The following article appeared on asmarino on Aug 13, 2001. Interview ex-minister Haile Woldetensae (drue) by members of Eritrean free press reporters/
ዕላል ብሕታውያን ጋዜጠኛታት ምስ ሚኒስተር ነበር ሃይለ ወልደትንሳኤ (ድሩዕ)
“ፕረዚደንት ካብ ሕጊ ወጺኡ፡ ነዚ ዘሎ ናይ ኣረኣእያ ፍልልይን
ሰላማዊ ተቓውሞን ብጎነጽ...ኪድርቁስ ኪፍትን ኣይግባእን”
“ካብዛ ኣካይዳ ጎብየ ትበሃል ተመዛዚት ሓረግ ክንናገፍ ከድሊ እዩ።”
ሕቶ፡-ቅሉዕ መልእኽቲኹም ኣኼባታት ማእከላይን ሃገራውን ባይቶታት ጸዊዕኩም ከም እተነጽገ ይሕብር። ንኣኼባ ዘገድስ እንታይ ኩነታት ሃልዩ፡ ስለምንታይ'ከ ህጹጽ ኮይኑ? ኣኼባ ምጽዋዕከ ሕጋዊን ኣገባብን ዲዩ?
ድሩዕ፡ ማእከላይ ባይቶ ናይ ግንባር፡ ሃገራዊ ባይቶ ድማ ናይ መንግስቲ፡ እቶም ዚለዓሉ ሓገግቲ ኣካላት፡ ማለት ዘለዓለ ስልጣን ዘለ ዎ ም ኣካላት እዮም። ኣብ ግንባር ልዕሊ ፈጻሚ ቤት ጽሕፈትን ልዕሊ ኣቦ መንበርን፡ ኣብ መንግስቲ ድማ ልዕሊ ካቢነ ሚኒስትራትን ልዕሊ ፕረሲደንትን ስልጣን ዘለ ዎ ም ኣካላት እዮም። ማእከላይ ባይቶ ናይ ግንባር ኣብ ኣረርባዕተ ኣዋርሕ፡ ሃገራዊ ባይቶ ናይ መንግስቲ ድማ ኣብ ሸሽዱሽተ ኣዋርሕ ምዱብ ኣኼባ ኪገብሩ፡ኣቦ መንበር ምስ ዚደሊወይ 2/3 ኣባላት ባይቶ ምስ ዚጠልቡ ድማ ካብ ምዱብ (ስሩዕ)ግዜ ወጻኢ፡ ህጹጽ ኣኼባ ክገብሩ፡ ኣብ ኣኼባታቶም (ስሩዕ ይኹን ህጹጽ) ፖሊስታት ክሕንጽጹን ስራሓት ፈጸምቲ ኣካላትክቖጻጸሩን ብመስረት ቅዋም፡ ማለት ብሕጊ፡ መሰጋገሪ ቅዋም ህግድፍ “ዓንቀጽ 6”፡ መሰጋገሪ ቅዋም መንግስቲ ኤርትራ “ዓንቀጽ 4” ዝተሓንጸጸ እዩ።
ንኣኼባ ዘገድስ እንታይ ኩነታት ሃልዩ እዩ ክበሃል ኣይግበኦን። ከም ሓገግቲ ኣካላት ብዘይካኣብ ዓመታዊ ዕረፍቲ ኩሉ ግዜ እናተራኸቡ ብምስራሕ ንግንባርን መንግስቲን ዝመርሕ ፖሊስታትን ሕጊታትን ከጽንዑ፡ ክምርምሩን ክውስኑን ዝግባእ ስለዝኾነ። ከም መሰጋገሪ መድረኽግን፡ ኣኼባታቶም ኣብ ኣረርባዕተን ሸሽዱሽተን ኣዋርሕ ክኸውን ብሕጊ (ቅዋም) ስለዝተወሰነ እዩ ብቐጻሊ ዘይራኸቡ። ከምርመርን ክውሰንን ዘለ ዎ ፖሊስታትን ሕጊታትን ኣሎ ጥራይ ዘይኮነ፡ ናይ ግንባርንመንግስቲን ፈጸምቲ ኣካላት ስራሕ ምክትታልዉውን ስለዘድሊ፡ ኣብ ምዱብ ግዚኦም ክራኸቡ ናይ ግድን እዩ።
ኣብ መንጎ ምድቡ ኣኼባታት ሓገግቲን ፈጸምቲን ኣካላት ኣብ ዘሎ ግዜ፡ ዝለዓለ ስልጣን ዘለ ዎ ኣቦ መንበርን ፕረሲደንትን ኢዩ። ኣቦ መንበር ወይ ፕረሲደንት ስሩዕ ግዜ ኣኼባታት እናተመጠጠ ብዘይ ምጽዳቕ ባይቶ፡ ዘድለዮ ውሳነታት ከተግብር ከም ዝምባለ ስለዚረአ ኣብ ናትና ኮነ ኣብ ተመኩሮ ካልኦት)፡ ነዚ ተርእዮን ዝምባለን ምቁጽጻር እዩ ድማ ፍሉጥደረት ግዜ (ስሩዕ) ኣኼባ ሓገግትን ፈጸምትን ኣካላት ክህሉ ብሕጊ ዝሕንጸጽ። ነዚን ካልኦት ብባይቶ ዚጸድቁë ሕግታትን ብፈጻሚ ኣካል ኮነ ብፕረሲደንት ንኸይጠሓሱ ንምቁጽጻርን ንምምዝዛንን ከኣ እዩ ፍርዳዊ ኣካል ካብ ሓጋጊን ፈጻምን ኣካላት ናጻ ኮይኑ ዝቐውም። ኣቦመንበር ባይቶታት፡ ኣብ ምዱብ ግዚኡ ኣኼባታት ምስ ዘይዕድም ብሕጊ ምጥሓስ ኣብ ፍርዳዊ ኣካል ክኽሰስ ይከኣል እዩ። ግዝኣተ ሕጊ እንተልዩ።
ኣብ መንጎ እቲ ስሩዕ ግዜ (ቅድሚ ኣርባዕተ ኣዋርሕ ኣብ ናይ ግንባር፡ ቅድሚ ሽዱሽተ ኣዋርሕ ድማ ኣብ ናይ መንግስቲ) ክጽዋዕ ዘለ ዎ ህጹጽ ኣኼባ፡ ብመብዛሕትኦም ኣባላት ሓጋጊ ኣካላት ኣገዳሲ ኮይኑ ምስ ተረኽበ ዉምበር፡ ሓደ ክልተ ስለዘደለይ ዎ መታን ከይከውን ድማንህጹጽ ኣኼባ ጻውዒት ኣቦ መንበር ወይ ጠለብ 2/3 ኣባላት ባይቶ ናይ ግድን ከምዘድሊ ኮይኑ ብሕጊ ተሓንጺጹ ኣሎ። ኣብ ግንባር ንኣርባዕተ ኣዋርሕ፡ ኣብ መንግስቲ ሽዱሽተ ኣዋርሕ ከይኣኸለ፡ 2/3 ኣባላት ሓጋጊ ኣካል እንተዘይሓቲቶም ኣቦ መንበር ባይቶ ኣኼባ ክጽውዕ ኣይግደድን እዩ።
እዚ ነቲ ሕጋዊ ሸነኽ ናይቲ ሕቶ ዝምልስ እዩ። እንታይ ክዝረብ የደልን ኣየድልን ብዘየገድስ፡ ብሕጊ ክግበር ከምዘለ ዎ ዘረጋግጽ እዩ። ኣኼባ ንምግባር ዘገድስ ምኽንያትዉከ ኣሎ ዲዩ ዝብል ሕቶዉ ውን ክምልሽ ዘድሊ ይመስለኒ።
ኣብ ናይ ነሓሰን መስክረምን 2000 ኣኼባታት ማእከላይን ሃገራውን ባይቶታት ተዘሪቡሎም ንመጻኢ ጉዕዞ ኤርትራ ኣዝዮም ኣገደስቲ ዝኾኑ ናይ ምሉኣት ኣባላት ግንባርን ሓፋሽ ህዝብን ዕቱብ ክትዕን ተሳታፍነትን ዝሓቱ ውሳነታት ሓሊፎም ኔሮም። ጉባኤ ግንባር ኣብ ውሽጢ ሽዱሽተኣዋርሕ፡ ቅዋማዊ ስርዓት ዝትከለሉ ሃገራዊ ምርጫ ድማ ኣብ መወዳእታ 2001 ክግበሩ።
ድሕሪዉቲ ኣብ ለካቲት 1994 ዝተጋብአ፡ ሳልሳይ ጉባኤ ህግ፡ ራብዓይ ጉባኤ ኣብ ቀዳማይ መንፈቕ 1996 ክግበርዉዩ ተወሲኑ ነይሩ። ካብዉቲ ዝግብኦ ንልዕሊ ሓሙሽተ ዓመታት ተመጢጡ እንሆ። ሕጂ ድማ ብመስረት ናይ ነሓሰ 2000 ውሳነ ኣኼባ ማእከላይ ባይቶ ክሳብ መወዳእታ ለካቲት 2001 ጉባኤ ክግበር ነይር ዎ ። ጉባኤ ክግበር ግን ምርጫታት ምክያድ ጥራይ ኣይኮነን ዝሓተት። ጉባኤ ንስለ ጉባኤ ኣይኮነን ዚግበር።
ዝሓለፈ መድረኽ ብውድዓዊ መገዲ ምግምጋም፡ ካብኡ ዝውሰድ ምህሮ (ካብ ኣወንታዊ ጥራይ ዘይኮነ ብቐንዱ ካብ ኣሉታዊ መዳይ) ብግቡእ ኣብ ግምት ምእታው፡ ንዝጸንሓና ራእይን ዕላማታትን ብምፍታሽን ዘጋጥመና ብድሆታትን ዝጽበየና ዕማማትን ብምትንባይ ዕላማታትና፡ ስትራተጂታትናን ኣሰራርሓናን ምትዕርራይ፡ ናይ መጻኢ ጉዕዞና መገዲ ከኣ ምስኣልን ይሓትት። ንጉባኤ ዝምረጹ ኣባላት ከኣ ኩሎም ኣባላት ኣብዞም ገምጋማትን መጻኢ መደባትን ብኽፉት ምስ ተኻትዑን ምስ ተመያየጡን፡ ርእይቶታት ኣባላት ሰኒjምን ንኣባላት ወኪሎምን እዮም ኣብ ጉባኤ ክሳተፉ ዘለ ዎ ም። ኣብቲ ገምጋም ንውድባዊ ጉዳያት ጥራይ ዘይኮነ፡ ግንባር ንመንግስቲ ይመርሕ ስለዘሎ፡ ተመኩሮ መንግስቲዉውን ዝምልከቶ እዩ። ብዘይካ ከምዚ ዝኣመሰለ ኩነታትን ንኩሎም ኣባላትዘሳትፍን ገምጋም፡ ጉባኤ ምግባር ኮነ ብዛዕባ ዕለተ ጉባኤ ምዝራብ ትርጉም ኣይህል ዎ ን። ክሳብ ለካቲት 2001 ከኣ እዚ ገምጋማትን መስርሕ ምርጫን ክውዳእ ይከኣል ነይሩ። መደናጎይን መወንዘፍን ብቑዕ ምኽንያት የለን።
ብመሰረት መሰጋገሪ ቅዋም መንግስቲ ኤርትራ ናይ 19 ግንቦት 1993 ዓንቀጽ 3/2 ዕድመ መንግስቲ ኤርትራ እንተነውሐ ኣርባዕተ ዓመት ክኸውን ስለዝውስን፡ እንተነውሐ ኣብ ግንቦት 1997 ክብቅዕ ነይር ዎ ። ኣብ ግንቦት 1997 ከኣ ቅዋማዊ መንግስቲ ክምስረት ነይር ዎ ። ነዚ ቅዋማዊ መንግስቲ ንምምስራት ብደካ ካልኦት ልሙዳት ናይ መንግስቲ ስርሓት ናይ ግድን ክፍጸሙ ወይ ተነዲፎም ክጸድቁ ዝነበሮም ስርሓት ስለዝነበሩ እዩ ናይ ኣርባዕተ ዓመታት ናይ መሰጋገሪ ግዜ ዝተደልየ። ሃገራዊ ቅዋም፡ ሕጊ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ሕጊ ፕረስን ካልኦት ንምምስራት ቅዋማዊ መንግስቲ ዘድልዩ ሕግታትን ካብዉቶም ቀንዲ እዮም።
ኩሎም እዞም ሕጊታት እዚኣቶም ቅድሚ ግንቦት 1997 ተወዲኦም ቅዋማዊ መንግስቲ ኣብ እዋኑ ክምስረት ኣይከኣልን ኔሩ ዲዩ ዝብል ሕቶ ሓደ ካብቲ ክግምገም ዘለ ዎ እዩ። ብወገነይ ሕጂ ንድሕሪት ተመሊሰ ክርእዮን፡ ኣብዉውን (ብግቡእ ንከይሰርሕ ብቑዕ ምኽንያት ከኣ የለን) ኩሉ እቲ ንምምስራት ቅዋማዊ መንግስቲ ክግበር ዝነበሮ፡ ኣብ እዋኑ ክፍጸም ይከኣል ነይሩ እብል። ናይ ባይቶ ማለት ናትካ ድኻም ጥራይ እዩ።
ሃገራዊ ባይቶ ኣብ ናይ መስከረም 2000 ኣኼባኡ ሕጊ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ነዲፉ፡ ናብ ህዝቢ ንክትዕ ኣውሪዳን ርእይቶታት ኣኪባን ናብ ኣኼባ ሃገራዊ ባይቶ ንምጽዳቕ ከተቕርብ እተመዘዘት ኮሚቴ ቖይማ ኔይራ። ሃገራዊ ባይቶ ዝሃባ ስራሕ ብፕረሲደንት ብዘይኣገባብ እንተዘይዕገት፡ ኣብ መወዳእታ ጥሪ 2001 ንህዝባዊ ክትዕ ቀሪባቶ ዝነበረት ንድፊ ሕጊ ፖለቲካዊ ስልፍታት ዋላንሰለስተ ኣዋርሕ ክትዕ እንተዚግበረሉ ኣብ መወዳእታ ሚያዝያ 2001 ንምጽዳቕ ናብ ሃገራዊ ባይቶ ክቐርብን ክጸድቕን ምኸኣለ ነይሩ። ቅድሚ ሃገራዊ ምርጫ ናይ ታሕሳስ 2001 ከኣ ብውሕዱ ናይ ሸውዓተ ኣዋርሕ ዕድመ ምነበሮ ነይሩ።
እቲ ንድፊ ሕጊ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ንዝሓለፈ 3-4 ኣዋርሕ “ደስኪሉ” ድሕሪ ምጽናሕ፡ ዝምልከታ ኮሚቴ ብዘይትፈልጦ መገዲ ሕጂ ንክትዕ ወሪዱን፡ ኣብ ወጻኢ ንኣብነት ኣብ ኣመሪካ ብውሑዳት ሰባት ኣብ ብዙሓት ከተማታት ነቲ ክትዕ መታን ክመርሑ ምኽኑይ ዘይኮነ ነዊሕ ጊዜከምዝወስድ ይግበርን ኣሎ። ዕላምኡ ድማ ናይ ምርጫ ግዜ ክሳዕ ዝኣክል ኣጽኒሕካ ትርጉም ከምዘይህል ዎ ንምግባር እዩ። ብግዜ ኣመኽኒኻ ቅዋማዊ መሰል ህዝቢ ኣብ ቀዳማይ ሃገራዊ ምርጫንምንፋግ ከም ናይ ሓጺር ዕላማ፡ ነቲ ሓደ ሰፊሕ ፖለቲካዊ ምንቅስቓስ ወይ ውድብ እምበር ፖለቲካዊ ሰልፍታት ክህልዋ የብለንን ዝብል ናይ ስልጣን ምብሓት ወይ ምልኪ ኩነት ንምፍጣር ከኣ ከም ናይ ሓዋሩ ዕላማ ጌረ ጥራይ እየ ኣነ ክርድኦ ዝኽእል። እዚ ድማ ነቲ ህ.ግ. ኣብ ናይ1987 ካልኣይን ናይ 1994 ሳልሳይን ጉባኤታቱ፡ ህዝቢ ኣብ ግንቦት 1997 ብምጽዳቕ ሃገራዊቅዋሙ፡ ሃገራዊ ባይቶ ኣብ መስከረም 2000፡ ዝወሰን ዎ ምንጻግን ምኽሓድን እዩ። ቀንዲ ሕመረቱ ድማ ዚተፈላለየ ኣረኣእያታት ክህሉን ክጸዋወርን ተፍቅድዉዶ ኣይተፍቅድን ዚልክዕን፡ ህዝቢ ዝተፈላለየ ኣማራጺ ሓሳባት ኪቐርበሉን ናጻ ድሌቱ ክመርጽን መሰሉ ትሕልወሉዉዶ ኣይትሕልወሉን ዝመስክር ጭቡጥ ኩነት እዩ።
ህዝቢ ብናይ ጸላኢ ወራር ተመዛቢሉ ዓዱ ከይተመልሰን ኣብ ሕማቕ ኩነታት እናሃለወን፡ ኣዴታት ናይ ስዉኣት ደቀን ሓበሬታ ከይፈለጣ፡ ናይ ሰላምን ውግእን ኩነታት ናበይ ከምዘብል ከየፍለጠ፡ ኣብዚ ሕቶታትዉዚ ዝፈላሊ ነገር ከይሃለወ፡ ስለምንታይ ምርባጽ፡ ስለምንታይ ህጹጽ ይኸውን፡ዝብል ሕቶ ይለዓል እዩ።
በቲ ግሩህ ዓይኒ፡ ናይ ግቡእን ቅዋማዊ መንግስቲን ሕቶ፡ ናይ ምርጫታትን ሓለፍቲ ምቅይያራትን ወይ ንሂወት ናይ ህዝቢ ብቐረባ ዘይጸሉ ክልሰ ሓሳባዊ ምውስዋሳትን ጌርካ ብምውሳድ እንተጸንሓልናን እንተተደናጎየን እንታይ ኣለ ዎ ክበሃል ይከኣል ይኸውን። ሕቶ ጉባኤ ግንባርን ምምስራት ቅዋማዊ መንግስትን ምርጫታት ዝሓትትዉኳ እንተኾነ፡ ብቐንዱ ግን ብተሳትፎ ህዝቢ ሓቀኛገምጋም ምግባርን ናይ መጻኢ ዕድል ንጽቡቕ ውሑስ ምግባርን ጉዳይ እዩ።
ስለምንታይ ጸላኢ ብዙሕ ካብ መሬትና ሒዙ ኣብ ልዕሊ ህዝብን ቁጠባናን ዓቢ ጉድኣት ኣስዒቡ፡ ኣብ ወተሃደራዊ ግጥምን መኸተን ስለምንታይ ከምቲ ዝተተስፎናሉን ትጽቢት ዝገበርናሉን ዘይኮነ፡ ነዚ ዝወረድና ጉድኣት ስውኣትን ስንኩላንን ወሲኽካ ከነወግድ ወይ ከነውሕድ ንኽእልዉዶ ነይርና፡ ድሕሪ ሕጂዉኸ ምስ ኢትዮጵያ ኲናት ከይቅጽል፡ ምናልባትዉውን ምስ ካልእ ነገር ኲናት
ከይውላዕ እንታይ ክንገብር የድሊ፡ ኤርትራ ኣብ ቀጻሊ ቅልውላውን ስግኣትን ከይትኣቱን ናይ ደሞክራስያዊ ምስግጋርን ናይ ልምዓት መደባትን ከይዕንቀፍን ከይኩለፉን ጉዳያት ብኸመይ ንሓዞ፡ ወሪዱና ዘሎ ማሕበራውን ቁጠባውን ሽግራት ንምፍታሕ ናይ ማሕበረሰብ ዓለም ገዚፍን እዋናውን ደገፍ ስለዘድሊ ቅድሚ ሕጂ ተበላሽዩ ዝጸንሐ ምስልና ኣዐሪና ምስ ዓለም ብኸመይ ንዋሳእ፡ኩሉ መንእሰይን ዓያዪን ጉልበትና ኣብ ወተሃደራዊ ሜዳ ተጸሚዱ ስለዘሎ፡ ብኸመይ ብዝቐልጠፈነጣይስን፡ ሽግር ስድራቤቱን ሽግር ሃገርን ንኪፈትሕ ብኸመይ ንሕዞን፡ . . . ወዘተ ዝብሉ
ሕቶታት ብተሳትፎ እቲ ኣደራዕ ናቶም ዝኾነ ህዝቢ ክግምገሙን፡ ክጽንዑን ኣድላዪ ስጉምቲ ክውሰደሎምን ዘድልዩ እዮም። ሕቶ እንጌራ፡ ሕቶ ሰላም፡ ሕቶ ቅሳነትን ጎደና ጽቡቕ ትንቢትን ራህዋን ስለዝኾኑ፡ ይጽነሑለይ ዘይበሃሉን ዘየላብዉን ኢዮም። ሕቶ ምርጫን ሕቶ “ኮረይትን” ኣምሲልካ ብምቕራብ፡ ከም ድላይካን ንቐጻልነትን ምጥጣሕን ስልጣንካ ንምውሓስ ክውንዘፉ ዘለ ዎ ም ኣይኮኑን።
ኣብ ናይ 30 ዓመታት ሓርነታዊ ኲናት ናይ ዝተሰውኡ ደጋኑ ኣስማት ክንገር እንከሎ፡ ሓንቲ ኣርባዕተ ደቃ ዝተሰውእዋ ኣደ ከይበኸየት ተሪፋዉስ ንምንታይዉደኣ ዘይትበኽዪ ተባሂላ ምስ ተሓተተት፡ “ካብ ገዛ ምስ ወጹ ምእንቲ ሃገር ንመስዋእቲ ስለዝሃብክ ዎ ም እየ። ንሳቶም ተሰዊኦም ናጽነታ ዝረኸበት ሃገር ከምዉቲ ዝተመነይ ዎ ሕግን ፍትሕን እንተዘይነጊሱላ ግን ሽዑ እዩ ዝበኪ”ኢላ ይበሃል። ሕጂዉውን ሃገር ንምክልኻል ዝተረፉ ደቃ ዋልዉውን እንኮ፡ ዘፋነወት ኣደ ንመስዋእቲ ሂባቶም ስለዝኾነት ጽባሕ ንግሆ ናይ ስውኣት ክግለጽ እንከሎ፡ ናይ ቅድሚ ሕጂስ ርኢናዮ፡ ድሕሪ ሕጂዉኸ ዋጋ መስዋእቶም ህዝብን ሃገርን ሕጊን ፍትሕን ከስተማቕር ድዩ ከም ትብል ዝፍለጥ እዩ። መን ተሰዊኡ መን ስንኪሉ መንዉከ ብድሓን ወጺኡ ካብ ምቁጽጻር ኣደታት ወጻኢ ስለዝኾነ፡ ብዋጋ መስዋእቲ ክርከብ ዘለ ዎ ሕጊ፡ ፍትሒ፡ ስላምን ራህዋን ኮነ ካልእ ተወሳኺ መስዋእቲ ከይስዕብ ንምውጋድ ብዛዕባ ክግበር ንዘለ ዎ ፡ ብማዕረዉዉቲ ናይ ዝተሰዉኡ ደቀን ንክንገራ ዘለወንድሌት ዝኸይድ ይመስለኒ።
ሓቀኛን ህዝቢ ዚሳተፎን ገምጋም ምግባር፡ ዝተመዛበለ ህዝቢ ዓዱ ናይ ምምላስን መነባብርኡ ናይ ምምሕያሽ ጉዳይን ዘውሕሰሉ መገዲ ምዝታይ ማለት እዩ። ኣብ ሰነን ታሕሳስን 2000 ዝተፈረመ ናይ ምቁራጽ ተጻብኦታትን ሓፈሻዊ ውጥን ሰላምን ውዕላትን፡ ምእታውን ዓቃቢ ሰላም ሰራዊትን ምቋም ናይ ዶብን ካሕሳን ዝውስና ኣካላትን፡ ምዝናይ ይደሊን ኣብ ትግባረ ሓደ ሓደጸገማት ኣይጓንፍን ኢዩዉኳ እንተዘይተባህለ፡ መስርሕ ሰላም ንድሕሪት ኣብ ዘይምለሰሉ ዘተኣማምንደረጃ በጺሑዉሎ ክበሃል ይከኣል። ናይ ዶብን ካሕሳን ኣካላት ምቛመን ከኣ ዝወስዶ ግዜ ብዘየገድስ ከም ውዱእ ክውሰድ ዘለ ዎ እዩ። ምስ ናይ የመን ዝነበረና ምስሕሓብ 3 ዓመታት ስለዝወሰደእዚ ከኣ ንክብየን ክንድኡ ግዜ ክወስደልና እዩ ክትብል ዘይከኣልዉኳ እንተኾነ፡ ዓቃብ ሰላም ሰራዊት ክሳብ ሽዑኡ ክጸንሕ ስለዝኾነ፡ ኲናት ንከይውላዕ ክገትእ ይኽእል እዩ። ስለዚ ዶብ ከይተመልከተ ስለምንታይ ምህዋኽ ዝብል ርእይቶ ነቲ ኩነታት ካብ ዘይምፍላጥ ወይ ከኣ ኮነ ኢልካ ግዜ ምምጣጥ ክኸውን ይኽእል።
ጉባኤ ክግበርን ቅዋማዊ መንግስቲ ክምሰረትን ኩሉ ዝኣምነሉን ዝቕበሎን ስለዝኾነ ፍልልይ የለን፡ ስለዉዚ ንምንታይ ምርባጽ ይበሃል እዩዉውን። ብኡኡ ምእማንን ንትግባረኡ ጭቡጥን እዋናዊንስጉምቲታት ምውሳድን ግን ይፈላለ እዩ። ናብ ምርጫታት ምጕያይን ቅድሚኡ ንሓራ ገምጋም ምዘëእ ኩነታት ፈጢርካን ገምጋም ጌርካን ናብ ምርጫታት ምኻድን ኣዝዩ ዓቢ ፍልልይ ኣለ ዎ ።
ገምጋም ከይገበርካ ዕለተ ምርጫታት ምኽባር ትርጉም የብሉን። ትግባረ ጉባኤ ግንባርን ምምስራት ቅዋማዊ መንግስትን ከም ዕላማ ኣገዳሲዉኳ እንተኾነ ናብኡ ንምብጻሕ እንኽተሎ መገድን ኣገባብንዉውን ማዕሪኡ ኣገዳስነት ኣለ ዎ ። ካብኡ ተረፈ ቦጅቦጅ እዩ ዝኸውን።
ስለዚ ምዱብ ኣኼባታት ማእከላይን ሃገራውን ባይቶታት ኣብ እዋኖም ክጋብኡ ሕጋውን ኣቦ መንበር ክጥሕሶ ዘይግባእን እዩ። ቅድሚ ሕጂ ስለዘይተዘውተረ ክግበር የብሉን ክበሃል ኣይከኣልንእዩ። ምስ ግዜ ካብ ጽቡቕን ሕማቕን እናተመሃርካ ስለዉዚ ምዕቡልን ሕጋዊ ኣሰራርሓ ምክታል ጥዑይ ሃዋሁ ስለዝፈጥርን ምዱብ ኣኼባታት ኣብ እዋኖም ክካየዱ ዘገድስ ሕጋዊ ስለዝኾነ ጥራይኣይኮነን። እዚ ዘሎናዮ እዋን ኣዝዩ ተነቃፊ፡ ተሃዋሲን ወሳንን ስለዝኾነዉውን። ኣብዛ እዋን እዚኣንገብሮ ገምጋም ንወስዶ ስጉምትታትን ንዝመጽእ 5 ዓመታትን ኪኖኡን እዛ ሃገር እዚኣ እንታይክትከውን እያ ዝውስንን ስለዝኾነ። ሓደ ፖለቲካዊ ውድብ ወይ ጉጅለ ንዝመጽእ 5 ዓመታት ቀጻልነት ስልጣኑ ንምርግጋጽ ቲኬት ዘቝርጸሉ ተዋስኦ እንተኾይኑ፡ ህዝቢ ኣይክረብሕን እዩ። መንይመጽእ ኣብ ስልጣን ብዘየገድስ፡ ቅሳነት፡ ራህዋን ብልጽግናን ንምርግጋጽ ስርዓተ ሕግን ፍትሕንደሞክራስን ዝሰፍነላ ሃገር ውሑስ ንምግባር እንተኾይኑ ከኣ ድሌትን ሃንቀውታን ህዝቢ እዩ።
ዝሓለፈ መንፈቕ እቲ ዝድለ ዘሎ ክፉት ገምጋማት ንከይግበር ዝዕንቅፍ ነገር ኣይነበረን። ንምኽኑይን ዘይምኽኑይን ነገር ደፋእ ኢልካ ኣካይዳ ጎብየ ምኻድ ኣይመምከርን። ሓደ ከምዝበሎ ቀደምዓቢ ዓሳ ንንእሽቶ ዓሳ ይበልዕን ይስዕርን ነይሩ። ኣብዉዛ ዘመናዊት ተወዳዳሪት ናይዉዚ እዋንዉዚ ዓለምና ግን፡ ዝቐልጠፈ ንጎሳስ ስለዝስዕር፡ (ቀስ እንተዉይልካ ትርገጽ!) ኣካይዳ ጎብየ ኣየዋጽእን።ስለዉዚ እቲ ብሰሪ እኹል ሓበሬታን ኣፍልጦን ግዚኡ ኣይኮነን ዝብል ርእይቶ ዝጸንሖ ካብዛ ተመዛዚት ሓረግ እዚኣ ክናገፍ ከድሊ እዩ።
ሕቶ፡- ዝምልከቶ ወገን ስለምንታይዩ ጠለብኩም ንኣኼባ ባይቶታት ዘይተቐበለ?
ድሩዕ፡ እዚ ሕቶዉዚ ዝምልከቶ ማለት ኣቦ መንበር ባይቶታትዉዩ ክምልሶ ዘለ ዎ ። ዚኾነ ይኹን ኣባል ባይቶ ኮነ ዜጋ ግምታቱ ክገልጽ ግን ዝኽእል ይመስለኒ። ብፍላይ ድማ ኣኼባ ዝጠለበ ኣባል።
ሕጋዊ ስለዘይኮነ ክብል ኣይክእልን እዩ። ሓደ ይኹን 15 ኣባላት ባይቶ ከይጠለቡዉውን ኣብ ስሩዕ ግዚኡ ክግበር ስለዝነበሮ።
ብእኩብ ስለምንታይ ተሓቲቱ እንተኾይኑ ከኣ ቀዲሙ ክሕተት ዘለ ዎ ስለምንታይ ኣብ ግዚኡ ዘይተገብረ እዩ ክኸውን ዘለ ዎ ። ብእኩብ ምሕታት ዘኽልክል ሕጊ ከኣ የለን።
ስምዒታት ገኒኑ ስለዘሎ ኣኼባ ጫቕጫቕ ክብልን ፍረ ኣይርከቦን እዩ ተባሂሉ እንተኾዕይኑ ፍልልይ ርእይቶታት ምህላው፡ ስምዒታትዉውን እንተተሓወሶ፡ ንኣኼባን ስራሕን ባይቶታት ዘሀብትም፡ንጉዳያት ብተፈላለየ ኩርናዓት ንምጥማት ዘኽእል፡ ስምዒታት እንተሎ ከኣ ነገራት ኣጻሪኻ ምትእምማንን ናይ ርእይቶ ፍልልይ ሃልዩካ ምጽውዋርን ብሓባር ምስራሕን ዕድል ዝህብዉምበር፡ ክልተ
ጸጕሪ ኣብ ዘብቖሉን ነዊሕ ተመኩሮ ኣብ ዘለ ዎ ምን እምባጋሮ ይፈጠር ማለት ኣይኮነን። ነዚ ድማ ዘጠፍኦ ሰብ ዘሎ ኣይመስለንን።
ተቓውሞን ነቐፌታን ከይመጽእ ተባሂሉ እንተኾይኑ ተነቂፉ ዘይፈልጥ ቀጨውጨው ክብሎዝኽእልዉኳ እንተኾነ ናቱ ጥራይ ዘይኮነ ናይቶም ዘይነቅፉ ጉድለትዉውን ስለዝኾነ ናይ ሓባርትምህርቲ ክውሰዱ ዝግባእ እምበር ዝህደመሉ ክኸውን ኣይግባእን።
ክነቅፉኻ ወይ ንሓሳብካን ድሌታካን ክቃወሙ ንዝኽእሉ ሰባት ኣቐዲምካ ብኻልእ መገዲ ሕሳብካ ንምዕጻው ወይ ንከምኡ ንዝሕግዘካ ኩነታት ንምፍጣር እንተኾይኑ፡ ስልጣን ዝሓዘ ኩሉ ነገር ክገብር ስለዝኽእል፡ ሕሳብ ክዓጹውን ይኽእል። ነቲ ርእይቶ ክቐትል ግን ኣይክእልን። ስለዉዚ ዘይሩ ዘይሩ ፋይዳቢስ እዩ ዝኸውን።
ምናልባት ኣነ ዘይግምቶ ምኽንያትዉውን ይህሉ። ብዝኾነ በዚ ይኹን በቲ ምኽኑይ ኣይኮነን።ልዕሊሕጊ ምኻድ ስለዘይግባእ።
ሕቶ፡- ማ/ቤ/ጽ ህግደፍ ዘሕጋዊ ጎስጓስን ዘመተን ንህዝቢ ከምዘካየደ ይግለጽዉዩ። እቲ ጎስጓስ እንታይ ዝዓለመ እዩ ነይሩ?
ድሩዕ፡ ማ/ቤ/ጽ ህግደፍ ኣብ ጥሪ 2001 ብዘውጽኦ “ሳልሳይ ወራር ወያነን ዝተኸተሎ ፖለቲካዊ ዘመተታትን ወረቐት ዘተ” ዘርእስቱ ጽሑፍ፡ መደመርያ ኣብ ሓለፍቲ ክፍልታትን ጨናፍርን መንግስታዊ ትካላትን ሓለፍቲ ጉጅለታትን ቀጺሉ ድማ ኣብ ኩሎም ኣባላት ህግደፍ ሰሚናራዊ ዘመተ ኣካይዱ። እቲ ጽሑፍ ሰሚናራትን ማእከላይ ባይቶን ፈጻሚ ቤት ጽሕፈትን ከም ኣካላት ዘይፈልጥ ዎ ን ዘይመረቕ ዎ ን እዩ፡ ስለዉዚ ድማ ዘይሕጋዊ እዩ። ኣባል ማእከላይ ባይቶን ከም ሚኒስተር ላዕለዋይ ሓላፊ ህግደፍ ኣብ ሚኒስትሪን ኮይነን ጸኒሐን ክሳብ ሕጂ እዚ ናይ ሰሚናር ጽሑፍ እዚ ብወግዒ ኣይተዋህብኩን። ደሓር ኣብ ኢንተርነት ስለዝተዘርግሐ ግን ብኮንትሮባንድ ረኺበዮ ኣለኹ። ኣንባቢ ሚዛን ክህል ዎ ከኣ ንጋዜጣ ሓዳስ ኣድማስ ሓቲማ ከተውጽኦ ኣወፊየላ።
ዕላማቲ ጽሕፉን ሰሚናራትን፡ እቲ ጽሑፍ ባዕሉ ከምዝገልጾ፡ “ድሕሪ ሳልሳይ ወራር ዝጸንሐ ፖለቲካዊ ሃዋሁ ምግምጋምን፡ ክካየድ ዝጸንሐ ምድንጋራት ንምብራህን፡ ንዝተቀልቐለ ኣሉታዊ ተርእይቶታት ንምምካት እዩ” ይብል። . . . መዛረብን መደናገርን ፖለቲካዊ ኣርእስቲ እናተሳእነብዘይ መጠን ድማ፡ ሳላ ተሪር ቃልስና ክድፈር ዘይጸንሐ ምክዋስ ትሕተ-ሃገራዊ ስምዒታትን ካልእ ግዕዘይን ይረአ ኣሎ። ኣባላት ግንባርን ህዝብን ነዚ ሃዋሁዉዚ ንምጽራይ ቅድሚ ጉባኤ ቀጻሊዘተ ክካየድ ክሓቱ ጸኒሖም እዮም ከኣ ይብል።
ካብ ዘጠቕሶም ዕማማት ኩሉ ኣቓልቦ ህዝብና ኣብ ዕላማናን ዕማማትናን እናሃለወ ብውሑዳት ዝካየድ ኣዕናዊ ናይ ሓሶትን በለጽን ዘመተታት ኣይተሳእነን። እዚ ውሽጣዊ ዘመተታት ንምእራምንምዕራይን ዝካየድ ኣይኮነን። ብኣጠቓላሊ ብውሑዳት ንዓበይቲ ዓወታትን ምዕባለታትን ምኽሓድ፡ ንሕጽረታትን ጉድለታትን ምግናን፡ ንኹሉ ጸለሎ ምቕባእ፡ ክሳብ ሃገር ጸገማት ከጋጥማ ምምናይኣይተሳእነን ይብል። ጠንቁ ድማ ውጺኢት ሳልሳይ ወራር ጥራዩዉኳ እንተዘይተባህለ፡ ካብኡ ፈሊኻ ዝረአ ኣይኮነን። ኣብ ሳልሳይ ወራር መዳርግቲ ዘይብሉ ጽንዓትን መኸተንዉኳ እንተተራእየ፡ ኣብ ውሑዳት ዘርባዕባዕን ናይ ተሳዓርነት መንፈስን ንሱ ዚጠንቁ ዘረባታትን ተግባራትን ነይሩ እዩ ድሕሪ ምባል ንውሽጣዊ ሃዋሁ ምጽራይ ይጽውዕ።
እቲ ኣንጻሩ ዘመተ ክግበር ዚጠቐስ ዎ “ዝረባታት” ኣብ 6 ኣርእስቲ ከፋፊሎም ብምቕራብ ሓደ ብሓደ ይዛረብሉ። ጉዳይ ኲናት ምስ ወያነን ስላምን፡ ዲፕሎማስያዊ ኩነታትና፡ ቁጠባዊን ማሕበራውን ምዕባለ፡ ትግባረ ቅዋምን ደሞክራስን፡ ግንባርን ተርኡን፡ ኣጠቓላሊን። ኣብ መጠቓለሊ፡ ኣዚዮም ውሑዳትውን ይኹኑ፡ ካድረታትን ሓለፍትን ግንባር፡ ብተፈላለየ ምኽንያታት (ስንባደ፡ ተስፋ ምቁራጽ፡ ካብ ተሓታትነት ንምህዳም፡ ካብ ሓላፍነት ተገሊልና ወይ ቦታ ንኢሱና ብምባል፡ ፖለቲካዊ ሕሳባት ንምዕጻው) ኣብቲ ዘመተ ተኻፈልቲ ኮይኖም ይብል።
ንገምጋምን ንምእራምን ዝቐረበ ሓሳባት፡ እንተሎ ኣብ ባይቶታት፡ ዘይመልክዑን ዘይትርጉሙን ኣትሒዝካ ብምጥምዛዝ ምስ ናይ ጸላኢ ፕሮፓጋንዳ ጥራይ ዘይኮነ ንምዕዋት ኣጃንዳ ጸላኢ ከም ኣገልጋሊ ጌርካ ብምትሕውዋስ ስለዝቐረበ ኣብ ክንዲ ንዘተ ንምጥቃዕ ሃዋሁ ክፍጠር ዝዓለመ ምንባሩ ርዱእ እዩ። ካብዉቲ ጽሕፍቲ ወጻኢ፡ እቶም ኣካየድቲ ሰሚናርን ዝተቃነዩ ኣንጨብጨብትን ኣጎሃሃርትን (መንግስቲ ደንጉዩ ክእሰሩ ኣለ ዎ ም!) ዝፍንው ዎ ዝነበሩ ዘረባታት ነቲ ውዲት ቁልጭ ኣቢሉ ኣቃሊዕ ዎ እዩ።
ኣብ ጉዳይ ኲናት ምስ ወያነን ሰላምን፡ ብዛዕባ ኣደማምራን ኣመዓባብላን እቲ ኩናትን መስርሕ ሰላምን ይትረፍ ካድረታትን ሓለፍትን፡ ዝኾነ ይኹን ዜጋ ርእይቶታትን ውልቃዊ ግምቱን ገምጋሙን ክህል ዎ የብሉን ዲዩ? እዚ ኲናትዉዚ ጥቕሚ ስለዘይብሉን፡ ኣብ መወዳእታ ከኣ ኣብ ጠረጴዛ ብሕጋውን ሰላማውን መገዲ ጥራይ ስለዝፍታሕን፡ እንተላይ ከም ዘይጅምር ንምግባር፡ ምስ ተደመረ ድማ ቀልጢፉ ከምዝቑጸ ንምግባር ክግበር ዝግብኦ ኣይነበረን ድዩ ኢሉ ክመራመርን እኽል ሓበሬታ ረኺቡ መደምደምታ ክህብን ኣይግባእን ድዩ? ነቲ ኲናት ብግቡእ ተቐሪብናሉዉዶ፡ ኣብ ምምካትዉከ ብግቡእ ስሪሕናዉዶ? ብዛዕባናን ብዛዕባ ጸላኢን ዝነበረና ግምታትን ሕሳባትን ልክዕዉዶ ኔሮም? ጸላኢ ኣብ ኩናት ንክስዕረና እንታይ ጸጋታት ኣዋፊሩን ክሳብ ክንደይ ብኣድማዕነት ተጠቒሙሉን? ብኣንጻሩ ንሕናዉኸ? እቲ ኣብ መወዳእታ ዝተቐበልናዮን ዝተሰማማዕናሉን ውጥን ሰላም ካብዉቲ መደመርያ ዝቐረበልና ዝፍለ ድዩ? መሰረታዊ ፍልልይ ዘይብሉ እንተኾይኑ ስለምንታይ መደመርያ ዘይተቐበልናዮ? ባድመ ምስ ተታሕዘት ባይታ ንስምምዕ፡ ዓቢ ክፋል መሬትና ኣብሳልሳይ ወራር ምስ ተታሕዘ ድማ ብምሉኡ እቲ ውጥን ሰላም ምቕባልና ከመይ እዩ? . . . ወዘተ ዝብሉ፡ ኩነታትን ውድዓዊን ገምጋም ክግበረሎም ዝግብኡ እዮም።
ካብ ሓቂ ንምህዳምን ጉድለታት ንምሽፋንን፡ ንገምጋምን ንምእራምን ንዝቐረቡ፡ ብዙሓት ካብኦምድማ ኣብ ባይቶታት ዝተዘርቡ፡ ርእይቶታት ምስ ናይ ጸላኢ ዕላማን ኣደንዳን ኣመዓራሪኻ ከተቕርቦምን፡ ንበሃልቱ ከም ሓገዝቲ ጸላኢ ክትወቅዖም ምፍታን፡ ቅኑዕ ኣይኮነን ጥራይ ዘይኮነ፡ ንናጻ ርእይቶታት ምዕፋንን ምቕታልን እዩዉውን።
ኣብ ግዜ ሳልሳይ ወራር፡ ምስቲ ናይ ባድመ ተመክሮን ቅድሚ ምጅማሩ ዝነበረ ናይ ርእሰ ተኣማንነት ጎስጓሳትን፡ ዝተራእየ ሃንደበታዊ ምዕባለታትን ህዝቢ ዘይተጸበዮን ክቕረበሉ ዘይተገብሮን ኣደራዕን፡ ይትረፍ ህዝቢ እኹል ሓበሬታ ዘይነበሮም ሓለፍትን ካድረታትንዉውን ብዙሕ ሓዚኖምንተjጢዖምን እዮም። ተቐሪብናሉ ኣሎና ዝበሃል ዝነበረ ስለምንታይን ካብ መደመርያ መዓልትን ብኸመይ ተደፊእና ኢሎም። ብቐንዱ ግን፡ ካብ ናይ ባድመ እንታይ ተማሂርናን ስለምንታይ ክንጥቀመሉ ዘይከኣልናን። ኣብ ወተሃደራዊ ግጥም ንቕድሚት ክትደፍእ ወይ ከኣ ኣብ ዘይጠዓመካ ንድሕሪት ክትምለስ ዝነበረን ዝህሉን እዩ። ካብ ናይ ባድመ ተማሂርና ኣብ ዝጥዕመና ግዜን ቦታን ጥራይ ኢና ንዋግእ ብዝብል መምርሒ ድሕሪ መስመር ኲናት ዘሎ ህዝብናን ፕሮፓጋንዳናንስለምንታይ ኣየቕረብናን ዝብል ግን ንኹሉ ኣjጢዑ። ህዝቢ ዓቢ ኣደራዕ ስለዝወረዶ ኣብቲ ተኣፋፊ ህሞት ፕሮፓጋንዳና ለሚሱ ህዝቢ ኩነታት ኪከታተል ክሳብ ራድዮ ወያነ ክስምዕ ስለዝተገደደን።
ኣብቲ እዋንዉቲ በቲ ዘጋጠመ ጸገም፡ ዝኾነ ይኹን ዜጋ ወይ ካድር፡ ከምቲ ኣብ 1967 ንምስሪ ኣብ ኲናት ጸገም ምስ ኣጋጠማ ፕረሲደንት ደማል ዓብደል ናስር ካብ ስልጣኑ ክወርድ ንህዝቢ ዝሓተት፡ መንግስቲ ወይ ፕረሲደንት ኤርትራዉውን ካብ ስልጣኑ ክወርድ ንህዝቢ ክሓትት ኣለ ዎ እንተተባህለ ዘየብልን ነውሪን ድዩ? ዕላማ ወያነ ምትግባር እዩ ተባሂሉ ክውሰድን ክሕተት ዘለ ዎ ን ድዩ? ዝኾነ ሓሊፉ ክውሰዱ ናይ ይሓይሽ እዩ ዝበሎ ወተሃደራዊ ኣማራጺታት (ምስ ዘለ ዎ ሓበሬታን ግምታትን) ርእይቶ ክህብ ኣይክእልን ዲዩ? ናይ ዓቕምኻ ግምት እንተኣንኢስካን ናይ ጸላኢ ዓቕሚን ናይ ምግባር ክእለትን እንተኣዕቢኻን ናይ ምዝላቕ፡ ናትካ ዓቕሚ ኣዕቢኻ፡ ናይ ጸላኢ ዓቕሚ እንተኣነኣኢስካ ናይ መጥቃዕቲ፡ ርእይቶ ክትህብን ብሰንኪ ርጉጽ ሓበሬታታት ዘለይምህላው ቅኑዕ ትንተናታት ኣብ ዘይምግባር እቲ ክውን ከም ካልእ እንተኾይኑ፡ እቲ ቀዳማይርእይቶ ብተሳዓርነት፡ እቲ ካልኣይ ርእይቶ ብዓንዳሪነት የኽስስ ዲዩ? ብዙሕ ተመክሮ ስለዝሓለፍናሕጂ ብርእይቶ ምሃብ ጥራይ ናብ ከምዚ ምውንጅጃል ክንከይድ ኣየምሕረልናን። ንዝተወስደ ስጉምቲታ ገምጊምካ ካብኡ ትምህርቲ ምውሳድ ግን ይግባእ።
ኣብ ኲናት ዘይወዓለ በሊሕ ከምዚበሃል ንወተሃደራዊ ኩነታት ምንቃፍ ቀሊል እዩ። ኣብ ማ/ቤ/ጽ ህግደፍ ዘለዉ ብጾት ጥይት ተኲሶም ዘይፈልጡዉኳ እንተዘይበልኩ፡ ሓንቲ ውግእ መሪሖም ዘይፈልጡ፡ ክነሶም ኣብ ሓርነታዊ ኲናት ክንደይ ውግኣት መሪሖምን ኣዐዊቶምን ንዝመጹ ክኢላታት ሓለፍቲ ኣብ ሳልሳይ ወራር ብመንፈስ ተሳዓርነት ክኸሱ ዘይግባእን ካልእ ዕላማ ከምዘለ ዎ ዝእምትን እዩ። ብዝወሓደ ነቲ ዘጋጠመ ጸገም ንምሽፋን፡ ብዝዓበየ ከኣ ቅድሚ ጉባኤ ኣጸሊምካ ንምጥቃዕ ኮይኑ ክትርጎም ይከኣል።
ሕቶ፡- ርእይቶታኩም ብቕሉዕ ናብ ህዝቢ ምግላጽኩም እንታይ ሳዕቤን ክህል ዎ ይኽእል? ናይ ዝኾነ ይኹን ሳዕቤን ተሓታቲዉኸ መን ኢዩ?
ድሩዕ፡ እዛ ሕቶ እዚኣ ሓደ ፍጻሜ ወይ ኣጋጣሚ ተዘክረኒ። ሓምለ 2000 ብናይ ስራሕ መገሻ ብፍራንክፈርት እሓልፍ ኣብ ዝነበርኩሉ እዋን ፊስቲቫል ኤርትራውያን ይኽፈት ኔሩስ ንሳቶምነቲ ፈስቲቫል ዝመርሑን መግለጺ ዝህቡን ዝነበሩ ሓለፍቲ ብዛዕባ ኩነታት መስርሕ ሰላም ንእሽቶመብርሂ ክህብ ተዓዲመ ሂበ ነይረ። ኣብ ግዜ ሳልሳይ ወራር ምስዉቲ ኣብ ልዕሊ ህዝብና ትጽቢት ዘይተገብረሉ ዝወረደ ዓቢን ኣሰቃቕን ኣደራዕን ኣብ ፈለማ መዓልቲ ውግእ መንግስትና ብወገን ሓበሬታ ናይ ዘይምሃብ ጥርቅም ዝፈጠሮ ክሳብ ሕማም ዘስዓበ ጭንቀትን ኣመልኪቶም፡ ገለ ኣኼበኛታት ቁጠዐ ዝተሓወሶ ሕቶታት ይሓቱ ነይሮም። መንፈስ ናይዉቲ ሕቶታት ድማ ድሮ ሳልሳይ ወራር ጥይት ቶግ እንተይላ መቐለ ክንበጽሕ ኢና ዘስምዕ ፕሮፓጋንዳ ክትገብሩ ጸኒሕኩምዉሲ፡ ጸገም ምስ ኣጋጠመና ስለምንታይ እቲ ሓቂ ሓቢእኩም ተሕምሙናን ተጨንቁናን ዝብል እዩዝመስል ኔሩ። ኣመሪካን ኣልደርያን ዘርዮምና ዘስምዕውን ይሕተት ኔሩ።
ብወገነይ፡ ህዝብናን ዓለምን ንዝፈልጦ ነገር፡ ካብዉቲ ምዑትን ልዕሊ መመርሒ መንግስቲ ከይዱ ዝመከተን ንሃገር ዝተኸላኸለን ህዝቢ፡ ድኻምካ ክትሽፈንን ከተመኻንን ኢልካ ክትሓብእ ምፍታንቅኑዕ ስለዘይኮነ፡ ርእሰ ነቐፌታዊ መልሲ ወይ መብርሂ ሂበ። ወያነ ኣጠላቅዮምና ከምዝነበሩን ኣብ ልዕሊ ህዝብና ዓቢ ጉድኣት ከምዘውረዱን ሳላ ጽንዓትን ጅግንነትን መኸተ ህዝብን ሰራዊትንግን፡ እቲ ዝለዓለ ዕላማኦም ከምዘይወቕዑ፡ ኣብ ወተሃደራዊ ግጥም ክትደፍእን ክትድፋእን ንቡርንንፈልጦን፡ ድሕሪ ምትሓዝ ባድመ ድማ መዘኻኸሪ ዝረኸብናሉን ስለዝኾነ ኩነታት ምስ ዘየዋጽኣናክነዝልቕ ቅኑዕ ምዃኑ፡ ንህዝቢ ስለዘይቀረብናዮ ንዝወረዶ ሃንደበታዊ ኣድራዕን፡ ፕሮፓጋንዳን ንከጋጥም ዝኽእል ጸገም ተቐሪቡን ንህዝቢ ኣቅሪቡን ብዘይ ምጽንሑ ኣብ ፈለማ መዓልታት ዝነበረ ኣተሓሕዛ ጽቡቕ ስለዘይነበረን፡ መንግስቲ ከም ድኻም ክቕበሎ ዘለ ዎ ምዃኑን፡ ዓለም በቲ ዝነበረናይ ወያነ ኵናት ገስጋስ፡ ኣስመራ ምብጻሕ ናይ መዓልታት ጉዳይዉዩ ኢላ ኣብ ትጠራጠረሉ ዝነበረት እዋን፡ ናይ ኣልደርያ መራሒ ፕረሲደንት ቡታፍሊቓ ናይ ወሽመጥ ዑደቱ ኣቋሪጹ፡ ነቲ ዓለም ትጠራጠረሉ ዝነበረት ናይ ወያነ ገስጋስ ናብ ኣስመራ ንምግታእ (ንህዝቢ ኤርትራ ካብቲዝኸፈአ ጥፍኣት ንወምድሓን) ናብ ኣዲስ ኣበባን ኣስመራን ተጓዩ ወግእ ደው ዝብለሉ ኩነታት ክፈጥር ጽዒሩ ስለዝኾነ፡ ኣልደርያ ዘርያትና ክበሃል ከምዘይከኣል፡ . . . ወዘተ ገሊጸ።
ንህግደፍ ዘይድግፉ ወገናት ንመልሰይ ብድላዮም መገዲ ገሊጾምን ክጥቀምሉ ፈቲኖምን ይኾኑ፡ ኩሉ እቲ ምእንቲ ድሕነት ሃገር ዝተቓለሰ ኣብኡ ዝነበረ ኤርትራዊ ግን በቲ መልሲ ዝተቐየመኣይመስለንን። ብኡ ንብኡ ግን “እዛ ሰብኣይ ንዓዲ መምለሲ ዘይብሉ ሓደ ዝኣንፉ ቲኬት ዲያኣቍሪጻ መጺኣ?” ዝብል ዘረባ ኣብዉቲ ፈስቲቫል ይናፈስ ከም ዝነበረ ሰሚዐ። ነዚ ምስ ሰማዕኩ፡ካብ ዝተሓጎስኩሉ ዝሓዘንክሉን ዘስቖርቖርኩሉን ዝዓቢ ኮይኑ ረኺበዮ።
ከም ሓላፊ መጠን ንድሕነትን ጥቕምን ሃገር ክብል፡ ኩሉ ዝፈልጦን ዝርደኣንን ኣብ ዝኾነ ቦታን ኣብ ዝኾነ ኣኼባን ይድርጕሖ ማለት ኣይኮነን። ገለ ሓቅታትን ድኽመታትን ካብ ህዝቢ ክትሓብእ ምፍታን ግን፡ ነቲ ዘይቅሸሽ ህዝቢ ክትቅሽሽ ምፍታን ስለዝኾነ፡ ንነብስካ ቀሺሽካ ጥራይ ኢኻ ትተርፍ። ስለዚ ነቲ ኣኼበኛ ፈስቲቫል ክፈልጦ የድልን ይግበኦን ዝበልኩ ዎ ሓበሬታን ድኻምን ብምዝራበይን፡ ንሞራሉን ናይ መኸተ መንፈሱን ወኑን ዘበራትዕ ኮይኑ ስለዝረኸብኩ ዎ ን ተሓጕሰ።
ናይ መንግስቲ ነብሰ ነቐፌታ ጌረ ንዓዲ ተመሊሰ ውሕስነት ክህልወኒ ኣይክእልን ኢዩ ኢሎም ኣሚኖም። ከምዚ ተዛሪቡስ ከመይ ኢሉ ንዓዲ ክምለስ ዝብል ስክፍታኦም ከኣ፡ ኣንኳይዶ ተራ ዜጋ፡ ሓደ ካብ ሓለፍቲ መንግስቲዉውን ጉድለት መንግስቲ እንተኣሚኑ ክሰርር ኣይክእልንዉዩ ይብሉ ኣለዉ ማለት እዩ። ብሓጺሩ ንመንግስቲ እንተነቒñፍካ ክትነብር ኣይከኣልን እዩ፡ ንዓይ ከኣሓቂ ተዛሪብካ ኣይትፈልጥን ወይ ከኣ ጉድለት መንግስቲ ኣይትቕበልን ኔርካ እዮም ዝብሉ ዘለዉማለት እዩ። እዚ ኣጸቢቑ ኣሕዚኑኒን ኣስቖርቍሩንን። እምነት ህዝቢ ኣብ ልዕሊ መንግስቲን መራሕትን ክሳብ ክንደይ እናተዳኸመ መጺኡ ምህላው ኣተሓሳሲቡኒ።
ርእይቶታትና ብቕሉዕ ናብ ህዝቢ ምግላጽና እንታይ ሳዕቤን ክህል ዎ እዩ ዝብል ሕቶ ክቐርበለይጥራይዉኳ ሓደ ነገር እዩ ዝእምት። ሳዕቤኑ ሕማቕ ወይ ጽቡቕ ክኸውን ይኽእል። እዚ ሕቶ ብኸምዚ ናይ ሕጂ ምቅራቡ ግን መንግስቲ ክጻወሮ ድዩ? ናብ ጎነጽ ኣየምርሕን እዩ? ነዛ ዓዲ ሰላምክህብ ዲዩ? . . ወዘተ ዝብሉ ስክፍታታትን ሻቕሎትን ብድሕሪኡ ስለ ዘሎ እዩ። እዚ ስክፍታታትን ሻቕሎትን ትም ኢሉ ዝመጸ እዩ ክንብል ኣይንኽእልን። ቅድሚ ሕጂ ርኡይን ተቓዋምንርእይቶ ዝሃበ ሰብ ወይ ዜጋ ብኸመይ ይተሓዝ ኔሩ ኣብ ዝብል ሕቶ ዝምለሽ እዩ። ንመንግስቲናጻ ርእይቶታትን ነቐፈታታትን ክወሃብ ክነተባብዕ ስለዘይጸናሕና ዝተፈጥረ ፍርሒ ስለዝኾነ ከኣ ከም ድኻም ክንቅበሎ ጥራይ እዩ ዘሎና። ህዝቢ ኣብ ጉዳይ ሃገሩን ኩሉ ዋኒኑን ብግቡእ ክሳተፍእንተኾይኑ፡ ኣድላዪን እዋናውን ሓበሬታ ክረክብ፡ ብኣፍልጦ ኣብ ኣገደስቲ ጉዳያት ክመያየጥን ክግምግምን፡ ንመንግስቲ ዝቖጻጸረሉ መገዲ ከኣ ክህል ዎ ይግባእ። ብዛዕባዉዚ ጉዳይዉዚ ካብ ኣብ ድሕሪ ናጽነት፡ ኣብ ግዜ ሓርነታዊ ቃልሲ ዝሓሸ ምንባሩ ዘይከሓድ እዩ። ድሕሪ ናጽነት፡ ይትረፍ ህዝቢ፡ ላዕለ ዎ ት ሓለፍቲ መንግስቲዉውን ዝኣክል ሓበሬታ ኣብ አእዋኑ ኣይንረክብን ኣሎና ብምባል ከዕዘምዝሙ ከምዝጸንሑ ክጠቅስ እፈቱ። ህዝቢ ከኣ ሕግን ፍትሓን ተሳኢኑ ይብል ኣሎ።ዓው ኢልካ እንተዘይተዛረበ።ድኽመት እዩ። ክፍወስ ዘለ ዎ ን ዝከኣልን እዩ ግን።
ርእይቶታትን ወቐሳታትን ላዕለ ዎ ት ሓለፍቲ ኮነ ክትዓት ባይቶታት፡ ህዝቢ ክፈልጦን ክከታተሎንይግባእ ጥራይ ዘይኮነ መሰሉ እዩዉውን። ንሕና ኣተኣታቲናዮን ተለማሚድናሉን ስለዘይጸናሕና ኢናዉምበር፡ ኣብ ካልኦት ሃገራት ክትዕ ባይቶታት ህዝቢ ብተለቪዥን ከይተረፈ ይከታተሎ እዩ።
ዋላ እቲ ብስነ-ምግባርና ቅቡል ዘይኮነ ዝተፈላለየ ርእይቶ ዘለ ዎ ም ሰባት ብሰድያ ክተሃራረሙ ከለዉ ይዕዘብ እዩ።
ተቓዋሚ ርእይቶታት ብቅሉዕ ናብ ህዝቢ ምግላጽ ነቲ ዝጸንሐ ብቕሉዕ ዘይምዝራብ ልምዲ
ዝቕይር ስለዝኾነ፡ ካብ መደመርይኡ ቅቡል ክኸውን ኣይንጽበዮን። ፍርሒን ሻቕሎትን ክፈጥር እዩ። እርኑብን ዘይእርኑብን መልስታት ከኸትል እዩ። ምውርዛይ ምጽላምን ምጥቃዕን ብሓደ ወገን፡ ውዳሰን ምውጣይን በቲ ካልእ ክረአ እዩ። ኣብ ክንዲ ንሓሳባቶም ርእይቶታቶም ነቶም ሰባትምጥማትን ብዛዕባኦም ምዝራብን ክህሉ እዩ። ኣብ ክንዲ ኣብ ቀንዲ ጉዳያት ኣብ ጓል መገዲታት ምድሃብ ክመጽእ እዩ። ኣብ ክንዲ ናጻ ርእይቶታት ምትብባዕ፡ ሻቕሎት ህዝቢ ኣመኽኒኻ
መድረኽ ክፉት ዘተን ክትዕን ዝቑëጸየሉ ኩነታት ንምፍጣር ክጸዓር እዩ . . ወዘተ። እዚ ኩሉ
ግን ናይዉቲ ርእይቶታት ብቅሉዕ ናይ ዘይምግላጽ ዝጸንሐ ልምዲ ሳዕቤንን፡ ከም ኣብ ሓድሽ መድረኽ ክእቶ ከሎ ዝረአ ዘይተርፍ ሓጎጽጎጽን፡ ክውሰድ ዘለ ዎ ዘይተርፍ ነገርን እዩ። ቀስ ኢሉ ግን፡ ናብ ቀንድን እዋናዊን ጉዳያትን፡ ክትዕ ናብ ሰባት ዘይኮነ ናብ ርእይቶታቶም ክቕየር ስለዝኾነ፡ ኣፍልጦን ርእይቶን ኣብ ጉዳያት ህዝቢ ክህል ዎ ን፡ ብመንግስቲ ንዝውሰዱ ስጉምትታት ብነቐፌታዊ ዓይኒ ርእዩ ከምዝብድህ ክገብሮን ስለዝኾነ፡ ጠቓሚ እዩ።
ከም ዝኾነ ዜጋ ርእይቶ ናይ ምቕራብ መሰል ስለዘሎና፡ ከም ኣባላት ማእከላይን ሃገራውን ባይቶታት ኩሉ ሕጋዊ መገዲታት ስለዝተኸተልና ገሊኡ ኣፍልጦ ጉዳያትን ሓቅታትን ምእንቲ ሃገራዊ ድሕነት ዓቂብናዮ ስለዘሎና፡ ዝኾነ ፍልልይ ኣረኣእያታት ብሰላማዊን ደሞክራስያውን መገዲጥራይ ከምዚፍታሕ ኣሚንና ንሰርሓሉ ስለዘሎና፡ ህዝቢ ሳዕቤን ናይ ዝኾነ ኣብዉዚ ኣገዳሲ እዋንዉዚ ዝውሰድ ስጉምቲ ክርዳእን ክመሚን ዕድል ክወሃቦ ኣለ ዎ ኢልና ንገብሮ ዘሎና ኮይኑ፡ ንደሞክራሲን ሓቀኛ ተሳትፎን ህዝብን ብዝያዳ ዘደንፍዕ ስለዝኾነ፡ ኣሉታዊ ሳዕቤን ኣለ ዎ ኣይብልን።
ኣብ ክንዲ ብዘተ፡ ብሰላማዊ መገድን ብተሳትፎ ህዝብን ነዚ ዘሎ ፍልልይ መበደውን ተረካብ ይዓድዮን ጌርካ ብጉልባብ ካልእ ሕሳብካ ንምዕጻው ናብ ጎነጽን ዘይሕጋዊ ስጉምትን ክኸይድ እንተተደልዩ፡ ንሕና ኣይንድግፎን። ተሓተቲዉውን ኣይንኸውንን። ህዝቢ ከኣ መማይን ፈራድን እዩ።መመመዪን መፍረዲን ዘኾኖ ሕግታት ከኣ ኣሎ እዩ።
ሕቶ፡-ርእይቶኹም ውጽኢት ምስ ዘይርከቦ ቃልስኹም ብኸመይ መልክዕ ክትቅጽል ዎ ትሓስቡ?
ድሩዕ፡ እዞም 15 ሰባት ማእከላይን ሃገራውን ባይቶታት ከም ሓደ እኩብ፡ እንዛረበሉ ዘሎና ጉዳያትን ርእይቶታትን ግዚኡን፡ ህ.ግ. እኣምነሉ እዩ ኢሉ ንህዝቢ ዝተመባጸዓሉን፡ እተግብሮ ኣለኹ ዝብሎን እምበር ሓዲሽ ኣይኮነን። ግንከ ህዝቢ ከምዘይረደየሉ እንርድኦን፡ ብዓቢኡ ከኣ ዝሓለፈስ ሓሊፉ ሕጂ ኣብዘን ዝመጻ ውሑዳት ኣዋርሕ ዘሓልፉ ውሳነታትን ዝውሰድ ስጉምትታትን ንመጻኢ ዕድል ህዝቢ ኤርትራ ኣዝዩ ወሳንን ተኣፋፊን ስለዝኾነ፡ ታሪኻዊ መርገጺ ዝውሰደሉን ንህዝቢ ዝጠቅም ተባዕ ርእይቶ ከኣ ዝወሃበሉን እዋን እዩ ንብል። ኣብ ድሕሪ ናጽነት ዝተራእየ ናይ መንግስትን ላዕለ ዎ ት ኣካላቱን ድኽመታትን ክግምገሙ ንኹሎምን ክኸውን ዝነበሮ ተራን ክንፍትሽ ከሎናን፡ ብዙሕ ዘጣዕሰና ነገራት ከምዘሎ ይረኣየና። ብዙሕ ካብኡ እምነት ሓላፍነትን ካብ ዘይምስማር ዝተበገሰ ድኻምን ምንባሩ ክግምገም ይከኣል። ሕጂ ቅዋማዊ መንግስቲ ንምምስራት ኣብ ንሸባሸበሉ ዘሎና እዋን ጽባሕ ንግሆ ዘጣዕሰና ነገራት ኣይክሰትን፡ ህዝቢ ንመንግስቲ ናይምቁጽጻር ዓቕሙ ዘሀምል ስርዓት ከይዋደድ ትኩር ንምግባሩን፡ ታሪኻዊ ግዴታ ከምዘሎናን ሕድሪ ስዉኣትና ምዃኑን ይረኣየና። ክንከፍለሉ ከኣ ቅሩባት ኢና።
ህዝቢ ኣብ ጉዳዩ ተዓዛቢ ክኸውን የብሉን። ልኡላዊነት ሃገር ኣብ ህዝቢ ዝምስረት ስለዝኾነ፡ መንግስቲ ናይ ህዝብን ብህዝብን ምቁጽጻር ዝግበረሉን ክኸውን የድሊ። ህ.ግ. ንቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ መሪሑ ናጽነት ከምዝጭበጥ ጌሩን ክሳብ ሃገራዊ ቅዋም ተነዲፉ ብመሰረት እቲ ቅዋም ናይ ህዝቢ መንግስቲ ዝምረጽ ዋሕስ ኮይኑ ኣዳልዩንዉኳ እንተኾነ፡ ድሕሪ ሕጂ መንግስቲ ናይ ህዝቢ ክኸውን ስለዘለ ዎ ፡ እቲ ስልጣን ናብ ህዝቢ ክሰጋገር ኣለ ዎ ። ግዝኣተ ህ.ግ. ዘይኮነ፡ ግዝኣተሕግን ፍትሕን ዝነግሰሉ ቅዋማዊ መንግስትን ስርዓተን ክተከል ኣለ ዎ ። ኣብ ምትካል ናይዚ ስርዓትዉዚ ከኣ ህዝቢ ብናጻ ርእይቶኡ ክገልጽን ክውደብን ዕድል ክረክብ ኣለ ዎ ... ወዘተ ዝብል እዩ ርእይቶና። እዚ ድማ ብሰላማዊን ደሞክራስያውን ቃልሲ ክፍጸም ኣለ ዎ ንብል። እቲ ርእይቶና ንህዝቢ ዝጠቅምን ህዝቢ ዝደልዮ ዘሎን እዩ ኢልና ንኣምን። ቀልጢፉ ደንጕዩ ውጽኢት ክህል ዎ እዩ ኢልና ንኣምን። ክሳብ ዝረጋገጽ ዝህሉ ኣገባብ ቃልሲ ድማ ሰላማዊን ደሞክራስያውን ጥራይእዩ። ነቲ ቅኑዕ ኢልና ንኣምኖ ኣብ ውሽጢ ባይቶ ከም ተቓወምቲ ኣብ ውሽጢ ህዝቢ ከም ኣባላቱ ክንቃለሰሉ ክንቅጽል ኢና። ህዝቢ ድማ ሓቀኛ ቅዋማዊ መንግስቲ ንኽትከል ክቃለስ ኣለ ዎ ንብል። እዚ ርእይቶዉዚ ሓድሽ ኣይኮነን። ህ.ግ. ዝኣምነሉ እዩ። ኣብ ትግባረኡ ግን ጸገም ከምዘሎ ይረኣየና።
ሕቶ፡- ንድፊ ሕጊ ምርጫን ፖለቲካዊ ሰልፊታትን ቅድሚ ምጽዳቑ ምርጫ እንተተኻዪዱ ድሕሪኡ ዝስዕብ ፖለቲካዊ ሃዋሁ እንታይ ዓይነት መልክዕ ክህል ዎ እዩ?
ድሩዕ፡ ሕጊ ምርጫ ከይጸደቐ ምርጫ ክካየድ ኣይክእልን። ኣገባብ ነቲ ውጽኢት ስለዝውስኖ፡ እቲ ሕጊ ብኸመይ ትሕዝቶ ከም ዝጸድቕ ኣገዳስነት ኣለ ዎ ። መን ኢዩ ዘመሓድሮዉውን ክስተባሃለሉ ዘለ ዎ እዩ። ሻራ ዘይብሉ ኮሚሽን ምርጫ ምህላውን ምክያድ ምርጫታት ሓራን ርትዓውን ክኸውን ምርግጋጽ ወሳኒ እዩ። ኣብ ተመኩሮ ካልኦት ህዝብታት ኣብ ሕጊ ምርጫን ኣካያይድኡን ካብ ዝረአ ዘይቅኑዕ ኣካያይዳን ምጥፍፋኣትን ክንመሃርን ንብልሽውና ነቓዕ ከምዘይህል ዎ ጌርና ክንሕዞን ከድሊ እዩ።
መሰል ምምስራት ፖለቲካዊ ሰልፊታት ካብ 1987 ደሚሩ እተኣምነሉን ኣብ ሃገራዊ ቅዋም ጸዲቑስ ሃገራዊ ባይቶ ሕጊ ክንደፈሉ ዝወሰኖን ስለዝኾነ ኣብ ክትዕ ዝኣቱን ዝንፈግን ኣይኮነን። እተን ዝምስረታ ፖለቲካዊ ሰልፊታት ንሃገራዊ ቅዋም ዝምእዘዛ፡ ንሓድነት ህዝቢ ዝሰርሓ፡ ንልኡላውነት ሃገር ዝከላኸላ ሃገራውያን ሰልፊታት ክኾና ስለዘለወን፡ ክሳብ ሃገራዊ ቅዋም ዝጸድቕን፡ ኣብኡ ተመርኲሱ ንፖለቲካዊ ሰልፍታት ዝቕይድ ዝገዝእ ሕጊ ዝወጽእን፡ ከይቖማ ጸኒሐን ኣለዋ። መንግስቲ ድማ መንግስቲ ህግደፍ ኮይኑ ጸኒሑ ኣሎ።
ኣብዉዚ ቅዋማዊ መንግስቲ ንምምስራት ንቀራረበሉ ዘሎና እዋን፡ ህዝቢ ወከልቱ ብናጻ ድሌቱ ክመርጽ ዕድል ክረክብ ስለዘለ ዎ ፡ ካብ መንግስቲ ኮነ ህግደፍ፡ ጸቕጢ ወይ ሽጣራ ከጋጥም ኣይግባእን። ህዝቢ ብቕዋም ኣብ ዝግዛእን ብሕጊ ኣብ ዝቕየድን ዝኾነ ዝመረጾ ፖለቲካዊ ሰልፊ ኣትዩወይ ውን ኣባል ናይ ዝኾነ ከይኮነ ሃገራዊ ምርጭኡ ከሰላስል ማለት መንግስቱ ክመርጽ መሰሉ እዩ።
ህ.ግ. ካብ ናጽነት ክሳብ ረፈረንዶም ባዕሉ መንግስቲ ኮይኑ፡ ድሕሪ ረፈረንዶም ቅዋማዊ መንግስቲ ንምቛም መሰጋገሪ ስለዘድሊ ካብ ኣርባዕተ ዓመታት ንዘይነውሕ ግዜ በይነይ ዘይኮነ ምስ ወከልቲ ዞባዊ ባይቶታት መንግስቲ ሒዘ ክጸንሕ ኢየ ኢሉ። ኣብ ክንዲ ኣርባዕተ፡ ዕጽፊ ናቱ ሸሞንተ ዓመት ጸኒሑ። ብድሕሪ ሕጂ ኣብ ቅዋማዊ ስርዓት ከም ፖለቲካዊ ሰልፊ ምበር፡ ከም ግንባርክቕጽል ኣይግበኦን። ሕጊ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ዝንደፍ ድማ ንህግደፍ ብቕዋም ንምቕያድን ዝኾነ ዜጋ ወጻኢ ካብ ህግደፍ ኣብ ፖለቲካዊ ህይወት ናይ ሃገር ንኽሳተፍ ዝመሰሎ ፖለቲካዊ ሰልፊንኸቅውም ንምፍቃድን እዩ። ዘኾነ ይኹን ዜጋ እንተደልዩ ብውልቂ ካብኡ ብዝተረፈ ቅዋምን ሕጊ ፖለቲካዊ ሰልፍን ተቐቢሎም ክሰርሑ ምስ ዝተቐረቡ እኩባትን ንምውሳእ መሰል ኣለ ዎ ። ኣብዉዚ እዋንዉዚ ህዝቢ እንተደልዩ ካብ ህግደፍ ወጻኢ ብሕጊ መሰረት ፖለቲካዊ ሰልፊ ክምስርት ኣይክእልን እዩ ወይ ኣይግባእን ምባል ግን፡ ህግደፍ ኣብዚ ቀዳማይ ሃገራዊ ምርጫ ብዘይ ካልእ ተወዳዳሪ ናብ ስልጣን ትመጸሉ ኩነታት ይፈጠርዉሞ፡ ነቲ ናይ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ሕቶ ድሕሪኡ ደፋእ ኢልና ንርእዮ ማለትዉዩ።
ምእንቲ ካልኦት ሰልፍታት ከይምስረታ፡ እቲ ሃገራዊ ምርጫ ህግደፍ ዘይትወዳደረሉ፡ ብናይ ናጻ ሕጹያት ውድድር ክኸውን እዩ ምባል ቅኑዕ ኮይኑ ኣይረኣየንን። ህግደፍ ንበይኑ ከም ፖለቲካዊ ሓይሊ ጸኒሑን፡ ንመንግስቲ ይመርሕ ኣሎን። ኣብ ቁጠባዊ ስራሕ እናነጠፈ ነቲ ፖለቲካዊ ሓይሊ ቁጠባዊ ሓይሊ ወሲኹ ኣደልዲል ዎ ኣሎ። ናይ ህግደፍ ጉጅለታት ጥራይ ዘይኮና፡ ኣብ ዝተፈላለየ ጽፍሕታት ዘለዋ ምምሕዳራትዉውን ብህግደፍ ዝተሓርያን ንህግደፍ ዝሰርሓን እየን። ዝኾነ “ናጻ ሕጹይ” ኣባል ህግደፍ እንተኾይኑ ናይዉቲ ሓይሊ ስልጣንን ሓይሊ ቁጠባን ዘለ ዎ ውድብን ኣባላቱን ምረቓን ደገፍን ከምዝህል ዎ ፍሉጥ እዩ። ካልኦት ፖለቲካዊ ዝምባለታት ይወገዱ ኣለዉዉምበር ህግደፍሲ በይኑ ተወዳዳሪ ይኸውን ኣሎ ማለት እዩ። ስለዉዚ ናይ ሕጹያት ሽጣራ ከሎ ጌና ክሹሕ እዩ።
ኣብዚ እዋንዉዚ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ክምስረታ ኣይክእላን እየን ዝብል ርእይቶ ኣሎ። ዝወሃብ ምኽንያት ብዙሕ ክኸውን ይኽእል፡ ገለ ካብኡ፡
1- ከምቲ ናይ ኣርባዓታት ንህዝብና ብሃይማኖታውን ወገናውን ከይጎዛዝየኦ፡
2- ከም ኣብ ብረታዊ ቃልሲ ኲናት ሓድሕድ ከየስዕባልና፡
3- ጠፍጢፍካ ጠፋጢፍካ ወይ ድማ ኢንኩበይተር ሃልዩካ ኣብ ሓጺር ግዜ ክጫጫሓ ስለዘይከኣል።
4- ናይ ወጻኢ ሓይሊ ተፈጢረንን ተመዊለንን ናይ ባዕዲ መሳርሒ ከይኮና፡ ዝብል ፍርሒ ክኸውን ይኽእል።
5- ኣባላት ህግደፍ ከይበታተኑ ወይ እቲ ውድብ ከይፈናጨል . . ወዘተ።
ኣብ ኣርባዕታት፡ ህዝቢ ኤርትራ ጉዳይ ሃገሩ ዝመያየጠሉ ዕድልን ተመኩሮን ከይረኸበ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝነበረ ኩነታት መዝሚዛ ንዕላምኣ ዘገልግል ምንቅስቓስን ውድበን ኣነጣጢፋ ብምንባራ፡ መደመርያ ዓበይቲ ሓይልታት ደሓር ከኣ ሕቡራት ሃገራት መጻኢ ዕድል ኤርትራ ኣብ ዝሓጸረ ግዜ ንምውሳን፡ ድሌት ህዝቢ ክሰምዓ ክመጻ ምኻነን ብምውሳኑን፡ ንህዝቢ ኤርትራ ኣፈርክቡ ስለዝኾኖን፡ ኣብዉታ ሓጻር ግዜ ዝሓዝካ ሒዝካን ክስዕበካ ዝኽእል ብክትድርኾ እትኽእልን፡ ነቲ ናይ ኢትዮጵያ ናይ ሕብረት ውዲት ንምፍሻል ብተብተብ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ተመስሪተን።እተን ጸረ ሕብረት ምስ ኢትዮጵያ ዝነበራ ሰልፍታት ኣብ ሓጺር ግዜ ቖይመን ስሙር ግንባር መስሪተን ናብ ሕቡራት ሃገራት ክሳብ ከይደን ንናጽነት ኤርትራ ምጥባቐን፡ ንውዲት ኢትዮጵያ ዘፍሸለ ኣወንታዊ ስራሕ ነይሩ እዩ። ገሊአን ሰልፍታት ሃይማኖታዊ ስም ብምሓዘን (ንኣብነት ራቢጣ ኢስላምያ) ንገለ ክፋል ህዝቢ ኣሰንቢደን።ኳ ይኹና።ምበር፡ ዕላምአን ንናጽነት ብምንባሩ ኣብ ሓጺር ግዜ ብዙሕ ህዝቢ ከሰልፋ ምኽኣለን ንድሌት ህዝቢ ኤርትራ ብኣወንታ ኣንጻባሪቑ እዩ።ሎሚ ግን ህዝብና ብዙሕ ተመኲሩ እዩ።
ኣብ ብረታዊ ቃልሲ ኣብ መንጎ ደብሃን ሓረካን፡ ኣብ መንጎ ደብሃን ሻዕብያን ጎነጽ ዘኸተሎ ኲናት ሓድሕድ ምንባሩን፡ ንህዝቢ ኤርትራ ምጒድኡን ይፈልጥ። ኲናት ሓድሕድ ዝሰዓበ ካብ ሓደ ውድብ ንላዕሊ ወድባት ስለዝነበራ ዘይኮነስ፡ ሜዳ ኤርትራ ካብ ሓደ ውድብ ንላዕሊ ኣይጻወርን እዩ ዝብል ፍልስፍና ስለዝነበረን ፍልልያት ኣብ ክንዲ ብልዝብን ብሰላማዊ መገዲን ምጽዋዋር ተሳኢኑ ብሓይሊ ብረት ከረጋግጻ ዝjማ ምንባረንዉውን ተራ ነይር ዎ ። ኣብ ናጻ ኤርትራ፡ ሃገርና ምክልኻልን ጸጥታ ምኽባርን ግደ ብሃገራዊ ቅዋም ብዝምእዘዝ ሻራ ዘይብሉ ሰራዊት ምክልኻልን ሃገራዊ ጸጥታንዉምበር፡ ናይ ሓደ ወይ ካልእ ፖለቲካዊ ውድብ ዕማም ስለዘይኮነ፡ ፖለቲካዊውድባት መጨፍለቒን ኲናት ሓድሕድ መወልዒን ዕጥቂ ክሕዛ ኣይፍቀደለንን እዩ። ስለዉዚ ብምፍቃድ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ዝፍራሕ ኲናት ሓድሕድ ክህሉ ኣይክእልን።
ናይ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ኢንኲቤተርን ኣብ ሓጺር ግዜ ምጭጫሕን ኣይከኣልን ዝብል ርእይቶን ኣይቅበሎን። ኢንኲበተርዉኮ ኣብ ክንዲ ኣደ ሙቐት ናይ ብምሃብ መስርሕ እዩ ዝትክእ። ፖለቲካዊ ሰልፍታት ህዝቢ ባዕሉ ዘቑëሞዉምበር ካልእ ኣቚሙ ዘወፍየሉ ኣይኮነን። ህዝቢ ከኣ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ከቕውም ዘኽእሎ ንቕሓትን ተመኩሮን የብሉን ክበሃል ኣይከኣልን። ወዮዉኳ ደኣኣብ ሳልሳይ ዓለም ብፍላይ ኣብ ኣፍሪቃ፡ ክንዲ ህዝቢ ኤርትራ ሃገራዊ ፖለቲካዊን ንቅሓት ንምጥራይ ዝሰርሐን ዕድል ዝረኸበን የለን እብል። ኤርትራ ሓዳስ ሃገር እያ ኢልና ክንዛረብ ከሎና ከም ልኡላዊት ሃገር ማለትና ኢናዉምበር ብደካ እቲ ናይ 40ታትን 50ታትን ኩነታት፡ ኣብ ብረታዊ ቃልሲ ዳርጋ ነብስወከፍ ኤርትራዊት ስድራ ኣብ ፖለቲካዊ መስርሕ ተሳቲፋን ሃገራውነትን ፖለቲካዊ ንቕሓትን ኣጥርያ ስለዝኾነት፡ ነዊሕ ፖለቲካዊ ድሕረ ባይታ ኣለዋ። ብሓደ ይኹን ብኻልእ ኣባል ህግደፍ ከይኮነ ዝጸንሐ ወይዉውን ካብ ህግደፍ ዝወጸ ዜጋ ሰልፊ ናይ ምምስራት ንቕሓት የብሉን ክንብል ንኽእልዉዶ? ኣባላት ህግ ካብ እተን ፈላልየን ንናጽነት ዝቃለሳ ዝነበራ ውድባት ዝመጹን ሰፊሕ ግንባር ዝመስረቱን ንሓንቲ ሃገርን ንሓደ ህዝብን መጠኑ ከፈላለ ዝኽእል ዝተፈላለየ ኣረኣእያታት ዘለ ዎ ምን ክኾኑ ይኽእሉ። ኣብ ማሕበራትን ማሕበረ ኮማትን ዘለዉ ብደካቲ ሓባራዊ ዕላማ ማሕበሮምን ማሕበረኮምን፡ ዝተፈላለየ ኣረኣእያ ክህል ዎ ም ይኽእል። ኣብ ህግ ዘይተጸንበሩ ንሃገሮምን ንህዝቦምን ተወፊዮም ክሰርሑ ዝጸንሑ፡ ውልቀ ሰባት ኮነ ብናይ ቅድሚሕጂ ምትእኽኻብ ክቅጽሉ ዝጸንሑ ኣለዉ።
እዚኦምን ካልኦትን ሰልፊ ንምቛም ፖለቲካዊ ብስለት የብሎምን ክንብል ንኽእልዶ? መን እዩዉኸ ምስክር ወረቐት ክህብ ዝኽእል? ህዝቢዉዶ ኣይኮነን? ህዝቢኸ ከመይ ኢሉ እዩ ዝምስክረሎም ሕጊ ብዝፈቕዶ ምስ ቖሙን ስርሖም ርእዩን ብምድጋፍ ወይ ብምንጻግዉዶ ኣይኮነን? ዋላ ክልተ ሰባት ሰልፊ ከቑሙ እንተደልዮም እንታይ ዘፍርሕ ኣሎ እዩ? ህዝቢ ክመሚ ኣይክእልን ዲዩ? ሰልፍታት ከም ዕላማ ንሓደ ሃገርን ንሓደ ህዝብን ከቖማ ስለዝኾና፡ ህዝቢ ሰልፍታት ክjማ ምስተፈቕደ ጥራይ ድዩ ብዛዕባ ኣካያይዳ ኣብ ፖለቲካ፡ ዲፕሎማሲ፡ ማሕበራዊ ቁጠባዊን መዳያት ሃገር ከመይ እንተኾነ ይሓይሽ ኢሉ ክሓስብ ዝጅምር? እዚ ኩሉ ተመኩሮኡዉኸ? ጌና ሰልፊ ከጫጭሕ ኣይክእልን እዩ ማለትዉኮ ንኣከያይዳ ሃገር ከምዚ ይሓይሽ ወይ ከምዚ፡ ክብለሉ ኣብ ዝኽእል ደረጃ ኣይበጽሐን ማለት እዩ። ወይ ከኣ ኣነ ስለዘለኹልካ ካልእ ኣይትሕሰብ ማለት ድዩ?
ህዝቢ በብከባቢኡ ብመንግስቲ ተመዲብሉ ንዘሎ ኣመሓዳሪ ወይ ሓላፊ ተማእዚዙ ይኸይድ ኣሎ።ምርጫኻ እንታይ እዩ እንተዝበሃል ዕድል እንተዝወሃቦን ነቶም ዘለዉ ክመርጽ ይኽእል። ንኻልኦት ካብ ውሽጡዉውን ክመርጽ ይኽእል። “ግዚኡ ኣይኣኸለን” ተባሂሉ እዩዉምበር፡ ሃየንዶ ሎሚ ይፈቐደሉ ከመሓድር ዎ ዝኽእሉ ጽባሕ ክመርጽ እንተዘይኪኢሉ ንርአ። ንመን ከምዝመርጽዉውን ተመኩሮ ኣይጎድሎን እዩ። ከምኡ ከኣ ብዛዕባ ሰልፊ፡ ሰልፊታት ክምስረታ እንተፈቒድና ከም ናይ40ታት ክንከውን ኢና ኢልካ እንተኣፈራሪሕካዮ ግን፡ ካብ ስክፍታት ዘይጸንሓልና ክብል ይኽእል። ይጽናሓልና ማለት ህግደፍ ትብሓት ማለት ምዃኑ ንዘስተውዓለ ግን ደሓን ኣማራጺታት ይሃልወና፡ ንቕሓትና ኣይተስተናዕቕ ዎ ክብል ይኽእል። ተቓውሞ ምህላው (ኣብ ውሽጢ ኮነ ወጻኢ ካብ ህግደፍ) መስትያት ኮይኑ፡ ንህግደፍን መንግስትን ኣከያይደኦም ንኸጸብቑን ንኸጽፍፉን ይሕግዝዉምበር ኣይጎድእን።
ብናይ ወጻኢ ሓይሊ ተፈጢረንን ተመዊለንን ናይ ባዕዲ ሓይሊ መሳርሒ ከይኮና ዝብል ፍርሒ ክህሉ ይኽእል። ኣብ ክንዲ ንረብሓ ህዝቢ፡ ዝነግዳ ነጋዶ ከይኮናዉውን ከሰክፍ ይኽእል ይኸውን።እዚ ግን ብሕጊ ክኸልከል ስለዝኽእልን ስለዘለ ዎ ን ቀይዲ ጌርካ ክትቖጻጸሮ ዝከኣል እዩ። ፖለቲካዊ ሰልፍታት ብናይ ባዕዲ ሓይልታት ኣይምስረታን፡ ብናይ ወጻኢ ገንዘብ ኣይምወላን፡ ነጋዶ ከይኮና ከኣ ብደካዉቲ ንፖለቲካዊ ስርሐን ዘገድስ ብሕጊ ዝተቐየዳ ናይ መራኸቢ ብዙሓን ስራሕ፡ ኣብ ቢዝነስ ከይኣትዋ ይኽልከላ ክንብል ንኽእል። ህግደፍዉውን ከምኡ።
ናይ ህግደፍ ገንዘብ፡ ንብረትን ትካላትን ብቓልሲ ህዝቢ ኤርትራ ዝተጠርየን ናይ ህዝብን ስለዝኾነ፡ ኣብ መዓላ ስንኩላንን ስድራ ስውኣትን ንኽውዕል፡ ካብ ዝኾነ ይኹን ፖለቲካዊ ውድብ ናጻኮይኑ፡ ናይ ስንኩላንን ስድራ ስዉኣትን ኩባንያ ክምስረተሉ ይከኣል። ህግደፍ ብቑጠባዊ ንጥፈታቱ ክወቕዖ ዝደሊ ዝነበረ ዕላማታት ከኣ፡ በቲ ኩባንያን መንግስቲ ብዘjሞ ሓውሲ መንግስታዊ ትካላትን፡ ከምዝዕመም ይኸውን።
ብሕጊ ክትቅየድን ናይ ወጽኢ ኢድ ምትእትታው ከተወግድን እናኸኣልካ፡ ብኡኡ እናፈራራሕካመሰል ምምስራት ፖለቲካዊ ሰልፍታት ክትክልክል ግን ቅኑዕ ኣይኮነን። ናይ ግዳም ደገፍ ብግሉጽ መገዲ ምርካብ ግን ዘስግእ ኣይኮነን ጥራይ ዘይኮነ፡ ትካላዊ ዓቕሚ ንምድልዳል ክሳብ ሓደ ደረጃ ጠቓሚ እዩዉውን። መንግስቲ፡ ማሕበራት ከም እኒ ሃማደኤን ሃማመተኤን ናይ ወጻኢ ሓገዝኣይረኽባን ዲየን? እንታይ በየናይ መገዲ ነየናይ ስራሕን እዩ እቲ ክውሰን ዘለ ዎ ።
ውድብ ህግደፍ ከይፈናጨል፡ ኣባላቱ ከይበታተኑ፡ ዝብል ፍርሒ ክህሉ ይኽእል። ሓደ ውድብ ዘይፈናጨል፡ ዝተፈላለየ ርእይቶታት ኣባላቱ ኣብ ሓደ መኣዲን ንናይ ሓባር ዕላማን ኣይካያይዳንኣዕጊቡ ክሳብ ዝኸደ ጥዑይ እዩ። ካብኡ ብዝተረፈ ውልቀሰባት ኮነ ጉድለ ክገድፍ ዎ ይኽእሉ። ብወለንታ እምበር ብሓይሊ ክሕዝ ኣይከኣልን። መንግስቲ ኤርትራ ንተጋዳላይ ብዘይ ድሌቱን ዝጣየሰሉ ኩነታት ከይተመቻዘአን እናጸልጸለ እንከሎ፡ ስራሕ መንግስቲ ንዘይማእመኦ (ተበዲሉ ኮነ ብኻልእ ምኽንያት) ብድሌቱ ክጣየስ ወይ ክፋኖ ንዝደሊ ከኣ ተጋዳላይ ስለዝኾነ ክኽልከል ጸኒሑ። ቅኑዕ ግን ኣይኮነን ብኸምዚ ሓድነት ኣይፍጠርን እዩ። ሓደ ወድብዉውን ካብ ዝኣመነሉ ዕላማን ኣካያይዳን ከልግስን ከንሸራትትን ይኽእል። ንኣባላቱ ድማ ናብ ምፍንጫል ከምርሕ ይኽእል። ውድብ መሳርሒዉምበር ንባዕሉ ዕላማ ስለዘይኮነ ምፍንጫልን ምስማርን ምስ ውሽጣዊ ኩነታትን ኣመዓባብላን ወድባት ዝረአ ታሪኻዊ ተርእዮታት እዩ።
ኣብ 1970 ናይ ህ.ሓ. ምፍንጫል ካብ ተሓኤ፡ ኣብ 1987 ናይ ተሓኤ ማእከላይ መሪሕነት (ሳግም) ሓድነት ምስ ህ.ግ. ከም ኣብነታት ክጥቀሱ ይከኣል። ህግደፍ ንኣብ ውሽጡ ዝረአ ፍልልያት ክጻወርን ደሞክራስያዊ ናይ ቃልሲ ባይታ ክፈጥርን እንተዘይኪኢሉ፡ ኣባላቱ ክገድፍ ዎ ይኽእሉ። ምፍንጫልዉውን ከስዕብ ይኽእ። ሃገርን ህዝብን ምምቕቓል ማለትዉዩ ግን ኣይኮነን።
በዚ ኮይኑ በቲ፡ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ናይ ምቛም ሕቶ ናይ ህዝቢ መሰል እዩ። ፖለቲካዊ ሰልፍታት ናይ መjሚን መቐየድን ሕጊ ክወጽእ ተወሲኑስ ንድፊ ንርእይቶታት ወሪዱ ኣሎ። እቲ ሕጊ ክጸድቕ ኣለ ዎ ። ፖለቲካዊ ሰልፊታት ይjማዶ መዓስ ይjማ ዝብል ሕቶ ግን፡ ነቲ መሰሉ ብወለንትኡ ከረጋግጽ ዘለ ዎ ህዝቢ፡ ማለት ዜጋ ዝግደፍ እዩ።
ኣብ ዝመጽእ ናይ 5 ዓመታት ቅዋማዊ መንግስቲ እዋን፡ ምብሓት ስልጣን ብህግደፍ ኣነ ኣይድግፎን። ዋላ ኣብዉዚ ናይ መደመርያ ሃገራዊ ምርጫዉውን ንህግደፍ ዝቃወማ ሃገራውያን ፖለቲካዊ ሰልፍታት (ወላ ዕሸል ይኹና) ክዋሳኣ መሰልን ዕድልን ክወሃብ ኣለ ዎ ዝብል ርእይቶን እምነትን ኣሎኒ። ይከኣል ከኣ እዩ። ህዝቢ ክመምየን ይኽእል እዩ በሃላይ እየ።
ናይ ዝሓለፈ 10 ዓመታት ተመኩሮ፡ ብሰፊሕ ተሳትፎን ሓራን ክፉትን ክትዓትን ህዝቢ ብግቡእተገምጊሙ፡ ካብኡ ብዝውሰድ ምህሮታት ንመጻኢ ጉዕዞ ብዝጠቅም መገዲ ከም ንጥቀመሉ ውሕስነት እንተዘይተነጺፉን፡ ንምምስራት ቅዋማዊ መንግስቲ ክዋደዱ ዝግብኦምን ዝከኣሉን ነገራት ኣቐዲምካ እንተዘይተሰሪዑን፡ ሃገራዊ ምርጫ ብምግባር ጥራይ መጻኢ ጽቡቕ ዕድል ተረጋገጽ ኢኻ ማለት ኣይኮነን። መሰል ምቛም ፖለቲካዊ ሰልፍታት ምርግጋጽ ድማ ነዚ ቅድመ መሰናድኦታት ውሑስ ንምግባር ክብድሃ ዕድል ስለዝኸፍት እዩ ኣድላዪ ዝኸውን። ሃገራዊ ምርጫ ጥራይ ንበይኑዕላማ ኣይኮነን።
ብዛዕባ ሃገራዊ ሓድነት፡ ብዛዕባ መጻኢ ዕድል ህ.ግ. ድሕሪ ረፈረንዶም፡ ሕቶ ምምስራት ፖለቲካዊ ሰልፍታትን ንዕኡ ተፍቅድ ሕግን፡ መሰጋገሪ መድረኽን ንኸይደናጐ ክግበር ዝግብኦን፡ . . ወዘተ ኣብ ዝጠቕሶ ኣርእስትታት። ዋና ጸሓፊ ግዝያዊ መንግስቲ ኤርትራ፡ ሕጂ ፕረሲደንት ኤርትራ፡ ብ10 ሰነ 1992 ኣብ ኣስመራ፡ ምስ ማሕሙድ ኢብራሂም፡ ጋዜጠኛ ናይዉቲ ብእንግሊዝዝሕተም፡ “ኣራብ ኒውስ” ዝተባህለ ጋዜጣ ስዑዲ ዓረብ፡ ካብ ዝገበሮ ቃለ-መጠይቕ፡ ኣብ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ቁጽርታት 1፡2፡3 ናይ 2፡5ን9 መስከረም 1992 ዝተጻሕፈ መልስታት ንኣንበብቲ ንመዘኻኸሪ ከቐርብ ይከኣል።
እዚ ክጠቅስ ከለኹ፡ ምስ ግዜ ሓደ ሰብ ርእይቶኡ ክቕይር የብሉን ዝብል እምነት የብለይን። እቲ ምቕያር ርእይቶ ግን ቅኑዕን ቅቡልን ድዩ ኣይኮነን ኢሉ ካልእ ሰብ ርእይቶ ክህበሉ የብሉን ማለት ከኣ ኣይኮነን። ሰውራውያን ዝበሃሉ ፕረሲደንትታት ከም እኒ ሳም ንዮማ ናይ ናሚብያን፡ ሮበርት ሙጋበ ናይ ዚምባብወን፡ ነቲ ኣሚኖምሉን ተመባጽዒምሉን ዝነበሩ፡ ፕረሲደንት ካብ ክልተ እዋን (ነናይ ሓሙሽተ ዓመት) ንላዕሊ ንፕረሲደንትነት ክወዳደር ወይ ክምረጽ ኣይክእልን ዝብል ቅዋም ሃገር፡ ካልኣይ ዕድመ ፕረሲደንትነቶም ክውዳእ ምስ ቀረበ፡ መታን ንሳልሳይን ኪኖኡን ፕረሲደንት ክኾኑ፡ ቅዋም ንክመሓየሽ ጽዒሮም እዮም።
እቲ ኣብ ማሕበር ስራሕተኛታት ንጡፍን ተዋሳእን ኮይኑ ፖለቲካዊ ምንቅስቃ መሪሑ ነቲ ንናይ ዛምብያ ፕረሲደንት ኬነት ካውንዳ ንሕልፈት ፕረሲደንትነት ተቓዊሙን፡ ፕረሲደንት ካብ ክልተ እዋናት ንላዕሊ ዕድመ ክህል ዎ የብሉን ዝብል ቅዋም ደጊፉን፡ ናብ ፕረሲደንትነት ዝመጸ ናይ ዛምብያ ፕረሲደንት ዘëሉባ፡ ናይ ክልተ እዋን ናይ ፕረሲደንትነት ዕድመኡ ከኣክል ምስ ቀረበ፡ ፕረሲደንት ንሳልሳይን ኪንኡን መታን ክቕጽል፡ ምምሕያሽ ቅዋም ዝብል ሓሳብ ከምዝብገስ ጌሩ። ብርቱዕ ተቓውሞ ካብ ገለ ሚኒስተራቱን ህዝብን ስለዘጋጠሞ ግን፡ ኣብ መወዳእታ ንሳልሳይ እዋን ንፕረሲደንትነት ከምዘይካየድን ምእንትኡ ኢሉ ቅዋም ከምዘይመሓይሽን ክእውጅ ተገዲዱ።
ሕቶ፡- ሰልፍታት ብናጻ ምርጫ ይወዳደሩ እንተኢልና፡ ነቶም ብወያነ ዝድገፉ ተቓወምቲ ክወዳደሩ ንፈቕደሎም ኣለና ማለት ድዩ? እንታይዉዩ ርእይቶኻ?
ድሩዕ፡ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ናይ ምምስራት ሕቶ፡ ናይ ህዝቢ መሰልን፡ ካብዉቲ ቅዋም ዘፍቅዶ መስረታዊ ሓርነት ሕልና፡ ምግላጽ ርእይቶ፡ ምንቅስቓስ፡ ምእካብን ምውዳብን ዝበቖለን እዩ (ቅዋም ዓ-19)፡ ዝኾነ ኤርትራዊ ዜጋ ከኣ፡ ምስ ብፕሮግራም ይሰማምዑኒ እዮም ዝበሎም ሰባት(ይውሓዱ ይብዝሑ ብዘየገድስ) ሰልፊ ክምስርት ወይ ናብ ዝተመስረተ ክጽንበር መሰል ኣለ ዎ ።
ፖለቲካዊ ሰልፍታት ንህዝቢ ብዝያዳ ይጠቅም እዩ ዝብለኦ ፕሮግራም ኣብ ውሽጢ ህዝቢ ብደካ ምጉስጓስ፡ ኣብ ሃገራዊ ምርጫታት ተሳቲፈን (ተወዳዲረን) መንግስታዊ ስልጣን ንምጭባጥ ወይ ምስ ካልኦቶ ተሻሪኽካ ንምሓዝ፡ ብሰላማዊን ደሞክራስያዊ መገዲ ክቃለሳ ስለዘለወን፡ ንኣመሰራርተአንን ኣሰራርሐአንን ዝእዝዝ ሕጊ ክወጽእ የድሊ። ንድሕነት ሃገር፡ ንድሕነት ህዝቢ፡ ንቕዋማዊ ስርዓትን ንሃገራዊ ቅዋምን ክሳብ እተቐበላን፡ ናይ ወጻኢ ሓይልታት መስርሒ ክሳብ ዘይኮናን፡ ብሰላማዊ መገዲን ቅዋማዊ መትከላትን ክሳብ ዝሰርሓን፡ ነዚ ክሳብ ዘውሓሳን፡ እቲ ናይ ፖለቲካዊ ሰልፊታት ሕጊ፡ ዘተባብዕን መሰል ህዝቢ ዘረጋግጽንዉምበር፡ ቀይዲታትን መግትኢታትን ዘብዝሕ ክኸውን ኣይግባእን።
ኣባል ህግደፍ ስለዘይኮና፡ ወይ ኣባል ህግደፍ ኔሩ ስለዝገደፎ፡ ወይ ኣባል ካልእ ማሕበርን ውድብን ስለዝነበረ ተባሂሉ መግትኢታት ክግበረሉ ኣየድልን። ከምቲ ናይ ክትመርጽን ክትመረጽን መሰል ሓደ ዜጋ ብዝገበሮ ጉድለት ክንፈግ ዘይብሉ፡ ሰልፊ ናይ ምምስራት መሰሉዉውን ክንፈግ ኣይግብኦን። ንኣብነት ግብሪ ዘይከፈለ ዜጋ ብሕጊ ይቕጻዕ እምበር፡ ናይ ኪመርጽን ክምረጽን ይኹንሰልፊ ናይ ምምስራት መሰሉ ክንፈጎ ኣይግብኦን እብል። ብዝተረፈ ኣብ ስልጣን ዘሎ ፖአልቲካዊ ሓይሊ፡ ደስ ንዘይበሎ ነገር መግትኢ ዓንቀጽ ሓንጺጹ፡ መስረታዊ መሰላትን ሓርነታትን ዜጋታት ክረግጽ ዕድል ክረክብ እዩ።
ዝኾነ ዜጋ ወይ ጉጅለ ኣንጻር ህግደፍ ወይ ኣንጻር መንግስቲ ኮይኑ፡ ንዝህቢ ብመስረት ሃገራዊቅዋም ብሰላማዊ መገዲን ሕጊ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ኣኽቢሩን ክሰርሕ ክሳብ ዝመረጸ፡ ሰልፊ ናይምቛüም መሰሉ ሕሉው ይኸውን። ሃገራዊ ቅዋም፡ ሕጊ ፖለቲካዊ ሰልፍታት፡ ሓድነት ህዝቢ፡ ድሕነት ሃገር ሰላማዊ ኣገባብ ቃልሲ ዘይቅበልን ናይ ባዕዲ ሓይልታት መሳርሒ ኮይኑ ዕላማታቱ ብዕጥቂ ብረት ከረጋግጽ ዝደልን ወልቀሰብ ይኹን ጉጅለ ግን መሰል ምምስራት ፖለቲካዊ ሰልፊ ክህል ዎ ኣይግባእን እብል።
ሕቶ፡- ሃገራዊ ባይቶ ብግቡእ ኣይሰርሕን ኔሩ ትብሉሉ ምኽንያት እንታይ እዩ? ካብ መዓስዉኸ እዩ ደሚሩ እቲ ጸገም?
