Сослан Шьоҭа-иԥа Салаҟаиа (; ) — аԥсуа политикеи аҭоурыхдырҩеи.

Абиографиа
Диит рашәарамза 27, 1965 шықәса рзы; 1971-1982 шш. аҵара иҵон Н. А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратә школ аҿы; 1982-1987 шш. рзы Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә Университет аҭоурых аҟәша, аҭоурых-зындырратә факультет аҿы аҵара иҵон 1987-1990 шш. рзы Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥснытәи абызшәеи,алитературеи,аҭоурыхи ринститут аҿы аспирантс дыҟан; 1991 ш. инаркны аус иуеит рҵаҩыс, арҵаҩы-еиҳабыс, адоцентс Аԥсны аҭоурыхи, археологиеи, аетнологиеи ркафедраҿы; 2002 ш. инаркны Аҭҵаарадырратә институт аҿы аҭҵаарадырратә аусзуаҩыс дыҟан; 2011-2017 шш. аҭҵаарадырратә усқәа рзы адиректор ихаҭыԥуаҩыс дыҟан; Аҭоурых ҭҵаарадыррақәа дыркандидатуп, ААУ адоцент.

Ашәҟәықәа

 Абхазия в годы аграрной реформы П. А. Столыпина, Аҟәа, 2012, 76 с. онлаин
 XIX ашәышықәсеи - XX ашәышықәса алагамҭеи рзтәи Аԥсны аҭоурых азҵаатәқәа аԥсуа советтә ҭоурыхтә ҭҵаарадырраҿы, Аԥцны Аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа Д. И. Гәлиа Ихьӡ Зху Аԥсуаҭҵааратә Институт, Ақәа, 2009. 123 с. онлаин
 История и историография Абхазии XIX - нач. ХХ века, Lambert Academic Publishing, Маврики, 2018, 151 с. ISBN 978-613-9-86020-3. онлаин

Азхьарԥшқәа
Выборы Интервью с кандидатом в Вице-президенты Абхазии Сосланом Салакая 19 08 19

Аԥсны аполитикцәа
Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа
Салаҟаиаа
1965 шықәсазы ииз
Рашәарамза 27 рзы ииз


Аслан Чачурбеи-иԥа Барцыц (; , ақыҭа Ԥсырӡха, Гәдоуҭа араион) — аԥсуа политик.

Абиографиа
Диит лаҵарамза 22, 1965 шықәсазы Гәдоуҭа араион Ԥсырӡха ақыҭан; 1982 ш. аҵара иҵон Афонҿыцтәи абжьаратәи ашкол; 1982 ш. Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә университет азындырратә факультет дҭалеит; 1983-1985 шш. аррамаҵура дахысуан Асовет Ар Аҳаирхьчаратә архәҭақәа (АХЬА) рыҟны; 1989 ш. ауниверситет далгеит аҭоурыхи ауаажәларрадырреи рырҵаҩ изанааҭ ала; 1989-1990 шш. аус иуан изанааҭ ала Гәдоуҭа араион Орџьоникиӡетәи абжьаратәи ашкол аҟны; 1990 ш. аус иуан Аҟәа ақ. Абзазаратә маҵзура аусбарҭа (АМА) акомҿартә еилакы зхы иақәиҭу амаӡаныҟәгаҩыс; 1992 ш. Аԥсуа гвардиа Афонҿыцтәи аҟәша далан; 1992-1993 шш. Афон-Ешыратәи абаталион далан; Анаҩс, Гәымысҭатәи афронт аԥшыхареи аконтрԥшыхареи рыҟәшаҟны дыҟан; 2000-2001 шш. Аԥсны Аҳәынҭқарра Ашәарҭадаратә Маҵзура 10 аҟәшаҟны аус иуан; 2001-2005 шш. нӡа Аԥсны Жәлар Реизара — Апарламент IV ааԥхьара адепутатс дыҟан; 2017 ш. Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада и-Администрациа Аексперттә усбарҭа аиҳабыс дыҟан; 2018 ш. инаркны иахьа уажәраанӡа Аԥсны Ареспубликатә политикатә партиа «Аԥсны жәлар ракзаара Афорум» хантәаҩра азиуеит.

Азхьарԥшқәа
Выборы Интервью с кандидатом в Вице-президенты Абхазии Асланом Барцыц 21 08 19

1965 шықәсазы ииз
Лаҵарамза 22 рзы ииз
Аԥсны ахада ихаҭыԥуаҩцәа
Аԥсны Жәлар реизара 3-тәи ааԥхьара адепутатцәа
Аԥсны аполитикцәа
Барцыцаа


Ромеои Џьулеттеи () — Уильиам Шекспир ипиеса.

Азхьарԥшқәа
«Ромеои Џьулеттеи» апремиера 21.08.2019

Уильиам Шекспир ипиесақәа


Сҭеԥан Михаил-иԥа Қәычбериа (; , Река ақыҭа, Очамчыра араион — ) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

Абиографиа
Диит 1912 шықәсазы Река ақыҭа Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далҵит 1942 шықәса хәажәкырамза 18 рзы.

Иқыҭаҽтәи аҵара даналга, 1927 шиқәсазы Н. Лакоба ихьӡ зху Ақәатәи абжьаратәи аԥсуа школ аитернат даанахәоит. Убри ашьҭахь, 1935 щықәсазы, Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт дҭалоит, далгоит 1939 шықәсазы.

Дҭахеит аҩбатәи адунеитә еибашьраеӷҽы.

Антологиаҿ иаробоу иажәеинраалақәа аагоуп, 1966 шықәсазы иҭыҵыз «Аԥсадгьыл аазы» аизга аҟнытә.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Кучбериа Степан Михайлович
Қәычбериа Сҭеԥан Михаил-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Қәычбериаа
Аибашьра иалаӡыз
1913 шықәсазы ииз
1942 шықәсазы иԥсыз
Хәажәкырамза 18 рзы иԥсыз


Дaуҭ II (; ? — 937) — Қырҭтәыла аҳ 923-937 шықәсқәa рзы.

Қырҭтәылатәи аҳцәа
Багратиони
937 шықәсазы иԥсыз


Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада иалхрақәа 2014 шықәса — афбатәи Аԥсны Аҳәынҭқарра ахада иалхрақәа ыҟан 2014 шықыса нанҳәамза 24 рзы. Анаҩстәи абжьыҭырақәа ҟалараны иҟан 2016 ш-зы, аха усҟантәи аамҭаз иҟаз Аԥсны ахада Александр Анқәаб, иаалырҟьан иҟалаз аполитикатә кризис рашәарамза 1 2014 ш-зы имаҵура нижьыр акәхоит, Аԥсны апарламент иара ицамҭаз Аԥсны ахада иусқәа аамҭала иназыӡаша далнахуеит апарламент ахаитәаҩы Валери Бганба, игьшьақәиргылоит абжьыҭира арыцхә изаамҭанымкәа иҟалаз Аԥсны ахада иалхра.

Абжьыҭира алыҵшәақәа

Азхьарԥшқәа

Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада иалхрақәа


Ҷиҷико Тома-иԥа Нодиа (, Лыхны ақыҭа, Гәдоуҭа араион — ) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет.

Абиографиа
Диит 1922 шықәса жьҭаарамза 20 рзы Лыхны ақыҭа Гәдоуҭа араион. Иԥсҭазаара далҵит 2003 ш. азы. 1940 шықәсазы дҭалоит Аҟәвтәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт далгоит 1940 шықәсазы.

Акьыԥх аҽы дцәырҵит а-40-тәи ашықәскәа инадыркны. Аколлективтә уизгақәа Аԥснытәи апоетцәа /1947 шықәса/, Аҽар рыбжьы /1949 шықәса/, агазуҭқәа́ Аԥсны ҟаԥшь, Бзыԥ ҟаԥшь /иҭыԥуан Гәдоуҭа/, Альманах адаҟьақәа реы.

А-50-тәи ашықәсқәа инадыркны маҷ-маҷ аре́иаратә уе дацехьаҵуеит.

Алитература

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Нодиаа
1922 шықәсазы ииз
Жьҭаарамза 20 рзы ииз
2003 шықәсазы иԥсыз


Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада иалхрақәа 2011 шықәса — аԥшьбатәи Аԥсны Ахада иалхрақәа имҩаԥысит 2011 ш-зы нанҳәамза 26 рзы. Анаҩстәи Ахада иалхрақәа иҟалар акәын 2014 ш-зы, аха Апсны ахада Сергеи Багаԥшь иаалырҟьан 2011 ш-зы лаҵарамза 29 рзы иԥсҭазаара далҵуеит.

