ይክሰ ገይበር ጎት ቴሹዑ ኋሳዎ ል ፀዐበት ኀገለው ዓዉ ጐ አገቦቦ ግር ያምን አገለግጋሎሉቹ ከዛህዖ በሳ መሰአከ ፀስይ ተባለው የካገቦቦ ግር ያምን አለቅና ዝጭ በዚሀዖ ሳይ ለወጦ ኀፈሳ ጉባኤ አግካ ሪነት መርጠው ከግከሪያቐ አገቅ አሳ ሙ ሁነዋሰ የኢት ዩጽያ ቤተ ክር ስቲያን የደፊት አስ ተዳደር ሃገ አገፁትዐስገ አላስ አበባ ሳይ በ ጎበራው ጉ ባኤ ሳይ በ ዓዎ ዝጣናለዋለ ኅዱሩኅ ዎጾኀፍ ፕ ዜና ቤተ ክርስ ቲያገ ኢት ዩጻ ያኔት ፕ ወጅወሪያዑ ዓወት ቁፐር ኅ ዎ ዘፅ ናር አበ ምኒት በገኛው ዎአት የኖረ ። »» ህወገፈስ ቅዱሰ ሻ ሠዓሊ የአለቃ ዘዛወሳደ ጣር ያም ለጅ በገኅኛ ው ት የኖረ ቤብነቡ የሠዓለ ያገ ሰያቾ ነበ ዘወ ገፈስ ቅ ዳስዎ እ ጨብ ማክ ብስጠሜማ ገርሀር ጆጾኀፍ ፕ ብለ ኢየሰስ ፕ የኢት የጸያ ያታሪክ ፕ የአጅ ጸስፍ ኛ አባ በገኛው ጓለ ቂያና በኅው ዎዖአት ጀሪ ያ ሳይ የኖረ የፀበረ ሊባኖስ ነከስ በሳ ኅኛው የፀበረ ሊባኖስ ኦአ ጌ የሆነው አባ ዩስገስ ዐዳጅ ነበር በገራኝ ዐረረ ዘወን አቡ በከር የዒባላው የገራኝ የበር አቦዝ በኅዱ ዓዎ ደበረ ላባኖስን ወርሮ ቤተ ክርስ ቲያኑን ባያጠለ ጊዜ ከ ተገደሉት ። ቓ እበ ፊ ኅ እ ዘህወዳይ ፕ ገበረ አፁ ከአክሰሱፆ ጸ ዩገ ገበራነ አይ አገሩ በሸወ ት ሳይ የነበረው ከፅገ ፃ ሥላ ሳውኤ በፊት ሲሆገ ዘወ ነዎ በኅ ኛው ዎአት ግለ ዩያና በኅኛው ወጀወሪ ያ ኦካባቤ ነበር ይጋፍ ፕ የአክሰዶ ኀበራነ አሩ ዝርዝር አክሰዎ ዘመደይ ርፌ የ ከያበያ ከህሀ ጭጭሰከት ዘሚዒክኤለ ፕ አባ አረጋዊ አባ ቱሰከት ቭብጻከኤለ ፕ ሊቀ በበብት በኅኛው ጓለ ቂያና በገሬኛው ዎአት ወጀወሪያ ሳይ የኖረ ከህገ ስጮ በጸሰፈ ኦካሱዎ ቱዝገቤቧሰ በዓ ለብነ ይንገሰ ገኅ ዓዎ ከወ ነ ፎዌ ገገሥት የአክሰዎም ሊቀ ራሕያገ ነበረ ይህ ሸወት በአሁኑ ጊዜ በበተ ክርስ ንያገ አከባባ የተ ለወደ አይደለዎ አገደግወስለው የጣር ያኑ ኃሳፊ ሳይሆን አላ ቀረፆ ሯጓኋፍ ፕ « ፒፈኮጄ ለ ጅ ለቂቴና ዌ ድ ህስኤለ ፕ ታሪክ ጸሰፊ ዎናለሰባት በኅኞው ጓለ ቂያና በተኛው ምአት ወጀወሪያ ሳይ የኖረ ታሪክ ጸለሰፊ። ሼወሇጸ ኔዩ» ዘጃ ከህገ ዎፆናለባት በኅነኛዑ አት ፍረ ሻዋ ካህገ ዝነጉ ጌጄጊገስ ጾና በራና ዐረዳ በለና ተጉለት አወራኻ ሜጫ ገኝ ቤተ ክርስ ቲያነ የሚገኘ ዌዓለት ሰዓታት አገደዒያወሳው ቁ ጸሰፊ ባይሆነ አለ ፃረዎ ይህገ የተበ ፃሳዑገ ጸጽለፍ የጻፈው አርሱ ነበር በዘህ ወጸስፊ ወዉረሻ አገ ተጓፈው ወፆህረ ወጎር ለዑሰ ሰች ወለደ ኪሪግ ዩባሳሉ ያገለገሎ የነባኗፈጐ ደባር ፀብረ ኤገራ ይባፅ ነበር ህ ደበር በዓ ዘርአ ያዕ ዋበ ዘይን ፀበረ ጥጣቅ ጎበሎ የተነሳ መቤ ክደበረ ብር ሃገ በስ ተ ሰዔገ ያዲገኘው ቤተ ክርስ ቲያሻ ነው ዎገፍ ፕ ሸ ሸ ያ ቨሻር ፉ ፕ የአናርያ ገጐ በጓገች ቁለከት ዘጣር ፆኙ አገር ዩስንስ ፕ ቤተ ክርስ ቲያገ በአንኮበር ወረዳ ተጉለትና በሰ አዐራኝጓ ሸሃ ክፍሰ ሀገር የሜገኘኝ ቤተ ክርስ ታያገ በኤ በሴያ ወረራ ዘወገ ዜቪስሳት ዐታርር ጥቅዎት ኅሬ ዋን ዓዎ ጸርበጎ ኞሃ አፁናለሁ በዲለ ሰበብ ልፍራዑገ ዐርሮ ብዙ የቤተ ክርስ ቲያኑን አገ ሰጋዋቸ ገደለ ከተገሉት ። ና ቀ ወሰ ፃሰ ክብራ ፕ ሰጆቹቾ ኢዩስ ያስ ኢያሞና ዛና ገብበርኤለ ይባሉ ነበር ዎገጭ ፕ ዝ ፒ ፐ ያ ሥለሴ አባ በኅኛው ዎአት የኖረ ወ ነከስ ዓጴ ገሳውዔያስ ኅ ዓዎ ርን ለዖዑጋት በኅ ዓም ወደ አዳሰ በዘወ ተ ጊዜ ከሌሉቾ ከህናት ጋር ሂደ ነበርና በሰፅፉ ሳይ ዎ ጋቤት ፃገ ኅኅ ዓም ወኃሱሰ ክአርሱ ጋር ገዞ ቀት ጥ ቂቶቐ አዉጌ ዩስገስ ፕ አባ ብገለ ጣኅበርፕ አባ ሠርፀ ይገገላፕ አባ በኃይለ ወለከት አባ ያርስፕኘ አባ አክሰሴርኘ አባ ሠዎረ አብ ነበኗ ጆገፍ ፕ ይፁለ ዩከገስ ዩብረ ሊባናስ የዒገኘ ኦሠሥዕሴ ኣባ ዛት የዳዞት ሳው ወገኩሶ ቅ ሳት ወከናት በገብጽ ገዳጣት ይና ነበር የኢት ዩያ ። ግር ያን ገፀለ ሯገፍ ፕ የአውራኝው ቤተ ክህ ነት ጸአፈት ቤት ወዝገብ ዘገበቧ ወፁኋኒ ባለም ፕ ቤተ ክርስ ቲያን በአገከበር ወረዳ በበለና ተጉላት አውራኝ በሸ ዋ ክፍለ ሀገር የዒዲገኘ ቤተ ክርስ ተያገ በአባሏያ ወረራ ዛህወገ የጠበሳት ጠር አር በሎኞቸኀ አይናለሁ በዒለ ሰፀብ ስፍራው ። ገር ጉገደር ክፍለ ሀገር ደምቤያ አወራኝ የጂገኝ ስፍራ ዓጹ ገላውያስ ሆር ጎጋለገ ረዳት ቦር ዩዞ ዛገዢ ሳይ ከወስወው ገራኝ ጋር በር ነት ገበወ ይሎ ለዓጹ ገሳውዔያስ ሆነና መሰወውፁ ገራኘኝ ተገፀሁ ምግ ፕ ገዝከለ ጻይቅ ወኩሪ ያፕ ማራኝ አህወ ወ ታሪክ አዲስ ከርክር ገጸ ተት ዘኀጴ ኪዳነ ምሕረት ፕ ቤተ ክርስ ተያኀ ሽኖ ወረዳፕ ተጉለትና ቡሰጋ አወራኝፕ ሸፃ ክፍለ ሀገር የዲገኘኝ ቤተ ክርስ ቲያን