ድሩዕ፡ ካብ ናጽነት ክሳብ እዋን ረፈረንደም ህ.ግ. እቲ መንግስቲ፡ ማእከላይ ሽማግለ ህ.ግ. ድማ እቲ ባይቶ ኮይኖም ይሰርሑን ዝተወርሰ ዝሰርሕ ትካላት ባይቶ ስለዘይነበረን ግዝያዊን ስለዝነበሩን፡ ብዛዕባ ሃገራዊ ባይቶ ክዝረብ ዝከኣል ኣይመስለንን።
ድሕሪ ረፈረንደምን ብናይ 19 ግንቦት 1993 ኣዋጅ ቁጽሪ 37/1993 መሰጋገሪ መንግስቲ ኤርትራ ስለዝተኣወደ፡ ሃገራዊ ባይቶ ኤርትራ ቖይሙ፡ ኣቃውምኡን ስልጣኑን ዕማማቱን ከኣ ብዓንቀጽ 4/1-6 ተነጺሩ። እዚ ሃገራዊ ባይቶዉዚ ብግቡእ ሰሪሑዉዶ ኢልካ ክግምገም እንተኾይኑ፡ እንታይ ስልጣንን ዕማማትን ተሓንጺጹሉ ነይሩ? እንታይ ዕላማታትዉከ ክወቅዕ ነይር ዎ ? ካብኡ ክንደይ ፈጺሙን ኣይፈጸመን ክጽናዕ ኣለ ዎ ። ኣብዉዚ ነዚ ኣርእስቲዉዚ ብዘዕግብ ክትንትን ኣጸጋሚ እዩ። ኣብ ፍሩያትን ኣገደስትን ምህሮ ተወሲዱሎም ድማ ንመጻኢ ናይ ግድን ክፍጸሙ ናብ ዘለ ዎ ም መዳያት ኣተኲርካ ምዝራብ ግን ይከኣል።
ዕላማ ሃገራዊ ባይቶ፡ ቅዋማዊ መንግስቲ ኣብ ውሽጢ ኣርባዕተ ዓመታት ክሳብ ዝምስረት ኣብ ዘሎ ናይ መሰጋገሪ እዋን፡ ዝለዓለ ስልጣን ዘለ ዎ ናይ መንግስቲ ኤርትራ ሓጋጊ ኣካል ኮይኑ፡ መሰረታዊ ሰብኣዊ መሰላትን ናጽነታትን ክምዝኸበር፡ ሓድነት ህዝብን መሬትን ኤርትራ ከምዝሕለው፡ ፍትሒ፡ ሰላምን ርግኣትን ከምዝነግስ፡ መነባብሮ ህዝቢ ንምምሕያሽን ማሕበራዊ ኣገልግሎት ንምቕራብን ብኲናት ንዝዓነወ ቁጠባ ንምትንሳእን ዘኽእሉ መደባት ዳግመ ህንጸትን ስምምዓትን ከምዝፈጸሙ፡ ደሞክራስያዊ ትካላት ከምዝህነጹ፡ ንህዝቢ ተሓታቲ ዝኾነ ምምሕዳር ከምዝምዕብል፡ምስ ከባቢን ዓለምን ኣድለይቲ ዝምድናታት ከምዝፍጠሩ፡ ክገብር እዩ።
ሓላፍነት ሃገራዊ ባይቶ ድማ፡ ፖሊስታት ምሕንጻጽን ትግባረኦም ምቁጽጻርን፡ ሓድነት ህዝብን መሬትን ልዑላውነትን ኤርትራ ምድላው፡ ፕረሲደንት ምምራጽን ንሱ ብዝኣመመሉ ካቢነ ሚኒስተራት ምቛምን፡ ጸብጻባት ካቢነ ሚኒስተራትን ብኡኡ ዝቐረበ ባደትን ናይ ልምዓት መደባትን ምጽዳቕ፡ ብስም ኤርትራ መሰረታዊ ቁጠባዊ፡ ፖለቲካዊ፡ ናይ ምክልኻልን ኣህጉራውን ስምምዓት ምፍቃድ ወይ ምጽዳቕ፡ ኣብ መደባት ህዝቢ፡ ተሳታፍነት ህዝቢ ዘረጋግጹ ፖሊስታት ምትላም፡ ኣዋጃት ምውጻእ፡ ምቛም መንግስታዊ ሚኒስትሪታት፡ ኮሚሽናት፡ በዓል መዚታትን ኣብያተ ጽሕፈትን ምጽዳቕ እዩ።
ንሃገራዊ ባይቶ ዝተዋህቡ እዋናዊ ዕማማት ድማ፡ ሃገራዊ ቅዋም ምንዳፍን ምጽዳቕን፡ ሕጊ ፖለቲካዊ ሰልፊታት ዝነድፍ ኮሚቴ ምቛምን ስርሑ ምክትታልን፡ ሕጊ ፕረስን ካልኦት ንምምስራት ቅዋማዊ መንግስቲ ዘድልዩ ሕግታትን ዝነድፉ ኮሚቲታት ምቛምን ስርሖም ምክትታልን፡ ኮይኑ ብኣቦ-መንበርነት ፕረሲደንት ኣብ ሸሹዱሽተ ወርሒ ምዱብ ኣኼባኡ፡ ከከም ኣድላይነቱ ከኣ ብመጸዋዕታ ፕረሲደንት ወይ ብጠለብ ክልተ ሲሶ ኣባላቱ ህጹጽ ኣኼባ ይገብር።
እምበራርከስ ስርሑ ብግቡእ ኣሰላሲሉዉዶ ንዝብል ሕቶ ብኸፊልን ብሓፈሻዊ መገድን ንምምላስ፡ ዕላምኡ ወቒዑዉዶ? ዕማማቱ ክሳብ ክንደይ ኣሳሊጡ? ዝተጠቕመሉ ኣገባብዉከ ዕላምኡ ንምውቃዕ ክሳብ ክንደይ ይሳነ ኔሩ ዝብል ሕቶታት ምምላሽ የደሊ።
ኣብ ውሽጢ ኣርባዕተ ዓመታት ቅዋም ከምዝጸድቕ ይግበር እምበር ቅዋማዊ መንግስቲ ከምዝምስረት ኣይገበረን፡ መሰረታዊ ሰብኣዊ መሰላትን ናጽነታትን መሊኡ ተኸቢሩ ክበሃል ኣይከኣልን፡ ሓድነት ህዝብን መሬትን ተሓልዩ፡ ኣብ ሕቶ ማዕርነትን ተሳታፍነትን ግን ክነዓቕ ዘይግብኦ ስምዒታት ኣሎ፡ ህዝቢ ፍትሒ ነጊሱሉ ኢሉ ኣይኣምንን፡ ሰላምን ርግኣትን ከኣ ይጽማእ ኣሎ፡ መነባብሮ ህዝቢ ንምምሕያሽን ኣገልግሎታት ንምዕዛዝን ዝዓለሙ ብዙሓት መደባት ዳግመ ህንጸትንልምዓትን ተሰላሲሎምን ኣፍርዮምንዉኳ እንተኾኑ፡ ሕጂ ግን ልዕሊ ሓደን ፈረቓን ሚልዮን ህዝቢኣብ ሕማቕ ኩነታት ስለዘሎ፡ መነባብሮ ከፊኡ ኣሎ፡ ዳርጋ ኩሉ መንእሰይ ንምክልኻል ሃገር ወፊሩ ንኪጣየስ ይጽበ ኣሎ፡ ደሞክራስያዊ ትካላት ኣይዓንበቡን፡ ምምሕዳራትን ህዝብን ኣይተጠዓዓሙን፡ ምስ ጎረባብቲ ጽቡቕ ዝምድና ኣይተመስረተን፡ ኣብ መደመርያ ተበጊሱ ዝነበረ ጽቡቕ ምስሊ ኤርትራ ኣብ ዓለም ነዊሕ ከይጸንሐ ተደዊኑ ሕጂ ግን ኣብ ምምሕያሽ የምርሕ ኣሎ።
ባይቶ ፖሊስታት ንምሕንጻጽን ትግባረኦም ንምክትታልን፡ ባደትን ናይ ልምዓት መደባትን ንምጽዳቕ፡ ናይ ዝተፈላለዩ መዳያት ስምምዓት ንምፍቃድ ወይ ንምጽዳቕ፡ ኣዋጃት ንምውጻእ፡ ካቢነሚኒስተራት ንምቛምን ንምምስራት ላዕለ ዎ ት መንግስታዊ ኣካላት ንምጽዳቕን፡ ከምኡ ከኣ ብስሩዕኣኼባታቱ ንምግባርን፡ ዘኽእሎ ሰብኣዊን ተካላውን ዓቕሚ ኣየማዕበለን፡ ኣኼባታቱ ብስሩዕ ኣየካየደን። ናይ ኲናት ኩነታት እናሃለው ዎ ን ህጹጽ ኣኼባታት ኣይገበረን።
ገለ ካብዉዚ ጉድለታትን ሕጽረታትን ነዚ ግዳማዊ ረቛሒታት ዘስዓብ ዎ ዉኳ እንተኾነ ብዙሕ ካብኡ ውሽጣዊን ክፍታሕ ዝኽእል ዝነበረን እዩ። ጠንቁን ሓላፍነቱን ድማ ናብ ምሉእ ባይቶ ዝወድቕእዩ። ክሳብ ሓደ ውሱን ደረጃ ምሉእ እምነት ኣብ ፕረስደንት ኣንቢርካ ሸለል ምባል፡ ሕጽረት ሓበሬታ ምህላው፡ ናይ ግንባርን መንግስትን ስራሓት ምድባላቕ ሰሪ ምትእምማን ተቢዕካ ዘይምቅዋምን ነሓፊነት ምስዕራርን፡ . . ወዘተ ገለ ካብዉቶም መበገሲታት ድኻም ሃገራዊ ባይቶ ኮይኖምክጥቀሱ ይከኣል።
ሃገራዊ ባይቶ ኣየጽድቖዉምበር ባደትን ናይ ልምዓት መደባትን ካልኦትን ኣይነበሩን ዲዮም ዝብልሕቶ ክለዓል ይኽእል እዩ። ባደት ኮነ ናይ ልምዓት መደብ ብመሰረት ናይ ሃገር ናይ ልምዓት ስትራተጂ ቀዳምነታት ሒዞም ዝስርዑ ናይ ዓመትን ብዙሕ ዓመታትን ስራሓት ብውሳነንን፡ ንምትግባሮም ዘድሊ ካብ ውሽጥን ግዳምን ክርከቡ ዝኽእሉ ጸጋታት (ሰብኣዊ፡ ንዋታውን ገንዘባዉውን)ምምቕራሕን ማለት እዩ። ክንደይ ጸጋታት ናብ ምክልኻል፡ ክንደይ ጸጋታት ናብ ማሕበራዊ ኣገልግሎታት ክስላዕ የድሊ? ድሩትነት ናይ ጸጋታት ስለዘሎ ኣየናይ መዓስ ይግበር? ፈጻሚ ኣካል ወይ ፕረሲደንት ካብ ሓደ ናብ ካልእ ብዊንትኡ ከየመዛብል ድማ መቖጻጸሪ ኣገባብ ምትእትታውናይ ሃገራዊ ባይቶ ሓላፍነት እዩ። ቁጠባና ድኹም ኣታዊታትና ድማ ዘይንቡይ ስለዝነበረ፡ ብኸምኡ ክሰርሕን ብባይቶ ክጸድቕን ኣይከኣልን ነይሩ ክበሃል ኣይከኣልን። ንመደመርያ ውሑድ ዓመታት ናይ መምሃሪ መስርሕ ኮይኑ፡ ደሓር ግን ብግቡእ ክትግበር ዝነበሮ እዩ። ብዝተረፈ ሓላፍነት ሃገራዊ ባይቶ ብፈጻሚ ኣካል (ሚኒስትሪ ፋይናንስ ወይ ፕረሲደንት) ተሓዲጉ እዩ ጸኒሑ። ሓጋጊ ኣካል ንፈጻሚ ኣካል ዘለ ዎ ናይ ምቁጽጻር ሓላፍነት ድማ የዳኽም።
ንሓጺር ናይ መስጋገሪ እዋን ተባሂሉ ሸለል ስለዝተባህለን ሕጂ ከም ተመኩሮ መምሃሪ ኮይኑ ክውሰድ ስለዝከኣልን እምበር፡ እቲ ዝዓበየ ጸገም መራሒ መንግስቲ፡ ፕረሲደንት፡ ናይ ሃገራዊ ባይቶ ኣቦ መንበር ክኸውን ኣይነበሮን። ባይቶ ከኣ ብደካ ውሽጣዊ መምርሒ ስራሕ ምውጻእ፡ ግዝያውያንን ቀወምትን ኮሚቲታት መስሪቱ፡ ንፖለቲካውን ዲፕሎማስያውን፡ ማሕበራውን ቁጠባውን፡ ምክልኻልን ድሕነት ሃገርን፡ ሕጋውን ምምሕዳራውን ከምኡውን ሰብኣዊ መሰልን ጉዳያት ብኪኢላታትን ተሳትፎ ህዝብን እናጽንዓ ንውሳነ ባይቶ ዘቕርባ ጌሩ ኪሰርሕ ነይር ዎ ። ኣብ ሸሽዱሽተኣዋርሕ እሞ ንሱ ከኣ እናተመጠጠ ዝናዋሕ ኣኼባታት ዘይኮነ፡ ብደካ ኣብ ዓመታዊ ዕረፍቲ ብቐጻሊ እናተኣከበ ጉዳይ ሃገር ዝዝትን ኣገደስቲ ሕግታት ዝውስንን ክኸውን ነይር ዎ ። ሕጂዉውን ናብ ሓቀኛ ቅውማዊ ስርዓት ክንሰጋገር እንተኾይንና፡ እዝን ካልእ ንቅዋማዊ ስርዓት ክዋደድ ዝግበኦ ነገራትን ከሎ ጌና ክፍጸም የድሊ። ብዘይ ብቑዕ ምኽንያት ፈጻሚ ኣካል ንትግባረ እዞም ተደለይቲ ነገራት መታን ከየደናጕን ከይዕንቅፍን ሃገራዊ ባይቶ ዋላ ግዝያዊ ኣቦ-መንበርን ኮሚተታትን ኣቚሙ ብተሳትፎ ህዝብን ክኢላታትን ክሰርሓሉ ዘድሊ ይመስለኒ።
ሕቶ፡- ኣብ ውሽጢዉዚ ዓሰርተ ዓመታት ብዙሕ ናይ ሚኒስተራት ምቅይያር ተጌሩ። ሃገራዊ ባይቶ ከጽድቖ ኔር ዎ ዶ? ናይ ብቕዓት ጸገም ስለዝነበረ ዲዩ ወይስ ኻልእ ምኽንያት ነይሩ?
ድሩዕ፡ ካቢነ ሚኒስተራት ብፕረሲደንት ተኣሚሙ ብሃገራዊ ባይቶ ይቐውም (መሰጋገሪ ቅዋም መንግስቲ ኤርትራ) ቀዳማይ ካቢነ ሚኒስተራት ኤርትራ ድማ ብኸምኡ ቖይሙ። ኣብ መንጎ ምዱብ ኣኼባታት ሃገራዊ ባይቶ፡ ፕረሲደንት ንሓደ ወይ ዝያዳ ሚኒስተር/ራት ካብ ስራሕ ደው ከብልን፡ ኣብ ዝመጽእ ምዱብ ኣኼባ ሃገራዊ ባይቶ ብምጽዳቕ ሃገራዊ ባይቶ ክትክእን/ኡን ይከኣል። ኣብ ተመክሮና፡ ብሸለልትነት ሃገራዊ ባይቶ፡ እዚ ኣገባብዉዚ ኣይተሰርሓሉን። ስሩዕ ግዜ ኣኸባታትዉውን ኣይተኸበረን።
ዕድመ መሰጋገሪ መንግስቲ ካብ ዓርባዕተ ዓመት ክነውሕ ስለዘይንበሮ፡ ኣብ ውሽጢ ኣርባዕተ ዓመት ሚኒስተራት ምቅይያር ኣይድገፍን። ካብ ኣርባዕተ ዓመት ንላዕሊ ምስ ተመጠ ግን፡ ሚኒስተራት ጥራይ ዘይኮነ ፕረሲደንትዉውን ዘይቕየረሉ ምኽንያት እኮ የለን እዩ። ቦታ ፕረሲደንት ወይ ፕረሲደንት መሎኮታዊ ኣይኮነን።
ኣብ ከም ናይ ሕብረተሰብና ማሕበራዊ ኣቃውማን ደረጃ ምዕባለን ንፕረሲደንት ኮነ ንሚኒስተርዝሕጸ ሰብ ኣብ ብቕዓት ጥራይ ክምርኮስ ኣለ ዎ ክበሃል ኣይከኣልን። ብቐንዱ ፖለቲካዊ ሕርያ እዩ። ነቲ ብዙሕነት ናይ ሕብረተሰብ መታን ከንጸባርቕ፡ ኮነ ኢልካ ሃይማኖት ከባብን ጾታን ኣብ ግምት ምእታው የድሊ። ንሞዛይካዊ መልክዕ ዘይኮነ ግን፡ ብብቑዓት ካብዉቶም ዝተፈላለዩ ኣብ ግምት ክኣትዉ ዘለ ዎ ም ረቋሒታት መሰረት ብምግባር ክኸውን የድሊ።
ኣብዉዚ ዝሓለፈ ናይ ሸውዓተ ዓመት ተመኩሮና፡ ናይ ሚኒስተራት ምቅይያር ተጌሩ እዩ። ብምጽዳቕ ናይ ሃገራዊ ባይቶ ዘይምዃኑ ርዱእዉኳ እንተኾነ፡ ኣብ ልዕሊ ፕረሲደንት ብዝነበረ ክቱር እምነት እቲ ሕጋዊ ሕቶታት ኣይለዓልን ኔሩ። ዕቃበታትን ትዕዝብቲታትን እናሃለወን እናዕበየ እናኸደን ከሎዉውን። ምስ ሕቶ ኲናትን ሰላምን ዝተፈጥረ ስግኣታትን ግን ዕውር እምነት ኣብ ሕቶምልክት ክኣቱ፡ ስድራቤታዊ ኣሰራርሓ ዘየዋጽእ ኮይኑ ሕጋዊ ኣሰራርሓታት ክድለ፡ ንድሕሪት ተመሊስካ ብግርህነት ተታሒዙ ዝነበረ ጉዳያትዉውን ብነቐፈታዊ ዓይኒ ክረአ፡ መጻኢ ጉዕዞ ከኣ ድሓር ከየጣዕስ ውሑስ ባይታ ከምዝንጸፈሉ ክግበር፡ ተደልዩን ተደሚሩን።
ቀደም ተዘሪቡሉ ዘይፈልጥ መቅይያራት ኮነ ምድስካላት፡ ደሓር ግን ኣብ ባይቶ ምስ ዝተጋህዱናይ ኣረኣእያ ፍልልያት ክመጹ ንዝደመሩ ለውጢታት ክዝረበሉ ደሚሩ። ንናይቶም ውልቀሰባትጥቕምን ስልጠናን ዘይኮነ፡ ኪኖኡ ዝኸይድ ጠንቂ ስምብራትን ከምዘለ ዎ እናበርሀ ብዝያዳ እናኣሰከፈን ስለዝመጸ ብዛዕባ ሸለል ይበሃል ንዝነበረ ምቅይያራት ዘይምዝራብ ክጣዕስን ተቓውሞ ከስዕብን ደሚሩ። ኣብ ቅድሚ ኣደራዕ ወሪድ ዎ ዘሎ ህዝቢ ብዛዕባ ኣብ መንግስቲ ዝርከቡ ሓለፍትን ሕቶ ሓላፍነታትን ምዝራብ፡ ብዛዕባ ስልጣን ምድላዪን ተኸሊእካ ምኹራይን ጌሩ ስለዝግለጽ፡ ንክትዛረበሉ ዘሰክፍዉኳ እንተኾነ፡ ኪኖ እቶም ውልቀሰባት ዝኸይድ ትርጉም ስለዘል ዎ ፡ ክዕበጥ ኣይጽቡቕን እዩ። ብውሑዱ መምሃርን መለበምን ክኸውን ይግባእ።
ሎሚ ጽባሕ ወያነ ወራር ክኸፍት እዩ ተባሂሉ ትጽቢት እናተገብረ፡ ወያነ ጸላእቱ ዝኾኑ ኣብ ማእሰርቲ ዝነበሩ ክኢላታት ኣባላት ደርግ ፈቲሑን መተባብዒ ሂቡን ኤርትራ ንምስዓር ኣብ ኲናት እናሰለፈ፡ ህዝቢ ኢትዮጵያ ዋላ ንውሉድ ወለዶ ኣብ ዕዳን ዕድዕዳን ይእቶ ብዘይገድስ ወያነ ዶላራት ጫሕ እናበለ ወጻእተኛታት ክኢላታት መርሰነሪታት እንውፈረ፡ ኩሎም ምኩራት ወተሃደራዊ ኪኢላታትና ናብ ዓውዲ ኩናት ከም ዝዋፈሩ ምግባርን፡ ወጻእተኛታት ክኢላታት ምዕዳግ/ምክራይን እኳ ይትረፍዉምበር፡ ብናይ ቅድሚ ሰለስተ ዓመት ጉዳይ ኣሳቢብካ፡ መኸተና መታን ክሕይል ኣካያይዳን ንኽመዓራረ ተቓውሞ ስለዘረኣየ፡ ንደነራል ሓለቃ ስታፍ ምድስካል፡ ናይ ውልቀሰብን ናይ ስልጣን ሕቶን እዩ ኢልካ ጥራይ ክሕለፍ ኣይከኣልን።
ተመዛቢሉ ንዘሎ ህዝቢ ዘድልዮ ህጹጽ ረድኤት ክሕግዛ ጻውዒት ዝተገብረለን ዘይመንግስታውያንውድባት (ሞሐሠዘ)፡ ከም ናይ ቅድሚ ሕጂ ብሃንደበት ከይትሰጉና ንዓና ዝምልከት ፖሊስኹም ብጽሑፍ ሃቡና ይብላ ስለዘለዋ፡ የድሊ እዩ ዝበሃል ርእይቶ ስለዝሃበት ሓላፊት ኮሚሽን ረድኤት ስደተኛታትን ኤርትራ ካብ ስርሓ ክትቅየር ውልቃዊን ናይ ስልጣን ሕቶን እዩ ኢልካ ጥራይ ክሕለፍ ኣይከኣልን።
ካልእዉውን ብዙሕ ከምኡ ተራእዩ እዩ። ኣብ ካልእ ግዜ ኔሩ እንተዝኸውን ዕቃበታትን ትዕዝብታትን እናሃለወካ ኣይምተዘርበሉን። ኣብዉዚ እዋንዉዚ ግን ንኩነታት ህዝቢ ብዛዕባ ዘደሊ ኣገዳሲ ጉዳያት ስለዝኾነ፡ ናይ ግድን የዛርብ። ሃገራዊ ባይቶ ከጽድjዉኳ እንተለ ዎ ፡ ፕረሲደንት ሚኒስተራትክቕይርን ዝኾነ ካልእ ምኽንያት ክህብ ስለዝኽእልን ግን፡ ንትዕዝብቲ ዝተርፍ ይኸውን።
ኣብ ሃገራዊ ትካላት፡ ብዙሕነት ሕብረተሰብና ንምንጽብራቕ፡ ብደካ ፖለቲካዊ ሕርያ፡ ካብ ኩሉ ወገናት ብቕዓት ከምዝጥረን ከምዝህሉን ንምግባር፡ ብውጥን ዕድላት ምኽፋትን ምትብባዕን ከድሊእዩ። ኣብዉዚ ዝሓለፈ 10 ዓመታት ብደካ ፖለቲካዊ ሕርያ፡ ኣብ ማእከላይን ካልኣይን ላዕላይን ደረጃታት ካብ ዝርከቡ ተመሃሮ ብሄር፡ ሃይማኖት ጾታን ኣብ ግምት ብምእታውን ብፍሉይ ቖላሕታን ሓገዝን ናብዉተን ኣገደስቲ ሃገራውያን ትካላት ዋላ (ሰራዊት) ንምምልማል ክሳብ ክንደይ ወፍሪ ጌርና ፍሬኡ መዓስ ንጽበን ክንግምግም የድልየና እዩ። ምኽንያቱ ንሓዋሩ እቲ ፖለቲካዊ ሕርያ ብመምዘኒ ብቕዓትን ኪስነ ስለዘለ ዎ ብደረጃ ሚኒስተራት ከይተረፈዉውን።
ሕቶ፡- ብሰንኪ ኩናት ምስ ወያነ ዘጋጠመ ጸገምን ጠንቁን እንታይ እዩ ትብል?
ድሩዕ፡ መስዋእቲ፡ ምምዝባል፡ ዕንወት . . . ክንድዚዉዩ ኢልካ ክጽብጸብ ኣይከኣልን። ዘስካሕክሕን ስምብራቱ ንነዊሕ ዝጸንሕን እዩ። ክትዝርዝረሉ ዘይኮነ፡ ኣብ ምፍትሑ ክትሕግዞ እዩ ትጽቢት ዝግበር፡ ተመዛቢሉ ዘሎ ህዝቢ ዓዱ ተመሊሱ መነባብሮኡ ከመሓይሽ፡ ከቲቱ ዘሎ መንእሰይ ቀልጢፉ ዝጣየሰሉ ኩነታት ክፍጠር፡ ድሕሪ ሕጂ ህዝብና ኲናት ዘይርእየሉ ኩነታት ክመጽእ ይድለ ኣሎ። ንምቅላሉን ንምፍትሑን ከኣ ብርቱዕ ጻዕሪ፡ ብዓቢኡ ድማ ሰላምን ምርግጋእን ክሓትት እዩ። ሓቀኛ ቅዋማዊ ስርዓት ከኣ ምዘëእ ኩነታት ክፈጥር ይኽእል። ጠንቁ ናይ ወያነ ወራር እዩ። ናትና ድኻም ግን ብግቡእ ክግምገም ዝግብኦ እዩ።
ሕቶ፡- ንናይ ደገ ማዕከናት ዜና ሓበሬታ ካብ ምሃብ ተjጢብኩም ከምዘለኹም ይዝረብ። ንምንታይ ከምኡ ኮይኑ?
ድሩዕ፡ እቲ ጉዳይ ንህዝብና ስለዝምልከት።
ሕቶ፡- ሕራይ፡ እዚ ምንቅስቓስኩም ብኸመይ ደሚሩ? ዝመርሖ ሰብዉከ ኣለ ዎ ዉዶ?
ድሩዕ፡ ከም ኣባልት ማእከላይን ሃገራውን ባይቶታት ሓድሽ ነገርን ሓዲሽ ምንቅስቓስን ኣላዓዒልናኣሎና ክብል ኣይክእልን። ኩሉ እቲ ነልዕሎ ዘሎና ሕቶታትን ርእይቶታትን ናይ ውድብ ሕቶታትን ርእይቶታትን እዩ። ብዕትበትን ጭቡጥ ስጉምቲታት ብምውሳድን ከተተግብሮ ናይ ምጽዓር ሕቶ ጥራይ እዩ ዝመስለኒ። ብተፈላለየ ምኽንያታት (ድኽመት እዩ) ክንሰርሓሉን ክንቃለስሉን ዝነበረናዉምበር፡ ናይ 15 ሰባት ፍሉይ ኣደንዳ ኣይኮነን። ናብ ቅዋማዊ ስርዓት ናይ መሰጋገሪ ኣገዳሲ (ሆሦሕሩሕሆሃማ) እዋን ስለዝኾነ ግን፡ ብትብዓት ክንገጥሞ ዘለና ኮይኑ ረኺብናዮ ኣሎና። ህዝብና ሓቀኛ ቅዋማዊስርዓት ተኪሉ ክንርኢ ስለንደሊ።
እቲ ጉዳይ ተመኻኺርካ ዝተበገሰን፡ ኣብዉዚ ኣዋንዉዚ እዩ ነቂሉ ዘይትብሎን ኮይኑ እናተዋህለለንኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዝተንጠልጠለ ኣስጋኢ ኩናታን ዝወረደ ጸገማትን ዝደረኾን ተርእዮ እዩ ክብል እደፍር። ናይ ነብሰ ነቐፈታን መብጻዓ ምሕዳስን ተርእዮ እዩዉውን።
ናይ ማእከላይን ሃገራዊን ባይቶታት ኣካል ምበር ዝተፈልየ ስለዘይኮነ፡ ከም ፍሉይ ኣካል ክትዛረበሉን ክውሰድን ኣይከኣልን። ናይ ዘይተዛረቡ ኣባላት ማእከላይ ሃገራውን ባይቶታት ናይ ካድረታትን ኣባላት ውድብ፡ ከምኡ ከኣ ናይ ህዝቢ ድሌት ስለዘሎን ድማ ናይ ፍሉያት ሰባት ጌርካ ክውሰድ ኣይግብኦን።
ሕቶ፡- ተራ ናጻ ፕረስ ሃገርና ከመይ ትግምግሞ?
ድሩዕ፡ ኣብ ሃገርና ብሕታዊ ፕረስ፡ ሓደ ወልዶ እዩ ዘሎ፡ ሰብኣውን ትካላውን ዓቕሙ ጌና ትሑት እዩ ዘሎ። ብናይ መንግስታዊ ፕረስ ተዓብሊሉን ተዓፊኑን ስለዝጸንሐ፡ ሕጂ ይብገስ ኣሎ። ንምዕባለኡ ክሕግዝ ዝኽእል ጉዳያትን ዕቑር ዓቅምን ስለዘሎ ግን ትስፉው እዩ።
ኣብዚ እዋንዉዚ ዝረአ ዘሎ ስምዒታውን ዘለፋ ዝተሓወሶን ዘረባታት(ካባና ደሚርካ) ቀስ ብቐስዘፍ ክብልን፡ ብእርኑብን ንርእይቶታት ጥራይ ብነቐፌታውን ሃናጽን መገዲ ዝርኢን ጽሑፋት፡ እናተተከአ ክኸይድን እዩ።
ብሕታዊ ፕረስ፡ ኣብ ምዕማቝ ደሞክራሲን ምምዕባል ፖለቲካዊ ባህልን ኣገዳሲ ተራ ስለዘጻወት፡ ናይ መንግስቲን ብሕታዊ ክፋልን ቖላሕታን ደገፍን ከድልዮ እዩ። ምምዕባሉን ምድልዳሉን ብውሽጣዊ ትሕዝቶ ጥራይ ስለዘይከኣል፡ ከምዉቲ መንግስትን ማሕበራት ሓፋሽን ዓቕመን ንምምዕባል ብግሉጽ መገዲ ናይ ወጻኢ ሓገዝ ዝሓታን ዝረኽባን፡ ብሕታዊ ፕረስዉውን ካብ ከምኡ ሓገዝ ክጥቀም ዝኽእልን ዘለ ዎ ን ኮይኑ ይረኣየኒ።
ኩሉ ግዜ ብፍላይ ከኣ ኣገዳሲ ነጥቢ መቐይሮ ኣብ ዝኾነ ናብ ቅዋማዊ ስርዓት መስጋገሪ እዋን፡ ህዝቢ ብናጻ ርእይቶኡ ክህብን፡ ንመጻኢ ጉዕዞኡ ኣዝዮም ጸለውቲ ኣብ ዝኾኑ ጉዳያት ብክፉትከመያየጥን፡ ስለዝግባእ ናጻ ፕረስ ኣገዳሲ እዩ። ብዝኾነ ይኹን ምስምስን ስልበጣን ክዕፈን ከኣ ኣይግባእን።
ኣብ መወዳእታ ክትብሎ ትደሊ ነገር እንተሎ፡ ዕድል ክንህበካ?
ድሩዕ፡ እዚ ኩነታትዉዚ ንህዝቢ ኣሻቒል ዎ ምህላዉ ይሰመዓንን ከምኡ ምዃኑ የሕዝነንን። ህዝቢኪሻቐል ኣይንደሊን ኢና። ካብዉዚ ኩሉ ሽግር ወጺኡ ሎሚ ህዝቢ ኤርትራ ቅሳነት ኪስእን ኣይግባእን። ኣይ ኢዱን እዩ። ከምኡ ኪኸውን የብሉን።
እቲ ተፈጢሩ ዘሎ ፍልልይ ኣብዉዚ እዋንዉዚ ከጋጥም ዘይክእል ዚነበረ ኣይኮነን። ንህዝቢ ዘሻቕሎ ዘሎ ግን ናብ ጎነጽን ዘየድሊ ሓይሊ ምጥቃምን ከየምርሕ እዩ። ከምኡ ከይከውን ንሕና ሕጋዊ ሰላማዊን ዘተኣዊን መንገዲ ጥራይ ኢና ኪንጥቀም ጸኒሕናን ኪቕጽል ንደልዮን።
ሰራዊታና ብደካ ሃገራዊ ኣገልግሎት ክሳብ ሕጂ ተጋዳላይ ዚሕመረቱ ኮይኑ ስለዚጸንሐ ኣብ ፖለቲካዊ ህይወት ሃገር ጸግዒ ውድብ ሒዙዉኳ እንተኾነ ንቕዋም ዚምእዘዝን፡ ኣብ ፖለቲካዊ ፍልልያት ውሽጢ ሃገር ከምሃገራዊ ትካል ኢዱ ከእቱ ስለዘይብሉን፡ እዚ ዘሎ ፍልልይ ናብ ጎነጽን ሓይሊ ምጥቃምን ከምርሕ ኣይክእልን። ኣይግባእን ከኣ።
ፕረሲደንት ካብ ሕጊ ወጺኡ ነዚ ዘሎ ናይ ኣረኣእያ ፍልልይን ሰላማዊ ተቓውሞን ብጎነጽ ወይብኻልእ ኣመሳሚሱን ጉልባብ ገይሩን ኪድርቁስ ኪፍትንን ኣይግባእን። ብምምይያጥን ክፉት ዘተንጥራይ ዚፍታሕ እዩ። ባዕሉ ብሕጊ ኪሕዞ እንተኾይኑ ከኣ፡ ባዕሉ ከሳሲን ፈራዲን ክኸውን ከምዘይክእል ኪበርህ የድሊ።
ህዝቢ ተዓዛባይ ኪኸውን ስለዘይብሉ፡ ከምዉቲ ቅድሚ ሕጂ ኣብ ሞንጎ ደብሃን ሻዕብያን ኪዓርቕዝጸዓረን ኣገዳሲ ተራ ዝተወጻወተን ሕጂዉውን ሓላፍነት ኣለ ዎ ። ኣብ መንጎ መንግስቲ ኤርትራን ኢትዮጵያን (ውግእ ወያነ) ሰላማዊ ፍታሕን ዕርቂን ንኽርከብዉኳ ብመራሕቲ ሃይማኖቱ ዝጸዕረ፡ ናይ ውሽጡ ሽግር ንምፍታሕ እሞ ከኣ ልዑል ሓላፍነት ኣለ ዎ ኢለ እኣምን።
የቐንየልና ድሩዕ
ድሩዕ፡ የቐንየለይ
Previous
Next
Latest
መቓልሕ ርእሰ ዓንቀጽ:- ብሕታውያን ጋዜጣታት ኣብ ሓደጋ
እዘን መርኣያ ንግስነት ዲሞክራሲያዊ ሃዋህው ሃገርና ኮይነን ዘሎዋ ብሕታውያን ጋዜጣታት ኤርትራ፡ ኣብ ህዝቢ ልዑል ተቐባልነት ረኺበን ምህላወን ናይ...
Details
AI Staff
Sep 11
መበገሲ ጉዳይ ተማሃሮ ዩኒቨርስቲ ጠንቅን ህሉው ደረጅኡን ካብ ጉዱሳት ተማሃሮ
እቲ ፍታሕ ናይ'ዚ ንከኹሉ ሃገራቒ ዘሻቀቓለ ጉዳይ ከተርእየና ዝተጸበናያ ዓርቢ ግን ካልእ ሰብ ዘይተጸበዮን ንከኹሉ ዘሕዘነን ዲፕሎማስያቒ ሃስያ(ውሽጣውን...
Details
AI Staff
Sep 11
Eritrea: ኤርትራ ክውንቲ ክትከውን ካብ ዝወዓሉ ንሎሚ: ቃለ-መጠይቕ ምስ ሚኒስተር ጴጥሮስ ሰለሙን
ኣብ ህዝባዊ ግንባር እቲ ክእለት ዝበሃል ካብ ኣብ ውልቀ-ሰብ ዝያዳ ኣብቲ ውድብ ዝሰረጸ'ዩ” ኣቶ ጴጥሮስ ሰለሙን
Details
AI Staff
Sep 7
ጋዜጣ ሰቲት ዓርቢ ነሓሰ 2001 - ዓሚዲ ንመኻኸር
ናይ ዝመጽእ ዝዀነ ይኹን ሳዕቤን ተሓታቲ መንዩ?ሄለን ዩኒቨርስቲ ኣስመራ ኣነ'ውን ኣብ ኣፈታትሓ ግርጭት ርእይቶይ ክህብ፡-ኣበድ ተስፋይ ኩነታት ከተማ ከረን ከመይ ኣሎቴድሮስ ካብ...