Рашәарамза 8 рзы Аԥсны Аҳәынҭқарра Жәлар реизара ишьақәнаргылоит изаамҭанымкәа иҟалараны иҟалоз абжьыҭирақәа ррыцхә, уи ҟалар акәын Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконституциа иақәшәо хымз рыҩныҵҟа ахада иԥсра инаркны.

Абжьыҭира алыҵшәақәа

Азхьарԥшқәа

Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада иалхрақәа


Қырҭтәылатәи Асоветтә Социалисттә Республика, Қырҭтәылатәи ССР —

Азгәаҭақәа

СССР аидгылатә республикақәа


Нестор Аполлон-иԥа Лакоба (, Лыхны ақ., Сухумский округ, Кавказское наместничество, Российская империя — , Қарҭ) — Аԥсны абольшевик, асовет политик.

Абиографиа

Ахәыҷреи ақәыԥшреи
Диит 1893 ш-зы лаҵарамза 1 Лыхны ақыҭа аԥсуа нхаҩы иҭаацәараҿы.

Лыхны ақыҭа аҭоурыду змоу ақыҭақәа иреиоуп, ишьҭоуп иара Кавказ ашьхақәа ирыгәҭылак Гәдоуҭа ақалақь иацәыхарамкәа. Ақыҭа агәҭа ишьҭоуп аҭоурых ҭыԥ Лыхнашҭа ҳәа изышьҭоу. Ари ашҭаҿы имҩаԥыргон жәлар рныҳәа дуқәеи аспорт хәамаррақәеи. Адәы аҿықәахьшәа игылоуп аҭоурых ду змоу ахани, ижәытәӡоу ауахәамеи.

Лыхнашҭа шаҳаҭра ауеит Аԥсны имҩаԥысуаз ареволиуциатә хҭысқәа. 1921 шықәсази 1924 шықәсази имҩаԥысит ҭауади-аамсҭеи рыри анхаҩцәеи реидыслара. Ақәгылара мҩаԥысгоз ириблит Аԥсны аҳ иҩны. Уи ашьҭыхь ас еиԥш иҟаз ақәгылара, аҳ ир шьоурак аҳасабала ақыҭақәа жәнакы ықәыблаа иргеит.

Иҿыцу иӷәӷәоу ажәлар рықәгылара ари ашҭаҿ имҩаԥысит рашәарамза 1866 ш-зы. Уи ақәгылара зыхҟьаз Аԥсны Аҳцәа анхацәа ирзаԥырҵаз ареформа акәын. Лыхны иалагаз ақәгылара аамҭа кьаҿла Аԥсны зегь атәнатәит. Аха мчыла аиҟарамра иҟаз иахҟьаны анахаҩы жәлар рзы ишьаарҵәырахеит.

Лыхнашҭа иагәалашәоит анхаҩыжәлар реизара ду Аԥсны Асовет мчра аиааира анага. Ари ақыҭаҿ акәын ажәлар рымч аԥхьа иахьӡрыжәхоз.

Имаҷҩым ажәлар ахақ әиҭра рзаагаразы зшьа каҭәаз аихаҩцәа.

Ҭауади–аамстеи рнапала, Нестор Лакоба иаб иира хымз шагыз дҭахоит. Уи еиҳарак дзыхҟьа Лыхны жәлар реизараҿ дықәыгылан ҭауади-аамсҭеи дырҿагылан дцәажәеит. Иара уи акәхеит Аполлон Лакоба игәаӷ кны, ҽнак дҽыжәлан дшаауаз ицәҵагылан иихсеиуеит.

Иаб данҭаха ашьтахь, ус аҭагылазаашьа шыцәгьазгьы иҵегь иуадаҩуахеит Ҷнаагә ҳәа хьыӡшарас измаз Нестор Лакоба иҭаацәараҿы. Нестор иан хаҩк асабицәа знапаҿы инхаз аԥсҭазаара лҽаҵалырхомызт.

Нестор Лакоба иан гәаҟрыла дҭалҵоит Афон Ҿыцтәи ауахәаматә школ, қьырала ахә шәаны. Уи ашколаҿ Нестор аҵара иҵон ҩышықәса, анаҩсан далган Лыхнытәи ҩышықәсатәи абжьаратә школ.

Ахәыҷы изҳауан агәырҵҟәыл бзиа иманы. Бзиа дырбон иаҩзцәа хәыҷқәа, рыԥсы ихҭнырҵон. Есааира ахәмарра, агәырӷьара, ашәаҳәара, ашьхаруаа рыкәашара ахьыҟаз дрылукаауан урала рацәак еҩцамыз аҷкәын хәыҷы.

1905 ш-зы ашкол даналга ашьҭахь, иагьа гәаҟра ихигазаргьы, иуацәеи ақыҭа рҵаҩы рыцхырааралеи дҭалоит Қарҭтәи ауахәаматә училише, уи уа ицхрааит Кавказ иқәынхо ақыҭанхаҩцәа адырра роурц жәларбжьаратә агәылҳалалра.

Ишеилкааз ала, ауахәама иара иамаз аҵараиурҭақәеи ҭауиди-аамсҭеи ракәын изыдҳәалаз. Аха аҵара иалгар зҭахыз анхаҩыжәылар ауахәаматә ҵараиурҭа ирҭахы-ирҭахым иалгар акәын. Ауахәаматә ҵараиурҭаҿ аҵара зҵоз Н. Лакоба зынӡа ихахьы иааигомызҭ иара дазкхарц.

Ауахәама апапцәа изларбоз ала Аԥснытәи рааӡаҩ зыӡаскгьы ауахәаматә шәыҟәқәа дрызҿлымҳаӡа. Уи иԥсшьараамҭаз дриԥхьон игәрагагам алитература, иара убас иҩызцәагь адиԥхьалон уи аҩыза алитература даргьы аԥхьаларц. Лакоба ус акәзаргьы ибзиан иааирыԥшуан идыррақәа дыӡҭаз аганахь ала. Аҵара даналга ашьҭахь аучилишьа ахылаԥшьҩы дихәцәажәеит абас: "Воспитанник Лакоба имеет склонность к чтению недозволенных в училище книг, ведет дружбу со старшекласниками."

1910 ш-зы усҟантәи аамҭаз жәыбжь шықәса зхыҵуаз Н. Лакоба дҭалоит Қарҭтәи ауахәаматә семинариа. Усҟантәи аамҭаз иара имаз ирҵаҩцәа агәра ганы иҟан, уи ауахәама агәра зго маҵуҩк шиакәахо. Аха илыҵшәадахеит.

Нестор асеминариаҿ аҵари иҵонаҵы, уи хәқәкыла аус рыдиулон ареволиуциатә дунеихәаԥшра.

Асеминариаҿ аҵара зҵоз раԥшьгалара еҿыркааит алитературатә кружок. Гәынамӡарыла асеминариа аиҳабы дақәшаҳаҭхоит акружок аиҿкаара иаԥшьыргаз, аха уи игәы иаанагон ҭауади-аамсҭеи ирыдҳәалоу, урҭ ирҿагылоу алитература иаԥхьом ҳәа. Аха уи ус акәмызт. Лакоба егьырҭ акружок алахәцәеи алитература рхы иадырхәон даҽа хырхарҭак ахь. Акружок алахәцәа ирлас-ирласны еизалон, нас рызегь еицаԥхьалон.

Маӡала ирылаҿиоз ареволиуциатә абрашурақәеи апрокламациақәеи. Изныкымкәа Нестор иҩызцәа рыгәҭа иаартны ирылаиҳәон иреволиуциатә хәаԥшракәа.

Ари апиродаз зыԥсы ҭоу зегь, имшәоз, ԥхьа ицоз зегь ианырхәаҽуа аамҭан. Абри аҩыза ареволиуциатә семинарқәа усҟантәи аамҭаз, иара убас абри аҩыза ахыбра аҵаҟа есааира аҳцәа рҟынтәи хылаԥшра згымыз азы, иԥжәаз бзарбзанк иаҩызан.