በበሳት ወረ ራ ዛህወገ የፋሸስት ኢባሏያ ጦር ነስሰሴ ኅ ቀኀ ኅ ዓዎ ስፍራውገ ወርሮ የቤተ ክርስ ቴያኑን ገዋየ ቅይሳትገና የበራና ጻሕፍትን ዘረፈ ዎኀፍ ፕ የአወራኻው ቤተ ክህ ነት ጸሕፈት ቤት ወዝገብ ዘጋ ጊጳኪኤለ ኘ ቤተ ክርስ ቲያን ትገራፀ ክፍለ ሀገር ፕ ህለት አወሳሎ አክወራቫጓ ጳዳ ወረዳ የጂዲገኝ ከይንጋ የፌለፈለ ቤተ ክር ስቴያነ የሠረት አቡነ አብር ሃም አገፀሆኑ ነገራለ በቤተ ክርስ ታያ ኑ ውስጥ ለዩ ሰዩ ቅርጾቸ ይ ገኙበ ታለ በአት ፀጸ ወ ብን ታዊ ቅርሰ ትገረ ይ ዥ ዎአት የኖረ የክክሱም ዘአማ ኑኤሰ በ ዜት በገነኛው በዓግሥዋ ከህገ በኋሳ ዖናፅሰባት በዓጹ ዩስገስ ኅዱኅኅ ዓዎምሥሻማስአክ ሰዎ ጸ ፃን ቄሰ ገበዝ ቴዬለ መጣት ከጄ ልጠኋ ለቴከነ ጅ ሄ ዘአጓ ነኤላ ፕ ሪ ቂሳ ገበዝ የአክሱ ጸ ዩን ከህገ የገብዝ ናው ሸወት ጎነጥ ቶ ነበር በዘ። ነኮሳት ሰባ ከፃክብት በወ ባሳ ከዒቋዐ ቁት አገቅ ና ዑፕ አቡነ በትረ ግር ያም ህዘጌ አቡነ ዘ ዩስገስ ዘክብራንገ አቡነ ታዔያስ ዛፀበረ ግር ም አቡነ ዶጆቅረ ነ አገዚክ ዘዛጉጉቤ ክቡነ አሳይ ዘዞወገደባ አቡነ ዘካር ያስ ላላ አቡነ ኖበ ዘጉርገራ ይህገ ኑ አባባሰ አፍር የወን ታሪካ ሲያረጋገጥ አበ ዘዞስር ያስኒ ዛቦ ለ ወስ ደሴተ ገሌላ በወ የዕለ ሰጴጹ ዓር ጸ የን ውኣ ቀ አባ ዛዞካር ያስ ዩሴተ ገለላ የገባው በዓ ዖዐ ጸ ዩን ዘጦገ ነበር ፀለለኒ በገላ በነበረ ጊዜ በዙ ደ ፃ ወዛርት ከአ ያሉበት ብጎባስ በውሳ አገይ ገዳጾ ወሀረ ቁ ይኸዐዎ ገዳፆ አስከ ዘሬ አለ ጹ ኢያሱ አይ ቻ ሰገይ ላኅ ዓዎ በዘ ኑ ህገ ገዳ ገበኝቶ እክ ዉ ይትገበር በዓለ ዝኩ ጻይቅ በይዖፀ ፃርግ ዘፀብ አኀባሳ ወስኀዚሪራ ወገስር ጃ ዘህገ ጻፁቅ በዓለ በወለከት ፕ በነጋሪት በዕፅገዛራና በኀስር ና አገዲያከብሄ አዘዘ ድሳቿ ጀህ ከ«ቷ ቢቶ ጀቂከ ቸ ልከከ ሦ ኔ ለቲከ ህ» ቫቼ ሀበሰሁህሀ ጣ ህዶ ፔፕ አበ የትውለሰይ አገራ ቸው ትገፌ ዛና ትፆህር ታሙ ጸ ዋትወ ዜጣ ፕ ቅዳሴ የዳ ዊት ትርጋዔ ሰዲስ ፕ ፃፀቦ የነበረበት ፕ ዌመገበረ ለዑዕሰ ግር ቁሳ አስ ተዓዳሪ ፕ የሰ ፃሰ ወ ባር ሃገ ቅስ ጳውሉስ ቤተ ክርስ ቲተያነና ትፆህርት ቤት አስ ተዳዳሪፕ በልጎፆዎ ረዱ የስረር ሀገረ ስብከት ሥራ አስኪያጅና የየ ቀተ ባአር ቅ ቅስ ዒስኤለ ቤተ ክርስ አስ ተዓዳሪ ፕሆነው ከኖሄ ባኃሳኅ ዐደፈ ዋሰ ምንዌ ፕ ሕፈ ሂይጣዊት ዱኛው ዓ ቂ ሰዎሌ ኅ ዓፆዎ ገጽ ኅ ዘከር ያስ ፕ ሽም በራገባን ዌጭለከት ዛክከርያስ ፕ ከህገ በኅኛው ዎአት ፍ ሇ አጋጣሽና ዎና ሰባትም በኛው ምዎአት የኖረ የሸዋ ሰው ጣዕረገ ክህ ነት ተቀበሎ ክጸኃችስሻጸና አየቀፎሰ ይኖር ነበር በወዕሰከፆ ሥራውና በበባ ዩ በሰያቾ ዛው የሇፀፀና የቭበረ ነበር የኖረው ክዑነ ሀብተ ጣር ያዎ የይሰበይ ገዳም ወሥራቸ አቡነ ኢያሱ መር ሥሳሴ ወሥራቸ በናሄበት ዘወኀ ነበር በአቡነ ሀብተ ግር ያ ክ ነሣሸ ነት አቡነ ኢያሱ ዘካር ያስ ዛገው ሂፀ በደሉን ቱናክቪክለ ምኀጭ ፕ ሸ ቨ እ ገ ዘከር ያስ ፕ አረጋዊ በኅዱኛው ዎአት ሁላ ሇ አጋጣሸና በኅኛው ወጀወሪ ያ ላይ የኖረ የሸዋ ሰው ይ ገ ያያ ወዖህር ወብዓ ጸጽ ዩገ ዛሀገረ ጭ በዓ ዳዊት ኅኅ ዜና ዘወነ ወገገሥት የአቡነ ታዲያስ ዛጸሳለሸሾገ ገፁለ ለወጻፍ በ ተነሠ ጊዜ በወገገር አስ ተዋጽ አይር ኋሰ ዎገፍ ኛ ሽ ሸ ፒ ያ ዘኬካ ፕ አባ በገኞው ሁላ ሇ አጋጣሸና በኅኛወ ወጀወሪ ያ የኖረ የሰሜገ ኢት ዩጸጽያ ወ ነከስ በአምባ ሠነይ ቴቲ አጠገብ ገዳዎ ወዖዶር ቶ ዌቹ ር ምጋቺ ሺፈጅ ለኗህበልር ጳኮ ነጅ» » ቭክርስብነ ፕ ሰሳዊ ወሲኣ በገሬኛው ዎአት የረ ለሳ ዊ ወጴኣ የዲኖሂቡ በሸዔ ወገናጥ አና ብሊት በዎትባለ ቀበጴ ቤጌምይር ጉገፀር ክፍለ ሀገር ነበር ይህሰው ክርስ ብካ ነኝ በጣለት ስብከት ጀወረ ብዜ ብታመገፆ አፈራ ክርበ ብነ ነኝ በጣለት ስ ዋር ያትን ወረበፕ ጳጳሳትን ፃሳውስትገና ዲያፃናትገን ጅ» የነቢያት መገገ ነኝ በጣለት አገደ ዩስኀስ ወጥም ቁ ብዜ ደቀ ወዛውርት ነበረት በባዛት በዙሪ ያው የተጎነበሰቡትን ሰያ ቾች ብክታዩቹ በዒጥሉለት ምጽዋት ቦረ ላ ስ ኋሳ የተገታዩቐ ቁጥር ከፍ አያለ ስለ ሄፀ የጂሰበሰበው ሙዳ የ ምጸ ዋት በወ ቀነሱ ረ ጎብ ሆነ ህገ ጊዜ ከዒናፒበት አዎባ ቦቾ ያለውን ወኀፀር አገዲዘርፈ አዘዘ ህገ ነገር የአውራኻው አስ ተዳግሪ ብፅለ ክርስ ብነ የዔ ይ በሰማ ጊዜ የበር ይለ ነጸዓይ አቻበ ላዩ ወሆ በወርገ አየዝላከለ አሳላ ስበ አለው በህገ ጊዜ ሰው ከጣስጧረስ የሚጠባውን ዎገት ወ ያፋ የዲ ሻሳ ወሆኑገ ስለ ተረቅት ይህገ አሀዐረጉ አገዳወጋው ሻሻ ዘጣ ም ወ ቋር ወለታ ሳይ ኑን ባወ ቀ ጊዜ አዚያ ለወውባት በሚዒፋጠገበት ጊዜ ውሉ አይሮ ስሳ ዊ ወሲ ውሀ ጥጾ በበት የዚህገ ጊዜ አችገ ሰበ ወ ሮም ይዛው ገጉሠ ዓጴ ዘይገገለ ዘኀይ አ ቀረበት አርሰዖ ይህ ስባ ዊ መሷሕ የሠራውን ስለሚ ያዬቅ ሞት ፍርይ ፈረደበትና ክገገ ቁገ በሰይፍ ተዋረጠ « ሰሄጩጓ ጊዜ ዝታዩቐ ሦሠሳሳይ ዕፁሶ አገላይደርሰባሙ በያለበት ሐገታተኑ ከኅዱ ይ ያታት ገጥ አገድገና ሐነባስ ቦሩ ዘክከርስ ብገ የነበረው ክርስ ጎገ የዘክካ ከጮታገ ተነሣ አ ያሎ ወስበክ ጀወሩ ይሉት ርስ በገ ሥጋ ለባሰ ተነሥቶ ወደዓለዎ ወጠ በዚህ ዓባይ ነት ክርስ ብገ ሀለት ጌዜ ሥጋገ ለበሰ በወጄ። ድ ኅዱ ይህ ሥርዓት ቀፃዲ ሆሮ አገዲፃዕ ስለ ቋነበ ከክላስ አበባ ሞክ የፃረጥ ገቢ ሳይ በገገሥት ፈ ቀይ አበለ ይሰበ ኩቡ ወር ይህዎ አበለ የበዓታ በር በወበለ ያሰ ይህ አበለ አሶክ ኅ ዓዎ ጣለት በ ዓዎ ወስከረፆ ቀፃገ ወገፈሰ ገባዔ የተባለ የቤተ ክህ ነት ወሥሪያ ቤት ተደሞ ሥራውገ ጀወረ የዛህ ወሥሪያ ቤት የበላሳቆ ወሪ ኣገ ተበበ ፃዓው ጳጳሱ አቡነ ጣ ቴያስ ይሆኑ አጧጌው ወህር ገብረ መገ ፈስ ቅትስ ሆኑ ጸሰፊወም ጸባቴ ጥዐጦ ለሳኀ የአቡነ ጣ ቴያስ ይርሻ መሥሪያ ቱ ወ ተዳደሪያ ደገባ ዝጅቶ ሲፃርባሳ ጅ ጣጸፀቅ ነበረ ይህ ፀደገብ ከጸደዋ በሳ በእ የ ክናሳተ ገረ ለመለከታሙ ኀላለፈ ይህ ወሥሪ ያ ቤት ከ ተደመ በሳ ቤተ ክርስ ቲያገገ በጣወለክት አስ ይ ጉዳ ዩቾ ለይ ወ ነጋገር ወወሰገ ጀወረ በዚያገ ጊዜ አስ ሽቧይ የነ በረው የቸት ወባረክ ጉዳይ ነበር ሐገ ፃ ሥለበነ ክህ ነት የሌለው ሰ ው ወይዎ ያለ ተገረከ ዕታ ከ ነከው ፓት ረከሰ ደባሳሳ አገገዒህ አርሱ በጳጳሶ ወባረክ ይናፒበታ ቦሙ የትዖ ይሁገ የት ቄሱ ሐ ሃዋ ዩዞ ጳጳሱ ዘገይ ወጥ ቶ ቋስባረካ ፀኖርበታ በዚጋ አኪዉኋገ የደር ሰው ችገር ቸገር አ ያክለዎ መገፈሰ ጉበኤ ወ ቃሯጀ ይህገ ቸገር አታሎሉሐ ይህገ ጉዳይ የጀመሪ ያው ወ ነጋገሪ ያ ርአስ በማጣፁረገ ከ ብራከረበት በሳ በቅርብ የዲጻገኙ ሞሳት አገዲባርኩ ዝረገ የኀግሥት ዛውዒ ቀ ወ ነ ወገገሥት የተላ የ ያዲያመር ገፁ በክወና ሽቡ ወወሪ ጊዜ ኢት ዩጳያዑያእ ጸጸስና። አነዛህዎ የጥውት ጳጳሳት ፕ አቡነ አብር ም አቡነ ይስለቅ አቡነ ጴጥሮስ ፋ አቡነ ዒከካኤለ ነሄ የገብጹ ፖትረ ያርክ በጥር ሊት ዩጳ ያገ ለወ ገብኘት ወጥ ገው ነበርና በዚህገ ጊዜ አጧጌ ገበረ መገፈስ ቅቅስ አቡነ ሳ ዌሮስ ጎገ ለው ሥርዓ ተ ጸጸስና ዌርሰ ሙ አዎዖስ ሞው ኢኑ ዩጸያዊው ጳጳስ ሆኑ በገገሥት ዘውዲ ቀ ክወ ነ ወ ገገሥት የበዜ አብ ያተ ክርስ ቲያገ ኣገጻ ሠራ አ ነጊጪጩዎም የጊዒካ ተሌት ና ጭ ፕ ጎሳ ዩ ወ ቷፓቢያ የበአ ታ ቤተ ክርስ ቄያነ አገቦጦ ወገበረ ለይ ጣር ም ቤተ ክርስ ተያ የደበረ ሰሳም ወፁኃኔ ዓለፆ ቢተ ክርስ ቲያን ጣቤበኔኒ የደበረ ጽጌ ቅሶ ዑዐራኤአለ ቤተ ክርስ ቲያነ አዒስ አበባ የደብረ ሣህለ ቅ ዱስ ጂካኤሰ ቤተ ክርስ ያነ ክ መናገሸ ጣርም ቤተ ክርስቲያነ መና ገሻ ጣር ፃስ ቤተ ክርስ ቲያን እ። ዋሰ ቤተ ክርስ ቲያን ያ ገገስት የሌ ወይኃኒ ዓለም ቤተ ክርስ ተያ። ኒ ም ኒቨ ሲነ ኒኤ ገዱ ቀራገ ዩ ወይኃኔ ዓለዎ ቤተ ክርስ ተያን አቴባ ገዳዎ ቤተ ክርስ ቲያገ አብ ዩ ገዳም ቤተ ክርስ ቲያን የቅዱሰ ጊክዌጊሰ ቤተ ክርስ ያገ ተጉላት በጉፅ ታሙ ላይ ን በረ ሥሳሴ ቤተ ዛር ። ከርሶ ኒያ ወራይሎ ጊ ዊ ጊስ ቤተ ክርስ ቲተያገ የሰደታ ቤተ ክርስ ተያገ ከቢ በዐፀሻዝጣቸ ናፀው ጉለት ሳይ ፎ የደበረ ብር ሃገ ኢየሱስ ቤተ ክርስ ተየነ ጉገንደር ከ ተግ የደበረ ቷበር ኢየሰስ ቤተ ክርስ ቂያ በኾይር የቅዱስ ገሳውዔቓቅካ ቤተ ክር ቲያገ ህ ፎ ሰወረ ኖኅ ኪዳነ ዎሕረት ቤተ ክር ቲያገ ስዒስ ስበባ መገበረ ገገሥት ፍናነም ቤተ ክርስ ቴያዓ ነች ፎ ጸርስ አር ያዎ ቅትስ ረፋኤለ ቤተ ክርስ ከ የን ፎ ብር ሃና ተ ዓለዎ ጴጥሮስ ወጳዑሉስ ቤተ ክርስ ቋይን ጁ ጩ ወዉባ ግር ያዎ ቤተ ክርስ ቲያገ የትበር ኡራኤፅዕ ቤተ ክርስ ቂያቁ በረህ ወይጎኔ ዓለዎ ቤተ ክርስ ቲያ ኗፋ ዒከካኤለ ቤተ ክርስ ቲያገ ደበረ ናዝሬት ቅዱስ የሳፍ ቤተ ክርስ ቲያነ ደበረ ገሏሳ አጣ ኑኤለ ቤተ ክርስ ቲገ ጀር ሥላሴ ቤተ ክርስ ተያን ድጋፍ ፕ ወርስዔ ኅዘን ወለደ ሂዊ ፃስ የሠመኀ ታሪክ ትዝ ታዩ ደጋገዶት ዘውዲዒሃ ዘወ ነ ዉኀገሥት የአጅ ጸሰፍ ተክለ ኢ የሱስ የኪት ዩጳጻ ያ ያሪ የአጅ ጽስፍ ቭውገ ፕ አለያ በገዓ ነኛው አት ሁላ ሇ አጋጣሸና በዐኛው ወጀ። ከ ከበት ብነቅ ቤተ ክርስ ቲም ነሱው የየ «ስ ትፋስ ላር አኀኃረዑ ገሙ ሐቀሩ ዉጀፆረው በዓጴ አገፀር ያስ ገኅ ኅኅ ዘወ ነ ወ ገገሥት ነበ ር ይህ ገሞ ለ ሃይጓኖት በ ነበረው ፍ ነር ገያት ዳገጣዊ ቲያይ ስዩሰ ተጎበሷሏሳ በጸጦ ኑ የብ ሳው አቡ ገብ ዝገፈስ ቅስ ዐረፈ በዘህገ ጊዜ ዓጴ አገፀር ያስ አስት አብ የተ ክ ተያ ክገፁ በጌያቸን በሊየሰስ ክርስ ብነ አገይ በአቡነ ገብረ ጦ ገኀፈስ ትስ ኛ በአመ ቤታቸገ በለገዝአትነ ጣር ያ ዱኛ በቅ ትስ ዒካኤለ ኛ በቅዱስ ገበርኤለ ስፆ አሠራ የአብያተ ክርስ ቲያኑ ሥራ ሲያለቅ ገሁ በቅዳሴ ቤቀ በዓለ ኝቶ ከ ዢፒጸወ በኋሳ ወ ከ ሞው ቱዌለሰ ዓጹ አገይር ያሳ ሰዎዞት የተፃይረው አዚሁ ዝ ሬሳ ከአ ቤታቸገ ቤተ ክርስ ያነ ሳጸበር። ሆነ ሯ ብ ፎኋቿ ፕ ዝ ዘ ያ ቤተ ክርስ ቲያ ይ ይው ዘርና ሽ ናኘ ቤተ ክርስ ቂያ ር ብለ ሃይሟኖት የሚገ ለትና በለ አወራኝ በሸ የ ክፍለ ሀር በኤባሴያ ወረራ ዛህወገ ዜጨዜሽሸስት ቦር አርበኛችኀ አይናለሁ በዒለ ዐደ ስፍራው ጥቅምት ኅ ቀገ ህ ሰ ዓዎ ሯ ቤተ ክርስ ቲያኑ ስያቦሰሳ ሽክ ከበበ። ቤተ ክርስ ገያኑን።


የኦሮሞ ፌደራሊስት ኮንግሬስ/ኦፌኮ/ ሊቀመንበር ዶ/ር መረራ ጉዲና ኢህአዴግ የብሔራዊ መግባባቱን ሥራ በሙሉ ልብ እንዲያከናውን እና ከተቃዋሚ ኃይሎች ጋር በመሆን ለኢትዮጵያ እንደገና አዲስ ዘመን እንዲጀመር ጥሪ አቀረቡ፡፡
አዲስ አበባ —
የኦሮሞ ፌደራሊስት ኮንግሬስ/ኦፌኮ/ ሊቀመንበር ዶ/ር መረራ ጉዲና ኢህአዴግ የብሔራዊ መግባባቱን ሥራ በሙሉ ልብ እንዲያከናውን እና ከተቃዋሚ ኃይሎች ጋር በመሆን ለኢትዮጵያ እንደገና አዲስ ዘመን እንዲጀመር ጥሪ አቀረቡ፡፡


4130 እንከን የለሽ የብረት ቧንቧ, 4140 እንከን የለሽ የብረት ቧንቧ, St52 ብረት ቧንቧ, የቀዘቀዘ የብረት ቧንቧ, Stkm11a የብረት ቱቦ, የቀዘቀዘ የብረት ቱቦ,


በሀገረ ሮም ከአባቱ ንጉሥ አብያ ከእናቱ አንሰራ ተወለደ፡፡ ደጋግና ቅዱሳን ወላጆቹም እግዚአብሔርን በመፍራት እየኖሩባት በነበረበት ወቅት ይህን የተመረጠ አባት ሰጣቸው፤ አባ ኪሮስ የተወለደው በታኅሣሥ ፰ ቀን ነበር፡፡ ጻድቁ አባት በቅድስና ሕይወትና ትጋት ማዕረግ አባ ኪሮስ ከመባሉ በፊት ‹ዲላሶር› ተብሎ ይጠራ እንደነበር ታሪኩ ይገልጻል፡፡
ቅዱሱ ከታላቅ ወንድሙ ቴዎድሮስ ጋር በሚኖርበት ጊዜ አባቱ ስለሞተ ሀብቱን ከወንድሙ ጋር በመካፈል ለድሆች መጸወተ፤ መንፈስ ቅዱስ ኪሮስ ብሎ ጠራውና “ለብዙዎች አባት ትሆናለህ፤ በቃልህም ክርዳድ ይነቀላል፤ የአንድ ቀን መንገድ ሂድና ገዳማዊ መነኰስ ታገኛለህ፤ ከእርሱም ልብሰ ምንኲስና ትለብሳለህ” አለው፡፡ እንደ ታዘዘው በሄደ ጊዜ ከአንዲት በዓት የራስ ፀጉሩ እስከ እግሩ የሚደርስ፣ ግርማው የሚያስፈራ ገዳማዊ ወጥቶ “ኪሮስ መነኲሴ ለመሆን ወደዚህ መጣህን? አለው፡፡ ኪሮስም ግርማውን እያደነቀ ቀርቦ ተባረከና ሦስት ቀን ከቆየ በኋላ “ኪሮስ ሆይ፥ እንደ እኔ መሆን ትፈልጋለህን?” አለው፡፡ እርሱም “አዎ፥ በጣም እፈልጋለሁ” ባለው ጊዜ አባ በብኑዳ ትንሽ ደመናን ጠርቶ በዚያ ላይ በመሆን ከአስቄጥስ ገዳም በመሄድ የምንኲስናን ልብስ ተቀብሎ በዚያችው ደመና ኪሮስ ካለበት ቦታ ተመለሰ፡፡ ያመጣውን አልባሰ ምንኲስናም ለኪሮስ አለበሰው፡፡
ለአባ በብኑዳ ሁልጊዜ በሠርክ ሰማያዊ ኅብስትና ጽዋዐ ወይን ቅዱስ ሚካኤል ያመጣለት ነበር፡፡ አባ ኪሮስ በዚያ ለአባ በብኑዳ እየታዘዘ ሲኖር አንድ ገዳማዊ ሰው ወደ አባ በብኑዳ መጥቶ ሳለ ምንም ነገር እንደሌለው ዐይቶ “ምን ትበላለህ?” ቢለው “አምላካችን ይሰጠናል” አለው፡፡ ያ እንግዳ መነኲሴም በልቡ “እንደ እኛ ሰው አይደለምን?” እያለ ሲያስብ አባ በብኑዳ በመንፈስ ዐውቆ “ለምን እንዲህ ታስባለህ?” “እኔም እንዳንተ በደለኛና ኀጥእ የሆንኩ መነኲሴ ነኝ” አለው፡፡ ይህን እየተነጋገሩ ሳለ የሠርክ ጸሎት ደርሶ በኅብረት ሲጸልዩ ፈጽሞ ደስ የሚል መዓዛ መጣ፤ ወዲያውም የተዘጋጀ ኅብስትና ጽዋዐ ወይን ይዞ ቅዱስ ሚካኤልን ሲመጣ አየውና ተቀበለው፤ ያ እንግዳ መነኲሴ ግን አላየውም፤ አሁንም “አስቀድሞ ያልነበረ ይህን ጽዋና ኅብስት ከየት አገኘው? ይህ ባሕታዊ መሠሪ ነው” እያለ አሰበ፤ አባ በብኑዳም “ለምን እንዲህ ክፉ ታስባለህ?” አለው፤ መነኲሴውም አድንቆ ተቀምጠው መመገብ ጀመሩ፡፡
ያ እንግዳ መነኲሴ ግን ከዚያ ኅብስተ ሰማይ ቆርሶ በልብሱ ደብቆ ወደ አስቄጥስ ገዳም ሄደ፡፡ በዚያ ያሉ መነኰሳትንም ሰብስቦ ያን በረድ የሚመስል ኅብስተ ሰማይ አሳያቸው፡፡ “የት አገኘኸው?” ቢሉት “በዮርዳኖስ ገዳም ውስጥ በብኑዳ የሚባል መሠሪ ሰው አለ፤ ኑ ተከተሉኝና ታመጡት ዘንድ ወደዚያ ልውሰዳችሁ” አላቸው፡፡ ይህን ሲነጋገሩ ቅዱስ ሚካኤል መጥቶ ያችን የኅብስት ቁራሽ ወደ ሰማይ ወሰዳትና በልዑል ፊት ሰገደ፤ እግዚአብሔርም “መልካም አገልጋዬ ሆይ፥ የተቀደሰውን ለውሻ የሰጠ በብኑዳ ክፉ አደረገ፤ ስለዚህም በአንበሳ ተሰብሮ እንዲሞት አደረግኹ፤ ይህም በረከት ይከለከላል፤ ይህንንም ኅብስት በበረሃ ላለ ፊልሞና ለሚባል መነኲሴ እስከ ዕለተ ሞቱ ሲሳይ እንዲሆነው ስጠው” አለው፡፡ ቅዱስ ሚካኤልም እንደ ታዘዘው አደረገ፡፡ የአስቄጥስ ገዳም ቅዱሳንም ያን መነኲሴ “እኛን ማን መምህርና ፈራጅ አድርጐ ሾመን” አሉት፤ በዚህ ጊዜ አዘነና ወደ ማደርያው ሂዶ ታንቆ ሞተ፡፡