ኤሌክትሪክ ምርቶች መብራት ባለ 2*40ዋት ሉቨር መደወያ ሶኬት ባለ ሶስቱ ሶኬት ከ ቴሌቪዥን መሰኪያ ጋር ነጠላ ስዊች ነጠላ ሶኬት ነጥላ ማጥፊያና ማብሪያ ከ መደወያ ጋር አርዜድቢ ባለ 18W አዉቶማቲክ ሰርኪውት መቆጣጥሪያ 10 Amp ባለ ሶስት ፌዝ አዉቶማቲክ ሰርኪውት መቆጣጥሪያ 100 Amp ባለ ሶስት ፌዝ አዉቶማቲክ ሰርኪውት መቆጣጥሪያ 125 Amp ባለ ሶስት ፌዝ አዉቶማቲክ ሰርኪውት መቆጣጥሪያ 150-160 Amp ባለ ሶስት ፌዝ አዉቶማቲክ ሰርኪውት መቆጣጥሪያ 20 Amp ባለ ሲንግል ፌዝ አዉቶማቲክ ሰርኪውት መቆጣጥሪያ 25 Amp ባለ ሲንግል ፌዝ አዉቶማቲክ ሰርኪውት መቆጣጥሪያ 25 Amp ባለ ሶስት ፌዝ አዉቶማቲክ ሰርኪውት መቆጣጥሪያ 32 Amp ባለ ሲንግል ፌዝ አዉቶማቲክ ሰርኪውት መቆጣጥሪያ 32 Amp ባለ ሶስት ፌዝ አውቶማቲክ ሰርኪዉት ብሬከር 40 Amp ባለ 1 ፌዝ አውቶማቲክ ሰርኪዉት ብሬከር 50 Amp ባለ ሶስት ፌዝ አውቶማቲክ ሰርኪዉት ብሬከር 50-63 Amp ባለ 1 ፌዝ አውቶማቲክ ሰርኪዉት ብሬከር 6 Amp ባለ 1 ፌዝ አውቶማቲክ ሰርኪዉት ብሬከር 60 Amp ባለ ሶስት ፌዝ አውቶማቲክ ሰርኪዉት ብሬከር 63 Amp ባለ ሶስት ፌዝ አውቶማቲክ ሰርኪዉት ብሬከር 6A-40 Amp ባለ ሶስት ፌዝ አውቶማቲክ ሰርኪዉት ብሬከር 80 Amp ባለ ሶስት ፌዝ አውቶማቲክ ሰርኪዉት ብሬከር መቆጣትሪያ 16 Amp ባለ 1 ፌዝ ኢንሳልትድ ቴፕ ኤሌክትሪክ ማክፋፍያ ቦርድ፣ኤፍ ኤም፣12 ከ መቆለፊያው ጋር ኤሌክትሪክ ማክፋፍያ ቦርድ፣ኤፍ ኤም፣24 ከ መቆለፊያው ጋር ኤሌክትሪክ ማክፋፍያ ቦርድ፣ኤፍ ኤም፣36 ከ መቆለፊያው ጋር ኤሌክትሪክ ማክፋፍያ ቦርድ፣ኤፍ ኤም፣48 ከ መቆለፊያው ጋር ኤሌክትሪክ ማክፋፍያ ቦርድ፣ኤፍ ኤም፣8 ከ መቆለፊያው ጋር ኬብል 10*3 (ዲያሜትር 10 ሚሜ ባለ ሶስት ሽቦ) ኬብል 10*5 (ዲያሜትር 10 ሚሜ ባለ አምስት ሽቦ) ኬብል 4*3 (ዲያሜትር 4 ሚሜ ባለ ሶስት ሽቦ) ኬብል 6*3 (ዲያሜትር 6 ሚሜ ባለ ሶስት ሽቦ) ኬብል 6*5 (ዲያሜትር 6 ሚሜ ባለ አምስት ሽቦ) ኮኔክተር 7 ቁጥር ኮንዲዩት ሪጂድ ባለ 19 ሚሜ ኮንዲዩት ሪጂድ ባለ 25 ሚሜ ኮንዲዩት ሪጂድ ባለ 32 ሚሜ ኮንዲዩት ፈሌክሲብል ባለ 19 ሚሜ ኮንዲዩት ፈሌክሲብል ባለ 13 ሚሜ ኮንዲዩት ፈሌክሲብል ባለ 16 ሚሜ የ ስልክ ሽቦ የ ቴሌቪዥን ኬብል ሽቦ ድርብ ማብሪያና ማጥፊያ ድርብ ማብሪያና ማጥፊያ ከ መደወያ ጋር ድርብ ሶኬት ከ ቴሌቪዥን ሶኬት ጋር ጃንኪሽን ቦክስ ባለ 10*15 ጃንኪሽን ቦክስ ባለ 15*20 ጃንኪሽን ቦክስ ባለ 15*30 ጃንኪሽን ቦክስ ባለ 6*10 ጃንኪሽን ቦክስ ባለ 85 ዲያሜትር ጃንኪሽን ቦክስ ባለ 85 ዲያሜትርጃ እርጥበት ሚከላከል ስኬም (ዳማ ትሬድ) ፒቪሲ ኢንሳልትድ ኮንዳክተር ባለ 2.5ሚሜ ስኩዌር ፒቪሲ ኢንሳልትድ ኮንዳክተር ባለ 4ሚሜ ስኩዌር ፕላስቲክ ኤሌክትሪክ ማከፋፍያ ቦርድ፣ኤፍ ኤም፣16 ከ መቆለፊያው ጋር ፕላስቲክ ኤሌክትሪክ ማከፋፍያ ቦርድ፣ኤፍ ኤም፣162 ከ መቆለፊያው ጋር ፕላስቲክ ኤሌክትሪክ ማከፋፍያ ቦርድ፣ኤፍ ኤም፣24 ከ መቆለፊያው ጋር ፕላስቲክ ኤሌክትሪክ ማከፋፍያ ቦርድ፣ኤፍ ኤም፣36 ከ መቆለፊያው ጋር ፕላስቲክ ኤሌክትሪክ ማከፋፍያ ቦርድ፣ኤፍ ኤም፣4 ከ መቆለፊያው ጋር ፕላስቲክ ኤሌክትሪክ ማከፋፍያ ቦርድ፣ኤፍ ኤም፣8 ከ መቆለፊያው ጋር


አናጢ እና የእንጨት ስራዎች ምርቶች ሞራሌ ባለ 5*7*400 ሳንቲም *(አዉስትራሊያ) ሞራሌ ባለ 5*7*400 ሳንቲም *(ኢትዮ) ሞራሌ-ሻሸመኔ 40ሚሜ በ 50ሚሜ በ 4ሜ ሞራሌ-አውስትራሊያ 40ሚሜ በ 50ሚሜ በ 4ሜ ሲሊንደር 1 ሲሊንደር 2 ሲሊንደር 3 ቀምሳጥን/ኪችን ካቢኔት - ድፍን እንጨት ቁምሳጥን/ኪችን ካቢኔት - ለስላሳ ኤምዲኤፍ ቦርድ ከዉጪ በመጣ የእንጨት በር የተሠራ ቁምሳጥን/ኪችን ካቢኔት - በፒቪሲ የተሠራ ቁምሳጥን/ኪችን ካቢኔት ማሆጋኒ ቁምሳጥን/ኪችን ካቢኔት አንቲኪው ኤምዲኤፍ ቦርድ ከዉጪ በመጣ የእንጨት በር የተሠራ ቁምሳጥን/ኪችን ካቢኔት ከመለዋወጫ ዉጪ ቁምሳጥን/ኪችን ካቢኔት የተጠረዘ ቺፕዉድ ባለ 13ሚሜ ውፍረት ቺፕዉድ ባለ 8ሚሜ ውፍረት አቡጀዲ ኮርኒስ አርምስትሮንግ ከነሠራተኛው ጣውላ የሻሸመኔ 2.5ሴሜ በ 10ሴሜ በ 400ሴሜ ጣውላ የሻሸመኔ 2.5ሴሜ በ 15ሴሜ በ 400ሴሜ ጣውላ የሻሸመኔ 2.5ሴሜ በ 20ሴሜ በ 400ሴሜ ጣውላ የሻሸመኔ 2.5ሴሜ በ 25ሴሜ በ 400ሴሜ ጣውላ የሻሸመኔ 2.5ሴሜ በ 30ሴሜ በ 400ሴሜ ጣውላ የአውስትራሊያ 2.5ሴሜ በ 10ሴሜ በ 400ሴሜ ጣውላ የአውስትራሊያ 2.5ሴሜ በ 15ሴሜ በ 400ሴሜ ጣውላ የአውስትራሊያ 2.5ሴሜ በ 20ሴሜ በ 400ሴሜ ጣውላ የአውስትራሊያ 2.5ሴሜ በ 25ሴሜ በ 400ሴሜ ጣውላ የአውስትራሊያ 2.5ሴሜ በ 30ሴሜ በ 400ሴሜ ፐርኬ (የቻይና)


ሁሉም ምድቦች ያልተመደቡ የልጆች እና የመዝናኛ እቃዎች የተለያዩ መጫዎቻዎች ቀለም መቀቢያ እና መልመጃ መጽሃፎች ሁሉ መገልገያ የታሪክ መጽሐፍት ከለሮች የጽሕፈት መሳሪያዎች የተለያዩ ስቴፕለሮች እና የስቴፕለር ሽቦዎች ማስታወሻ ደብተር እና የፋይል ሳጥን የወረቀት ሽቦዎች፣ መያዣዎች ቀለም እና ፓርከር ማስመሪያዎች፣ላጲሶች፣ መቅረጫዎች ወረቀት እና ኤንቬሎፕ የማጣበቂያ እና የመገልገያ መለዋወጫዎች ሁሉም እርሳስ እና እስክርቢቶ የመዋቢያ ቁሳቁሶች በሻወር ቤት የግል ንጽህና መጠበቂያዎች ሎሽን እና ቫሲሊን ሽቶዎች የተለያዩ የጸጉር መንከባከቢያዎች የእጅ እና የሰውነት ሳሙና ሁሉ የፊት እና የሰውነት ክሬም የንጽህና መጠበቂያዎች ማበጠሪያ እና የጥፍር መቁረጫዎች የሕፃናት ማእዘን ዳይፐር እና ዋይፕስ የሕፃን አካል እንክብካቤ እና የእጅ ማድረቂያ ስብስብ የሕፃን ንፅህና እና ዕለታዊ እንክብካቤ የጡጦ ጫፎች፣ ጡጦዎች እና የግግ ማከኪያዎች የእንጀራእናት፣የጡጦና የእንጀራእናት መቀቀያዎች ልብሶች ፣ ጫማዎች እና ሻንጣ የህጻናት የምግብ መብያዎች እና ማስቀመጫዎች ሁሉም የምግብ እቃዎች የተለያዩ መጠጦች ሁሉም ማካሮኒ ፣ ፓስታ እና ሩዝ ቸኮሌቶች ፣ ከረሜላዎች እና ማስቲካዎች ዘይት ቡና ፣ ሻይ እና ስኳር የሕፃን ምግብ የታሸጉ ምግብ ማርማራቶች እና የኦቾሎኒ ቅቤዎች ባልትና ብስኩቶች እና መክሰስ ላይ የሚበሉ ምግቦች የስጋ እና የወተት ተዋጽኦዎች ቴምሮች ጨው እና ቅመሞች የዳቦ መጋገሪያ ግብአቶች የምግብ ማስቀመጫ እቃዎች የተለያዩ ቲማቲም ድልህ እና ስጎ ፈጣን ምግቦች አትክልቶች እና ፍራፍሬዎች የቤት ዕቃዎች የወጥ ቤት ዕቃዎች ሁሉም የቤት ዕቃ ጋውኖች፣ቲሸርቶች፣ፎጣዎች.. ፍሊት እና ኤር ፍሬሽነር ኤሌክትሮኒክ መሣሪያዎች የወለል ምንጣፍ እና ሌሎችም የአልጋ ልብስ የጽዳት ዕቃዎች የልብስ ማጠቢያ ሳሙና የእጅ እና የሰውነት ማጽጃዎች የወጥ ቤት ማጽጃ ምርቶች የመኪና ማጽጃ ቁሳቁሶች ሁሉም ናፕኪን ባለብዙ ዓላማ ማጽጃ ወለል እና የመስኮት ማጽጃ የባኞ ቤት፣ሽንትቤት ማጽጃዎች ቆሻሻ ማጠራቀሚያ መታጠቢያ ስፖንጆች የስፖርት ዕቃዎች የውሃ መጠጫ ኮዳዎች የስፖርት መጫወቻ እቃዎች የተለያዩ የስፖርት መስሪያ ቁሶች ደጋፊ ትራሶች ሁሉ የትምህርት ቤት አቅርቦት ቦርሳ እርሳስ እና እስክርቢቶ ቀለም እና ፓርከር የአካል ብቃት እንቅስቃሴ መጽሐፍ እና ማስታወሻ መጽሐፍ ላጲስ እና መቅረጫዎች የምሳ እቃ የውሃ መጠጫ ኮዳዎች ሁሉም ኮምፓስ እና ማስመሪያዎች የመገልገያ መለዋወጫዎች የስጦታ ዕቃዎች ጣፋጭ ከረሜላ ሽቶዎች የስጦታ ቦርሳዎች። መጫወቻ ልብስ እና ጫማዎች ሁሉም ሌሎች በአሜሪካ ምርቶች የተሰራ የድግስ ዕቃዎች ሻማ እና ርችት ለአንድ ግዜ የሚያገለግሉ እቃዎቸ የልደት ቀን ማስዋቢያ እቃዎች የልደት ኮፍያዎቸ፣ዘውዶች ወዘተ.. ሁሉም የመጽሐፉ ጥግ ቀለም መቀቢያ እና መልመጃ መጽሃፎች የታሪክ መጽሐፍት የአማርኛ መጽሐፍት የእንግሊዝኛ መጽሐፍት ትምህርታዊ መጻሕፍት ሁሉም የምግብ አዘገጃጀት መመሪያዎች ከ“መጽሐፍ ዓለም” መደብር ፖለቲካ እና ኢኮኖሚክስ ንግድ ራስ አገዝ ልብ-ወለድ የልጆች መጽሐፍት COVID-19 አስፈላጊ ነገሮች መጫወቻዎች አባልነት የቤት እንስሳት ምርቶች የአዲስ ዓመት ጥቅል ወደ ትምህርት ቤት የሚመለስ ጥቅል ልብስ የረመዳን ጥቅል
00 ንጥሎች
0
+251-939-37-37-37
ፍለጋ
ሁሉም ምድቦች ያልተመደቡ የልጆች እና የመዝናኛ እቃዎች የተለያዩ መጫዎቻዎች ቀለም መቀቢያ እና መልመጃ መጽሃፎች ሁሉ መገልገያ የታሪክ መጽሐፍት ከለሮች የጽሕፈት መሳሪያዎች የተለያዩ ስቴፕለሮች እና የስቴፕለር ሽቦዎች ማስታወሻ ደብተር እና የፋይል ሳጥን የወረቀት ሽቦዎች፣ መያዣዎች ቀለም እና ፓርከር ማስመሪያዎች፣ላጲሶች፣ መቅረጫዎች ወረቀት እና ኤንቬሎፕ የማጣበቂያ እና የመገልገያ መለዋወጫዎች ሁሉም እርሳስ እና እስክርቢቶ የመዋቢያ ቁሳቁሶች በሻወር ቤት የግል ንጽህና መጠበቂያዎች ሎሽን እና ቫሲሊን ሽቶዎች የተለያዩ የጸጉር መንከባከቢያዎች የእጅ እና የሰውነት ሳሙና ሁሉ የፊት እና የሰውነት ክሬም የንጽህና መጠበቂያዎች ማበጠሪያ እና የጥፍር መቁረጫዎች የሕፃናት ማእዘን ዳይፐር እና ዋይፕስ የሕፃን አካል እንክብካቤ እና የእጅ ማድረቂያ ስብስብ የሕፃን ንፅህና እና ዕለታዊ እንክብካቤ የጡጦ ጫፎች፣ ጡጦዎች እና የግግ ማከኪያዎች የእንጀራእናት፣የጡጦና የእንጀራእናት መቀቀያዎች ልብሶች ፣ ጫማዎች እና ሻንጣ የህጻናት የምግብ መብያዎች እና ማስቀመጫዎች ሁሉም የምግብ እቃዎች የተለያዩ መጠጦች ሁሉም ማካሮኒ ፣ ፓስታ እና ሩዝ ቸኮሌቶች ፣ ከረሜላዎች እና ማስቲካዎች ዘይት ቡና ፣ ሻይ እና ስኳር የሕፃን ምግብ የታሸጉ ምግብ ማርማራቶች እና የኦቾሎኒ ቅቤዎች ባልትና ብስኩቶች እና መክሰስ ላይ የሚበሉ ምግቦች የስጋ እና የወተት ተዋጽኦዎች ቴምሮች ጨው እና ቅመሞች የዳቦ መጋገሪያ ግብአቶች የምግብ ማስቀመጫ እቃዎች የተለያዩ ቲማቲም ድልህ እና ስጎ ፈጣን ምግቦች አትክልቶች እና ፍራፍሬዎች የቤት ዕቃዎች የወጥ ቤት ዕቃዎች ሁሉም የቤት ዕቃ ጋውኖች፣ቲሸርቶች፣ፎጣዎች.. ፍሊት እና ኤር ፍሬሽነር ኤሌክትሮኒክ መሣሪያዎች የወለል ምንጣፍ እና ሌሎችም የአልጋ ልብስ የጽዳት ዕቃዎች የልብስ ማጠቢያ ሳሙና የእጅ እና የሰውነት ማጽጃዎች የወጥ ቤት ማጽጃ ምርቶች የመኪና ማጽጃ ቁሳቁሶች ሁሉም ናፕኪን ባለብዙ ዓላማ ማጽጃ ወለል እና የመስኮት ማጽጃ የባኞ ቤት፣ሽንትቤት ማጽጃዎች ቆሻሻ ማጠራቀሚያ መታጠቢያ ስፖንጆች የስፖርት ዕቃዎች የውሃ መጠጫ ኮዳዎች የስፖርት መጫወቻ እቃዎች የተለያዩ የስፖርት መስሪያ ቁሶች ደጋፊ ትራሶች ሁሉ የትምህርት ቤት አቅርቦት ቦርሳ እርሳስ እና እስክርቢቶ ቀለም እና ፓርከር የአካል ብቃት እንቅስቃሴ መጽሐፍ እና ማስታወሻ መጽሐፍ ላጲስ እና መቅረጫዎች የምሳ እቃ የውሃ መጠጫ ኮዳዎች ሁሉም ኮምፓስ እና ማስመሪያዎች የመገልገያ መለዋወጫዎች የስጦታ ዕቃዎች ጣፋጭ ከረሜላ ሽቶዎች የስጦታ ቦርሳዎች። መጫወቻ ልብስ እና ጫማዎች ሁሉም ሌሎች በአሜሪካ ምርቶች የተሰራ የድግስ ዕቃዎች ሻማ እና ርችት ለአንድ ግዜ የሚያገለግሉ እቃዎቸ የልደት ቀን ማስዋቢያ እቃዎች የልደት ኮፍያዎቸ፣ዘውዶች ወዘተ.. ሁሉም የመጽሐፉ ጥግ ቀለም መቀቢያ እና መልመጃ መጽሃፎች የታሪክ መጽሐፍት የአማርኛ መጽሐፍት የእንግሊዝኛ መጽሐፍት ትምህርታዊ መጻሕፍት ሁሉም የምግብ አዘገጃጀት መመሪያዎች ከ“መጽሐፍ ዓለም” መደብር ፖለቲካ እና ኢኮኖሚክስ ንግድ ራስ አገዝ ልብ-ወለድ የልጆች መጽሐፍት COVID-19 አስፈላጊ ነገሮች መጫወቻዎች አባልነት የቤት እንስሳት ምርቶች የአዲስ ዓመት ጥቅል ወደ ትምህርት ቤት የሚመለስ ጥቅል ልብስ የረመዳን ጥቅል


በታንዛኒያ፣በኬንያ እና በኢትዮጵያ የሚገኙ ወጣቶች የኢንተርኔትና ስልክ አጠቃቀማቸው ምን ይመስላል? በየሚኖሩበት አካባቢ የሚያገኙት አገልግሎትስ? በሚሉ ጥያቄዎች ላይ እንዲወያዩ ሦስት እንግዶችን ጋብዘናል ጽዮን ግርማ ናት ያወያየቻቸው፡፡ እንግዶቹ ራሳቸውን በማስተዋወቅ ይጀምራሉ፡፡
ዋሽንግተን ዲሲ —
በታንዛኒያ፣በኬንያ እና በኢትዮጵያ የሚገኙ ወጣቶች የኢንተርኔትና ስልክ አጠቃቀማቸው ምን ይመስላል? በየሚኖሩበት አካባቢ የሚያገኙት አገልግሎትስ? በሚሉ ጥያቄዎች ላይ እንዲወያዩ ሦስት እንግዶችን ጋብዘናል ጽዮን ግርማ ናት ያወያየቻቸው።


ይህ ፅሑፍ “የኢትዮጵያ የውርስ ሕግ መሰረተ-ሐሳቦች” ከሚለው 3ኛ ዕትም መፅሐፍ በ9ኛ ምዕራፍ ላይ የተከተበ ሲሆን በዚህ መፅሐፍ በመጀመሪያ እና በ2ኛ ዕትም ምዕራፍ 9 ተብሎ የነበረውን በአዲስ መልክ የውርስ ጉዳይ ይርጋዎችን በማዋቀር በመፅሐፉ ተሰንዷል፡፡ በምዕራፍ 9 ላይ ከተቃኙ ከ20 በላይ የሆኑ የውርስ ይርጋ ጉዳዮች መካከል ለቅምሻ ያክል በጣም ጥቂቶቹን ማለትም ሶስት ጉዳዮች ብቻ እነሆ ጀባ ብያለሁኝ፡፡ ማሳሰቢያ፡- ይህ ፅሑፍ መፅሐፉ በሕግ የሚጻፉ ጉዳዮችን የማጣቀሻ ሥነ-ሥርዓት (based on legal citation rule) ተከትሎ የተጻፈ ነው፡፡ ነገር ግን ይህ ፅሑፍ በበየነ-መርብ በሚለቀቅ በድህረ-ገፅ ላይ የሚነበብ በመሆኑ ይህንን ታሳቢ በማድረግ ለአንባቢዎች ይህንን ፅሑፍ ሲያነቡ በሚመች አግባብ የማጣቀሻ ሁኔታዎች ከመፅሐፉ ከነበረው በሕግ የሚጻፉ ጉዳዮችን የማጣቀሻ ሥነ-ሥርዓት (based on legal citation rule) በተለየ መልኩ የተቀመጡ ለመሆኑ ለማሳሰብ እወዳለሁኝ፡፡
1ኛ. የውርስ ይርጋ ማቋረጫ ምክንያቶች
በፍትሐብሔር ክርክር በፍ/ብ/ሕ/ቁ. 1851 እና 1853 መሰረት የይርጋ ማቋጫ የሚባሉት ባለዕዳው ዕዳውን ማመኑ፣ በፍ/ቤት ክስ ማቅረብ እና የአዘዝና ታዛዥ እንዲሁም የቤተዘመድ ግንኙነት መኖር ሲሆኑ ከዚህ ውጭ ሰዎች መብታቸውን ለማስከበር ከፍርድ ቤት የክስ ክርክር ሂደት በፊት በሽማግሌ፣ በሃይማኖት አባቶች፣ በባህል፣ በአስፈጻሚው አካል፣ በህግ አውጭው አካል እንዲሁም መንግስታዊ ባልሆኑ ድርጅቶች በተለያየ መልኩ የሚያቀርቧቸው አቤቱታዎች እና ድርድሮች የይርጋ ማቋረጫ የማይሆኑ ለመሆኑ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ሰጥቷል፡፡(ዝርዝሩ መፅሐፉ ላይ ይገኛል)
የይርጋ መቋረጥ ሁለት ዋና ዋና ውጤቶች አሉት፡፡ እነሱም የይርጋ ጊዜውን በአዲስ መልክ መቁጥር መጀመር እና በፍትሐብሔር ህጉ በውል ድንጋጌ ላይ 10 ዓመት የይርጋ ጊዜ ከተቀመጠው በታች/ያነሰ የይርጋ ጊዜ ያላቸው ጉዳዮች የይርጋ ጊዜያቸው ከአጭሩ የይርጋ ጊዜ ወደ መደበኛ 10 ዓመት እንዲመጣ ማድረጉ ነው፡፡ የይርጋ መቋረጥ ውጤትን በተመለከተ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት አስገዳጅ የሕግ ትርጉም የሰጣቸው ውሳኔዎች እና የተለያዩ የሕግ ምሁራን ምልከታዎች በመፅሐፉ በዝርዝር ተሰንዷል፡፡
በውርስ ይጣራልኝ ጉዳይ የይርጋ መቃዎሚያ የሚቀርብበት የሙግት ደረጃ ከሌላው የመደበኛው የፍትሐብሔር ክርክር በተለዬ ሁኔታ የሚታይበት አግባብን የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በቅፅ 16 በሰ/መ/ቁ.85815 በሆኑ መዝገብ ላይ እና የውርስ ክርክር ካለው ተፈጥሯዊ ባሕሪ ማለትም ውርስ ማጣራት፣ የወራሽነት ማስረጃ መውሰድ እና የድሻ ክፍፍል ክስ የሚቀርብ በመሆኑ በውርስ ማጣራት የተነሳ ይርጋ በድጋሜ የወራሽነት ማስረጃ ለመውሰድ በቀረበ ክስ ከተነሳ ወይም በውርስ ማጣራት አለያመው የወራሽነት ማስረጃ ለመወስድ በነበረ ክርክር ይርጋው ተነስቶ ውሳኔ ከተሰጠበት በድጋሜ በድርሻ ክፍፍል የይርጋ ክርክር ከተነሳ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በቅፅ 10 በሰ/መ/ቁ.40418 በሆኑ መዝገብ ላይ ከሰጠው አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ላይ ለመረዳት የሚቻለው የይርጋ መቃዎሚያ በውርስ ማጣራት ተነስቶ ውድቅ ተደርጎ ብይን ከተሰጠ በኋላ በድርሻ ክፍፍል በድጋሜ የይርጋ መቃዎሚያ ከቀረበ ፍርድ ቤቱ በፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ.5 መሰረት በውሳኔ ያለቀ ጉዳይ በድጋሜ የቀረበ ነው በሚል ውድቅ ማድረግ ያለበት ለመሆኑ ነው፡፡
ከዚሁ ጋር በተያያዘ ከሳሽ እና ተከሳሽ የውርስ ይጣራልኝ ክርክር ከማድረጋቸው በፊት በሃሰት በተሰጠ የወራሽነት የምስክር ወረቀት ላይ የተደረገ ክርክር ተደረጎ የነበረ እና በዚህ በሃሰት የወራሽነት የምስክር ወረቀት ላይ በተደረገ ክርክር የይርጋ ጊዜ ያላነሳ ተከሳሽ በውርስ ይጣራልኝ ክርክር የይርጋ ጊዜ ቢያነሳ የይርጋ መቃዎሚያው ተቀባይነት የሌለው ለመሆኑ በቅፅ 20 በሰ/መ/ቁ.117435 በሆነ መዝገብ የሚከተለውን አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ሰጥቷል፡-
በሀሰት በቀረበ አቤቱታ መነሻነት በተሰጠ የወራሸነት ማረጋገጫ የምስክር ወረቀት ውርስ ተጣርቶ የሟችን ንብረት በያዘ ሰዉ ላይ ተቃውሞ ቀርቦ የወራሽነት ማስረጃው ከተሰረዘ ከወራሸነት ማስረጃው በመነሣት የተሠጠ ውሳኔ ይሠረዝልኝና ትክክለኛው ወራሽ በመሆኔ ውርስ ይጣራልኝ በሚል የሚቀርብ አቤቱታ በይርጋ ሊታገድ አይገባም። በሀሰት አቤቱታ መሠረት የተሠጠው የወራሸነት ማስረጀ እንዲሠረዝ ሲደረግና የራሡን ወራሽነት ሲያረጋግጥ የይርጋ መቃወሚያ ሣይነሣ ታልፎ በሀሰት አቤቱታ የተሠጠውን የወራሽነት ማስረጃ አሰርዞና የእርሡን ወራሽነት አረጋግጦ እያለ የውርስ ማጣራት ሂደቱ ላይ በይርጋ ይታገዳል ሊባል አይገባም።
ከእነዚህ የሰበር ውሳኔዎች እና ከፍ/ብ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ.5 እና 244 አንጻር አንድ ተከሳሽ ወይም ጣልቃ-ገብ በውርስ ክርክር ጊዜ በውርስ ማጣራት ወይም በወራሽነት ማስረጃ ይሰጠን የይርጋ መቃዎሚያ በማንሳት ውድቅ ከተደረገ በኋላ በድርሻ ክፍፍል ወይም በሌላ ክርክር በድጋሜ ከቀረበ ከዚህ በፊት ውሳኔ ተሰጥቶበታል በድጋሜ የቀረበ ነው ተብሎ ውድቅ ሊደርግ ይገባል፡፡
የፌ/ጠ/ፍ/ቤት/ሰ/ሰ/ችሎ በቅፅ 21 በሰ/መ/ቁ.132208፣ በቅፅ 11 በሰ/መ/ቁ.47201 እና በቅፅ 11 በሰ/መ/ቁ.47201 በሆኑ መዛግብት ከሰጠው አስገዳጅ የሕግ ትርጉም መረዳት የሚቻለው የይርጋ ጊዜ መቆጠር የሚጀምረው በመርህ ደረጃ የይርጋ መቃወሚያ ያነሳው ተከራካሪ ንብረቱን ከያዘበት ጊዜ ጀምሮ ሲሆን የሚከተሉት ልዩ ሁኔታዎች ናቸው፡፡
1ኛ.የውርስ መነሻው የመጥፋት ውሳኔ ሲሆን
2ኛ. ክስ ያቀረበው ህጻን ሞግዚት የነበረው/ያልነበረው እና ከ18 ዓመት በታች የነበረ ሲሆን
3ኛ. ከሳሹ መብቱን ለመጠቀም የሚችል ለመሆኑ ካወቀበት ጊዜ ጀምሮ ሲሆን
4ኛ. ገንዘቡ በየጊዜው የሚከፈል ሲሆን
5ኛ የውርሱ መነሻ የቀበሌ ቤት ሲሆን
6ኛ ንብረቱን በጋራ እየተጠቀመ የነበረ ከሳሽን የሚመለከት ይርጋ ሲሆን
ተደራሲያን ሆይ ለዚህ ፅሑፍ ሲባል በአጭሩ ልዩ ሆኔታዎችን ለመጠቆም ያክል ተዘረዘሩ እንጅ ከሰበር አስገዳጅ የሕግ ትርጉም እና ከምሁራን እይታ በመፅሐፉ በጥልቀት የተዳሰሱ በመሆኑ ዝርዝሩን ከመፅሐፉ ማንበብ የምትችሉ ለመሆኑ ለመጠቆም እወዳለሁኝ፡፡
የውርስን የይርጋ ጊዜ የሚያቋርጡ ምክንያቶች
በመጨረሻም መዘንጋት የሌለበት ጉዳይ ለሌሎች ክርክሮች የይርጋ መቋረጫ በቂ ምክንያት የሚሆኑ እና ይርጋን ለማቋረጥ በቂ ምክንያት የማይሆኑ ጉዳዮች እንደየ ሁኔታው እና አግባብነቱ ለውርስ ክርክርም በፍ/ብ/ህ/ቁ.1677 (1) መሰረት ተፈጻሚነት ያላቸው ለመሆኑ ነው፡፡በመደበኛው የውርስ ክርክር የይርጋ መቋረጫ ምክንያቶች ለውርስ ጉዳይም የሚያገለግሉ መሆናቸው እንደተጠበቀ ሆኖ በመፅሐፉ ውስጥ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ከሰጣቸው አስገዳጅ የሕግ ትርጉም እና ከውርስ ክርክር ተፈጥሯዊ ባሕሪ እንዲሁም በፍርድ ቤት በተግባር ከሚገጥሙ ክርክሮች በመነሳት የውርስ ይርጋን የሚያቋርጡ ምክንያቶች የሚከተሉት ናቸው፡፡
ሀ. የኑዛዜ ይፅደቅልኝ ክርክር (በቅፅ 11 በሰ/መ/ቁ.49359 “ን” ይመልከቱ)
ለ. የውርስ ሃብቱን ለከሳሽ ለመስጠት ማመን (በሰ/መ/ቁ.221940 ይመልከቱ)
ሐ. የመከባበርና የመፍራት ስሜትና የቤተ-ዘመድ ግንኙነት (በሰ/መ/ቁ.194929 ይመልከቱ)
መ. የውርስ ሃብቱን በግል ሆነ በጋራ ይዞ መጠቀም (በቅፅ 10 በሰ/መ/ቁ.44025 ይመልከቱ)
ሠ. የሟች የትዳር አጋር ነኝ በሚል ከፍ/ቤት የተወሰድን የጋብቻ የምስክር ወረቅትን ለማሻር በፍ/ቤት ክርክር የወሰደው ጊዜ (በሰ/መ/ቁ.193246 ይመልከቱ)
ውድ አንባቢያን ሆይ ለዚህ ፅሑፍ ሲባል በአጭሩ የውርስ ይርጋን የሚያቋርጡ ምክንያቶችን ለመጠቆም ያክል ተዘረዘሩ እንጅ ከሰበር አስገዳጅ የሕግ ትርጉም እና ከምሁራን እይታ በመፅሐፉ በጥልቀት የተዳሰሱ በመሆኑ ዝርዝሩን ከመፅሐፉ ማንበብ የምትችሉ ለመሆኑ ለመጠቆም እወዳለሁኝ፡፡
2ኛ. በይርጋ የማይታገዱ የውርስ ጉዳዮች
1. የድርሻ ክፍፍል ጥያቄ
ከላይ እንዳየነው በፍ/ብ/ህ/ቁ.1062 መሰረት በይርጋ የማይታገድ ወራሽነቱን በህጉ በተቀመጠው ጊዜ ውስጥ ያረጋገጠው ወራሽ የውርስ ሀብት ክፍፍል (Partition of estate) ዳኝነት መጠየቅ ሲሆን ይህ ጉዳይ በይርጋ የማይታገድ ለመሆኑ የፌ/ጠ/ፍ/ቤት/ሰ/ሰ/ችሎ በቅፅ 10 ሰ/መ/ቁጥር 38533 በሆነ አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ሰጥቷል፡፡ ከዚህም በተጨማሪ ወራሽነቱን በሕግ በተቀመጠው የጊዜ ገድብ ውስጥ ያረጋገጠ ወራሽ የውርስ ሃብቱን ባያጣራም በማንኛውም ጊዜ የውርስ ሃብት የድርሻ ክፍፍል የመጠየቅ መብት ያለው ለመሆኑ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰ/መ/ቁ.224889 በሆነ መዝገብ በቀን 03/02/2015 ዓ.ም የሚከተለው አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ሰጥቷል፡-
የፌደራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በመ/ቁጥር 44237 ላይ በሰጠው ውሳኔ የወራሽነት መብትን በህግ በተመለከተው ጊዜ ውስጥ ያረጋገጡ ወራሾች የውርስ ንብረት ክፍፍል ጥያቄን በማናቸውም ጊዜ ማቅረብ የሚችሉ ስለመሆኑ አስገዳጅ የህግ ትርጉም የሰጠበት ነው። እንዲሁም የፌደራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በመ/ቁጥር 34703 ላይ በሰጠው ውሳኔ የውርስ ሀብት ክፍፍልን መነሻ ያደረገ ክስ የግዴታ ውርስ ከተጣራ በኋላ መቅረብ የሌለበት ስለመሆኑ አስገዳጅ የህግ ትርጉም ሰጥቶበት ይገኛል። ከሳሽ ወራሽነቱን በተወሰነው ጊዜ ውስጥ ከሌሎቹ ወራሾች ጋር አረጋግጦ እያለ የቀረበው ክስም የውርስ ንብረት ክፍፍል መሆኑ ከታወቀ አውራሹ ሞቶ በ3 ዓመት ጊዜ ውስጥ የውርስ ንብረት አልተጣራም በሚል በቂ ባለሆነ ምክንያት ክሱን በይርጋ ውድቅ መደረጉ ተገቢነት የለዉም።
ከዚህ ላይ አንድ ነገር መረሳት የሌለበት የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰ/መ/ቁ.98517 በሆነ መዝገብ በቀን 26/01/2008 ዓ.ም በሰጠው አስገዳጅ የሕግ ትርጉም የፍ/ብ/ህ/ቁ.1062 ተፈጻሚነቱ በወራሾች መካከል በሚነሳ ክርክር ብቻ ነው በማለት ወስኗል፡፡ በመሆኑም የፍ/ብ/ህ/ቁ.1062 ወራሽ እና ወራሽ ባልሆኑ ሰዎች መካከል ለሚደረግ ክርክር ተፈጻሚነት ይህ ድንጋጌ የለውም፡፡ ምክንያቱም የውርስ ሃብት የድርሻ ክፍፍል ዳኝነት የሚጠየቀው በወራሾች መካከል ለመሆኑ ከውርስ ሕጉ አጠቃላይ ይዘት እና መንፈስ መረዳት የሚቻል በመሆኑ ነው፡፡
2. ከሕገ-ወጥ ተግባር ጋር የተገናኘ የኑዛዜ ሁኔታ
ከላይ እንዳየነው በይርጋ የማይታገድ ጉዳይን አስመልክቶ መዘጋት የሌለበት ነገር ህገ-ወጥ ውልን (unlawfull contract) አስመልክቶ የሚነሳን ክርክር ነው፡፡ ምክንያቱም የህገ-ወጥ ውል ውጤት መታወቁ ከይርጋ ጋር ያለው ግንኙነት ለውርስ ህግ፣ ለንብረት እና ሌሎችም ግዴታዎችን በፍ/ብ/ሕ/ቁ.1676 (2) መሠረት ተፈጻሚነት ስለሚኖረው ነው፡፡ የፌ/ጠ/ፍ/ቤት/ሰ/ሰ/ቸሎት በቅፅ 12 በሰ/መ/ቁ.43226 ላይ በሰጠው አስገዳጅ የህግ ትርጉም ህገ-ወጥ ውልን ለማስፈረስ የሚቀርብ ዳኝነት የይርጋ ጊዜ የለውም በማለት ውሳኔ ሰጥቷል፡፡ በሌላ በኩል በውርስ ላይ አልፎ አልፎም ቢሆን ሊከሰት የሚችል ጉዳይ ይህ የሰበር አስገዳጅ የሕግ ትርጉም አግባብነቱን በምሳሌ እንመልከት፤
ምሳሌ፡ አቶ ከበደ ያየህ-ይራድ በኑዛዜው ላይ ወንድ ልጄ ዳዊት ከውርስ መካፈል የሚችለው የወንድሜን ገዳይ አቶ ቀለመ-ወርቅን በመግደል ደም ከመለሰ ብቻ ነው፡፡ ይህንን ደም ካልመለሰ ከውርስ ሃብቴ እንዳይካፈል፤ ንብረቴን ሴቶቹ ልጆቼ ብቻ ይውረሱኝ በማለት ተናዘዘ እንበል፡፡
አቶ ዳዊት ከበደም አባቱ በሞቱ በ2ኛው ዓመት የወራሽነቱን አስውጆ ቁጭ አለ፡፡ አባቱ በሞተ 12ኛው ዓመት እህቶቹን የወርስ ሃብት የሆነውን የአባቱን ህንፃ፣ እንዱስትሪና አክሲዮኖች እንዲያካፍሉት ሲጠይቅ እህቶቹ አቶ ዳዊት በአባታችን ኑዛዜ መሰረት የአባታችን ገዳይ የሆኑት አቶ ቀለመ-ወርቅ አሁንም በህይዎት ያሉና ወንድማችን በኑዛዜው መሰረት ደም ስላልመለሰ ወንድማችን የአባታችንን የውርስ ሃብት ሊጠይቀን አይገባም በማለት ተከራከሩ፡፡ አቶ ዳዊትም ኑዛዜው ሕገ-ወጥ በመሆኑ የኑዛዜ ይፍረስልኝ ዳኝነት ቢጠይቅ እና እህቶቹ ኑዛዜው ከተደረገ 5(አምስት) ዓመት አልፎ 12 ዓመት የሞላው በመሆኑ በ5 ዓመት የይርጋ ጊዜ በይርጋ ይታገዳል በማለት መቃወሚያ በፍ/ህ/ቁ.973 በመሰረት ቢያቀርቡ ይህ የኑዛዜ ይፍረሰልኝ ኑዛዜው ከጅምሩ “ሰው ግደል” የሚል በመሆኑ ህገ-ወጥ ስለሆነ በይርጋ አይታገደም ሊባል ይገባል፡፡ ምክንያቱም የኑዛዜው ይዘት ከጀምሩ ህገ-ወጥ ነው፡፡
3. የውርስ ሐብቱን ስመ-ሐብት በጋራ ያስመዘገበ ወራሽ
የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰ/መ/ቁ.151868 በሆነ መዝገብ በቀን 17/11/2010 ዓ.ም በሰጠው አስገዳጅ የሕግ ትርጉም የውርስ ሃብት የሆነውን ንብረት ስመ-ሃብት በጋራ ያስመዘገበ ወራሽ የሚያቀርበው ክስ በይርጋ የማይታገድ ለመሆኑ የሚከተለውን አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ሰጥቷል፡-