Ирылагеит арепресиақәа. Шықәсык анаҩысан Нестор иҵара данҭала ашьаҭахь, уи аҵара зциҵоз агәыԥы иареи асеминариа иҭырцоит имҩаԥыргоз ареволиуциатә агитациа иахырҟьаны уаҳа даҽа семинарик ахь ирыдрымкыло.

Абасала адоуҳатә ҵара нхеит ишьҭахьҟа. Аамҭа шьҭа шьҭахҟа иузыргьежьуам. Арԥыс қәыԥш иҿаԥхьа иаатуеит аԥсҭазаара ҿыц, уи аԥсҭазаара ҿыц азықәԥара аҭахын хамеигӡарада ажәлар алашьцара излаз ралгараз, иара убри иԥсҭазара зегь азикуеит.

1911 ш-зы аԥхынра Нестор диасуеит Баҭымҟа. Уажәшьҭа идырын усҟантәи ашықәсқәарз баҭымтәи аусуцәа иалкааз еилаҵәан иҟаз ареволиуциатә атриадқәа Қырҭтәыла акласс аусуцәа шракәыз. Ленинтәи адҵа анапхгарала абольшевикцәа имҩаԥыргон анеФттә зауадқәа, иара убас еиуеиԥшым аусура аҭыԥқәарҿ, Баҭым ақалақьаҿ активла имҩаԥыргон аиҿкааратә усурақәа.

Нестор Лакоба ирласны еилашуаз аԥсҭазаара далашҩкуеит, баҭымтәи аусуцәеи ақыҭауааи гәахәарыла дыртәыртәуеит. Аамҭак ала уи агимназиатә курсқәа дырхысуеит, иара убас иазыҟаиҵоит ахәыҷқәа аиҵыбыратә класс аҭалараз. Аха Нестор иоуаз иулафахәы изхомызт азыҳәан ақалақь анапхгараҿ асанитар агентс аусура далагеит. Ари иусура иабзоураны инарҵаулан еилыкаауа далагеит аусусцәа рыԥсҭазаара. Уи ирлас-ирласны дырҭаауан аусуцәа ахьынхоз аҩныжәқәа, амла иаго, ахьҭа иакуа ахьыҩназ. Аусуцәа русуратә мшы азауадқәарҿ 9-10 сааҭ еиҳан иахәҭаз анорма аҵкьыс. Урҭ реиҳабацәа русуцәа ргәхьаа ркымызт. Нестор агәра ганы дыҟан аусуцәа рычҳара шхажжыло, уи ареволиуциа дуахь шикылнаго.

Аусуцәа аԥхьагылаҩцәа рыцхыраарала Нестор Лакоба 1911 ш-зы абольшевикцәеи иареи реимадара дацхраауеит.

Нестор иара иаҵкыс қәрала еиҳабацәа иҩызцәа, уи игәарҭеит илаз ахақәиҭра агәазыҳәара.

Нестор раԥхьаӡа акәны иоуеит адҵа аусуцәа ркварталқәа дрылаланы ареволиуциатә бзьыцқәа рыларҵәара ажәлар рыԥсҭазаара аиӷьратәраз.

1912 ш-зы Нестор Лакоба далалоит Акомунистә партиа. РСДРП аиашатә гәыԥ адҵала уи имҩаԥыгон апропагандатә усура анхаҩцәа рыбжьара Баҭым атәылаҿацә иахьаҵанакуаз. Аҳцәа рполициа рылаԥш ахырԥараз уи еиҿикаауан ақыҭақәарҿ жәлар рыхәмаррақәа. Ақыҭа ҿарацәа хәмаруанаҵ, Нестор маӡала имҩаԥигон абольшевикцәа ирыдгыла шахәҭоу.

Н. Лакоба ирлас-ирласны акварталқәа дырҭаауан. Уи иара дахьнеиуаз зегь гәыкала дрыдыркылон.

Атәыла зегь иатәнатәуа иалагеит иҿыцу ареволиуциатә ҿиара. Уи еиҳа-еиҳа аҽарҭбаауан Баҭым ажәлар рыбжьареи, уи аҵакыреи рҿы. Аусуцәеи анхаҩцәеи рықәԥара ԥышәак иаҩызан. Уи ақәбара активла зҽалызкааз дреиуан Н. Лакоба.

Абольшевикцәа аус руан иуадаҩыз аҭагылазаашьаҿ. Аҳцәа рполициа ршьапы иқәнарҟьеит ареволиуционерцәа реиҿкаара аԥшаараҿ. 1913 шықәса аламҭаз урҭ ирылшеит аилкаара аԥсуа-пропагандист дыӡусҭоу, урҭ аиҿкаарақәа хадара азызуа, уи агентцәа дзлагәарҭаз ала ирлас-ирласны анхаҩцәа рыҩнықәа рахь дырҭаауан, аха ииашоу амотив рымамызт ахара идҵан дызларкыша. Аха зегь дарароуп уи иԥхьаны иарҳәоит „хатә гәԥхарала“ Баҭым ақалақьи уи анҭыҵи аанижьырц.

Изҿыз аус хымбгаларц азы Нестор дызлаз ареволиуциатә еиҿкаара азин ирҭоит Аҷариа аамҭала ааныжьра. Уи аамҭа ақьаҿла гижуеит иқыҭа гәакьахь.

Иахьабалакынтәи иааиуан ажәабжьқәа ареволиуциатә ҵысрақәа ирыдҳәалаз, аха Нестор усда дтәамызт. Уи иӡбоит Нхыҵ Кавказ Грозны ақалақь ахь дцарц. Грозны анефт усуцәеи Баҭымтәи аусуцәеи дареи акыр еизааигәан. Ара дахьыҟази, Аҷариатә усуцәеи реиԥш ареволиуциатә мчы ӷәӷәа рылан.

Нестор Лакоба иԥсҭазаараҿ иҿыцу мҩахеит ахақәиҭраз ареволиуциатә қәԥара.

Ажәлар рыӡрыжәра
Грозны ақалақь Н. Лакоба иреволиуциатә усурақәа ирыциҵоит. Абольшевиктә пропаганда имҩаԥыргоз алыҵшәа бзиа аман. Аамҭа кьыҿла Лакоба аҭыԥантәи абольшевиктә организаци алахәылацәа даарылукаартә дҟалеит.

Аамҭак иалакӡаны уи иҵара аус адиулон, ихы данақәиҭаз аамҭа арҵага шәҟәқәа дрытгәалан иҽазыҟаиҵон Грознатәи ареалтә училишьа аҭалараз, дагьҭалоит ақәҿиара бзиақәа иманы 1915 шықәсазы далгоит, уи дшалгаз алагь иоуеит аршаҳаҭга. Н. Лакоба аҵара изырҵоз арҵаҩы М. Ф. Гутовски уи зкны иҩуан:

Нестор Лакоба иҭахын иҵара иацииҵарц; 1916 ш-зы уи дцоит Харковҟа, дагьҭалоит Харковтәи ауниверситет аиуристтә факультет. Аха Лакоба иҵара далгаратә аҭагылазаашьа имоут. Ицон аибашьра. Атәылаҿ аҭагылазаашьа акыр ибааԥсхеит, аӷарра иаӡҳауа иалагеит. Ауниверситетаҿ аҵара зылшоз акры змаз астудентцәа ркәын. Аха Лакоба имамызтуи аҩыза алшареи ацхыраареи. Убри инахырҟьаны иҵара ааныпсны дхынгқуеит Аԥсныҟа.

Актқәи Аџьынџьтәылатә еибашьра алакамҭаз аҳратә напхгара ирыӡбоит ргәы иҭакны ирымаз аус анагӡара, урҭ ирҭахын аамҭа кьаҿк иалагӡан аихамҩа аҟаҵара. Ашьхарахьи агаҿа иаԥну адгьыл аҟьаҟьареи рҿы ицәырҵуа иалагеит аԥшьааратә партиа, урҭ инарышьҭархханы иааит аихамҩа аргылаҩцәа. Арҭ ауаа еиҳараҩык иааз Урыстәыла агәыберниа иаҵанакуа ақыҭақәа иатәын, уи аамҭаз урҭ даара амла иаго акәын ишыҟаз.

Аха дара еиҳарак изхыццакуаз изҿоз аргылара акәын — уи иаман ихадароу арратә дҵа, ихадароу астратегиатә ҵакы.