አባ በብኑዳም ይመጣለት የነበረው መና ተከለከለ፤ ሦስት ቀን ምንም ሳይቀምስ ከቆየ በኋላ እያለቀሰ አባ ኪሮስን “ልጄ ሆይ፥ ሰይጣን ወደ ማደርያችን ገብቶአል፤ ያገኘን ይህ ነገር ምንድን ነው?” አለው፡፡ አባ ኪሮስም “ያ መነኲሴ መጥቶ ከሄደ በኋላ እግዚአብሔር ተቆጥቷል” አለው፡፡ አባ በብኑዳም “የእግዚአብሔር ፈቃድ ይሁን” አለ፡፡ ከዚያም አባ ኪሮስ ፍሬን እየሰበሰበ ይመለስ ነበር፤ አባ በብኑዳ ግን በቀንም ሆነ በማታ ከበዓቱ ሳይወጣ ይጸልይ እንደ መንኰራኲርም ይሰግድ ነበር፡፡
አባ ኪሮስም እንዲህ እያለ ሲኖር አንድ ቀን የዕለት ሲሳይ ፍለጋ ወደ አንድ ሀገር ሄዶ ሳለ የኬልቄዶን ንጉሥ ሞቶ፣ ሕዝቡ ሁሉ እየጮኹና እያለቀሱ፣ ምድር እየረገጡ፣ ብዙ የፈረሰኛ ሰልፍ ተሰልፎ፣ በአስከሬኑ ላይ ድባብ እየዘረጉ ካህናት በማዕጠንት በፊቱና በኋላው እየዘመሩ ባየ ጊዜ አንዱን ሰው “ይህ የማየው ምንድን ነው?” ብሎ ቢጠይቀው “የኬልቄዶን ንጉሥ ስለ ሞተ ነው” አለው፡፡ አባ ኪሮስም “ለሞተ ሰው ይህን ያህል ይደረጋልን?እኔስ ንጉሥ ለልጁ ሠርግ ያደረገ መስሎኝ ነበር” አለ፡፡ ይህን ብሎ አልፎ ፍሬ ሰብስቦ ወደ ማደርያው ወደ አባ በብኑዳ በደረሰ ጊዜ አጽሙ በየቦታው ተበታትኖ አንበሳ ሲበላው ባገኘ ጊዜ በጣም አምርሮ እያለቀሰ “ጌታ ሆይ፥ ለምን እንዲህ ታደርጋለህ? ፍርድህ መልካም አይደለም፤ በመንግሥት፥ በመብልና በመጠጥ በደስታ የኖሩትን በክብር እንዲቀበሩ ታደርጋለህ፤ ስለ አንተ ሲሉ አባትና እናትን፣ ሚስትንና ልጆችን ደስታን ሁሉ ትተው በተራራና በዋሻ በጾምና በጸሎት የኖሩትን ደግሞ ሥጋቸውን ለዱር አራዊት ትሰጣለህ፤ የአንተን ፍርድ ነገር ላልሰማ እንዳልነሣ ሕያው ስምህን” ብሎ መሬት ላይ ተኛ፡፡ አርባ ዓመት ሲሆነው ግማሽ ሥጋው አለቀ፤ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በመልአክ አምሳል ተገልጾ “ተጋዳይ የሆንክ አርበኛ ኪሮስ ሆይ፥ ሰላም ላንተ ይሁን፤ ተነሥ” አለው፡፡
ኪሮስም “አንተ ማነህ? መልአከ እግዚአብሔር ከሆንክ በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ በል” አለው፡፡ ጌታችንም “በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ” አለ፡፡ ኪሮስ መነሣት ባቃተው ጊዜ ምድርን “ሥጋውን አትያዥ” ባላት ጊዜ ፈጥኖ ተነሣ፤ ኪሮስም ጌታችን እንደ ሆነ ዐወቀው፤ መላ ሰውነቱን ዳበሰው፤ ሰውነቱ እንደ ሕፃን ሆነ፤ በምድር ላይ ሰግዶ ጌታችን እንደ መብረቅ ሲለወጥና እልፍ አእላፋት መላእክት ሲያመሰግኑት አያቸው፡፡ ጌታችንም “ኪሮስ ሆይ፥ አንተ ሚስትህን፣ ልጆችህን፣ መንግሥትህን የተውህልኝ የማርያም ልጅ ኢየሱስ ነኝ፤ ስለ ሁሉ ብዙ የብዙ ብዙ ታገኛለህ፤ በምድር ላይ እንዳንተ ትዕግሥትን የለበሰ አላገኘሁም፤ ለዚያ እንግዳ መነኲሴ ቅድሳቴን ለምን ሰጣችሁት? ስለዚህ ነው የበብኑዳን ሥጋ ለአራዊት የሰጠሁት፤ በዚህ ምክንያት በፊቴ እንዳይወቀስ ነው፡፡ ለሁሉ ሥራ ፍዳ አለውና፤ አምላኩ በምድር ላይ የገሠጸው ሰው ብፁዕ ነው፤ ያለውን አልሰማህምን?” ኪሮስም “ጌታዬ ሆይ፥ ፍርድህ ቅን ነው” አለ፡፡ ጌታችንም “ከዚህ በኋላ የነፍስን ከሥጋ መለየት ታይ ዘንድ በገዳማት ሂድ፤ ከዚያም ወደ ማደሪያህ ተመለስ” ብሎት ተሠወረ፡፡
አባ ኪሮስ በጌታችን ታዝዞ ደብረ ባሳት በደረሰ ጊዜ ቤተ ክርስቲያንን ተሳልሞ፣ የእመቤታችንን ሥዕል ዐይቶ ከዐይኖቹ እንባ እያፈሰሰ “እመቤቴ ሆይ፥ አስቢኝ” አላት፡፡ ሥዕሊቱም “ኪሮስ ሆይ፥ መምጣትህ መልካም ነው፤ የአባትህን ዐፅም ትጠብቅ ዘንድ ወደ ማደርያህ ተመለስ” አለችው፡፡ ይህን ሰምቶ ከሥዕሏ ፊት ሰባት መቶ ስግደት ሰገደ፤ በዕብራይስጥ ቋንቋም “እንግዳ ነህና በቃህ፥ በምሕረት መዝገብም ተመዝግቦልሃል” የሚለውን ቃል ሰማ፡፡ ከዚያም መስፈርስ የሚባል ሕማም ለብዙ ጊዜ የታመመና በምድር ላይ የወደቀ ሰውን አገኘ፡፡ በራስጌው ቅዱስ ሚካኤልን፣ በግርጌው ገብርኤልን፣ በቀኙም ሩፋኤልን፣ በግራውም ሰዳክኤልን በክንፋቸው ጋርደውት ዐየ፡፡ እነርሱም “በገዳዮች ፊት ሞትን የማይፈራ ሆይ፥ እንዴት ነህ?” ብለው ሰላምታ ሰጡት፡፡ እርሱም አድንቆ “በልዕልና ነዋሪዎች ሆይ፥ በዚህ ለምን ተቀመጣችሁ?” አላቸው፡፡ እነርሱም “ይህን ድሀ እንድንጠብቀው ከእግዚአብሔር ታዝዘናል” አሉት፡፡ “እስከ