ይርጋ ጽንሰ ሀሳብ አፈጻጸሙ የተለያየ ቢሆንም አብዛኞቹ የህግ ድንጋጌዎች የይርጋን ደንብ ተግባራዊ ያደርጋሉ። የይርጋ ደንብ የአንድ ወገን የመብት ጥያቄ በጊዜ ማለፍ ምክንያት ብቻ ቀሪ የሚያደርግበትና በአንጻሩ ደግሞ ምንም መብት የሌለውን ወገን በጊዜ ቆይታ ምክንያት መብት ሊያሰጥ የሚችል እንደሆነ የህግ አስተምርሆዎች ያስገነዝባሉ። ይህም አንደኛው የይርጋ ደንብ መብት የሚያስቀር ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ መብት የሚሰጥ የይርጋ ዓይነት መሆኑን ነው፡፡ በተጨማሪም የይርጋ ዋና አላማውም ዳተኛ የሆነውን ወገን መቅጫም ነው፡ ሆኖም ግን የይርጋ የሚቋረጡባቸው ምክንያቶች እንዳሉ መገንዘብ ተገቢ ነው። በተለይም የወራሽነት መብትን በህግ በተመለከተ ጊዜ ውስጥ ያረጋገጡ ወራሾች የውርስ ንብረት ክፍፍል ጥያቄን በማናቸውም ጊዜ ማቅረብ ይችላሉ። እንዲሁም የውርስ ሀብት የሆነውን በጋራ በመያዝ ወራሾች መጠቀማቸው ከተረጋገጠ የውርስ ሀብት ጥያቄ በይርጋ ሊታገድ አይችልም። የውርስ ሀብትን አስመልክቶ የሚቀርብ ክስ ላይ ተፈጻሚ የሚሆነው የይርጋ ገደብ በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 1851/ለ/ መሰረት ሊቋረጥ የሚችልባቸው ሁኔታዎችም እንዳሉም መመልከት ይቻላል። እነዚህን ሁኔታዎች በተመለከተ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት በሰ/መ/ቁ38533፣ 44025 እና 49359 አስገዳጅ የህግ ትርጉም ሰጥቶባቸዋል። ስለሆነም ወራሾች በቤቱ ላይ የይዞታ ማረጋገጫ የምስክር ወረቀት በጋራ አዉጥተዉበት እያለ የፍትሐብሔር ህግ ቁጥር 1000፣1677 እና 1845 ድንጋጌዎችን መሰረት በማድረግ የሚነሳ የይርጋ ክርክር ተፈጻሚ የሚሆንበት የህግ አግባብ አይኖርም። ከዚህ በተጨማሪ የውርስ ሀብቱ በወራሾች በጋራ ባለንብረትነት ከተመዘገበ የውርስ ንብረት ክፍፍል ከሚሆን ውጪ የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 1000 ‹ን› መሰረት ያደረገ የይርጋ ጥያቄ ሊነሳ አይችልም። ይህንን ከፍትሔብሔር ህግ ቁጥር 1060 እና ተከታዮቹ ድንጋጌዎች የምንመለከተው ነው።
ይህ የሰበር ውሳኔ ከይርጋ ፅንሰ-ሐሳብ ጋር ስንመለከተው የውርስ ሃብቱ ከሟች ወደ ወራሾች ስሙ እንዲዞር ማድረጉ የውርስ ሃብቱ የወራሾች የጋራ ሃብት እንዲሆን የተደረገ በመሆኑ ከውርስ ሃብትነት ወደ ጋራ ሃብትነት የተዛወረ በመሆኑ አመክኒዮዊ ትርጉም ነው ማለት ይቻላል፡፡
4. የወራሽነት ማስረጃ ይሰጠኝ ክስ የይርጋ ጊዜ
የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰ/መ/ቁ.236246 በሆነ መዝገብ በቀን 26/10/2015 ዓ.ም በሰጠው አስገዳጅ የሕግ ትርጉም አንድ ወራሽ የወራሽነት የምስክር ወረቀት ከፍርድ ቤት ለመውሰድ ከፈለገ የይርጋ ጊዜ የሌለው ለመሆኑ “…አንድ ሰዉ የወራሽነት ማስረጃን በተወሰነ ጊዜ ዉስጥ ከፍርድ ቤት ካልወሰደ ወይም ወራሽነቱን ካላሳወጀ የመዉረስ መብት እንደሚያጣ (extinctive prescriptive) በህግ የተመለከተ ድንጋጌ የለም፡፡” በማለት ወስኗል፡፡ በተመሳሳይ መልኩ በህንድ የውርስ ሕግ “…There is no period of limitation for an application for succession certificate” በሚል የተቀመጠ በመሆኑ በሕንድ የውርስ ሕግ የወራሽነት የምስክር ወረቀት በፍ/ቤት አሳውጆ ለመውሰድ የክስ ማቅረቢያ የጊዜ ገደብ ወይም ይርጋ የለውም፡፡
5. በጋራ የውርስ ሃብቱን ይዞ መጠቀም
አንድ ሰው የውርስ ሃብቱን ይዞ የሚጠቀም ከሆነ ከይርጋ ፅንሰ-ሐሳብ አንጻር ክስ በሚያቀርብበት ጊዜ በይርጋ አይተገድም፡፡ በተመሳሳይ መልኩ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰ/መ/ቁ.216383 በሆነ መዝገብ በቀን 28/06/2014 ዓ.ም በሰጠው አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ሁለት እና ከዚያ በላይ የሆኑ ወራሾች በውርስ የሚገባቸን ንብረት በጋራ ይዘው ሲጠቀሙ የነበሩ ከሆነ ይህንኑ ንብረት በያዘው ሌላው ወገን ላይ የሚያቀርበው ክስ በይርጋ አይታገድም በማለት ውሳኔ ሰጥቷል።
6. ሟች ሳይሞት ንብረቱን በያዘ ሰው ላይ የሚቀረብ ክስ የይርጋ ጊዜ
አንዳንድ ጊዜ ሟች በሕይዎት እያለ ቤቱን ለሰዎች በነጻ ወይም በኪራይ እንዲኖሩበት ፈቅደውላቸው እየኖሩ እያለ የቤቱ ባለቤት ሲሞቱ ወራሾቹ ቤቱን እንዲለቁ ቤቱን የያዙትን ሰዎች ሲጠየቁ ለመልቀቅ ፍቃደኛ ሳይሆኑ ይቀራሉ፡፡ ቤቱን እንደያዙ መጠቀም ይቀጥላለ፡፡ በዚህ ጊዜ ወራሾች መብታቸውን ለማስከበር በፍ/ቤት ክስ አቅርበው ቤቱን የያዙት ሰዎች ቤቱን ለቀው እንዲያስረክቧቸው ሲጠየቁ በቡቱ ላይ መብት የሌላቸው ቤቱን የያዙት ሰዎች በተከሳሽነት መልስ ይዘው ሲቀርቡ የወራሾች መብት በይርጋ የታገደ በመሆኑ ቤቱን ልንለቅ አይገባም የሚል የመጀመሪያ ደረጃ መቃዎሚያ የሆነውን የይርጋ መከራከሪያ ይዘው ሲቀርቡ በፍ/ቤቶች በተግባር ሲቀርብ ይታያል፡፡ ይህንን ዓይነት መከራከሪያ በተመለከተ አንድ ሰው የሟችን ንብረት የያዘው ከሟች ጋር በነበረው መልካም ግንኙነት ከነበር ይህ ንብረቱን የያዘ ሰው እንዲለቅ ክስ ለማቅረብ የይርጋ ጊዜ የሌለው ለመሆኑ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰ/መ/ቁ.213601 በሆነ መዝገብ በቀን 28/07/2014 ዓ.ም የሚከተለውን አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ሰጥቷል፡-
ክሱ የቀረበው በከሳሽ አውራሽ እና በተጠሪዎች መካከል በነበረ መልካም ግንኙነት መነሻነት በተጠሪዎቹ እጅ ገብቶ አልለቀቅ በተባለ የማይንቀሳቀስ ንብረት ላይ ያለን የባለሃብት መብት ለማረጋገጥ እና ለማስመለስ የሚቀርብ የቀረበ የመፋለም ክርክር በሰ/መ/ቁ/43600 እና በሌሎች በርካታ መዛግብት ላይ በተሰጠዉ አስገዳጅ የህግ ትርጉም መሰረት በይርጋ አይታገድም።
ከዚህ ነጥብ ጋር በተያያዘ ብዙ ጊዜ በፍርድ ቤት በተግባር የሚገጥመው ችግር የውርሱን፤ የሽያጭ፣ የስጦታ እና ሌሎችን ጉዳዮች በይርጋ እንዳይታገድ በሚል በሚመስል ሁኔታ የመፋለም ክስ በሚል ርዕስ በመስጠት ክሶች ሲቀርቡ ይስተዋላል፡፡ ይህ የሙግት አካሄድ ትክክል ላለመሆኑ እና በይርጋ መታገድ ያለባቸው ጉዳዮች መታገድ እንዳለባቸው የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰ/መ/ቁ.141347 በሆነ መዝገብ በቀን 30/05/2010 ዓ.ም የሚከተለውን አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ሰጥቷል፡-
ከባለቤትነት ጋር ተያያዥነት ያላቸው ነገር ግን ከመፋለም መብት ውጪ ያሉ ሌሎች ክሶች እንደሚጠየቁ መፍትሔ እና ለክሱ ምክንያት እንደሆነው ጉዳይ አይነት /ጋብቻ፣ ውርስ፣ ሽያጭ ወ.ዘ.ተ. በሌሎች ልዩ ሕጎች የይርጋ ደንቦች የሚተዳደሩ ናቸው።
በውርስ ያገኘሁት ሀብት ያለአግባብ የተያዘብኝ ስለሆነ ይልቀቅልኝ የሚል ይዘት ያለው ክስ የመፋለም ክስ ነው በሚል ስለተገፀ ብቻ ክሱም ሆነ ክርክሩ የመፋለም ክስ ሊሆን እንደማይችል ግልጽ ነው። የሟች ወራሽ ነኝ ወይም ወራሽነቴ ይረጋገጠልኝ ከሚል ጥያቄ ጀምሮ የውርስ ንብረት ያለአግባብ ተይዞብኛል በሚል የሚቀርብ ክስ ተፈፃሚነት ያለው የፍ/ብ/ህ/ቁ. 999፤1000 እንዲሁም 1845 ላይ የተቀመጠው የይርጋ ድንጋጌ ነው። ክርክሩ የሚካሄደው ወራሽ በሆንና ባልሆነ ሰው መካከል በመሆኑ በፍ/ብ/ህ/ቁ.1845 መሰረት ጉዳዩ በ10 ዓመት የይርጋ ጊዜ የሚታገድ በመሆኑ የፍ/ብ/ህ/ቁ.1206 በመጥቀስ እንደዚህ አይነት ክስ የመፋለም ክስ በመሆኑ በይርጋ አይቋረጥም ሊባል አይገባም።
ከእነዚህ ሁለት የሰበር አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ለመረዳት የሚቻለው ወራሽ በሆነ እና ወራሽ ባልሆነ ሰዎች መካከል የሚደረግ ክርክር በ10 ዓመት የይርጋ ጊዜ የሚታገደው የውርስ ሃብት የሆነውን ቤት ወራሽ ያልሆነው ሰው የያዘው አውርሹ ከሞተ በኋላ ወራሹ እያወቀ ሲይዘው/በእጁ ሲያስገባው ሲሆን እንጅ አውራሽ በሕይወት እያለ ወራሽ ያልሆነ ሰው የውርስ ሃብት የሆነውን ቤት ከያዘው ይህንን ቤት እንዲለቅ የሟች ወራሽ ክስ ሲያቀርብ ክሱ በይርጋ ሊታገድ የማይችል መሆኑን ነው፡፡
7. የወራሽነት የምስክር ወረቀትን በሕጉ የጊዜ ገደብ ያረጋገጠ ከሳሽ
የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት አንድ ወራሽ የወራሽነት የምስክር ወረቀት ሕጉ ባስቀመጠው ጊዜ ውስጥ ካረጋገጠ የሚያቀርበው የድረሻ ክፍፍል ጥያቄ በይርጋ የማይታገድ ለመሆኑ በሰ/መ/ቁ.224889 በሆነ መዝገብ በቀን 03/02/2015 ዓ.ም የሚከተለውን አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ሰጥቷል፡-
የፌዴራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በመ/ቁጥር 44237 ላይ በሰጠው ውሳኔ የወራሽነት መብትን በህግ በተመለከተው ጊዜ ውስጥ ያረጋገጡ ወራሾች የውርስ ንብረት ክፍፍል ጥያቄን በማናቸውም ጊዜ ማቅረብ የሚችሉ ስለመሆኑ አስገዳጅ የህግ ትርጉም የሰጠበት ነው። እንዲሁም የፌደራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በመ/ቁጥር 34703 ላይ በሰጠው ውሳኔ የውርስ ሀብት ክፍፍልን መነሻ ያደረገ ክስ የግዴታ ውርስ ከተጣራ በኋላ መቅረብ የሌለበት ስለመሆኑ አስገዳጅ የህግ ትርጉም ሰጥቶበት ይገኛል። ከሳሽ ወራሽነቱን በተወሰነው ጊዜ ውስጥ ከሌሎቹ ወራሾች ጋር አረጋግጦ እያለ የቀረበው ክስም የውርስ ንብረት ክፍፍል መሆኑ ከታወቀ አውራሹ ሞቶ በ3 ዓመት ጊዜ ውስጥ የውርስ ንብረት አልተጣራም በሚል በቂ ባለሆነ ምክንያት ክሱን በይርጋ ውድቅ ተገቢነት የለዉም።
አንድ ወራሽ ሕጉ ባስቀመጠው መሰረት የወራሽነቱን የምስክር ወረቀት ማውጣት ያለበት በስንት ጊዜ ውስጥ ነው የሚለውን በተመለከት የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰ/መ/ቁ.205248 በሆነ መዝገብ በቀን 25/05/2014 ዓ.ም የሚከተለውን አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ሰጥቷል፡-
ወራሾች ሟች በሞቱ በሶስት ዓመት ዉስጥ ወራሽነታቸውን በፍ/ቤት ካስወሰኑ በፍ/ብ/ህ/ቁ.1000(1) በተቀመጠው የግዜ ገደብ ውስጥ ወራሽነታቸውን ማረጋገጣቸውን የሚያስገነዝብ ነው። የፌ/ጠ/ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰ.መ.ቁ 44237 (ቅጽ 10) በ20/7/02ዓ.ም አመልካቹ የሟች ወራሽነቱን በህጉ በተመለከተው የጊዜ ገደብ አረጋግጦ ከቆየ በኋላ የውርስ ንብረቱን የክፍፍል ጥያቄ ማቅረቡ በፍ/ብ/ህ/ቁ 1000(1) እና (2) ስር በተመለከተው የይርጋ ድንጋጌ የሚታገድ ሳይሆን በፍ/ብ/ህ/ቁ 1062 ድንጋጌ መሰረት በማናቸውም ግዜ የሚቀርብ መሆኑን በሰጠው ውሳኔ አስገዳጅ የህግ ትርጉም ሰጥቷል። ስለሆነም ሟች ከሞተ ከሶስት አመት በፊት ወራሽነቱን ያስወሰነ ሰዉ ዉርስ ይጣራልኝ በሚል የሚያቀርበዉ አቤቱታ ክስ በይርጋ አይታገድም።
አንድ ወራሽ የወራሽነት የምስክር ወረቀት ሟች ከሞተ ጀምሮ በ3 ዓመት ጊዜ ውስጥ የወራሽነት ከወሰደ ይህ ወራሽ በማንኛውም ጊዜ የውርስ ይጣራልኝ ሆነ በቀጥታ የድርሻ ክፍፍል ክስ የማቅርብ መብት ያለው ሲሆን ይህ መብቱ በይርጋ የማይታገድ ለመሆኑ ከዚህ የሰበር ውሳኔ ለመረዳት ይቻላል፡፡ ከዚህ ነጥብ ጋር በተያያዘ ከላይ በዚህ መፅሐፍ በዚህ ምዕራፍ ላይ እንደተቀመጠው የፌዴራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰ/መ/ቁ.236246 በቀን 26/10/2015 ዓ.ም በሰጠው አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ልክ እንደ ህንድ ሀገር የውርስ ሕግ በኢትዮጵያ የውርስ ሕግም የወራሽነት የምስክር ወረቀት ክፍ/ቤት አሳውጆ ለመውሰድ የይርጋ ጊዜ የለውም ማለት የውርስ ሃብቱን ሳይዝ አውራሹ መሞቱን እያወቀ ከ3 ዓመት በኋላ የወራሽነት ከፍ/ቤት ወስዶ የውርስ ሃብቱን ሲጠይቅ የውርስ ሃብቱን የያዘው ወራሽ በፍ/ብ/ህ/ቁ.1000(1) መሰረት የ3 ዓመት የይርጋ መቃዎሚያ ካቀረበ የዚህ ወራሽ መብት በይርጋ የሚታገድ ይሆናል፡፡ በመሆኑም ከዚህ ነጥባ ጋር ሊነሳ እና ሊረሳ የማይገባው ጉዳይ ልክ እንደ ህንድ ሀገር የውርስ ሕግ በኢትዮጵያ የውርስ ሕግም የወራሽነት የምስክር ወረቀት ክፍ/ቤት አሳውጆ ለመውሰድ የይርጋ ጊዜ የለውም የተባለው መብት ገላጭ የሆነውን የወራሽነት የምስክር ወረቀት ለመውስድ እንጅ ከ3 ዓመት በኋላ የወራሽነት ያሳወጅ ወራሽ በዚህ የወራሽነት የምስክር ወረቀት መብቱን ለመጠቀም እንደ ክርክሩ እና እንደተከራካሪው ዓይነት፣ እንዲሁም ሌሎችን ሁኔታዎች መሰረት በማድረግ የውርስ ሃብቱን የሚያገኝበት መብቱ በይርጋ ታግዶ ከሆነ በማንኛውም ጊዜ የወራሽነት የምስክር ወረቀት ወራሹ የመውሰድ መብት አለው ማለት መብቱ በይርጋ አያግደውም ማለት አለመሆኑን ነው፡፡
8. በሀሰት የተሰጠን የወራሽነት የምስክር ወረቅ ማሰረዝ
የፌ/ጠ/ፍ/ቤት/ሰ/ሰ/ችት በሰጠው አስገዳጅ ውሳነ በሀሰት የተገኘ የወራሽነት ማስረጃ ይሰረዝልኝ ጥያቄ ተፈጻሚነት ያለው የይርጋ ጊዜ በፍ/ብ/ህ/ቁ. 1677፣1845 እና 1846 መሰረት 10 ዓመት ለመሆኑ የወሰን ሲሆን ከእነ ምክንያን እንደሚከተለው ያብራራል ፡-
የፍ/ብ/ህ/ቁጥር 1000 ድንጋጌ ተፈፃሚነት የሚኖረው አንድ እውነተኛ የሆነ ወራሽ ትክክለኛው ወራሽ መሆኑ ታውቆለት ዋጋ ያለው የወራሽነት ማስረጃ ሳይኖረው የውርሱን ንብረት በእጁ ያደረገው ሰው የውርሱን ንብረት እንዲሆንለት ክስ በሚያቀርብበት ጊዚ ስለመሆኑ የድንጋጌው ይዘት በግልጽ ያሳያል፡፡ ነገር ግን በተያዘው ጉዳይ የተጠሪ ክስ የሟች አቶ አየለ ግዛው የውርስ ንብረት በአሁኑ አመልካች ስለተያዘ ይለቀቅልኝ የሚል ይዘት የሌለው ሲሆን በአመልካች ላይ የፍርድ መቃወሚያ አቤቱታ የቀረበው አመልካች ከሟች አቶ አየለ ግዛው ጋር ምንም ዓይነት የተወላጅነት ግንኙነት ሳይኖራቸው አመልካች የሟቹ ልጅ ነኝ በማለት የወሰደት የወራሽነት ማስረጃ ይሰረዝልኝ የሚል መሆኑን የክርክሩ ሂደት በግልጽ ያሳያል፡፡ በመሆኑም የፍ/ብ/ህ/ቁጥር 1000 ድንጋጌ ለዚህ ጉዲይ ተፈፃሚ ሊደረግ የሚችልበት የህግ አግባብ የለውም፡፡
ሰበሩ በዚህ መዝገብ ላይ የፍ/ብ/ህ/ቁ.1000 ተፋፃሚነት ከሌለው እና ለተያዘው ጉዳይ የውርስ ህጉ የይርጋ ጊዜ ያላስቀመጠ ስለሆነ በምን አግባብ እልባት ሊሰጠው ይገባል የሚለውን በሚከተለው የህግ ትርጉም መሰረት እልባ ሰጥቶታል ፡-
የውርስ ህጉ በዚህ ረገድ ክፍተት ካለበት ወደ ጠቅላላው ህግ በመሄድ ለጉዳዩ እልባት መስጠት በህግ አተረጓጎም መርህ /principles of legal interpretation/ የተፈቀደ ነው፡፡ በዘሁ መሠረትም ጉዳዩን በፍትሐብሔር ህጉ ጠቅላላ ስለውሎች ከተደነገገው አንፃር መመልከት የግዴ ይላል፡፡ በዚህ ክፍልም ግዴታዎች ከውሉ የተገኙ ባይሆንም በውል ህግ ላይ የተመለከቱት ድንጋጌዎች ተፈፃሚነት እንዳሏቸው በቁጥር 1677/1/ ላይ ተመልክተዋል፡፡ በውል ህግ ደግሞ ዋናው የይርጋ ድንጋጌ በቁጥር 1845 ሊይ የተመለከተው የ10 ዓመት የይርጋ ጊዜ ነው፡፡ የይርጋ አቆጣጣር ጊዜ መነሻ ሊሆን የሚችለው ጊዜም በፍ/ብ/ህ/ቁጥር 1846 ድንጋጌ አግባብ ሊታይ የሚችል ነው፡፡
በሌላ በኩል የሃሰት የወራሽነት ማስረጃን እውነተኛ ወራሽ ካሰረዘ በኋላ የውርስ ማጣራት ሙግት ሲጀምር የሚቀርብ የይርጋ መቃዎሚያ ተቀባይነት የሌለው ለመሆኑ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በቅፅ 20 በሰ/መ/ቁ.117435 በሆነ መዝገብ ላይ ተከታዩን አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ሰጥቷል፡-
በሀሰት በቀረበ አቤቱታ መነሻነት በተሰጠ የወራሸነት ማረጋገጫ የምስክር ወረቀት ውርስ ተጣርቶ የሟችን ንብረት በያዘ ሰዉ ላይ ተቃውሞ ቀርቦ የወራሽነት ማስረጃው ከተሰረዘ ከወራሸነት ማስረጃው በመነሣት የተሠጠ ውሳኔ ይሠረዝልኝና ትክክለኛው ወራሽ በመሆኔ ውርስ ይጣራልኝ በሚል የሚቀርብ አቤቱታ በይርጋ ሊታገድ አይገባም። በሀሰት አቤቱታ መሠረት የተሠጠው የወራሸነት ማስረጀ እንዲሠረዝ ሲደረግና የራሡን ወራሽነት ሲያረጋግጥ የይርጋ መቃወሚያ ሣይነሣ ታልፎ በሀሰት አቤቱታ የተሠጠውን የወራሽነት ማስረጃ አሰርዞና የእርሡን ወራሽነት አረጋግጦ እያለ የውርስ ማጣራት ሂደቱ ላይ በይርጋ ይታገዳል ሊባል አይገባም።
3ኛ. የኑዛዜ ይፍረስልኝ ጥያቄ የይርጋ ጊዜ
አንድ ኑዛዜ በሟች ተደርጎ በዚህ ኑዛዜ ላይ ተጎጂ የሆነ አካል የኑዛዜው ይፍረስልኝ ዳኝነት የማቅረብ መብቱ የተጠበቀ ነው፡፡ ኑዛዜ ይፍረስልኝ የሚለው አካል ደግሞ ኑዛዜው ሲፈስና ሲነበብ የነበረ ወይም ያልነበረ አካል ሊሆን ይችላል፡፡ የኢትዮጵያ የውርስ ህግም ይህንን ታሳቢ በማድረግ ኑዛዜው ሲነበብ ለነበሩ አካላትና ኑዛዜው ሲነበቡ ላልነበሩት አካላት ሁለት የተለያዬ የይርጋ ጊዜያትን አስቀምጧል፡፡
1. ኑዛዜ ሲነበብ የነበሩ ሰዎች
ኑዛዜው ሲነበብ ራሳቸው ወይም ወኪሎቻቸው የነበሩ ሰዎች የተደረገው ኑዛዜ ሊፀና አይገባም የሚሉ ከሆነ ይህንን አቋማቸውን በጽሁፍ በማድረግ ኑዛዜው ከተነበበት ጊዜ አንስቶ በ15 (አስራ አምስት) ቀን ውስጥ መግለጫ ለውርስ አጣሪው ወይም የውርሱን ጉዳይ ለሚሸመግሉ የሽማግሌ ዳኞች ወይም ለፍ/ቤቱ ማቅረብ ያለባቸው ሲሆን ከዚህ መግለጫውን ከሰጡበት ቀን አንስቶ በ3 (በሶስት) ወር ውስጥ ኑዛዜው ይፍረስልኝ የሚል ክስ ለፍ/ቤቱ ወይም ለሽማግሌዎች ካላቀረቡ ኑዛዜ እንዲፈርስ የመጠየቅ መብታቸው በይርጋ ይታገዳል በማለት በፍ/ብ/ሕ/ቁ.973 ላይ ተደንግጓል፡፡
ከዚህ ድንጋጌ ላይ ለመረዳት እንደሚቻለው ኑዛዜው ይፍረስልኝ የሚለው አካል ኑዛዜው ሲነበብ መብቱን የሚጎዳው ወይም የሚጠቀም መሆኑን ይረዳል ተብሎ ስለሚገመት መጀመሪያ ኑዛዜውን የሚቃዎም ለመሆኑ አቤቱታ በ15 ቀን ውስጥ ከቀረበ በኋላ በ3 ወር ውስጥ የዳኝነት ከፍሎ ኑዛዜው ይፍረስልኝ በማለት ክስ ያቀርባል፡፡
ከፍ/ብ/ሕ/ቁ. 973 ላይ የሚከተሉትን 3 ነገሮች የድንጋጌውን ሶስቱን ንዑስ አንቀፆች አጣምሮ በማንበብ ለመረዳት ይቻላል፡፡ እነዚህም፡-
1ኛ. ኑዛዜን ለመቃዎም የሚቀርብ መግለጫ (Declaratoin) እና ኑዛዜ እንዲፈርስ የሚቀርብ ክስ (Application for nullification) የተለያዩ ናቸው፡፡ ልዩነታቸውም የመቃዎሚያ መግለጫ (declaration) ማለት ኑዛዜው ሲነበብ ኑዛዜው ህጋዊ ባለመሆኑ የሚፀና አይደለም በማለት ኑዛዜውን የማይቀበለው ለመሆኑ ሀሳቡን የሚያሳውቅበት ሲሆን ኑዛዜ እንዲፈርስ የሚቀርብ ክስ ግን ያው መደበኛ ክስ (suit) ይሆናል፡፡
2ኛ. ኑዛዜውን የማይቀበለው/የሚቃዎመው ለመሆኑ ሀሳቡን ለመግለጽ (መግለጫ መስጠት) በጽሁፍ አድርጎ ለውርስ አጣሪ ወይም ለሽማግሌዎች ወይም ለፍ/ቤት ማቅረብ የሚችል ሲሆን በሌላ በኩል ኑዛዜው ይፍረስልኝ የሚል ክስ የሚያቀርበው ለፍ/ቤት ወይም ለሽማግሌዎች ብቻ እንጂ ለውርስ አጣሪ ማቅረብ አይችልም፡፡ ከዚህ ላይ የ15 ቀን ይርጋው ኑዛዜው የሚቃዎመው ሰው ለውርስ አጣሪ ወይም ለሽማግሌ ወይም ለፍ/ቤት በጽሁፍ ያቀርባል፡፡ የ3 ወሩ የይርጋ ጊዜ የሚያገለግለው ክሱ ለፍ/ቤት ወይም ለሽማግሌ ሲያቀርብ ብቻ ነው፡፡
3ኛ. ኑዛዜን ይፍረስልኝ በማለት ዳኝነት ለመጠየቅ በመጀመሪያ ኑዛዜውን የሚቃዎመው ለመሆኑ ሀሳቡን (Declaration) ለውርስ አጣሪ ወይም ለፍ/ቤት ወይም ለሽማግሌ የማሳወቅ ግዴታ አለበት፡፡ ምክንያቱም የፍ/ብ/ሕ/ቁ.973 (3) “…መግለጫው ከተሰጠበት ቀን አንስቶ እስከ 3 ወር ክሱን … ካላቀረበ በቀር የመጠየቅ መብቱን ያጣል” በማለት የደነገገ በመሆኑ ነው፡፡
ከዚህ ላይ መነሳት ያለበት ነጥብ ኑዛዜውን የሚቃዎም ሰው ጧት ኑዛዜው እንደተነበበለት ከሰዓት ወይም በአዳሪ ለፍ/ቤቱ የኑዛዜ ይፍረስልኝ ክስ ቢያቀረብ መጀመሪያ ኑዛዜውን የሚቃዎም ለመሆኑ የሀሳብ መግለጫ አላቀረበም በማለት ተከሳሹ ቢቃዋዎም ፍ/ቤቱ ይህንን ተቃዎሞ ሊቀበለው ይገባል ወይስ አይገባም የሚለው ነጥብ ነው፡፡ እንደዚህ ጸሃፊ የሀሳብ መስጫ ማቅረብ የኑዛዜ ይፍረስልኝ ዳኝነት ለመጠየቅ ቅድመ ሁኔታ/መስፈር ነው ብሎ አያምንም፡፡ ስለሆነም አንድ ኑዛዜን የሚቃዎም ተከራካሪ ኑዛዜው ከተነበበት ከ15 ቀን በፊት የኑዛዜ ይፍረስልኝ ክስ ካቀረበ መብቱ በይርጋ አይታገድም መግለጫ መስጠትም አይጠበቅበትም፡፡ በሌላ በኩል ኑዛዜውን የሚቃዎም ለመሆኑ በ15 ቀን ውስጥ ሀሳቡን ሳይገልፅ 15 ቀኑ ካለፈ በኋላ ነገር ግን 3 ወር ሳይሞላው በመቀጥታ የኑዛዜ ይፍረስለኝ ዳኝነት ቢያቀርብና ተከሳሹ በ 15 ቀን ውስጥ ኑዛዜውን የሚቃዎም ለመሆኑ የሀሳብ መግለጫ ስላልተሰጠ ኑዛዜው ይፍረስልኝ ብሎ የመጠየቅ መብቱ በይርጋ ታግዷል በማለት ከጠየቀ የተከሳሽ ክርክር ተገቢነት ያለው በመሆኑ የከሳሽ መብት በይርጋ የሚታገድ ይሆናል፡፡
የፌ/ጠ/ፍ/ቤት/ሰ/ሰ/ችሎት ኑዛዜው ሲነበብ የነበረና የኑዛዜውን ይዘት የተረዳ ሰው መግለጫ የማቅርብ ግዴታ ያለበት ለመሆኑና የኑዛዜውን ይዘት ያልተረዳ ሰው ግን መግለጫ የማቅረብ ግዴታ የሌለበት ለመሆኑ የሚከተለውን አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ሰጥቷል፡-
ኑዛዜ መኖሩን ማወቅና የኑዛዜውን ሙሉ ይዘት ማወቅ የተለያዩ ጉዳዮች ናቸው፡፡ … በፍ/ብ/ሕ/ቁ. 973 (1) የተመለከተው የ15 ቀን የጊዜ ገደብ የክስ ማቅረቢያ ጊዜ ሳይሆን የመግለጫ ማቅረቢያ ጊዜ ነው፡፡ በኑዛዜው የተሰየሙት አጣሪ ናቸው የተባሉት የአሁኗ 3ኛ አመልካች ስለ ንብረት ድልድሉ ለአሁን ተጠሪዎች ያሳውቁት ነገር አለመኖሩን ይግባኝ ፍ/ቤት አረጋግጧል፡፡ ተጠሪዎች የንብረት ድልድሉን እንዲያውቁ አልተደረጉም ከተባለ ደግሞ መግለጫ የማቅረብ ግዴታ አይኖርባቸውም፡፡ የዚህ ዓይነቱ ግዴታ ከሌለባቸው ደግሞ ጊዜው መቆጠር የሚጀምረው ተጠሪዎች በኑዛዜው የተደረገውን የንብረት ድልድል ማወቃቸው ከተገለፀበት…. ጀምሮ የመቃወም አቤቱታ በፍ/ብ/ሕ/ቁ. 973 (3) በተመለከተው አነስተኛው የሶስት ወር የይርጋ ዘመን እንኳ የይርጋ ጊዜ ያለፈበት ሆኖ አልተገኘም ፡፡
2. ኑዛዜው ሲነበብ ያልነበሩ ወራሾች
የሟች ኑዛዜ ሲፈስ ያልነበሩ/ያልተወከሉ ተከራካሪዎች የይርጋ ጊዜ መቆጠር የሚጀምረው ውርስ አጣሪው ኑዛዜው ተከፍቶ ሲነበብ ያልነበሩ ሰዎችን የንብረት ክፍፍሉን/አመዳደቡን አስመልክቶ ያዘጋጀውን ዕቅድ ለእነዚህ ኑዛዜው ሲነበብ ላልነበሩ (ላልተወከሉ) ሰዎች ሲነግራቸው ከዚህ ከተነገራቸው ቀን አንስቶ ሲሆን ኑዛዜውን የሚቃዎሙት ከሆነ መግለጫቸውን በ15 ቀን ውስጥ ለውርስ አጣሪ ወይም ለፍ/ቤት ወይም ለሽማግሌዎች ማቅረብ ያለባቸው ሲሆን ኑዛዜው ይፍረስልኝ የሚለውን ክስ ደግሞ ለፍ/ቤት ከዚህ መግለጫ ከሰጡበት ቀን አንስተው በ3 (ሶስት) ወር ጊዜ ማቅረብ ያለባቸው ሲሆን በ3 ወር ጊዜ ኑዛዜው የማይፀና በመሆኑ ይፍረስልኝ በማለት ክስ ካላቀረቡ በይርጋ የሚታገዱ ይሆናል ፡፡
ኑዛዜው ሲነበብ የነበሩ (የተወከሉ) ሆነ ያልነበሩ (ያልተወከሉ) ሰዎች የሟች ኑዛዜ ከፈሰሰበት ቀን አንስቶ ከ5 (አምስት) ዓመት በኋላ ወይም ሟች ኑዛዜ ያልነበረው ከሆነ ሟች ከሞተበት ቀን አንስቶ ከ5 (አምስት) ዓመት በኋላ ስለ ኑዛዜ መጽናት ወይ አለመጽናት ሆነ ውርስ አጣሪው በአቀረበው የንብረት ድልድል (ክፍፍል) ሃሳብ ላይ በማንኛውም ሁኔታ በይርጋ የሚታገድ በመሆኑ ክስ ማቅረብ አይችሉም ፡፡
ከዚህ ላይ መዘንጋት የሌለበት ነጥብ ኑዛዜ ሲነበብ የነበሩ (የተወከሉ) ሆነ (ያልነበሩ) ያልተወከሉ ሰዎች ኑዛዜውን በተመለከተ ክስ ለማቅረብ ኑዛዜውን የሚቃዎሙት ለመሆኑ መግለጫ የመስጠት ግዴታ በ15 ቀን ውስጥ ያለባቸው እና በ3 ወር ጊዜ ውስጥ ክሱን ካላቀረቡ በይርጋ የሚታገድ መሆኑ ነው፡፡ ስለሆነም ኑዛዜው ሲነበብ የነበሩ እና ያልነበሩ ሰዎች በይርጋ ላይ የሚኖረው ልዩነት የይርጋ መቆጠር የሚጀምርበት ጊዜ ላይ ነው፡፡ ሲነበብ የነበሩ ሰዎች የይርጋ መቁጠሪያው ጊዜ የሚጀምረው ኑዛዜው ከተነበበት ቀን አንስቶ ሲሆን ኑዛዜውን ሲነበብ ያልነበሩ ሰዎች የይርጋ መቆጠሪያው ጊዜ የሚጀምረው ግን ውርስ አጣሪው ለእነዚህ ኑዛዜ ሲነበብ ያልነበሩ ሰዎችን አግኝቷቸው የውርስ ሃብት ክፍፍል/ድልድል በተመለከተ ያዘጋጀውን እቅዱን ከነገረበት ቀን ጀምሮ ነው፡፡
ስለሆነም ውርስ አጣሪው ኑዛዜው ከተነበበ በኋላ በ3ኛው ዓመት አግኝቶ ኑዛዜው ሲነበብ ላልነበሩ ሰዎች ቢነግራቸው ይርጋ መቆጠር የሚጀምረው ከዚህ 3 ዓመታት በኋላ ይሆናል ማለት ነው፡፡ ነገር ግን ውርስ አጣሪው እነዚህን ኑዛዜ ሲነበብ ያልነበሩ ሰዎችን ሳያገኛቸው ውርሱን አጣርቶ በፍ/ቤት በኑዛዜው መሰረት የድርሻ ክፍፍል አድርጎ ፍ/ቤቱም የውርስ አጣሪ ሪፖርቱን ቢያጽድቀውም እነዚህ ኑዛዜው ሲነበብ ያልነበሩ ሰዎች ኑዛዜው ከተነበበት ጀምሮ እስከ 5 (አምስት) ዓመት ድረስ ኑዛዜው ይፍረስልኝ በማለት ወይም በኑዛዜው ላይ ያላቸውን ሌላ ማንኛውም ተቃዎሞ የማቅረብ መብት ያላቸው ሲሆን ከ5 ዓመት በኋላ ግን በይርጋ ይታገዳል፡፡
ከዚህ ላይ አንድ ነገር መረሳት የሌለበት የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በቅፅ 11 በሰ/መ/ቁ.53223 በሆነ በሰጠው አስገዳጅ የሕግ ትርጉም የፍ/ብ/ህ/ቁ 973 እና 974 የተፈጻሚነት ወሰን ወራሽ ነኝ ኑዛዜ ሲነበብ አልነበርሁም ወይም አልሰማሁም የሚሉ ወራሾች የሚያነሱትን መቃወሚያ አቀራረብና የጊዜ ገደብ የሚመለከት እንጂ ወራሽ ያልሆነ ሰው ስለ ኑዛዜው የሚቃወምበትን የጊዜ ገደብ የሚመለከት አለመሆኑን ነው።
3. በመንፈስ ጫና የተደረገ ኑዛዜ እንዲፈርስ/እንዲቀነስ የመጠየቂያ የይርጋ ጊዜ
ሟች ኑዛዜውን በመንፈስ ጫና ለሞግዚት (አስተዳዳሪ)፣ ለሃኪም፣ ለመንፈሳዊ አባት፣ ለውል አዋዋይ፣ በኑዛዜው ላይ ለተጠቀሱት ምስክሮች፣ ለባሏ/ለሚስቱ፣ ለተወላጅ ወይም ለወላጅ ካደረገ ፍ/ቤቶች የኑዛዜውን ስጦታ አቤቱታ ሲቀርብለት የመቀነስ ስልጣን ያለው ለመሆኑ በምዕራፍ 5 ላይ በዝርዝር አይተናል፡፡ የኑዛዜው ስጦታ በመንፈስ ጫና የተደረገ በመሆኑ ይቀነስልኝና ይሻርልኝ በማለት ዳኝነት የሚጠይቅ ከሆነ ኑዛዜው እንዲፈጸምለት ጥያቄውን ካቀረበበት አንስቶ በ 3 (ሶስት) ወር ጊዜ ውስጥ ዳኝነቱን ካልጠየቀ በይርጋ መብቱ የሚታገድ ለመሆኑ በፍ/ብ/ሕ/ቁ. 874 (3) ተደንግጓል፡፡
ከዚህ ላይ የኑዛዜው ይቀነስልኝ (ይሻርልኝ) የይርጋ ጊዜ መቆጠር የሚጀምረው ኑዛዜው እንዲፈጸምለት ከጠየቀበት ጀምሮ /from the application for the execution of will) የሚለው አቤቱታ አቅራቢው ውርስ ለማጣራት ክስ ያቀረበበት ጊዜ ነው ወይስ የድርሻ ክፍፍል ያቀረበውን ክስ ወይስ ለአፈጻጸም የአቀረበውን ክስ ነው መነሻ አድርገን የምንወስደው የሚለውን የትኛው እንደሆነ መለየት አለበት፡፡ እንደዚህ ጸሐፊ አረዳድ አቤቱታ አቅርበው በፍ/ቤት ለውርስ ማጣራት ክስ ካቀረበ እና በእጁ ኑዛዜ ካለና በኑዛዜው መሰረት የውርስ ማጣራቱን ካቀረበ ይርጋው መቆጠር ያለበት ውርሱን ለማጣራት ያቀረበው ክስ ነው እንጂ ለድርሻ ክፍፍል ወይም የአፈጻጸም ክስ እስኪያቀርብ የሚጠበቅ አይሆንም፡፡ ምክንያቱም በኑዛዜው ላይ እውቅና ያለው በመሆኑ ተቃዎሞውን ለማቅረብ እድሉን አግኝቷል፡፡