Амшын Еиқәа амагистралцәа имаҷымқәа амал азоурижуан. Аха уи зҿыба иҭалоз аргылара иалахәыз ачынуаа ракәын. Еизган ирымаз аусуцәа аулафахәы имаҿӡан акәын ишроуаз, уи ала рхы рзныҟәылго аҟынӡа.

Аԥсныҟа ихынҳәыз Н. Лакоба баша ус дымтәаӡакәа дҭалоит Гудоуҭатәи амҩыаргыларатә техникум. Уи ирласны драбадыруеит аусуцәа, иара убас уи еиликаауеит урҭ рџьеи, рыԥсҭазаареи аҭагылазаашьа. Уи ара амҩаргылаҩцәа рыгәҭа далагоит иреволиуциатә усура.

Уи иҩызцәа абольшевикцәеи иареи ааԥсара ҟамҵакәа аус рыдырулоит ихьыҟоу ақыҭа акәша-мыкәша.

Гәдоуҭатәи абольшевикцәа ирыман иалукааша ареволиуциатә традициақәа. Гәдоуҭатәи аусуцәа ргәаларшәарҿ макьана иҟан уажәаабыкьа ареволиуциатә қәԥара аепизодқәа, урҭ акәԥарақәа мҩаԥысуан зҽалызкааз ареволиуционер Серго Орџьоникиӡе инаԥхгаарала. Раԥхьатәи аурыс револиуциа 1905 ш-зы иҟаз аамҭаз Гәдоуҭа ақалақь иалукааша аҭыԥ аанакылеит Аԥсны ареволиуциатә хҭирскуарз Гәдоуҭа ақалақь аҿы имҩаԥган жәлар реизара, уи аизара хыркәшан ажәлар гәахәарылеи напеинҟьареи рыла ирыдыркылаз С. Орџьоникиӡеи иажәахә ала. Уи нырҵәан абарҭ ажәақәа рыла. «Долой Николая кровавого!». Ақалақь иацәыхарамкәа Орџьоникиӡе еиҿкаарала усҟантәи аамҭаз аус зуаз ақалақьтә хәышәытәрҭарҿ фелшырс, имҩахигеит абџьар ақәылаҩҿцәарз. Иара абраҵәҟьа иҟалеит ажәылара ақыҭауааи аҳ ирхәҭеи рыбжьара.

Арҭ агәалашәартә мшқәа, макьан ишшыз инхон ажәлар рхаҿы. Иагьа ажәлар аџьамыӷәа цәгьа иҭадыргылозаргьы, урҭ гәҭакыс ирыман Гәдоуҭатәи абольшевикцәа даҽазнык абольшевиктә хеидкыла аиҭарҿиара.

Жәабранымза 1917 ш-зы Аԥсны Урыстәыла ареволиуциа аиааира шагаз ала ажәабжь шаараҳаз еиԥш, Гәдоуҭатәи абольшевикцәа Н. Лакоба инаԥхгарала, Серго Орџьоникиӡеи ирылаиҵаз атрадициақәа дриқәныҟәаны ареволиуциатә активтә масса еиҿыкааит. Абольшевикцәа ажәлар идеилдыркаауан Ленин илозунг «Вся власть — советам!» ҳәа изҳәоз аҵакы, уи ахықәкы ажәлар рзы.

Хәажәкыратәи амшқәа рзы 1917 ш-зы Лыхны еизеит хыԥхьаӡара рацәала анхаҩжәлар. Ари аизара дуаҿ иаадырԥшит ажәлар ирымаз агәынамӡара аамҭала Аԥсны иахгылаз анахгаҩцәа рахь. Урҭ аменшевикцәеи ҭауади-аамсҭеи ракыра ишрҵагылозгьы, аизара алахәылацәа далырхуеит Гәдоуҭатәи ацуҭа ахылаԥшҩыс Нестор Лакоба. Ари алхра башамызҭ. Уи идгылаҩцәа ирбарҭан, зегь реиҳа иӷәӷәаз, ажәлар рыгәрагара иаԥсаз аӡәы шиакәыз.

Аменшевикцәа аесерцәа, ажәлар зыргуаҟуаз амучацәеи Гәдоуҭа аҵахара иаҿын. 1917 шықәса ԥхынгәазы амчра зегьы инасуеит Асовет еидгыла рышҟа.

Уи амшқәа рзы Н. Лакоба есааира ажәлар рыгәҭа дубар алшон. Изныкымкәа дықәгыланы дцәажәахьан ажәлар рыгәҭа, ииҩуан ихьыԥхьаӡара рацәала ареволиуциатә прокломациақәа.

Арҭ апрокломациақәа ихадоу ароль нарыԥӡоуит ажәлар ареволиуциатә гәалаҟазаара ашьҭыхра.

1917 ш-зы лаҵарамзазы Қарҭ имҩаԥган 1-тәи Кавказтәи Асовет ааԥхьара. Ари ааԥхьараҿ делегатс далхын Н. Лакоба. Н. Лакоба дықәгылан иџьбараз ажәахә ҟаиҵеит, уи уа дрықәыӡбон аменшевикцәа рхаҭарнакцәа. Уи иажәахә ибзиаз алыҵшәа аиуит. Қарҭ иҟаз аар револиуцианерцәа рмтингаҿ.

Н. Лакоба иахьабалак пропагандак аҳасабла ихы иаирхәон Ленинтәи аидеақәа. Ааԥынраз 1917 ш-зы ауахәама аусуцәа еизеит Аҟәа ирыӡбарц азҵаара аԥсуа уахәамақәа рхҳәаақәҵараз. Ари аизараҿ зынӡак изыԥшуамызт Лакоба, аха иара днеит ари асездарҿ, уи уа иқәгылараҿ дызааҭгылаз анхаҩы жәлар ргәы иҵхоз азҵаарақәа ракәын, уи асиездаҿ згәы намӡоз рыбжьқәа ишаҳауазгьы иқәгылараҿ ирылеиҳәеит: «Трудовой народ, — сказал он, должен теперь сам разрешить наболевшие вопросы, а здесь попы, вкупе с людьми в чинах, орденах и аксельбантах, говорят за него и говорят от имени народа».

Н. Лакоба иқәгылара жәлар реизара ақыҭа Петропавловск аҿы иҟаз гәахәарыла ажәлар ирыдыркалеит. Уи уа иҟаз аамҭалатәи анапхгара ирықәқҽит имҩаԥыргоз аусқәа ажәлар ирҿагылоз.

Ареволиуциа алагамҭа инаркны аӷацәа иаразнак еилыркааит Лакоба иалукааша аӡәы шиакәуз, убри инаркны иалагеит аикәым иӡҳәара Петропавловск иҟаз аизараҿ аамсҭацәа рхаҭарнакцәа, аҩныҵҟатәи аусқәа еилзыргоз рҿы ацәгьа рҳәоит Лакоба аҳцәа дырҿагылан агиҭациа ҟарҵоит ҳәа. Ацәгьаҳәаҩцәа иазыԥшын Лакоба ахара анидырҵо ҳәа. Аха усҟан Лакоба Гәдоуҭатәи архәҭа ргарнизон ахаҭарнакцәа идгылеит, ирҭахы-ирҭахым аменшевикцәа Лакоба доурышҭыр акәхоит.

Октиабыртәи ареволиуциа аиааира анага ашьҭахь, Аԥсынгьы ирласны иатәнатәит. Аԥсны абольшевикцәа еиҳагьы рыҽдырӷәӷәоит, ирыԥшаауа иалагеит рыцәгьа зҳәоз. Аменшевикцәа ракәзар урҭгьы ирылшоз ҟарҵон, абольшевикцәа  рымч еиҵаҟьарҵаз.

1917 ш-зы Аахыҵ Кавказтәи акомисариат ирласны ирыӡбеит Аҟәа антидемократиатә асезд аиҿкаара «Аԥсны раԥхьатәи анхаҩырцәа рсезд» хыс иаҭаны. Аха аменшевикцәа анхаҩцәа ржьара рылымшеит. Ари асездаҿ Ефрем Ешбеи Нестор Лакобеи абольшевикцәа рыдҵала ирыӡбеит ирласны еиҿыркаарц Аԥсны ииашоу аусуцәеи анхаҩцәеи рыла Асовет еидгыла, амчрагь рырҭарц.