መቼ?” ቢላቸው “አምላካችን እስከሚያሳርፈው ድረስ” ብለውታል፡፡ ከዚህም በኋላ ወደ ታመመው ተመልሶ “በዚህ ቦታ ከኖርህና ከታመምህ ምን ያህል ዘመን ነው?” ብሎ ጠየቀው፡፡ በሽተኛውም “በዚህ ቦታ ስኖር ፷፭ ዓመት ነው፤ ከታመምኩ ሃያ ዓመት ነው” አለው፡፡ መልሶም “አበ ምኔቱና የገዳሙ መነኰሳት ይጐበኙሃል” አለው፡፡ በሽተኛውም “አባቴ ሆይ፥ የለም፤ ፊታቸውን ከዐየሁ ዐሥራ አምስት ዓመት ነው” አለው፡፡ አባ ኪሮስም “አባትህ ማነው? እናትህስ ማናት?” ብሎ በጠየቀው ጊዜ “አባቴ የኬልቄዶን ንጉሥ ነው፤ እናቴም ንግሥት ናት፤ በአባቴ ቤት ያሉ ሰዎች ወርቁንና ብሩን ቀጭኑንም ልብስ ከብዛቱ የተነሣ በእግሮቻቸው ይረግጡታል” አለው፡፡ ጥያቄውን በመቀጠል “ወደዚያች ገዳም ማን አደረሰህ?” ብሎ ጠየቀው፡፡ እርሱም “እንደ አንተ ያሉ ሁለት ሰዎች ወደ አባቴ ቤት መጥተው ከዚያ አደሩ፡፡ እኩለ ሌሊትም ሲሆን ፊቱ ብሩህ የሆነ ሰው ወደ እኔ መጥቶ “ሚሳኤል” ብሎ ጠርቶ “ሲነጋ ተነሥተህ ከእነዚህ ቅዱሳን ጋር ሂድ” አለኝ፡፡ እኔም ወጥቼ ወደዚህ ገዳም ደረስኩ” አለው፡፡ አባ ኪሮስም የአባቱን የበብኑዳንና የሌሎችንም ቤተ መንግሥትን እየተው የመነኑ ቅዱሳንን ሁኔታ እያነሣ አጽናናው፡፡ “እግዚአብሔርም የሚወደውን ይገሥጻልና አታድንቅ” አለው፡፡ ያ በሽተኛ /ሚሳኤልም/ “እውነት ነው ለእኔ ይገባኛል። ስለ ኃጢአቴም ይህን ተቀበልኩ” ብሎ መለሶ ዝም አለ፡፡
ያን ጊዜ በሞት ያሰናብተው ዘንድ አባ ኪሮስ ወደ እግዚአብሔር ጸለየ፡፡ ጌታችንም በክብር መጣ፡፡ ጌታችንም አባ ኪሮስን “ምን ያህል እንደምወድህ የመላእክት ሠራዊት ያዩና ያውቁ ዘንድ ይህችን የገነት ተክል አበባ ከእጄ ወስደህ በፊቱ ላይ ጣል” አለው፡፡ ኪሮስም እንዲሁ አደረገ፡፡ ያን ጊዜ የበሽተኛው የሚሳኤል ነፍስ ያለ ጻዕር በፍጥነት ወጣች፡፡ መድኃኒታችንም ተቀብሎ ሳማት፡፡ ከእርሱ ጋርም በብርሃን ሠረገላ ውስጥ አስቀመጣት፤ አውጥቶም በሰማያዊ ክብር አኖራት፤ አባ ኪሮስም አለቀሰ፡፡ አባ ኪሮስም የገዳሙን መነኰሳት “ያን በሽተኛ ቅበሩት” ሲላቸው ፈቃደኞች ባለመሆን እያንጐራጐሩ ነበር፡፡ አራቱ የመላእክት አለቆች ሥጋውን በከርቤና በሚዓ አጠኑ፡፡ የገዳሙ መነኰሳትም “የሚሸተን ምንድን ነው? ይህ መነኰስ ሥራይን ያውቅ ይሆንን?” ተባባሉ፡፡ ሥጋውንም በገዳሙ በእንግዳ መቃብር ቀበሩት፤ ከመቃብሩም ጥሩ ውኃ ፈለቀ፤ ለበሽተኖችም ፈውስ ሆነ፡፡ አባ ኪሮስም እነዚያን መነኰሳት “በክፉ ሥራቸው ገሠጻቸው፤ መከራም ይመጣባችኋል” አላቸው፡፡ ሊወግሩትም ድንጋይ በአነሡ ጊዜ ሠረገላ መጥቶ ወደ ማደርያው አደረሰው፡፡ በማግሥቱም ሽፍቶች መጥተው የዚያን ገዳም መነኰሳት በሙሉ ፈጁአቸው፤ ገዳሙንም አቃጠሉት፡፡
አባ ኪሮስ በበዓቱ ሆኖ ሠራዊተ ጽልመት የእነዚህን ክፉዎች መነኰሳት ነፍሳት እያቻኰሉ ወደ ሲኦል ሲወስዷቸው ዐይቶ “ይገባቸዋል” አለ፡፡ በኋላ ግን “እነዚህን ስሑታን አሳቱኝ” ብሎ እግዚአብሔር ይምራቸው ዘንድ ፵ ቀንና ሌሊት ጾመ፡፡ “አልምራቸውምና አትድከም” የሚል ቃልን ሰማ፡፡ ከዚያም ከጋለ ድንጋይ ላይ ተኝቶ ሥጋው በእሳት እንደ ተጠበሰ እስኪሆን ቆየ፤ ቃልም “አልምራቸውምና አትድከም” አለው፡፡ እንደ ገና በሆዱ ተኝቶ ዐይኑ ወልቆ ታወረ፡፡ ሰይጣንም ከሩቅ ሆኖ “ብዙዎችን በኪዳንህ ያሳትክና ገንዘቤን ልትወስድ የተነሣህ ኪሮስ አንተ ነህን?አሁን ዐይንህ ጠፋ ማን ይረዳሃል? ማንስ ይመራሃል?” አለው፡፡ ይህን ሲሰማ አባ ኪሮስ ወደ ጌታችን ፈጽሞ እያለቀሰ ጸለየ፤ ጌታችንም ወደርሱ መጥቶ “ኪሮስ ሆይ፥ ሰላም ላንተ ይሁን፤ በእውነት አንተ ሰውን ወዳጅ ነህ፤ ድካምህ ሁሉ በኢየሩሳሌም ሰማያዊት ተመዝግቧል፡፡ ልጁን በስምህ ለሚጠራ፣ በእምነት ሆኖ የገድልህን መጽሐፍ ያጻፈ፣ ያነበበ፣ መባዕና ዕጣን ለቤተ ክርስቲያንህ የሰጠውን ላንተ ዓሥራት ይሆን ዘንድ ሰጠሁህ፤ ካንተም ጋራ ባሕረ እሳትን ይለፍ፤ ደስም ይሰኝ” አለው፡፡ ይህንኑ ብሎ ራሱን በእጆቹ ይዞ ፈወሰው፡፡ ቅዱስ ኪሮስም “በፊትህ ሞገስ ካገኘሁ እነዚያን መነኲሳት ማርልኝ” አለው፡፡ ጌታችንም ያመጧቸው ዘንድ አዘዘ፤ ነፍሳቸውንም ከሥጋቸው ጋር አዋሕዶ አሥነሳቸው፤ አባ ኪሮስንም በዐዩ ጊዜ አፈሩ፡፡ በአባ ኪሮስ ልመና አልባሰ ምንኲስና ለበሱ፤ ወደ ገዳማቸው የሚወስድ መንገድንም አሳይቶአቸው እንዲሄዱ አዘዛቸው፡፡ ከገዳማቸውም ደርሰው ቤተ ክርስቲያን ሠርተው በጾም በጸሎትና እንግዳ በመቀበል ኖሩ፡፡