በሌላ በኩል በመንፈስ ጫና የተደረገ ኑዛዜ ከውርስ የሚነቅል በመሆኑ ኑዛዜው እንዲቀንስልኝ የሚል ክስ የይርጋውን ጊዜ በተመለከተ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰ/መ/ቁ.231510 በሆነ መዝገብ በቀን 30/09/2015 ዓ.ም የሚከተለውን አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ተሰጥቷል፡-
በኑዛዜ ከውርስ ተነቅያለሁ የሚል ወራሽ ኑዛዜ እንዲፈርስ በፍ/ሕ/ቁጥር 1123/3 መሰረት በአስር ዓመት ጊዜ ውስጥ አቤቱታ ማቅረብ እንደሚችል የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰበር መዝገብ ቁጥር 152134 (በቅጽ 23 የታተመ) በየትኛውም ደረጃ ለሚገኙ ፍርድ ቤቶች አስገዳጅ የህግ ትርጉም የተሰጠበት ጉዳይ ነው። በዚህ መሰረት ሟች በኑዛዜ ተጠቃሚዎችች ከፍተኛ የመንፈስ ጫና ተደርጎባቸው ያደረጉት ኑዛዜ ከውርስ የነቀለ በመሆኑ ህጋዊ ውጤት ሊኖረው አይገባም ለሚል ክስ ተፈጻሚነት ያለው የይርጋ ጊዜ በፍ/ሕ/ቁጥር 1123/3 የተመለከተው 10 ዓመት የይርጋ ጊዜ ነዉ። (አንክሮ እና ማጥቆር የፀሐፊው ነው)
3. በሃይል የተደረገ ኑዛዜን የማፍረሻ የይርጋ ጊዜ
የፌደራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰ/መ/ቁ.228208 በሆነ መዝገብ በቀን 26/03/2015 ዓ.ም በሰጠው አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ኑዛዜው በኃይል ተደርጓል በሚል ምክንያት ኑዛዜ እንዲፈርስ ክስ ሊቀርብ የይርጋው ጊዜን በተመለከተ የሚከተለውን አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ሰጥቷል፡-
ፍ/ሕ/ቁጥር 973 እና 974 ከላይ እንደተመለከተው በወራሾች መካከል ኑዛዜ እንዲፈርስ የሚጠየቅበትን የጊዜ ገደብ የሚመለከት ከመሆኑም በተጨማሪ ከኃይል ተግባር ውጪ በሌላ በማንኛውም ህጋዊ ምክንያት ኑዛዜ እንዲፈርስ የሚቀርብ ክስ በእነዚህ ድንጋጌዎች በተመለከተው የጊዜ ገደብ ውስጥ መሆኑን አመላካች ነው። ኑዛዜው እንዲፈርስ የሚጠየቀው የኃይል ድርጊት ተፈጽሟል በሚል ምክንያት ከሆነ ግን የፍ/ሕ/ቁጥር 867/2 ወደ ፍ/ሕ/ቁጥር 1810 የሚመራ በመሆኑ በዚህ ድንጋጌ የተመለከተው የ2 ዓመት የይርጋ ጊዜ ተፈጻሚ ይሆናል። በሌላ አባባል በፍ/ሕ/ቁጥር 1810 ላይ የተመለከተው በኃይል ድርጊት ምክንያት ኑዛዜ እንዲፈርስ የክስ ማቅረቢያ የይርጋ ጊዜ የፍ/ሕ/ቁጥር 973 እና 974 ልዩ ድንጋጌ(exception) ተደርጎ ሊወሰድ ይችላል። በኃይል የተደረገ ኑዛዜ እንዲፈርስ ክስ የማቅረቢያ ጊዜ በፍ/ሕ/ቁጥር 974/2 ከተመለከተው የ5 አመት የይርጋ ጊዜ እንዲያንስ የተፈለገበት ምክንያትም በተናዛዡ ላይ የኃይል ድርጊት መፈጸሙን የሚያረጋግጡ ማስረጃዎች ጊዜ በቆየ ቁጥር እየጠፉ ሊሄዱ ስለሚችሉ ማስረጃዎች ሊገኙ በሚችሉበ ጊዜ ውስጥ ክሱ እንዲቀርብ ለማስቻል እንደሆነ ይታመናል። በመሆኑም በማስፈራራት ወይም በኃይል ድርጊት ተፈጽሟል የተባለ ኑዛዜ እንዲፈርስ ክስ ማቅረብ የሚቻለው በተናዛዡ ላይ የኃይል ድርጊቱ ከቀረበት በሁለት አመት ውስጥ ወይም ሟች ሲሞት የኃይል ድርጊቱ ቀሪ የሚሆን በመሆኑ ሟች ከሞተበት ጀምሮ በሚቆጠር 2 ዓመት ውስጥ ሲሆን በሁለት ዓመት ውስጥ ክሱ ካልቀረበ በይርጋ የሚታገድ ይሆናል።
ሰበሩ በዚህ መዝገብ ላይ በመጨረሻም ኑዛዜው በኃይል ተደርጓል በሚል ምክንያት ኑዛዜ እንዲፈርስ ክስ ሊቀርብ የይርጋው ጊዜን ሁለት ዓመት ለመሆኑ እንደሚከተለው ይደመድማል፡-
ስለሆነም የፍ/ሕ/ቁጥር 973 እና 974 ድንጋጌዎች የሟች ወራሽ የሆነ ወገን ኑዛዜን የሚቃወምበት የይርጋ ድንጋጌ እንጂ ወራሽ ያልሆነ ከሳሽ መቃወሚያ የሚያቀርብበት አይደለም። ኑዛዜው በኃይል ተደርጓል በሚል ምክንያት ኑዛዜ እንዲፈርስ ክስ ሊቀርብ የሚችለው በፍ/ሕ/ቁጥር 1810/1 መሰረት የሀይል ድርጊቱ ከቀረበት ጊዜ ጀምሮ በ2 ዓመት ውስጥ ነው።
4. ከውርስ የተነቀለ ሰው የክስ ማቅረቢያ የይርጋ ጊዜ
ከላይ በሰፊው እንዳየነው አንድ ወራሽ በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ ከውርስ ሊነቀል ይችላል፡፡ ከውርስ የተነቀለው ሰው ደግሞ በፍርድ ቤት ከውርስ እንዲነቀል በሟች የተደረገውን ኑዛዜ ለማስፈረስ ክስ ያቀርባል፡፡ ይህ ከሆነ ደግሞ ከውርስ በመንቀል የተደረገው ኑዛዜ እንዲፈረስ የመቀርብ ክስ የይርጋውን ጊዜ በተመለከተ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በተለያዩ መዛግብት አስገዳጅ የሕግ ጥርጉም የሰጠ ሲሆን ሰበሩ በሰ/መ/ቁ.147662 በሆነ መዝገብ በቀን 28/09/2010 ዓ.ም የሚከተለውን ውሳኔ ሰጥቷል፡-
በፍ/ብ/ሕ/ቁጥር 973 እና 974 ድንጋጌዎች የተመለከተውን የተለያየ የይርጋ ጊዜ የተፈጻሚነት ወሰን በተመለከተ ሰበር ሰሚ ችሎት እነዚህን ድንጋጌዎች አግባብነት ካላቸው ውርስን ከሚመለከቱ የፍትሐብሔር ሕጉ ሌሎች ድንጋጌዎች ጋር አገናዝቦ በመተርጎም የፍ/ሕ/ቁ.973 እና 974 ድንጋጌዎች ተናዛዡ ካደረገው የውርስ ሀብት ድልድል ጋር ተያይዞ የሟች ወራሾች ኑዛዜው አይጸናም የሚሉባቸውን ምክንያቶች መሰረት በማድረግ ተቃውሞ ለማቅረብ የሚችሉበትን የጊዜ ገደብ የሚያመለክቱ እንጂ በቁጥር 938 እና 939 ድንጋጌዎች ጥበቃ የተደረገለትን ወደታች የሚቆጠሩ ተወላጆች ከውርስ ያለመነቀል መብት፣ኑዛዜው የተደረገበት ንብረት በሙሉ ወይም በከፊል የተናዛዡ አለመሆኑን እና መሰል መብቶችን መሰረት በማድረግ ኑዛዜው እንዲፈርስ ወይም እንዲቀነስ በሚቀርቡ ክሶች ጉዳይ ተፈጻሚነት የላቸዉም። የእነዚህ ዓይነቶቹ ክሶች የሚቀርቡበትን የጊዜ ገደብ በተመለከተ ተፈጻሚነት ያለው ቀደም ሲል በመ.ቁ.15974 እና በሌሎች መዝገቦችም በተሰጠው የህግ ትርጉም መሰረት በፍ.ሕ.ቁ.1000 የተመለከተው የይርጋ ዘመን ስለመሆኑ በመ.ቁ.70292 እና በመ.ቁ.93501 ላይ አስገዳጅነት ያለው የሕግ ትርጉም ሰጥቶአል።
ከውርስ መንቀል ከጅምሩ የሚነሳው ኑዛዜ መኖርን ታሳቢ በማድረግ በመሆኑ ከኑዛዜ ተነቅያለሁኝ በሚል ኑዛዜው እንዲፈርስ የሚጠየቀው ክርክር የሚደረገው በወራሾች መካከል በመሆኑ የይርጋው ጊዜ ሟች ከሞተበት ጀምሮ በ3 ዓመት ጊዜ ውስጥ መሆኑ ያለበት ሲሆን በ3 ዓመት ጊዜ ውስጥ ክሱ ካልቀረበ ጉዳዩ በይርጋ የሚታገድ ይሆናል፡፡
5. የሟች የኑዛዜ ወራሽ የክስ ማቅረቢያ የይርጋ ጊዜ
ወራሾች የኑዛዜ እና የሕግ ወራሾች ሊሆኑ እንደሚችሉ ከላይ በዝርዝር አይተናል፡፡ በክርክር ሂደት ይርጋ መቃዎሚያ ሲነሳ የትኛው ድንጋጌ ተፈጻሚነት እንዳለው ለመለየት ክስ ያቀረበው ከሳሽ የሕግ ወራሽ ወይስ የኑዛዜ ወራሽ ነው የሚለውን መለየት የግድ የሚል ነው፡፡ የፌዴራል ጠቅላይ ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በሰ/መ/ቁ.98517 በሆነ መዝገብ በቀን 26/01/2008 ዓ.ም በሆኑ መዝገብ ላይ የኑዛዜ ወራሽ ሆነ ሰው በኑዛዜ ያገኘውሁትን ቤት ይለቀቅልኝ በሚል የሚያቀርበው ክስ በ10 ዓመት የይርጋ ጊዜ የሚታገድ ለመሆኑ የሚከተለውን አስገዳጅ የሕግ ትርጉም ሰጥቷል፡፡
የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 1062 ውርሱ በተጣራ ጊዜ በማናቸውም ጊዜ ቢሆን እያንዳንዱ የጋራ ወራሾች ውርሱን እንከፋፈል ብለው ለመጠየቅ እንደሚችሉ የሚደነግግ ነው። ድንጋጌው የቁጥር 1060 እና 1061 ድንጋጌዎች ተከታይ በመሆኑ ከእነዚሁ ድንጋጌዎች ጋር ተገናዝቦ መታየት የሚገባው ነው። ከድንጋጌው አነጋገር በግልጽ መገንዘብ እንደሚቻለው ድንጋጌው ተፈጻሚነት የሚኖረው ውርሱ ከተጣራ በኋላ አንደኛው ወይም የተወሰኑት ወራሾች ውርሱን ለመከፋፈል በሌላኛው ወይም በሌለኞቹ ወራሾች ላይ በሚያቀርቡት የክፍፍል ጥያቄ ላይ ነው እንጂ ዉርሱ ብዙ አመታትን ማለትም የይርጋዉን ጊዜ ካለፈ በኋላ በሚጣራ ጊዜም አይደለም።
በወራሾች መካከል ሳይሆን ወራሽ በሆነ እና ወራሽ ባልሆነ ሰው መካከል ከሆነ ደግሞ ጉዳዩ በፍትሐብሔር ሕግ በተመለከቱት መደበኛ የይርጋ ድንጋጌዎች መሰረት የሚገዛ ከሚሆን በቀር የቁጥር 1062 ድንጋጌ ለጉዳዩ ተፈጻሚ ሊደረግ የሚችልበት የሕግ አግባብ አይኖርም።
በመሆኑም በዉርስ ማጣራት ሂደት ተካፋይ ያልሆኑ ፤የሟች ወራሽ ያልሆነ ሰዉ ፤የሟች የኑዛዜ ወራሽ ነኝ በሚል ሟች ከሞቱ ከ10 ዓመት በኋላ በውርስ ያገኘሁትን ቤት የያዘዉ አካል ይልቀቅልኝ በሚል የሚቀርብ ክስ በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 1677 (1) እና 1845 ድንጋጌዎች መሰረት በአስር ዓመት ይርጋ የሚታገድ ነዉ።
የኑዘዜ ወራሹ የወራሽነት መብቱን ሳያረጋግጥ ወይም የውርስ ሃብቱን ሳያጣራ ከቆየ እና የውርስ ሃብት ይገባኛል ክስ ወራሽ ባልሆነ ሰው ላይ ክስ የሚያቀርብ ከሆነ የይርጋው ጊዜ 10 ዓመት ሲሆን ክስ የሚያቀርበው ግን ንብረቱን በያዘበት የሟች የኑዛዜ ወራሽ ወይም የሕግ ወራሽ ከሆነ የይርጋው ጊዜ 3 ዓመት ይሆናል፡፡
3
Tags:
Period of Limitation Succession
×
Stay Informed
When you subscribe to the blog, we will send you an e-mail when there are new updates on the site so you wouldn't miss them.
Your Name
E-mail Address
Subscribe to the blog
ፍቺ ከፍርድ ቤት ውጭ - የሰበር ሰሚ ችሎት እና የፌዴሬሽን ምክር ቤት ውሳኔዎች...
በፍርድ ቤት አወዛጋቢ የሆኑ የውርስ ጉዳዮች እና መፍትሔዎቻቸው
About the author
ካሴ መልካም
Subscribe to updates from author Unsubscribe to updates from author ካሴ መልካም
ጸሐፊው የኢትዮጵያ የውርስ ሕግ መሠረታዊ ሀሳቦች በሚል መጽሐፍ አሳትሞ ለአንባቢ ያበቃ ሲሆን በሕግ የመጀመሪያ ድግሪ እንዲሁም በፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት በዋና ዳኝነት ከሰባት ዓመት በላይ በማገልገል ይገኛል።


A media for Understanding, Measuring and Doing: multilingual; diverse values, stories, and hopes; evidence-based discourse
Home
Contact
···
Facebook
Twitter
YouTube
A media for Understanding, Measuring and Doing: multilingual; diverse values, stories, and hopes; evidence-based discourse
Home
Contact
Next ETHIOPIA’S ABIY AHMED: FROM POSTER-BOY OF THE WEST TO POSTER-BOY OF THE LEFT
Politics
ሰነድ ውድብ ናፅነት ትግራይ (ናፅነት)፡ “ፖሊሲ – 00 ምድሓን ብሔረ-መንግስትነት ትግራይ”
2 weeks ago
282 views
1 min read
Add comment
ውድብ ናፅነት ትግራይ
ነሓሰ 2016 ኣ/ግ
“ፖሊሲ – 00 ትግራይ ንድሕሪት ተመሊሳ ክትካሰስን ክትናኸስን ዘይኮነስ፤ ንቕድሚት ክትርኢን ብሔራዊ ህላዌኣ ከተውሕስን ጥራሕ ዝገብር እዩ፡፡ ብመሰረቱ ትግራይ ሐዚ ብዘላቶ ኩነታት ኣይኮነን ዶ ንድሕሪት ተመሊሳ ኣብ ልዕሊ ጥፍኣት ዝፈፀሙ ደቃ ተሓታትነት ከተረጋግፅ፤ ኣብ ልዕሊ እቶም ፅንተት ዝፈፀሙላ ግዳማውያን ሓይልታት እውን ፍትሒን ተሓታትነትን ከትሓትት ኣብ ትኽእለሉ ቁመና ኣይኮነትን ዘላ፡፡ ብቐንዱ መንግስቲ ዘይብላ ትግራይ ልዕል ኢሉ ከም ዝተገለፀ ልዕልነት ሕጊ ዘኽብራ ናፃ ትካላት እውን ዘይብላ ዓዲ ተሓታትነት ከተረጋግፅ ኣይትኽእልን፡፡ ብስም ተሓታትነት ዓንደርቲ ሰብ ግዘ ድላዮም ክገብሩ እንተዘይኮይኑ ብሕግን ስርዓትን ዘይምራሕ ስርዓት ተሓታትነት ከስፍን ኣይኽእልን፡፡ ብተወሳኺ ብቐጥታ ወይ ብተዘዋዋሪ ንስርዓት ህወሓት ከም ህዝቢ ድጋፍ እናገበርናሉ እናሓብሐብናዮን እናተሓሽከርናሉን ዝፀናሕና ስለ ዝኾንና ኣካል እቲ ሕመቕን፤ ናይቲ ተሓታትነት እውን ከከም ብፅሒትና ክንወስድን ይግባእ እዩ ኢልካ ምሕሳብን ‘ውን ጠቓሚ እዩ፡፡ ናይ ውድቀትና ምኽንያት ምስ ነብስና ኣጣቢቕና ሓላፍነት እንትንወስድ መሪር ልምዲ (hard lesson) ከም ብሔር ክንወስድ ዘኽእለና እዩ፡፡”
ሙሉእ ፖሊስ ከም PDF ንምንባብ Download
FacebookXRedditPinterestEmail
UMD Media
View all posts
You may also like
Politics
ETHIOPIA’S ABIY AHMED: FROM POSTER-BOY OF THE WEST TO POSTER-BOY OF THE LEFT
359 views
8 min read
Gallery
Politics
Background to Abune Mathias Speech During Celebration Meskel
296 views
3 min read
Politics
Message of His Holiness Abune Mathias I, Patriarch of Ethiopia, Head of Archbishops,Archbishop of Axum and Itchege of the See of Teklehaymanot


ሀዋሳ ከተማን ከታችኛው ቡድን በማደግ ለተከታታይ ሁለት የውድድር ዘመናት ያገለገለው ወጣቱ አማካይ ከሀዋሳ ከተማ ጋር ያለው የውል ጊዜ ዕክል ገጥሞታል። የውዝግቡ መነሻ ሀዋሳ ከተማ ከ2013 እስከ 2016 ጥቅምት 30 ቀን ድረስ ለሦስት ዓመት የሚያቆየው የውል ስምምነት እንዳለው በመግለፅ የክርክር መነሻቸውን ሲያቀርቡ በአንፃሩ ተጫዋች ወንድማገኝ በበኩሉ ‘የውል ዘመኔ የሚጠናቀቀው በ2015 ጥቅምት 30 ነው’ በማለት የሰነድ ማስረጃ በመያዝ የእግርኳሱ የበላይ አካል ወደ ሆነው ፌዴሬሽን ቀርበዋል። ፌዴሬሽኑ በቅርቡ በሁለቱ አካላት መካከል ለተፈጠረው ውዝግብ የመጨረሻ ዕልባት እንደሚሰጥ ይጠበቃል።
በኢትዮጵያ እግርኳስ ውስጥ በአጭር ጊዜ ከወጣት ቡድን በማደግ በፕሪምየር ሊጉ ማንፀባረቅ ከቻሉ ተጫዋቾች መካከል አንዱ የሆነው ወጣቱ የአማካይ ስፍራ ተጫዋች ወንድማገኝ የሀዋሳን ከ17 እና ከ20 ዓመት በታች ቡድን ካገለገለ በኋላ በ2013 የዋናውን ቡድን በመቀላቀል በቤትኪንግ የኢትዮጵያ ፕሪምየር ሊግ ላይ ጎልቶ መውጣት ችሏል፡፡
Share
Tweet
Post navigation
የክለቦች የውድድር ዘመን ቅድመ ዳሰሳ | ኢትዮ ኤሌክትሪክ
የክለቦች የውድድር ዘመን ቅድመ ዳሰሳ | አርባምንጭ ከተማ
የቅርብ ዜናዎች
የሴቶች ፕሪምየር ሊግ | ቦሌ ክፍለ ከተማ ወደ ዝውውሩ ገብቷል September 8, 2024
ኢትዮጵያ መድን ሁለት ወጣት ተጫዋቾችን አስፈርሟል September 8, 2024
ባህር ዳር ከተማ የቀድሞ ተጫዋቾቹን አስፈርሟል September 8, 2024
የነገውን የዋልያዎቹ ጨዋታ የሚመሩ ዳኞች ታውቀዋል September 8, 2024
ከፍተኛ ሊግ | አክሱም ከተማ ዋና አሰልጣኝ ቀጥሯል September 7, 2024
በዋልያዎቹ ስብስብ ተጨማሪ ተጫዋቾች ጉዳት አስተናግደዋል September 7, 2024
የቅርብ ዜናዎች
ሴቶች ዝውውር ዜና የሴቶች እግርኳስ
የሴቶች ፕሪምየር ሊግ | ቦሌ ክፍለ ከተማ ወደ ዝውውሩ ገብቷል
September 8, 2024
ቴዎድሮስ ታከለ
ኢትዮጵያ መድን ዜና ዝውውር
ኢትዮጵያ መድን ሁለት ወጣት ተጫዋቾችን አስፈርሟል
September 8, 2024
ቴዎድሮስ ታከለ
ባህር ዳር ከተማ ዜና ዝውውር
ባህር ዳር ከተማ የቀድሞ ተጫዋቾቹን አስፈርሟል
September 8, 2024
ቴዎድሮስ ታከለ
ዜና የብሔራዊ ቡድን ውድድሮች የአፍሪካ ዋንጫ ማጣርያ
የነገውን የዋልያዎቹ ጨዋታ የሚመሩ ዳኞች ታውቀዋል
September 8, 2024
ሚካኤል ለገሠ
ሶከር ኢትዮጵያ
ሶከር ኢትዮጵያ በኢትዮጵያ እግር ኳስ ላይ ብቻ ትኩረቱን አድርጎ የሚሰራ የኦንላይን ሚድያ ነው።
ዘርፎች
ዘርፎች Select Category A ውድድሮች A የክለብ ኢንተርናሽናል ውድድሮች U-17 ሴቶች ብሔራዊ ቡድን U-17 ብሔራዊ ቡድን U-20 ብሔራዊ ቡድን U-23 ብሔራዊ ቡድን U20 ሴቶች ብሔራዊ ቡድን ሀምበርቾ ሀዋሳ ከተማ ሀዲያ ሆሳዕና ለገጣፎ ለገዳዲ ሉሲ መቐለ 70 እንደርታ መቻል መፅሀፍት ሜዲካል ምርጥ 11 ምርጫ 2010 ምስራቅ አፍሪካ ሰበታ ከተማ ሲዳማ ቡና ሲዳማ ጎፈሬ ዋንጫ ሴቶች ቻምፒየንስ ሊግ ሴቶች አፍሪካ ዋንጫ ሴቶች ከፍተኛ ሊግ ሴቶች ዝውውር ሴቶች ፕሪምየር ሊግ ሴካፋ ስሑል ሽረ ሻሸመኔ ከተማ ቀጥታ የውጤት መግለጫ ቀጥታ የፅሁፍ ስርጭት ቃለ-መጠይቅ ቅዱስ ጊዮርጊስ ቅድመ ጨዋታ ዳሰሳ ቢዝ ባህር ዳር ከተማ ቤተሰብ ተስፈኛ ተጫዋቾች ትኩረት ታሪክ ታክቲክ ታዳጊዎች ትውስታ ትግራይ ክልል ዋንጫ ቻምፒየንስ ሊግ ቻን ቻን ማጣርያ አማራ ክልል ዋንጫ አርባምንጭ ከተማ አሰልጣኞች ትኩረት አንደኛ ሊግ አዲስ አበባ ከተማ አዲስ አበባ ከተማ ዋንጫ አዳማ ከተማ አዳማ ከተማ ዋንጫ ኢትዮ ኤሌክትሪክ ኢትዮጵያ መድን ኢትዮጵያ ቡና ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ኢትዮጵያ ዋንጫ ኢትዮጵያውያን በውጪ ኢእፌ እውነታዎችና ቁጥሮች ኦሊምፒክ ማጣርያ ከ17 ዓመት በታች ሻምፒዮና ከ17 ዓመት በታች ፕሪምየር ሊግ ከ20 ዓመት በታች ጥሎማለፍ ከ20 ዓመት በታች ፕሪምየር ሊግ ከፍተኛ ሊግ ክለብ ትኩረት ኮሮና ኮንፌዴሬሽን ዋንጫ ኮፓ ኮካኮላ ወላይታ ድቻ ወልቂጤ ከተማ ወልዋሎ ዓዲግራት ዩኒቨርሲቲ ወልዲያ ወቅታዊ ጉዳይ ዋልያዎቹ ዐበይት ጉዳዮች ዜና ዜና ዕረፍት ዝ ክለቦች ዝክር ዝውውር የ1ኛ ዙር የክለቦች ዳሰሳ የሰማንያዎቹ የሴቶች እግርኳስ የሴቶች ዘ ብሔራዊ ቡድኖች የሴቶች ገፅ የሴቶች ጥሎማለፍ የሶከር አምዶች የቅድመ ውድድር የብሔራዊ ቡድን ውድድሮች የተቋማት መረጃዎች የት ይገኛሉ የአመቱ ምርጦች የአሰልጣኞች ስልጠና የአሰልጣኞች ገፅ የአሸናፊዎች አሸናፊ የአፍሪካ ዋንጫ የአፍሪካ ዋንጫ ማጣርያ የክልል ክለቦች ሻምፒዮና የወሩ ምርጦች የወዳጅነት ጨዋታዎች የወጣቶች እግርኳስ የውድድር ዘመን ቅድመ ዳሰሳ የውድድር ዘመን ዳሰሳ የውጪ ዜጎች የዓለም ዋንጫ ማጣሪያ የዘመኑ ከዋክብት የዘጠናዎቹ ከዋክብት የዠ ብሔራዊ ቡድኖች የደጋፊዎች ገፅ የዳኞች ገጽ የግል አስተያየት የጨዋታ መረጃዎች የጨዋታ ሪፖርት የፈረንሳይኛ ፖስቶች (Francais) ይህን ያውቁ ኖሯል? ይድነቃቸው ተሰማ መታሰቢያ ዋንጫ ደቡብ ካስቴል ዋንጫ ደቡብ ፖሊስ ደደቢት ዳኞች ድህረ ጨዋታ አስተያየት ድሬዳዋ ከተማ ጅማ አባ ጅፋር ጋዜጣዊ መግለጫ ፉትሳል ፊቸር ፋሲል ከነማ ፕሪምየር ሊግ ፕሪምየር ሊግ አ/ማ
ማኅደር
ማኅደር Select Month September 2024 (35) August 2024 (182) July 2024 (99) June 2024 (66) May 2024 (87) April 2024 (86) March 2024 (125) February 2024 (104) January 2024 (130) December 2023 (111) November 2023 (91) October 2023 (160) September 2023 (85) August 2023 (146) July 2023 (127) June 2023 (85) May 2023 (102) April 2023 (112) March 2023 (109) February 2023 (54) January 2023 (101) December 2022 (121) November 2022 (127) October 2022 (140) September 2022 (138) August 2022 (119) July 2022 (203) June 2022 (169) May 2022 (180) April 2022 (215) March 2022 (185) February 2022 (204) January 2022 (109) December 2021 (225) November 2021 (183) October 2021 (226) September 2021 (201) August 2021 (244) July 2021 (261) June 2021 (116) May 2021 (143) April 2021 (252) March 2021 (237) February 2021 (249) January 2021 (345) December 2020 (254) November 2020 (149) October 2020 (213) September 2020 (164) August 2020 (215) July 2020 (67) June 2020 (127) May 2020 (141) April 2020 (65) March 2020 (226) February 2020 (293) January 2020 (359) December 2019 (331) November 2019 (225) October 2019 (224) September 2019 (213) August 2019 (250) July 2019 (147) June 2019 (97) May 2019 (186) April 2019 (199) March 2019 (205) February 2019 (187) January 2019 (228) December 2018 (224) November 2018 (150) October 2018 (194) September 2018 (148) August 2018 (142) July 2018 (150) June 2018 (172) May 2018 (143) April 2018 (177) March 2018 (186) February 2018 (171) January 2018 (151) December 2017 (127) November 2017 (125) October 2017 (119) September 2017 (133) August 2017 (122) July 2017 (131)


በእግር ኳስ ተዘውትረው ከሚታዪ ችግሮች መካከል የትንፋሽ መቆራረጥ ወይንም ማጠር አንዱ ነው፡፡ እግርኳስ አድካሚ እና ብዙ ጉልበትን የሚጠይቅ ስፖርት ከመሆኑ አንጻር እንደዚህ አይነቱ ጉዳት በብዛት ይታያል፡፡ በዛሬው የሶከር ሜዲካል አምዳችን የዚህን ችግር መንስኤዎች፣ ምልክቶች እና መደረግ ያለባቸውን ጥንቃቄዎች ከመጀመሪያ ደረጃ እርዳታዎች ጋር እንመለከታለን፡፡
የአተነፋፈስ ችግሮች በሁለት ዋና ምክንያቶች ሊከሰቱ ይችላሉ፡፡ አንደኛው መንገድ ተጫዋቹ ቀድሞውኑ የታወቀ በሽታ ካለበት በጨዋታ መሃል የማገርሸት እድሉ እጅግ ከፍ ያለ ነው፡፡ እንደ አስም የመሳሰሉ በሽታዎች በቂውን ክትትል እና ህክምና ካላገኙ ለከፋ የጤና መቃወስ ሊያደርሱ ይችላሉ፡፡
ሁለተኛው ችግር በጨዋታ መሃል በግጭት የሚያጋጥም ነው፡፡ የአየር ቱቦ መዘጋት (airway obstruction) አልያም መታፈን እና አየር ማጠር ሊያጋጥም ይችላል፡፡ በቅርቡ እንኳን በከፍተኛ ሊግ በተደረገ ጫወታ የባህር ዳር ከተማው ሚኪያስ ግርማ ከግብ መቆጠር መልስ በመደራረብ ደስታ በሚገለጽበት ወቅት ታፍኖ በዛው ቅፅበት ራሱን ስቶ በመውደቁ ለህክምና ወደ ሆስፒታል የተላከበት አጋጣሚ የሚታወስ ነው።
በተለምዶ አንድ ተጫዋች በሜዳ ላይ ራሱን ስቶ የአየር ቱቦ በሚዘጋበት ጊዜ “ምላሱን ውጦ“ የሚል አገላለጽ አለ፡፡ ይህ ትክክለኛ ያልሆነ አገላለፅ ነው፤ ምላስ ተውጦ ሳይሆን በመታጠፉ እና ወደ እንጥላችን የሚወስደውን የአየር መንገድ በመዝጋቱ የሚፈጠር ነው፡፡ ይህ ጉዳት ተዘውትሮ ከሚታዩ አጣዳፊ ህክምና ከሚያስፈልጋቸው ችግሮች መካከል አንዱ እና ዋንኛው ነው፡፡
እንድ ሰው የአተነፋፈስ እከል ሲያጋጥመው የተለያዮ ምልክቶችን የሚያሳይ ሲሆን እነዚህም በሃይል መተንፈስ ፤ የትንፋሽ ማጠር ፤ የአፍንጫ መርገብገብ ፤ የቆዳ ቀለም የመጥቆር ነገር ማሳየት፤ ከትንፋሽ ጋር ተጨምረው የሚሰሙ እንደማፋጨት ያሉ ድምጾች፤ ራስን መሳት እና የመሳሰሉት ናቸው፡፡
እንደዚህ አይነት ከአተነፋፈስ ጋር የተያያዙ እከሎች በሚያጋጥሙበት ጊዜ ህክምና የሚሰጠው እዛው ሜዳ ላይ ነው፡፡ በመጀመሪያ እርዳታ የተዘጋውን የአተነፋፈስ መንገድ ለማስከፈት ተጫዋቹ በጀርባው ከተደረገ ቀጥሎ ጭንቅላቱ ወደ ኋላ ገፋ የሚደረግ ይሆናል፡፡ ከዚህ በመቀጠልም የታጠፈውን ምላስ ጣትን አፍ ውስጥ በመጨመር ለመመለስ ሙከራ የሚደረግ ሲሆን ከአፍ ወደ አፍ አየርን በማስተላለፍ እንደዚሁም ደረት ላይ በመጫን የአተነፋፈስ ስርአቱን CPR (Cardio-Respiratory Resuscitation)በተሰኘው የመጀመሪያ እርዳታ መንገድ ለመመለስ ጥረት የሚደረግ ይሆናል፡፡ በስፍራው የህክምና ባለሞያዎች ከድንገተኛ ህክምና መስጫ ቁሳቁሶችን ይዘው ከተገኙ ደግሞ የተለያየ አይነት ያላቸው የመተንፈሻ ቱቦዎችን በመጠቀም የአየር መተላለፊያ ቱቦዎች እንዳይዘጉ ያደርጋሉ። አተነፋፈሱ መመለሱ ከታወቀ ቀጥሎ ነው ሌሎች ምርመራዎች እና ህክምናዎች የሚሰጡት፡፡
በቂ እውቀት ያካበቱ ባለሞያዎች በብዛት በሌሉበት የኢትዮጵያ እግርኳስ እንደዚህ ያለው ህይወት እስከማጣት የሚያደርስ ችግር እንዳይፈጠር ትልቅ ትኩረት ሊሰጠው ይገባል፡፡ እንደ ስብራት እና ውልቃት እንዳሉ ጉዳቶች ጊዜ የሚሰጥ ስላልሆነ እና ችግሩ ባጋጠመበት ቅፅበት መፍትሄ የሚጠይቅ በመሆኑ አፋጣኝ ህክምና የሚደረግበትን መንገድም ማዘጋጀት ያስፈልጋል፡፡ በመጫወቻ ሜዳዎች ላይ የአንቡላንስ እና የተለያዩ የህክምና መሳሪያዎች ማስፈለጋቸው ዋንኛው ምክንያትም እንደዚህ ላሉ ችግሮች መፍትሄን ለማበጀት ነው፡፡ ከጨዋታ ውጪም በልምምድ ወቅት ሊያጋጥሙ የሚችሉ መሰል አደጋዎችን ለመከላከል በልምምድ ሜዳዎች ላይ የህክምና ባለሞያዎች እና በቂ የህክምና ቁሳቁሶች እንዲኖሩ ማድረግም ከክለቦች ይጠበቃል።
ለተጫዋች እና ለአሰልጣኞች ዝውውር መጠኑ የበዛ የዝውውር ገንዘብ እያወጡ የሚገኙት ክለቦቻችን የህክምና መዋቅራቸውን በማዘመን ብዙ መዋዕለ ንዋይ ያፈሰሱባቸውን ተጫዋቾች ደህንነት ለማረጋገጥ መስራት ይኖርባቸዋል፡፡
Share
Tweet
Post navigation
መቐለ ከተማ 3 ተጫዋቾች አስፈርሟል
ጅማ አባጅፋር ዮሀንስ ሳህሌን አሰልጣኝ አድርጎ ሾሟል
የቅርብ ዜናዎች
ቅድመ ውድድር ዳሰሳ | ክፍል 2 September 19, 2024
ወልዋሎዎች ተጨማሪ ተጫዋች ለማስፈረም ተስማምተዋል September 19, 2024
አዳማ ከተማ ሦስት ተጫዋቾችን ለማስፈረም ተስማምቷል September 19, 2024
የዋልያዎቹ አለቃ የብሔራዊ ቡድን ቆይታ ? September 19, 2024
ቅድመ ውድድር ዳሰሳ | ክፍል 1 September 19, 2024
የጣና ሞገዶቹ ናይጄሪያዊ አጥቂ አስፈርመዋል September 18, 2024
የቅርብ ዜናዎች
ሀዋሳ ከተማ ሀዲያ ሆሳዕና ሲዳማ ቡና ስሑል ሽረ አርባምንጭ ከተማ አዳማ ከተማ ኢትዮጵያ መድን ወላይታ ድቻ ወልቂጤ ከተማ ድሬዳዋ ከተማ ፕሪምየር ሊግ
ቅድመ ውድድር ዳሰሳ | ክፍል 2
September 19, 2024
ሶከር ኢትዮጵያ
ወልዋሎ ዓዲግራት ዩኒቨርሲቲ ዜና ዝውውር ፕሪምየር ሊግ
ወልዋሎዎች ተጨማሪ ተጫዋች ለማስፈረም ተስማምተዋል
September 19, 2024
ማቲያስ ኃይለማርያም
አዳማ ከተማ ዜና ዝውውር
አዳማ ከተማ ሦስት ተጫዋቾችን ለማስፈረም ተስማምቷል
September 19, 2024
ቴዎድሮስ ታከለ
ዋልያዎቹ ዜና
የዋልያዎቹ አለቃ የብሔራዊ ቡድን ቆይታ ?