Нестор Лакобеи, Ефрем Ешбеи, Гьаргь Атарбекови, егьыр акомунистцәеи иҟарҵоит жәлар рмобилизациа абуржуаз-меншевикцәа жәлар сыргәаҟуаз ирҿагыларц. Лакоба дықгылеит аԥхьахә ажәахә иманы Гәдоуҭатәи адгилҭыԥаҿ, иара убас Гагратәи Гәмысҭатәи аҭыԥқәарҿы. Арҭ аизарақәа имҩаԥысуан даара иӷәӷәаны. Аменшевикцәа аизара зҽалазырхуз зҭахыз урҭ ықәцан анхаҩцәа рыла ирԥхашьаны.

Ари апириудаз Н. Лакоба ибзоуралеи, иара убас гәыԥҩык аԥсуа револиуцианерцәеи: И. Варданиа, М. Гобечиа, В. Агрба, игьырҭ Гәдоуҭа иаҵанакуаз ақыҭақәеи рыцхырааралеи еиҿкаан ареволиуциатә анхаҩытә дружина «Кьараз» захьӡыз.

«Кьараз» анапхгареи иара убас апартизантә гәыԥқәеи рыла, урҭ ахақәиҭреи рықәԥараз иабзоураны ишьақәгылеит Аԥсны Асовет мчра.

Гәдоуҭа иахьаҵанакуа зегьы ареволиуциатә мчрақәа ирацәаны иҿион, еиҳагьы иӷәӷәахон. Ареволиуционерцәеи ажәлари еиҳа-еиҳа еизааигәахон. Кавказтәи аҿацәтә комитет РСДРП аԥсуа абольшевикцәа имҩаԥыргоз аус шынарыгӡоз ала иажәахә аҿы дазааҭгылеит абас:

Ленин изнамиа ирҳаракны икны, Аԥсны абольшевикцәа рҽазыҟарҵон зегь реиҳа иӷәӷәаз ажәыларахь.

Ажәаатәи ашықәс хьанҭа
1918 шықәсазы иқәуԥшу Асовет республиказы даара акыр иуадаҩхеит. Уи макьаназ изықәгәыӷуаз еиҳарак жәларбжьаратәи аимпериатә буржуазиа акәын. Аконтрреволиуцианерцәа аиааира згаз ажәлар ирҿагылан аибашьра иалагеит. Асовет республика аҽаланархәыр акәхеит акыршықәса ицоз атәылауаҩратә еибашьра, уи рымч зегь азааданы аконтрреволиуционерцәа рымчра ықыргар акәын, иара убас урҭ ирыдгылоз аҳәаанырцәатәи ақәылаҩцәеи.

Атәыла анҭыҵгьы аҩныҵҟагьы аҭагылазаашьа цәгьа иҟаз Асовет республикаҿы, Қырҭтәылатәи аконтрреволиуцианерцәа ирҭахын ишалҵлакгьы рыҽдрӷәӷәарц. Аусуцәеи анхаҩцәеи аҭагылазаашьа абзиа аиҿкаараз изықәгәыӷуаз анҭыҵ ацхырааҩцәа рымаӡамызт. Иага ус иҟазааргьы, урҭ ргәы камыжькәа рҽазыҟарҵон акәгылара ҿыцахь.

Аԥсны абольшевикцәа русура асааира анапхгара рырҭон Урыстәылатәи Анапхгара Акомитет асоциал-адемократиатә апартиа аусуцәеи абольшевикцәеи, иара убас урҭ анапхгара арҭон Аԥсны аҿацәтәи акомитет РСДРП.

Абольшевиктә агитаторцәа еиԥымҟьарада имҩаԥыргон ареволиуциатә усурақәа Аԥсны ақыҭақәеи ақалақьқәеи рҿы. Еиҳа-еиҳа ажәлар рацәаҩны урҭ ргәыԥ иалалон. Аԥсуа қыҭақәа рҿы имҩаԥысун амассатә ҽеидкылара анхаҩцәа рыбжьара. Ақыҭауаа зегь реиҳа игәыақәаз, згәы кыдгылахьаз ракәын уахь иалалоз, урҭ рус ҭауади-аамсҭеи адгьылқәа ирадкылан иҟаз рымыхра акәын. Ақыҭақәа ԥыҭк уи аус рнапы адыркхьан.

Ари аус анхаҩжәлар рҿы ареволиуциатә ҵысрақәа анкылараз аменшевикцәа 1918 ш-рзы имҩаԥыргеит «анхаҩцәа рсезд» ҳәа хыс иаҭаны аизара.

Абольшевикцәа ракәзар ари аизара рхы иадырхәарц рыӡбоит рганахь ала. Урҭ ари аизарахь ирышьҭуеит абольшевикцәа рхаҭарнакцәа, хадара азиуан Н. Лакоба.

Уи ажәа ихахьы иганы, дықәгылеит абольшевикцәа рыпрынцып хьчо, уи иаанагон азакәан Асовет жәлар рахь ииасыр шакәыз, ари алаҳәара заҳаз аменшевикцәа реиҳарааҩык амца рыцранаҵеит. Анхаҩыжәылар рхаҭарнакцәа ажәлар еизаны иахыҟаз ахан аҿы, зегь инецҿакны идгылҵны ицеит.

Иага ус иҟазаргьы аменшевикцәа иаартны ирҿагыло ишалагазгьы, абольшевикцәа рхыԥхьаӡара иацымлозар иагхомызт. Анхаҩыжәлар рхаҭарнакцәа иаартны рҽаӡыҟарҵо иалагеит, аменшевикцәа рдиктатура аҿагылараз.

Убри инаҿырԥышны аиааиразы ажәылара аҽазыҟаҵара Қырҭтәыла инаркны Аахыҵ Кавказ зегьы абольшевикцәа имҩаԥыргеит Аԥсны аҽазыҟаҵаратә практика. 1918 ш-зы жәабранымзеи хәажәкырамзеи рзы. Уи аплан аус адулан Баҭым имҩаԥгаз аилацәажәараҿ. Ари аилацәажәараҿ иалахәын: Мамиа Орахелашвили, Ефрем Ешба, Нестор Лакоба, Гьаргь Аҭарбеков. Иара убас иалахәын Амшын Еиқәа афлот ареволиуцианерцәа.

Аилацәажәараҿ иӡбан ирласны Аԥсныҟа абџьар рзыргарц. Уи абџьар Баҭымынтәи Аԥсны аларҵәараз ихахьы игеит Н. Лакоба.

Азеиԥш наԥхгара рзы Гәдоуҭа иҟаз ақәгылара анапхгара азиуан аповстантә оргкомитет ахада Ефрем Ешба. Уи дагьалалоит ажәлар рдружина «Кьараз». Гәдоуҭатәи аҭыӡҭып ареволиуцианерцәа ргәыԥ иалалеит аҭыԥантәи агарнизон асолдатцәа.

Анхаҩыцәеи аусуцәеи рыдружина аҿиара иалагеит Гәымысҭатәи аҭыӡҭыԥаҿ. Зегь реиҳа иҳароку ареволиуциатә мчра аадырԥшит Бабышьра, Дранда, Ҵабал ақыҭақәа рытружиникцәа. Дранда аҳабла еиҿкаан арра-ареволиуциатә комитет, уахь рҽаладирхәеит Г. Аҭарбеков, С. Кухалеишвили, Е. Дамениа, И. Жваниа иара убас егьырҭ абольшевикцәа. Мархьаултәи апартизантә отриад напхгара азнуан С. Кардава, Ҵабалтәи - Х. Керселиан.

Самырзаҟантәи аҭыӡҭыԥ маӡала анаԥхгара азиуан зегь реиҳа имцаԥшьыз ареволиуцианер П. Даӷәыз.

Зегь реиҳа ареволиуцианерцәа активтә усура мҩыԥыргон Гагра ақалақь. Араҟоуп зегь раԥхьатәи ажәыларақәа ахьымҩаԥысуаз хәажәкырамза алагамҭаз. Рыцхыраараз иааит Шәачатәи Гәдоуҭатәи ареволиуциатә атриадқәа. Ари ажәылара иҟаз Гагра ақалақь аҿы аиааира агеит. Асовет мчра. Анагҵком ахантәаҩыс ара далхын абольшевик аусуҩ Д. Смирнов.

Ари аиааира инашьҭарххан Гәдоуҭатәи аҭыӡҭып исоветтәны иҟалеит. Хәажәкырамзазы Гәдоуҭа ақалақь еиҿкаан аусуцәеи ақыҭауааи рхеидкыла. Уи ахеылак иалалеит: В. Агрба, И. Варданиа, И. Чамагуа, П. Козловски и. уб. иҵ.