ከብዙ ጊዜ በኋላ “ቅዱስ ኪሮስ የእነዚያን መነኰሳት ሕይወታቸውን ያይ ዘንድ መልአኩን ላክ” ብሎ በጸለየ ጊዜ ጌታችን “አንተው ሄደህ ጐብኛቸው” ብሎ ደመናን ጠርቶና በዚያች ላይ አውጥቶ “በሰላም ሂድ” ብሎ አሰናበተው፡፡ ኪሮስም ወዲያው ደርሶ ወደ ሚሳኤል መቃብር ሄደ፤ መነኰሳትም ባዩት ጊዜ ከአበምኔቱ ጋር ሮጠው ሄደው አቅፈው እየሳሙት “ደኅና ነህን?” አሉት። እርሱም “ውሻና ነዳይ ለምሆን ለእኔ ይህ ክብር ለምኔ ነው?” አላቸው፡፡ እነርሱም “ባለማወቃችን ያሳዘንህን ይቅር በለን” ባሉት ጊዜ “እግዚአብሔር ይቅር ይበላችሁ፤ ነገር ግን ሁላችሁም የእግዚአብሔር አገልጋይ ሚሳኤል ሆይ፥ ይቅር በለን በሉ” አላቸው፡፡ እነርሱም “የእግዚአብሔር አገልጋይ ሚሳኤል ሆይ፥ ይቅር በለን” አሉ፡፡ በዚህን ጊዜ “እግዚአብሔር ይቅር ይበላችሁ፤ በእናንተ ምክንያት ወደ መንግሥተ ሰማያት ገብቻለሁና” የሚል ቃል ሰሙ፡፡ እነርሱም “ይህ የናቅነውና የጣልነው ሚሳኤል አይደለምን?” ብለው እያደነቁ አጽሙን ወደ ቤተ ክርስቲያን ውስጥ ሊያስገቡት በፈለጉ ጊዜ “ባለበት ተውት፤ ነገር ግን በጸሎቱ ትጠቀሙ ዘንድ ተዝካሩን አድርጉ” አላቸው፡፡ እርሱም እየመከራቸው ወደ ቤተ ክርስቲያን ደረሱ፡፡ አባ ኪሮስም “የክርስቶስ ማደረያው ሆይ፥ ሰላም” ብሎ በተሳለመ ጊዜ “በሐከ ፈላሲ ክቡር፤ ክቡር መጻተኛ ሆይ ሰላም” ስላለው አደነቀ፡፡ አበ ምኔቱም “በቤቴ እደር” ቢለውም “አይሆንም” ብሎ በሚሳኤል ማደርያ በነበረው አንጻር ሄዶ አደረ፡፡ በማግሥቱም “ከእንግዲህ ወዲህ በመንግሥተ ሰማያት እንጂ በዚህ ምድር አንተያይምና በጸሎታችሁ አስቡኝ” ብሎ ተሰናብቷቸው ወደ ማደሪያው ተመልሶ አጋንንትን ‘ኑ’ ሲላቸው እየመጡ ‘ሂዱ’ ሲላቸው እየሄዱ ሲገዛቸው ኖረ፡፡
ከዚህም በኋላ ቅዱስ ኪሮስ በገድልና በትሩፋት እየተቀጠቀጠ ለብዙ ዘመናት ከኖረ በኋላ በ፪፻፸ ዓመቱ ሐምሌ ፰ ቀን ቅዱስ ዳዊት እየዘመረለት እልፍ አእላፋት ቅዱሳን መላእክት በተገኙበት ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ነፍሱን ከሥጋው ለይቶ አሳርጓታል፡፡ ጌታችንም የአስቄጥስ ገዳም አባ ባውማ ሥጋውን ገንዞ እንዲቀብረው አደረገ። እርሱም የንጉሥ ዘይኑን ልጅ ቅድስት ኢላርያን ሥጋዋን የገነዘ ነው። ደግሞም አባ ባውማ ጌታችን እንዳዘዘው በመንፈስ ቅዱስ የቅዱስ ኪሮስን ገድሉን የጻፈ ነው። “እኔ አባ ባውማም የቅዱስ ኪሮስን ገድሉን ጽፌ ለሚያነበውና ለሚሰማው ሁሉ መጽናኛ ይሆን ዘንድ ወደ አብያተ ክርስቲያናት ሁሉና ወደ ገዳማትም ላክሁ” ተብሎ ተጽፏል። (ስንክሳር ዘወርኀ ሐምሌ)
በፌስቡክ የትስስር ገጽ ያግኙን
አዳዲስ ጽሑፎች
ዘካርያስ
ወርኃ መስከረም
ቃለ በረከት ዘብፁዕ ወቅዱስ አቡነ ማትያስ ቀዳማዊ ፓትርያርክ ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ዘኢትዮጵያ ሊቀ ጳጳስ ዘአኵስም ወዕጨጌ ዘመንበረ ተክለ ሃይማኖት ዘተናገረ በበዓለ ርእሰ ዐውደ ዓመት ዘዕሥራ ምእት ዐሠርቱ ወሰብዓቱ ዓመተ ምሕረት
ርእሰ ዐውደ ዓመት
ሰባቱ ምሥጢራተ ቤተ ክርስቲያን
ወርኃ ጳጉሜን
‹‹ጻድቃን እኔን ይጠብቃሉ›› (መዝ.፻፵፩፥፯)
ሰባቱ ምሥጢራተ ቤተ ክርስቲያን
የቅዱስ ፓትርያርክ የጾመ ፍልሰታ መልእክት
መልካሟ ርግብ
ነሐሴና በረከቶቹ
ሰባቱ ምሥጢራተ ቤተ ክርስቲያን
‹‹በእሳትና በውኃ መኻከል አሳለፍኸን›› (መዝ.፷፭፥፲፪)
የማያልቀው ሀብት
ሰባቱ ምሥጢራተ ቤተ ክርስቲያን
የጽሑፎች ማውጫ – በወራት
የጽሑፎች ማውጫ – በወራት Select Month September 2024 (6) August 2024 (6) July 2024 (10) June 2024 (12) May 2024 (12) April 2024 (12) March 2024 (16) February 2024 (9) January 2024 (18) December 2023 (15) November 2023 (13) October 2023 (11) September 2023 (12) August 2023 (7) July 2023 (12) June 2023 (12) May 2023 (18) April 2023 (13) March 2023 (20) February 2023 (17) January 2023 (17) December 2022 (15) November 2022 (6) October 2022 (13) September 2022 (14) August 2022 (16) July 2022 (15) June 2022 (15) May 2022 (13) April 2022 (14) March 2022 (14) February 2022 (14) January 2022 (20) December 2021 (15) November 2021 (14) October 2021 (11) September 2021 (12) August 2021 (10) July 2021 (11) June 2021 (11) May 2021 (11) April 