September 19, 2024
ዳንኤል መስፍን
ሶከር ኢትዮጵያ
ሶከር ኢትዮጵያ በኢትዮጵያ እግር ኳስ ላይ ብቻ ትኩረቱን አድርጎ የሚሰራ የኦንላይን ሚድያ ነው።
ዘርፎች
ዘርፎች Select Category A ውድድሮች A የክለብ ኢንተርናሽናል ውድድሮች U-17 ሴቶች ብሔራዊ ቡድን U-17 ብሔራዊ ቡድን U-20 ብሔራዊ ቡድን U-23 ብሔራዊ ቡድን U20 ሴቶች ብሔራዊ ቡድን ሀምበርቾ ሀዋሳ ከተማ ሀዲያ ሆሳዕና ለገጣፎ ለገዳዲ ሉሲ መቐለ 70 እንደርታ መቻል መፅሀፍት ሜዲካል ምርጥ 11 ምርጫ 2010 ምስራቅ አፍሪካ ሰበታ ከተማ ሲዳማ ቡና ሲዳማ ጎፈሬ ዋንጫ ሴቶች ቻምፒየንስ ሊግ ሴቶች አፍሪካ ዋንጫ ሴቶች ከፍተኛ ሊግ ሴቶች ዝውውር ሴቶች ፕሪምየር ሊግ ሴካፋ ስሑል ሽረ ሻሸመኔ ከተማ ቀጥታ የውጤት መግለጫ ቀጥታ የፅሁፍ ስርጭት ቃለ-መጠይቅ ቅዱስ ጊዮርጊስ ቅድመ ጨዋታ ዳሰሳ ቢዝ ባህር ዳር ከተማ ቤተሰብ ተስፈኛ ተጫዋቾች ትኩረት ታሪክ ታክቲክ ታዳጊዎች ትውስታ ትግራይ ክልል ዋንጫ ቻምፒየንስ ሊግ ቻን ቻን ማጣርያ አማራ ክልል ዋንጫ አርባምንጭ ከተማ አሰልጣኞች ትኩረት አንደኛ ሊግ አዲስ አበባ ከተማ አዲስ አበባ ከተማ ዋንጫ አዳማ ከተማ አዳማ ከተማ ዋንጫ ኢትዮ ኤሌክትሪክ ኢትዮጵያ መድን ኢትዮጵያ ቡና ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ኢትዮጵያ ዋንጫ ኢትዮጵያውያን በውጪ ኢእፌ እውነታዎችና ቁጥሮች ኦሊምፒክ ማጣርያ ከ17 ዓመት በታች ሻምፒዮና ከ17 ዓመት በታች ፕሪምየር ሊግ ከ20 ዓመት በታች ጥሎማለፍ ከ20 ዓመት በታች ፕሪምየር ሊግ ከፍተኛ ሊግ ክለብ ትኩረት ኮሮና ኮንፌዴሬሽን ዋንጫ ኮፓ ኮካኮላ ወላይታ ድቻ ወልቂጤ ከተማ ወልዋሎ ዓዲግራት ዩኒቨርሲቲ ወልዲያ ወቅታዊ ጉዳይ ዋልያዎቹ ዐበይት ጉዳዮች ዜና ዜና ዕረፍት ዝ ክለቦች ዝክር ዝውውር የ1ኛ ዙር የክለቦች ዳሰሳ የሰማንያዎቹ የሴቶች እግርኳስ የሴቶች ዘ ብሔራዊ ቡድኖች የሴቶች ገፅ የሴቶች ጥሎማለፍ የሶከር አምዶች የቅድመ ውድድር የብሔራዊ ቡድን ውድድሮች የተቋማት መረጃዎች የት ይገኛሉ የአመቱ ምርጦች የአሰልጣኞች ስልጠና የአሰልጣኞች ገፅ የአሸናፊዎች አሸናፊ የአፍሪካ ዋንጫ የአፍሪካ ዋንጫ ማጣርያ የክልል ክለቦች ሻምፒዮና የወሩ ምርጦች የወዳጅነት ጨዋታዎች የወጣቶች እግርኳስ የውድድር ዘመን ቅድመ ዳሰሳ የውድድር ዘመን ዳሰሳ የውጪ ዜጎች የዓለም ዋንጫ ማጣሪያ የዘመኑ ከዋክብት የዘጠናዎቹ ከዋክብት የዠ ብሔራዊ ቡድኖች የደጋፊዎች ገፅ የዳኞች ገጽ የግል አስተያየት የጨዋታ መረጃዎች የጨዋታ ሪፖርት የፈረንሳይኛ ፖስቶች (Francais) ይህን ያውቁ ኖሯል? ይድነቃቸው ተሰማ መታሰቢያ ዋንጫ ደቡብ ካስቴል ዋንጫ ደቡብ ፖሊስ ደደቢት ዳኞች ድህረ ጨዋታ አስተያየት ድሬዳዋ ከተማ ጅማ አባ ጅፋር ጋዜጣዊ መግለጫ ፉትሳል ፊቸር ፋሲል ከነማ ፕሪምየር ሊግ ፕሪምየር ሊግ አ/ማ
ማኅደር
ማኅደር Select Month September 2024 (80) August 2024 (182) July 2024 (99) June 2024 (66) May 2024 (87) April 2024 (86) March 2024 (125) February 2024 (104) January 2024 (130) December 2023 (111) November 2023 (91) October 2023 (160) September 2023 (85) August 2023 (146) July 2023 (127) June 2023 (85) May 2023 (102) April 2023 (112) March 2023 (109) February 2023 (54) January 2023 (101) December 2022 (121) November 2022 (127) October 2022 (140) September 2022 (138) August 2022 (119) July 2022 (203) June 2022 (169) May 2022 (180) April 2022 (215) March 2022 (185) February 2022 (204) January 2022 (109) December 2021 (225) November 2021 (183) October 2021 (226) September 2021 (201) August 2021 (244) July 2021 (261) June 2021 (116) May 2021 (143) April 2021 (252) March 2021 (237) February 2021 (249) January 2021 (345) December 2020 (254) November 2020 (149) October 2020 (213) September 2020 (164) August 2020 (215) July 2020 (67) June 2020 (127) May 2020 (141) April 2020 (65) March 2020 (226) February 2020 (293) January 2020 (359) December 2019 (331) November 2019 (225) October 2019 (224) September 2019 (213) August 2019 (250) July 2019 (147) June 2019 (97) May 2019 (186) April 2019 (199) March 2019 (205) February 2019 (187) January 2019 (228) December 2018 (224) November 2018 (150) October 2018 (194) September 2018 (148) August 2018 (142) July 2018 (150) June 2018 (172) May 2018 (143) April 2018 (177) March 2018 (186) February 2018 (171) January 2018 (151) December 2017 (127) November 2017 (125) October 2017 (119) September 2017 (133) August 2017 (122) July 2017 (131)


በኢትዮጵያ ቤትኪንግ ፕሪምየር ሊግ የ24ኛ ሳምንት ጨዋታ ኢትዮጵያ ቡና በሀድያ ሆሳዕና 1-0 መረታቱ ይታወሳል፡፡ ይህን ጨዋታ በዋና ዳኝነት የመሩት ፌዴራል ዳኛ ሚካኤል ጣዕመ በተጫዋቾች ላይ አላስፈላጊ ቃላትን ስለመጠቀማቸው ሪፖርት የቀረበባቸው ሲሆን ኢትዮጵያ ቡናም የቴክኒክ ክስ አስይዞ ነበር፡፡ ጉዳዩን የተመለከተው የብሔራዊ ዳኞች ኮሚቴ ዳኛው ጥፋተኛ ሆነው በመገኘታቸው ከፕሪምየር ሊጉ ጨዋታዎች እንዲሸኙ ማድረጉን የሊጉ አክሲዮን ማህበር ይፋ አድርጓል፡፡
አነጋጋሪ በነበረው በሳምንቱ የማሳረጊያ ጨዋታ ወላይታ ድቻ እና ሲዳማ ቡና የተገናኙበት ጨዋታ በሲዳማ አሸናፊነት ሲጠናቀቅ ተበድያለሁ ያለው ወላይታ ድቻ ለአክስዩን ማህበሩ አቤቱታውን አቅርቧል። ክለቡ ባቀረባቸው ሁለት ክሶች ያልተገባ የፍፁም ቅጣት ምት እንደተሰጠበት እንዲሁም ያገኘውን ፍፁም ቅጣት ምት ደግሞ የሲዳማ ቡናው ግብ ጠባቂ መስመሩን ለቆ እንዳዳነበት በመግለፅ የዕለቱን ዳኞች ተጠያቂ አድርጎ ነበር። የሊጉ አክሲዮን ማህበር ይፋ እንዳደረገው ክሱን የተመለከተው የብሔራዊ ዳኞች ኮሚቴ ጨዋታውን መርተው የነበሩት ኢንተርናሽናል ዋና ዳኛ ለሚ ንጉሴ እና ረዳት ሳኛ አብዱ ይጥና የዚህን ዓመት ቀጣይ ጨዋታዎች እንዳይመሩ በሚል ከውድድሩ አሰናብቷል፡፡
Share
Tweet
Post navigation
ወላይታ ድቻ የቅጣት ውሳኔ ተወሰነበት
ቤትኪንግ የኢትዮጵያ ፕሪምየር ሊግ 21ኛ ሳምንት ዓበይት ጉዳዮች (፫) – አሰልጣኞች ትኩረት
የቅርብ ዜናዎች
ከፍተኛ ሊግ | አክሱም ከተማ ዋና አሰልጣኝ ቀጥሯል September 7, 2024
በዋልያዎቹ ስብስብ ተጨማሪ ተጫዋቾች ጉዳት አስተናግደዋል September 7, 2024
ከፍተኛ ሊግ | ሶሎዳ ዓድዋ ዋና እና ምክትል አሰልጣኝ ቀጥሯል September 6, 2024
በዋልያዎቹ የዛሬ ልምምድ አንድ ተጫዋች አልሠራም September 6, 2024
የጣና ሞገዶቹ አንድ አማካይ ወደ ስብስባቸው ቀላቅለዋል September 6, 2024
ጀርመን ለትውልደ ኢትዮጵያውያኑ ጥሪ አደረገች September 6, 2024
የቅርብ ዜናዎች
ከፍተኛ ሊግ ዝውውር
ከፍተኛ ሊግ | አክሱም ከተማ ዋና አሰልጣኝ ቀጥሯል
September 7, 2024
ማቲያስ ኃይለማርያም
ዋልያዎቹ
በዋልያዎቹ ስብስብ ተጨማሪ ተጫዋቾች ጉዳት አስተናግደዋል
September 7, 2024
ዳንኤል መስፍን
ከፍተኛ ሊግ ዜና ዝውውር
ከፍተኛ ሊግ | ሶሎዳ ዓድዋ ዋና እና ምክትል አሰልጣኝ ቀጥሯል
September 6, 2024
ማቲያስ ኃይለማርያም
ዜና የብሔራዊ ቡድን ውድድሮች የአፍሪካ ዋንጫ ማጣርያ
በዋልያዎቹ የዛሬ ልምምድ አንድ ተጫዋች አልሠራም
September 6, 2024
ዳንኤል መስፍን
ሶከር ኢትዮጵያ
ሶከር ኢትዮጵያ በኢትዮጵያ እግር ኳስ ላይ ብቻ ትኩረቱን አድርጎ የሚሰራ የኦንላይን ሚድያ ነው።
ዘርፎች
ዘርፎች Select Category A ውድድሮች A የክለብ ኢንተርናሽናል ውድድሮች U-17 ሴቶች ብሔራዊ ቡድን U-17 ብሔራዊ ቡድን U-20 ብሔራዊ ቡድን U-23 ብሔራዊ ቡድን U20 ሴቶች ብሔራዊ ቡድን ሀምበርቾ ሀዋሳ ከተማ ሀዲያ ሆሳዕና ለገጣፎ ለገዳዲ ሉሲ መቐለ 70 እንደርታ መቻል መፅሀፍት ሜዲካል ምርጥ 11 ምርጫ 2010 ምስራቅ አፍሪካ ሰበታ ከተማ ሲዳማ ቡና ሲዳማ ጎፈሬ ዋንጫ ሴቶች ቻምፒየንስ ሊግ ሴቶች አፍሪካ ዋንጫ ሴቶች ከፍተኛ ሊግ ሴቶች ዝውውር ሴቶች ፕሪምየር ሊግ ሴካፋ ስሑል ሽረ ሻሸመኔ ከተማ ቀጥታ የውጤት መግለጫ ቀጥታ የፅሁፍ ስርጭት ቃለ-መጠይቅ ቅዱስ ጊዮርጊስ ቅድመ ጨዋታ ዳሰሳ ቢዝ ባህር ዳር ከተማ ቤተሰብ ተስፈኛ ተጫዋቾች ትኩረት ታሪክ ታክቲክ ታዳጊዎች ትውስታ ትግራይ ክልል ዋንጫ ቻምፒየንስ ሊግ ቻን ቻን ማጣርያ አማራ ክልል ዋንጫ አርባምንጭ ከተማ አሰልጣኞች ትኩረት አንደኛ ሊግ አዲስ አበባ ከተማ አዲስ አበባ ከተማ ዋንጫ አዳማ ከተማ አዳማ ከተማ ዋንጫ ኢትዮ ኤሌክትሪክ ኢትዮጵያ መድን ኢትዮጵያ ቡና ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ ኢትዮጵያ ዋንጫ ኢትዮጵያውያን በውጪ ኢእፌ እውነታዎችና ቁጥሮች ኦሊምፒክ ማጣርያ ከ17 ዓመት በታች ሻምፒዮና ከ17 ዓመት በታች ፕሪምየር ሊግ ከ20 ዓመት በታች ጥሎማለፍ ከ20 ዓመት በታች ፕሪምየር ሊግ ከፍተኛ ሊግ ክለብ ትኩረት ኮሮና ኮንፌዴሬሽን ዋንጫ ኮፓ ኮካኮላ ወላይታ ድቻ ወልቂጤ ከተማ ወልዋሎ ዓዲግራት ዩኒቨርሲቲ ወልዲያ ወቅታዊ ጉዳይ ዋልያዎቹ ዐበይት ጉዳዮች ዜና ዜና ዕረፍት ዝ ክለቦች ዝክር ዝውውር የ1ኛ ዙር የክለቦች ዳሰሳ የሰማንያዎቹ የሴቶች እግርኳስ የሴቶች ዘ ብሔራዊ ቡድኖች የሴቶች ገፅ የሴቶች ጥሎማለፍ የሶከር አምዶች የቅድመ ውድድር የብሔራዊ ቡድን ውድድሮች የተቋማት መረጃዎች የት ይገኛሉ የአመቱ ምርጦች የአሰልጣኞች ስልጠና የአሰልጣኞች ገፅ የአሸናፊዎች አሸናፊ የአፍሪካ ዋንጫ የአፍሪካ ዋንጫ ማጣርያ የክልል ክለቦች ሻምፒዮና የወሩ ምርጦች የወዳጅነት ጨዋታዎች የወጣቶች እግርኳስ የውድድር ዘመን ቅድመ ዳሰሳ የውድድር ዘመን ዳሰሳ የውጪ ዜጎች የዓለም ዋንጫ ማጣሪያ የዘመኑ ከዋክብት የዘጠናዎቹ ከዋክብት የዠ ብሔራዊ ቡድኖች የደጋፊዎች ገፅ የዳኞች ገጽ የግል አስተያየት የጨዋታ መረጃዎች የጨዋታ ሪፖርት የፈረንሳይኛ ፖስቶች (Francais) ይህን ያውቁ ኖሯል? ይድነቃቸው ተሰማ መታሰቢያ ዋንጫ ደቡብ ካስቴል ዋንጫ ደቡብ ፖሊስ ደደቢት ዳኞች ድህረ ጨዋታ አስተያየት ድሬዳዋ ከተማ ጅማ አባ ጅፋር ጋዜጣዊ መግለጫ ፉትሳል ፊቸር ፋሲል ከነማ ፕሪምየር ሊግ ፕሪምየር ሊግ አ/ማ
ማኅደር
ማኅደር Select Month September 2024 (31) August 2024 (182) July 2024 (99) June 2024 (66) May 2024 (87) April 2024 (86) March 2024 (125) February 2024 (104) January 2024 (130) December 2023 (111) November 2023 (91) October 2023 (160) September 2023 (85) August 2023 (146) July 2023 (127) June 2023 (85) May 2023 (102) April 2023 (112) March 2023 (109) February 2023 (54) January 2023 (101) December 2022 (121) November 2022 (127) October 2022 (140) September 2022 (138) August 2022 (119) July 2022 (203) June 2022 (169) May 2022 (180) April 2022 (215) March 2022 (185) February 2022 (204) January 2022 (109) December 2021 (225) November 2021 (183) October 2021 (226) September 2021 (201) August 2021 (244) July 2021 (261) June 2021 (116) May 2021 (143) April 2021 (252) March 2021 (237) February 2021 (249) January 2021 (345) December 2020 (254) November 2020 (149) October 2020 (213) September 2020 (164) August 2020 (215) July 2020 (67) June 2020 (127) May 2020 (141) April 2020 (65) March 2020 (226) February 2020 (293) January 2020 (359) December 2019 (331) November 2019 (225) October 2019 (224) September 2019 (213) August 2019 (250) July 2019 (147) June 2019 (97) May 2019 (186) April 2019 (199) March 2019 (205) February 2019 (187) January 2019 (228) December 2018 (224) November 2018 (150) October 2018 (194) September 2018 (148) August 2018 (142) July 2018 (150) June 2018 (172) May 2018 (143) April 2018 (177) March 2018 (186) February 2018 (171) January 2018 (151) December 2017 (127) November 2017 (125) October 2017 (119) September 2017 (133) August 2017 (122) July 2017 (131)


ከቀለማት ሁሉ በላይ በሆነው፣ የፍጹምነት መገለጫ፣ ሰማያዊ ክብር በሚገለጽበት በጸአዳ ብሩኅነት ደምቃ፣ የንጽሕናን ሞገስ ተከናንባና አሸብርቃ በሰማይ ትበራለች፡፡ ከውልደቷ ጀምሮ የፈጠራት ይህን ሰማያዊ ጸጋ ሲያላብሳት እርሷም “አሜን” ብላ ተቀብላ ሰማያዊ መናን እየተመገበችና በሰማያት ሠራዊት እየተጠበቀች ከምድር ከፍ ከፍ ብላ መብረርን ለምዳ ከቤተ ሰቦቿ ተለየች፡፡
ያን ጊዜ ተረካቢዎቿ ግራ ቢገባቸው ፍጥረቷን አድንቀው ማረፊያዋን ያዘጋጁ ዘንድ ተማከሩ፤ ወደ ጌታዋም አመለከቱ፤ በተቀደሰችው ስፍራ በሠራዊቱ ከቦ ሊያኖራት ሲሻም የእርሱ ለሆኑት ፍቃዱን ገለጠላቸው፡፡ መልካሟ ርግብም ማረፊያዋን ወደደች፤ ዘወትርም በፍጹም ትሕትናና ፍቅር ለጌታዋ ተገዝታ ኖረች፤ እርሷ ባለችበት ሰላም ይሰፍናል፤ ፍቅር ይጎለብታል፡፡
የመፀነሻዋ ጊዜ ደረሰናም ከተቀደሰው ስፍራ ወጥታ በአዲስ ጠባቂ ተጠበቀች፤ ወልዳም ታቀፈች፤ ይህን ጊዜ ጠላት ሸምቆ መጣባት፤ ቤቷን አፍርሶ ልጇን ሊገልባት መምጣቱን ሰማያዊው ጠባቂው ቢነግራት አንዲያ ልጇን ይዛ ወደ ጫካ ኮበለለች፡፡ በዱር በጫካው ስትጓዝም ከእርሷ ይልቅ ለልጇ ትጨነቅ ነበር፤ አንዴ በእቅፏ ሌላ ጊዜ ደግሞ በጀርባዋ አድርጋ ይዛው ከነፈች፡፡
በፍቅር በሚንገበገብ አንጀቷ በስስት ዓይኗ እያየችው፣ ሲርበው ቃርማ አምጥታ አብልታ፣ ሲጠማው ልጇ ከዐለት ውኃን እያፈለቀ ውኃን አጠጥታ፣ ሲበርደው ታቅፋ በሙቀቷ አሙቃ ስትንከባከበው ከረመች፡፡ መከራና ሥቃይ የበዛበት ጊዜም አለፈና መልካሟ ርግብ ልጇን ይዛ ወደ ሀገሯ ተመለሰች፡፡
በዚያም ፈተና ቢገጥማት በትሕትና፣ በፍቅርና በንጽሕና መኖርን አላስታጎለችም፡፡ ልጇ እያደገ ሲሄድ ግን ፍራቻ አደረባት፤ ወጥቶ ተለይቶ እንዳይጠፋ፣ ጠፍቶም እንዳይቀር፣ አልያም በጠላት እንዳይገደልባት ትከታተለው ጀመር፡፡ ሆኖም ግን ወደ የሚፈልግበት ስፍራ ከመሄድ ይዛ ማስቀረት አልተቻላትም፤ እንደ ጌታዋ እርሱ በፈቃዱ ሁሉን ያደርጋል፤ እናት ናትና ግን በቅርብ ክትትል ትመለከተዋለች፤ ትንከባከበዋለች፤ ከሄደበትም ሲመለስ በፍቅር ተቀብላ ታኖረዋለች።
በክብር ላደገው ሙሽራ ልጇ መልካሟ ርግብ ያልከፈለችው መሥዋዕት የለም፤ እርሱ ሲያዝን በኅዘን ውስጧ እየተቃጠለ መሪር እንባን ስታነባ፣ አሳዳጆቹ መከራ ሲያበዙበት ጎንበስ ቀና እያለች ስትንገላታ ከርማ አብራው ኖራለች፡፡
የጠላቶቹ ቅናትና ምቀኝነት አቅሉን ባጣ ጊዜም ሤራ ያሴሩ ዘንድ አበሩ፤ ከፉ፤ ስለዚህም መከራን አመጡበት፤ በየሄደበት እያሳደዱም ሊጥሉት ይሞክሩ ጀመር፤ ማሸነፍ ባለመቻላቸውም ሊገድሉት ተማከሩ፤ ይህችን ቀን ስትፈራት የኖረችው መልካሟ ርግብ ነበረች፤ ሆኖም እርሱ ሞቱን ይጠብቅ ነበር፡፡
ሙሽራው ጊዜው ሲደርስ ቤቱ ይገባ ዘንድ የተገባ በመሆኑ እናቱን ለጊዜውም ቢሆን መለየት ግድ ሆነ፡፡ ጥላቻቸውን መደበቅ እስኪያቅታቸው የከፉበት ጠላቶቹም ሤራቸው ተሳክቶ ያዙት፤ እንደ እስረኛም አስረው አንገለታቱት፤ ተባብረው እጅጉን አሠቃዩት፤ እርሱ ግን ያለ በደሉ ሲወቅሱት፣ ሲወነጅሉትና ሲያሠቃዩት ዝምታን መረጠ፤ መከራንም በፍቅር ተቀበለ፡፡
ይህን ያየቸው መልካሟ ርግብ የእናትነት አንጀቷ ተንሰፈሰ፤ በየመንገዱ እየተከተለች እንባዋን አፈሰሰች፤ ከመሬት እየወደቀችና እየተነሣች ኅዘኗን አበዛች፤ ልጇ ሞተ ያሏት ሰዓት ግን መቋቋም የማትችለው ዓይነት ሆነባት፤ ለሦሰት ቀናትም እንዲሁ መብልና መጠጥ ሳትቀምስ ቆየች፡፡
በሦስተኛው ቀን ግን ልጇ ሲነሣ የእርሷ ደስታ እጥፍ ድርብ ሆነ፤ ዓይኑን በዓይኗ ልታየው በቃችና ልቧ ደስታን ተሞላ፡፡
ዳግመኛም ኅዘን ገጠማት፤ ተነሥቶ ከእርሷ ጋር አልቆየም፤ ወደ ሰማይ ከፍ ከፍ ብሎ በዚያው መኖሪያውን አደረገ፤ መልካሟ ርግብ ተለይታው ቀረች፤ ዘወትርም እርሱ ያለበት የምሄድበትን ቀን ታስብና ትጠብቅ ነበር፡፡ ከዕለታት በአንዱ ቀንም ልጇን በሕልም አየችው፤ ያለበትን ድንቅ ዓለምም አሳያት፤ ወደ እርሱም እንደሚወስዳት ቃል ገብቶላት ዳግም ተለያት፡፡
መልካሟ ርግብ ዕድላል ፈንታዋ በመሆኑ በሁሉ ዘንድ ለከበረ ልጇ እናት ሆናለች፡፡ እርሱ አስተማሪ ነውና፤ እርሱ ፈዋሽ ነውና፤ እርሱ መድኃኒት ነውና፤ እርሱ ቤዛ ነውና፤ እርሱ የዓለም ንጉሥ ነውናም እርሷ ንግሥት ሆነች፡፡
ቀኑም ደረሰና ልጇ መጥቶ እንደምትሞት ነገራት፤ መልካሟ ርግብ ሞትን ስትሰማ “ለምን?” ብላ ጠየቀች፡፡ እርሱም ሞቷ የከበረ እንደሆነ ቢነገራት አንዴ አይደለም ሰባቴ መሞትን ተመኘች፡፡ በከበረች ዕለትም ዕረፍቷ ሆነ፤ በዚህም ሳያባቃ እንደ ልጇ ተነሥታ በሰማያዊያኑ ሠራዊቶች ተክብባ ወደ ሰማየ ሰማያት በረረች፤ መጠቀች፤ ከልጇ ተገናኘች፤ ፍጹም ሐሴትንም አደረገች!
ጠቢቡ «ርግቤ መደምደሚያዬም አንዲት ናት፤ ለእናትዋ አንዲት ናት፥ ለወለደቻትም የተመረጠች ናት። ቈነጃጅትም አይተው አሞገሷት፥ ንገሥታትና ቊባቶችም አመሰገኗት» በማለት ያመሰገነሽ እመቤታችንን ቅድስት ድንግል ማርያም ሆይ እኛም እናመሰግንሻለን! (መኃ.፮፥፱)
ውዳሴና ምስጋና ለክብርት እመቤታችን!
በፌስቡክ የትስስር ገጽ ያግኙን
አዳዲስ ጽሑፎች
ዘካርያስ
ወርኃ መስከረም
ቃለ በረከት ዘብፁዕ ወቅዱስ አቡነ ማትያስ ቀዳማዊ ፓትርያርክ ርእሰ ሊቃነ ጳጳሳት ዘኢትዮጵያ ሊቀ ጳጳስ ዘአኵስም ወዕጨጌ ዘመንበረ ተክለ ሃይማኖት ዘተናገረ በበዓለ ርእሰ ዐውደ ዓመት ዘዕሥራ ምእት ዐሠርቱ ወሰብዓቱ ዓመተ ምሕረት
ርእሰ ዐውደ ዓመት
ሰባቱ ምሥጢራተ ቤተ ክርስቲያን
ወርኃ ጳጉሜን
‹‹ጻድቃን እኔን ይጠብቃሉ›› (መዝ.፻፵፩፥፯)
ሰባቱ ምሥጢራተ ቤተ ክርስቲያን
የቅዱስ ፓትርያርክ የጾመ ፍልሰታ መልእክት
መልካሟ ርግብ
ነሐሴና በረከቶቹ
ሰባቱ ምሥጢራተ ቤተ ክርስቲያን
‹‹በእሳትና በውኃ መኻከል አሳለፍኸን›› (መዝ.፷፭፥፲፪)
የማያልቀው ሀብት
ሰባቱ ምሥጢራተ ቤተ ክርስቲያን
የጽሑፎች ማውጫ – በወራት
የጽሑፎች ማውጫ – በወራት Select Month September 2024 (6) August 2024 (6) July 2024 (10) June 2024 (12) May 2024 (12) April 2024 (12) March 2024 (16) February 2024 (9) January 2024 (18) December 2023 (15) November 2023 (13) October 2023 (11) September 2023 (12) August 2023 (7) July 2023 (12) June 2023 (12) May 2023 (18) April 2023 (13) March 2023 (20) February 2023 (17) January 2023 (17) December 2022 (15) November 2022 (6) October 2022 (13) September 2022 (14) August 2022 (16) July 2022 (15) June 2022 (15) May 2022 (13) April 2022 (14) March 2022 (14) February 2022 (14) January 2022 (20) December 2021 (15) November 2021 (14) October 2021 (11) September 2021 (12) August 2021 (10) July 2021 (11) June 2021 (11) May 2021 (11) April 2021 (11) March 2021 (12) February 2021 (10) January 2021 (5) December 2020 (7) November 2020 (10) October 2020 (9) September 2020 (17) August 2020 (15) July 2020 (15) June 2020 (28) May 2020 (17) April 2020 (10) March 2020 (19) February 2020 (9) January 2020 (12) December 2019 (13) November 2019 (14) October 2019 (10) September 2019 (13) August 2019 (13) July 2019 (6) June 2019 (18) May 2019 (7) April 2019 (10) March 2019 (9) February 2019 (6) January 2019 (7) December 2018 (1) November 2018 (6) October 2018 (2) September 2018 (2) August 2018 (8) July 2018 (9) June 2018 (1) May 2018 (4) April 2018 (34) March 2018 (12) February 2018 (7) January 2018 (3) December 2017 (3) November 2017 (9) October 2017 (13) September 2017 (14) August 2017 (31) July 2017 (14) June 2017 (13) May 2017 (7) April 2017 (30) March 2017 (23) February 2017 (13) January 2017 (20) December 2016 (13) November 2016 (7) October 2016 (9) September 2016 (12) August 2016 (30) July 2016 (20) June 2016 (24) May 2016 (12) April 2016 (4) March 2016 (3) February 2016 (5) January 2016 (9) December 2015 (2) November 2015 (2) October 2015 (2) September 2015 (5) August 2015 (6) July 2015 (2) June 2015 (8) May 2015 (10) April 2015 (7) March 2015 (5) February 2015 (10) January 2015 (9) December 2014 (7) November 2014 (7) October 2014 (15) September 2014 (14) August 2014 (17) July 2014 (22) June 2014 (19) May 2014 (14) April 2014 (1) March 2014 (11) February 2014 (24) January 2014 (19) December 2013 (10) November 2013 (7) October 2013 (14) September 2013 (9) August 2013 (5) July 2013 (9) June 2013 (15) May 2013 (8) April 2013 (24) March 2013 (18) February 2013 (21) January 2013 (20) December 2012 (24) November 2012 (21) October 2012 (26) September 2012 (21) August 2012 (25) July 2012 (11) June 2012 (14) May 2012 (26) April 2012 (35) March 2012 (39) February 2012 (18) January 2012 (17) December 2011 (18) November 2011 (21) October 2011 (11) September 2011 (8) August 2011 (14) July 2011 (16) June 2011 (21) May 2011 (19) April 2011 (14) March 2011 (27) February 2011 (23) January 2011 (22) December 2010 (30) November 2010 (5) October 2010 (3) September 2010 (2) March 2010 (39) February 2010 (7) November 2009 (14) October 2009 (5) September 2009 (8) August 2009 (11) July 2009 (1) April 2009 (1) March 2009 (5) February 2009 (2)