Н. Лакобеи Константин Инал-иԥеи рнаԥхгарала агварди каԥшь ротриад рҿынархеит Аҟәа ашҟа. Аменшевикцәа рхадара Аҟәа иҟаз иаргәаҭеит даара. Усҟанәи ахадараҿ иҟаз Чхиквишвили Аԥсны иҟаз аҭагылазаашьа иахҟьаны Қарҭҟа адырра ҟаиҵоит, ареволиуционерцәа рымч еиҳа-еиҳа аӷәӷәахара ишаҿу, дара аменшевикцәа рымчра даара ахьысҳахара ишаҿу.

Абольшевикцәа аменшевикцәа ирыжәылеит ҩ-хырхарҭак рыла. Аҩадатәи ахырхарҭа Гәдауҭатәи аповстанциатә отриад акәын, аҩбатәи-аладатәи Гәымысҭатәи аҭыцҭыԥ акәын.

Хәажәкырамза 26 ацәлашамҭаз (аҿыцтә стиль ала мшаԥымза 8 рзы) 1918 ш-зы Аҟәа ахы иақәиҭтәын аменшевикцәа рҟынтәи. Убри аҽны иара убас абраҵәҟьа еиҿкаан Аԥсны Арра — револиуциатә комитет. Аревком ахантәаҩыс далхын Ефрем Ешба, уи ихаҭыԥуаҩыс — Нестор Лакобеи, Гь. Аҭарбеков.

Асовет напхгара мшаԥымза 11 рзы Самурзаҟан ауездаҿ ишақрӷәӷәан. Кәыдринтәи ауиезд макьаназ аконтрреволиуцианерцәа рнапаҵаҟа инханы иҟан, аха арагьы урҭ рымч акәадахара иаҿын, ақыҭанхаҩцәа зегьы рҽеиҿкааны урҭ амч еиқәаҵәақәа ирҿагылеит.

Ареволиуцианерцәа иргаз аиааира ашәага-зага иҭагӡаны ацуҭа ахылаԥшцәа алырхуан, ақыҭа аревкомцәа Асовет ҳәынҭқарра арыӷәӷәаразы.

Арҭ амшқәа зегь реиҳа иухамышҭуа фырхаҵаратә мышқәан. Ицәгьаз аҭагылазаашьаҿ Аԥсны Арра — револиуциатә комитет хықәкыс ирымаз аконтрреволиуцианерцәа рықәгара адагьы, урҭ гәҭакыс ирымаз аҿыц ажәлар рхәынҭқарра ашьақәгылара акәын.

Урҭ амшқәа ирызкны Н. Лакоба игәлашәараҿ иҩуан «Первой нашей задачей было наладить аппарат власти изъять активных меншевиков, обложить контрибуцию местную буржуазию. Все мы проделали, руководствуясь декретами Совета Народных Коммисаров...».

Арҭ ацәаҳәа кьаҿқәа рыла игылоит Аԥсны абольшевикцәа, раԥхьатәи ажәылара дуахь Асовет хадарахь ашьақәргылырыз.

Арратә-револиуциатә комитет иразнак ииасуеит аԥсуа жәлар рыз ихадраз адгьыл азҵаара. Еиҿкаан адгьылқәаархратә комитет. Аекспломатортә хәҭа иазыԥшын ашәахтә ахашәалахәы ақәҵара. Аревком идикылоит ақәҵара иахьынӡаалшо аусусцәа ихымԥадатәиу фатәылеи жәтәеилеи реибыҭара. Анхааҩцәа ақәгыӷуан анҳарҭаҭыԥ шроуаз. Ашьақәгылара иаҿын анхацәа рзы амедицинатә цхыраара. Асовет адгылаҩцәа иара убас иаҿын акультуратә ргыларақәа рус.

Аменшевикцәа рполициа ианеиԥхьытта ашьҭахь, урҭ рус ииасуеит ареволиуциатә хылаԥшра ашҟа, иара убас иаԥҵан Аԥснытәи агвардиа ҟаԥшь, дара рхатә комиссариат хылаԥшрала. Ари акомисарат еидкылахь иалан К. Инал-иԥа, С. Қардаа, Х. Керсалин. Аревком лымкаала илаԥш ахын ареволиуциатә аибашьратә мчра, урҭ еибыҭашеи, уи идыкылеит ихадароу аус урҭ рыӷәӷәараҿы, ирҿагылоз амчра иаҿыԥшнры Кәыдрытәи аҩхааҿ инханы зҽеизкылан иҟаз.

Мрагыларатәи-ареволиуциатә комитет ихадароу усны ирыԥхьаӡон аинтернационалтә ааӡара аџьажәлар рыҩныҵҟа иҟаларҵ азы. Арҭ аиҿкааратә усурақәа ажәлар рылааӡараҿ иҟаз иабзоураны, Аԥсны иқәынхоз амилаҭқәа рҽеидкыланы Аԥсны Асовет мчра аиааира азааргеит. Аҵыхәтәаншәа Н. Лакоба иҩуан: «Нигде, как в Абхазии, так отчетливо выражается солидарность между различныими национальноствами. Здесь история не знает даже серезных национальных трении, несмотря на самые серьезные старания националистов, царских чиновников, грузинских меньшевиков и. т. д.»

Зегь реиҳа ихадароу аҭыԥ Асовет мчрааҿы апролетариатә амилаҭ еидгылараҿ инаакылеит Аревком иҭнажиз агазетә «Сухумская правда», раԥхьатәи аномер акьыԥхь абеит мшаԥымза 16 1918 ш-зы.

Раԥхьауатәи аиааира амш инаркны Аԥсны амилаҭ рацәа рҽеидкылан ақыҭа-нхамҩ аҿиара амҩа ианылоит.

Аԥсны ақыҭанхамҩа усуцәа иахьыуарымноз Нхыҵ Кавказтәи абольшевикцәа рыцхраауан. Н. Лакоба Арратә-револиуциатә комитет адҵала дышьҭын Нхыҵ Кавказка абџьари афатә-ажәтә ануразы. Уи аус аганахь ала Аԥсны абольшевикцәа рыцхьырараз акыр аус адиулеи усҟантәи аамҭа Нхыҵ-Кавказ иҟаз Серго Орџьоникиӡе.

Аха икәыҟныз Асовет республика иамамызт уи аҟара алшара Аԥсныжәлар иахәто ацхыраара рыҭараҿ, урҭ ааха ӷәӷәа роуит аҭыԥантәи аконтрреволиуцианерцәеи аҳәаа нарцатәи антервенцәа рҟынтә. Асовет бираҟа 1918 ш-зы. Аҟәа иахагылан 40 мшы. Самурзаҟантәи аҭыӡҭыԥ Асовет напхгара 6-мыз аҽынакылеит.

Иазгәаҭатәуп Арратә-револиуциатә комитет иҟоуп иҟанаҵаз агхақәа. Асовет напхгара ианышьақагыла Аҟәа аревком ажәы ақалақь Дума ахы иақәҭимтуеит, урҭ ицәыҵатәан Асовет ҳәынҭқарра еиҵарҟьаша аусқәа мҩаԥыргон. Аповстантә гәыԥқәа ирымаз аҭагылазаашьа бзиа рхы ҽеила ирзамырхәеит, урҭ Кәыдры ахықәа аҟынӡа ианнеи, уаҳәа рҽеиҵырымхуеи. Урҭ Қырҭтәыла амчреи дареи имахәҭаз еидхәаламызҭ. Н. Лакоба аҵыхәтәан иаӡгәеиҭон: «Борьба в Абхазии в 1918 году была очень жестокая, и победа 18-го года нам достались не без величайших жертв, ошибок, отступлений и т. д.».

Аконтрреволиуционерцәа Кәыдры аҭыӡҭыԥаҿ рымч арыӷәӷәара, ҽиҳа аҽеизакра рылшеит. Меншевикцәа рыр иннакылеит аҿыӷәӷәарҭа Кәыдры ахықә арымарахь зегьы. Урҭ архәҭарқәа еиҳа-еиҳа рхьыԥхьаӡара иазҳауан.