2021 (11) March 2021 (12) February 2021 (10) January 2021 (5) December 2020 (7) November 2020 (10) October 2020 (9) September 2020 (17) August 2020 (15) July 2020 (15) June 2020 (28) May 2020 (17) April 2020 (10) March 2020 (19) February 2020 (9) January 2020 (12) December 2019 (13) November 2019 (14) October 2019 (10) September 2019 (13) August 2019 (13) July 2019 (6) June 2019 (18) May 2019 (7) April 2019 (10) March 2019 (9) February 2019 (6) January 2019 (7) December 2018 (1) November 2018 (6) October 2018 (2) September 2018 (2) August 2018 (8) July 2018 (9) June 2018 (1) May 2018 (4) April 2018 (34) March 2018 (12) February 2018 (7) January 2018 (3) December 2017 (3) November 2017 (9) October 2017 (13) September 2017 (14) August 2017 (31) July 2017 (14) June 2017 (13) May 2017 (7) April 2017 (30) March 2017 (23) February 2017 (13) January 2017 (20) December 2016 (13) November 2016 (7) October 2016 (9) September 2016 (12) August 2016 (30) July 2016 (20) June 2016 (24) May 2016 (12) April 2016 (4) March 2016 (3) February 2016 (5) January 2016 (9) December 2015 (2) November 2015 (2) October 2015 (2) September 2015 (5) August 2015 (6) July 2015 (2) June 2015 (8) May 2015 (10) April 2015 (7) March 2015 (5) February 2015 (10) January 2015 (9) December 2014 (7) November 2014 (7) October 2014 (15) September 2014 (14) August 2014 (17) July 2014 (22) June 2014 (19) May 2014 (14) April 2014 (1) March 2014 (11) February 2014 (24) January 2014 (19) December 2013 (10) November 2013 (7) October 2013 (14) September 2013 (9) August 2013 (5) July 2013 (9) June 2013 (15) May 2013 (8) April 2013 (24) March 2013 (18) February 2013 (21) January 2013 (20) December 2012 (24) November 2012 (21) October 2012 (26) September 2012 (21) August 2012 (25) July 2012 (11) June 2012 (14) May 2012 (26) April 2012 (35) March 2012 (39) February 2012 (18) January 2012 (17) December 2011 (18) November 2011 (21) October 2011 (11) September 2011 (8) August 2011 (14) July 2011 (16) June 2011 (21) May 2011 (19) April 2011 (14) March 2011 (27) February 2011 (23) January 2011 (22) December 2010 (30) November 2010 (5) October 2010 (3) September 2010 (2) March 2010 (39) February 2010 (7) November 2009 (14) October 2009 (5) September 2009 (8) August 2009 (11) July 2009 (1) April 2009 (1) March 2009 (5) February 2009 (2)


"ሲሳየነ ዘለለዕለትነ፡ ሀበነ ዮም! የዕለት ምግባችንን፡ ስጠን ለዛሬ" በሚል ርእስ፡ ለኪዳናውያንና ለኪዳናውያት የተዘጋጀውን አጭር መልእክት ለመከታተል፡ እንደሚከተለው ይቀጥሉ!...


መግቢያ ገፅ |ስለ እኛ |ምርቶች |ኢንዱስትሪዎች |ዋና ተወዳዳሪነት |አከፋፋይ |ለበለጠ መረጃ | ጦማር | Sitemap | የ ግል የሆነ | አተገባበሩና መመሪያው