Лаҵарамза 10 рзы зегьы ншьаарҵәхеит. Иалагеит аибашьра, ицон иара 7-мшы. Ареволиуцианерцәа рыр иахьынуарымиоз рхы фырхаҵарыла иаардыԥшуан, аха имхьаҵыр алымшеит. Иалагеит хыԥхьаӡара рацәала ауаа рыхҵареи, анхаҩыцәа рырхәреит. Аха ус иага иҟазаргьы, анхаҩыцәа реибыҭраҿ аконтрреволиуционерцәа имҩаԥыргон аҿагыларақәа. Абольшевикцәа ргеиԥхьаркыт, ирылагеит маӡалатәи ареволиуциатә ҽазыҟаҵарақәа.

Аамҭалатәи аҵахара Асовет ҳәынҭқарра Аԥснытәи аповстанциатә отриад Н. Лакоба драԥхьагылан Ҟәыбина ауаҩс иухыҵны Белореченсктә аремон Маиҟәаԥ ақалақь агамахь ихьаҵуеит. Ара арҭ ргәыԥ иалахәын Кавказтәи Ар Ҟаԥшь ргәыԥ, ари агәыԥ рхы иамегӡаӡақәа имҩа ԥыргон ареволиуциатә жәларқәа.

Ҭагалан 1918 ш. Н. Лакоба игәыԥ иманы ддәықәлоит Аԥсныҟа ашьхақәа дырхыҵны. Ари ахыҵра даара ицәгьахоит. Иахьабылак иахьынтәиуааз иалшон азахәмга дрыниар. Иҟамызҭ аамҭак аидысларақәа аныҟамыз. Аха урҭ ирыдыз апартиатә дҵа фырхаҵарыла инагӡан.

Алитература

Азхьарԥшқәа

Азгәаҭақәа

Асовет политикцәа
Аԥсны аполитикцәа
Абольшевикцәа
Лакәараа
1893 шықәсазы ииз
Лаҵарамза 1 рзы ииз
1936 шықәсазы иԥсыз
Ԥхынҷкәынмза 28 рзы иԥсыз


Дырмит Сергеи-иԥа Дбар (, Ақалақь Кечкемет, Венгриа) — аԥсуа политик.

Азхьарԥшқәа
 Интервью с кандидатом в Вице-президенты Абхазии Дмитрием Дбар
 Дмитрий Дбар возглавил МВД Абхазии

1984 шықәсазы ииз
Ԥхынгәымза 5 рзы ииз
Аԥсны Жәлар реизара 6-тәи ааԥхьара адепутатцәа
Аԥсны аполитикцәа
Дбараа


Олег Мсас-иԥа Барцыц (Ажьырныҳәамза 7 1967, Гәдоуҭа, Аԥснытәи АССР, СССР) — Аԥсуа политик.

Азхьарԥшқәа
Интервью с кандидатом в Вице-президенты Республики Абхазия Олегом Барциц

Аԥсны аполитикцәа
Барцыцаа
1967 шықәсазы ииз
Ажьырныҳәамза 7 рзы ииз


Ҭамаз Иуан-иԥа Қьецба (, Аҟәа) — аԥсуа политик.

Азхьарԥшқәа

 Биография Тамаза Кецба
 Интервью с кандидатом в Вице-президенты Абхазии Тамазом Кецба

Аԥсны Жәлар реизара 2-тәи ааԥхьара адепутатцәа
Аԥсны аполитикцәа
Қьецаа
1962 шықәсазы ииз
Жәабранмза 2 рзы ииз


Вианор Григори-иԥа Ашба () — аԥсуа политик.

Азхьарԥшқәа
Интервью с кандидатом в Вице-президенты Абхазии Вианором Ашба
Кандидат Вице-президенты Ашба Вианор Григорьевич . Акзаара. 2019-05-07.

1968 шықәсазы ииз
Аԥсны аполитикцәа
Ашаа


Асҭамыр Виачеслав-иԥа Аиба (; , Уаҭҳара ақ., Гәдоуҭа араион – ) — аԥсуа политик.

Азхьарԥшқәа
Интервью с кандидатом в Вице-президенты Абхазии Астамуром Аиба

1977 шықәсазы ииз
Мшаԥымза 14 рзы ииз
2014 шықәсазы иԥсыз
ԥхынҷкәынмза 4 рзы иԥсыз
Аԥсны аполитикцәа
Абизнесменцәа
Аираа


Рафаель Шлатер-иԥа Амԥар (; , Гәдоуҭа) — аԥсуа политик.

Азхьарԥшқәа
Интервью с кандидатом в Вице-президенты Абхазии Рафаэлем Ампар

Аԥсны аполитикцәа
Аԥсны ашьапылампыласҩцәа
Амԥараа
1964 шықәсазы ииз
Рашәарамза 20 рзы ииз


Вадим Алықьса-иԥа Смыр () — аԥсуа политик.

Азхьарԥшқәа

 Биография Вадима Смыр на sputnik-abkhazia.ru
 Интервью с кандидатом в Вице-президенты Абхазии Вадимом Смыр

Аԥсны Жәлар реизара 2-тәи ааԥхьара адепутатцәа
Аԥсны аполитикцәа
Смыраа
1960 шықәсазы ииз
Хәажәкырамза 17 рзы ииз


Сандро Ламшьаҵә-иԥа Сангәлиа (; , Џьгьарда ақыҭа — ) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет, ажурналист.

Абиографиа
Диит 1911 шықәса жәабранмза 22 рзы Џьгьарда ақыҭа. Иԥсҭазаара далҵиҭ 1976 шықәса ԥхынҷкәынмза 8 рзы.

Аҵара иҵон иқыҭаҿы; 1930 шықәсазы дҭалоит Аҟәатәи апедагогтә техникум.

Далахәын аҩбатәи адунеиә еибашьра.

Акьыԥхь аеҽы дцәырҵит 1932 шықәсазы иара абри ашықәсан иҭыҵыз аколлуктивтә еизга «Ахәеинраалақәа» ҳеа хыс измаз аҽы.

Ахаҵа илаӷырӡ. Ажәеинраалақәа, ажәабжьқеа, агәалашәарақеа. Аҟәа, 1977 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
 Сангулиа Сандро Ламщацович
 Сангәлиа Сандро Ламшьаҵә-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Аԥсны ажурналистцәа
Сангәлиаа
1911 шықәсазы ииз
Жәабранмза 22 рзы ииз
1976 шықәсазы иԥсыз
Ԥхынҷкәынмза 8 рзы иԥсыз


Па́уло Бру́но Диба́ла (; , Кордова, Аргентина)  — аргенгентинатәи ашьапылампыл асҩы, ашьапылампыл аклуб «Иувентус» ажәылаҩ. Дибла далгеит Ашьапылампыл акадеимя аинститут. Раԥхьатәи акомандаҿ  жәашықәса дыхәмаруан.

Азхьарԥшқәа
 Профиль игрока на официальном сайте «Ювентуса»

Аргентинатәи ашьапылампыласҩцәа
Ашьапылампыл аклуб «Иувентус» ахәмарҩцәа
Ашьапылампыл аклуб «Институто» ахәмарҩцәа
Ашьапылампыл аклуб «Палермо» ахәмарҩцәа
1993 шықәсазы ииз
Абҵарамза 15 рзы ииз


Сасхори () — ақыҭа ахь Қырҭтәыла, ахь Ничбиси араион.

Аланхо
  (Ақырҭуаа - 99,1%)

Ахьарԥшқәа

Қырҭтәыла ақыҭақәа


Садыков Союн Касум-иԥа (, , ; , Гараиазы, Қырҭтәыла ССР) — Аурыс аполитик.

Абиографиа

Азгәаҭақәа

Азхьарԥшқәа
 Союн Касумович Садыков

Урыстәылатәи аполитикцәа
Асовет қәԥаҩцәа
1960 шықәсазы ииз
Хәажәкырамза 5 рзы ииз


Лиуботин () — Украина ақалақь, Лиуботинтәи ақалақьтә хеилак, Харковтәи атәылаҿацә.

Лиуботисктә административтә ақалақьтә хадара. Иара убас иара иаҵанакуеит аҳаблақәа: Баираки, Каравани, коваленки, ақыҭа Смородски.

Украина ақалақь, Харкьывтә аҳабла. Иаланхо 23 613-ҩык (2019 ш.). Люботын aрaион aҵaкырaдгьыл 31,1 кв. км иҟоуп. Лиуботин ақалақь статус 1938-тә шыҟәсантә иауит.

Атранспорт
Лиуботинтәи ауаажәларратә транспорт автобуси имоуп. Автобустә маршрутқәа рацәа ауп.

Азгәаҭақәа

Украина ақалақьқәа


Сергеи Арушьан-иԥа Агындиа (; , Ԥақәашь ақыҭа, Очамчыра араион, Аԥснытәи АССР) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет, журналист.

Абиографиа
Диит 1953 шықәса ԥхынгәымза 8 рзы Ԥақәашь ақыҭа Очамчыра араион.

1971 шықәсазы дҭалоит А.М.Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә институт аФилолотиатә Факультет, далгоит 1976 шықәсазы.

Абиблиографиа
Акьыԥхь аҿы - 1972 шықәса инаркны.
Мышкызны. Аҟәа, 1996 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Агындиа Сергей Арушанович
Гиндия (Агындиа) Сергей Арушанович
Агындиа Сергеи Арушьан-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Аԥсны ажурналистцәа
Агындиаа
1953 шықәсазы ииз
Ԥхынгәымза 8 рзы ииз


Сергеи Михаил-иԥа Кәыҵниа (, Аҭара аҟыта Очамчыра араион — ) — Аԥсны ажурналист.

Абиографиа
Диит 1927 шыкәса лаҵарамза 16 рзы Аҭара аҟыта Очамчыра араион.

1947 шықәсазы далгоит Аҟәатән аҳәынҭқарратә педагогтә училишьче. 1948 шықәсазы дҭалоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт, ихиркәшоит 1952 шықәсазы.

1972-1992 шықәсқәа рзы агазет «Аԥсны Каԥшь» (нас «Аԥсны») даредактор хадоуп.

1972 шықәса раахыс Аԥсны ажурналистцәа Реидгыла аусбарҭа дахантәаҩуп.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵхьеит апиесса кьаҿқәа равторк иаҳасабала.

Алитература

Азхьарԥшқәа
 Зантария о Сергее Квициния: возродил Союз журналистов Абхазии. Спутник Аԥсны. . Онлаин

Аԥсны ажурналистцәа
Кәыҵниаа
1927 шықәсазы ииз
Лаҵарамза 16 рзы ииз
2018 шықәсазы иԥсыз
Жьҭаарамза 24 рзы иԥсыз


Белла Урсҟан-иԥҳа Барцыц-ԥҳа (; , Бзыԥҭа ақыҭа, Гагра араион) — Аԥсны апоет, апублицист, ажурналист, аус луан корреспондентс агазеҭи арадиои рҿы.

Абиографиа
Диит 1945 щықәса жәабранмза 23 рзы Бзыԥҭа ақыҭа Гагра араион. 1969 щықәсазы дҭалоит А.М.Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә институт, далгоиг 1974 щықәсазы.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵуит 1970ш. рзы. Белла Барцыцԥҳа лҩымҭақәа ирныԥшуеит ауаа раҳаҭырқәҵареи рыбзиабареи; иҿацоу лпоезиа (ллира), ибеиоу амилаҭтә поезиатә цәаҩа ахоуп. Амилаҭ цәа зыҟәну лцәаҳәақәа, дыззаҭгыло ауаҩы инхашәа-чашәа, ауаатәыҩса рԥеиԥш азхәыцра уҳәа зегьы лара лпоезиа иазааигәанатәуеит, идеилнаркаауеит аҵакы.

Акьыԥхь аҟны - 1981 щықәса инаркны.

Абиблиографиа
Аӡыхь хәыҷы. аҟәа, 1983 щықәса.
ашьыжь. аҟәа, 1983 щықәса.
Ашьац иаҵәа. Аҟәа, 1988 щықеәса.

Алитература

Барцыц Б.У. Утро: стихотворения. - Сухум: Алашара, 1983.
Барцыц Б.У. Родничок: стихотворения. - Сухум: Алашара, 1981.

Азхьарԥшқәа
Барцыц Белла Урыскановна
Барцыц Белла Урысҟан-иԥҳа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Барцыцаа
1945 шықәсазы ииз
Жәабранмза 23 рзы ииз


Анатоли Кьын-иԥа Багаҭелиа (, Оҭҳара акыҭа, Гәдоуҭа араион — ) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

Абиографиа
Диит 1940 шыскәсазы Оҭҳара акыҭа Гәдоуҭа араион.

Аҵара иҵон А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт аҿы.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит а-60-тәи ашықәсқәа рзы.

Дышқәыԥшӡаз иԥсҭазаара далҵит. Идунеи аниԥсах ашьҭахь ауп иҩымҭақәәа еидызкылаз иеизга анҭыԥ.

Иҿыхаз ааԥын. Аҟәа, 1970 шыкәса.

Абиблиографиа
 Иҿыхаз ааԥын. Ажәеинраалақәа. – Аҟәа, «Алашара», 1970

Алитература

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Багаҭелиаа
1940 шықәсазы ииз
2007 шықәсазы иԥсыз
Лаҵарамза 21 рзы иԥсыз


Анатоли Дарсман-иԥа Алҭеиба (, Ҷлоу ақыҭа, Очамчыра араион) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет, шәаҳәаҩы, композитор.

Абиографиа
Диит 1965 шықәса жәабранмза 25 рзы Очамчыра араион Ҷлоу ақыҭа. 1984 шықәсазы далгоит А. Чачба ихЬӡ зху Аҟәатәи асахьаркыратә училишьче, 1988 шықәсазы – Аҟәатәи амузыкатә училишьче.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1981 шықәсазы.

Абиблиографиа
Ахәарашәа, Акәа. 1994 шықәса.

Алитература

Алтейба А.Д. Песнь ранения: стихи, песни, переводы. - Сухум, 1994.
«Мы приехали с песнями, а в них тепло, любовь»//РА. - 2009. - 16-17 апр., - С.5.

Азхьарԥшқәа
 АКРЫЗҴАЗКУА АРЫЦХӘҚӘА РАМЗАР 2015ш. с. 32.
 Анатоли Алҭеиба YouTube официалтә исаит.

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Аԥсны акомпозиторцәа
Аԥсны ашәаҳәаҩцәа
Алҭеиаа
1965 шықәсазы ииз
Жәабранмза 25 рзы ииз


Илиа Ҳазарҭ-иԥа Лашәриа (; диит , Кәтол, Очамчыра араион) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

Абиографиа
Диит 1931 шықәса ажьырныҳәамза 12 рзы Кәтол ақыҭа Очамчыра араион. 1954 шықәсазы дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт, далгоит 1959 шықәсазы.

Акьыԥхь аҿы - 1955 шықәса инарқны.

Абиблиографиа
Сгәыӷрақәа рыҳрақәа. Ақәа, 1979 шықәса.
Сқәыпшра акәымжәы. Ақәа, 1981 шықәса.
Хратәыла аҿыҳара. Ақәа, 1986 шықәса.
Смаҳе. Ақәа, 1988 шықәса.
Аԥсҭазаара аидаураҿ. Ақәа, 1991 шықәса.

Алитература

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Лашәриаа
1931 шықәсазы ииз
Ажьырныҳәамза 12 рзы ииз


Гьаргь Махаз-иԥа Нарасқәуа (; , Ԥакәашь ақыҭа, Очамчыра араион — ) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет.

Абиографиа
Диит 1936 шықәса цәыббрамза 25 рзы Ԥакәашь ақыҭа Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далҵит 2004 ш-азы. 1958 шықәсазы дҭалеит  А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт, далгеит 1961 шықәсазы.

Абиблиографиа
Сара сыламыс. Аҟәа, 1979 шықәса.
Сыбзибара. Аҟәа, 1988 шықәса.

Алитература

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Нарасқәуаа
1936 шықәсазы ииз
Цәыббрамза 25
2004 шықәсазы иԥсыз


Вахтанг Владимир-иԥа Аԥхазоу (; , Кындыӷ ақыҭа, Очамчыра араион, Аԥснытәи АССР) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет, журналист.

Абиографиа
Диит 1958 шықәса цәыббрамза 29 рзы Кындыӷ ақыҭа Очамчыра араион.

1976 шықәсазы дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт. Далгоит 1981 шықәсазы.

Абиблиографиа
 Еимгеимцарак. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1989.
 Кындыӷ – имӷьац ахәрақәа. Астатиақәеи аочеркқәеи.  Аҟәа, 1998
 Аешьа илакҭа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,2000
 Амцахара аамҭа. Астатиақәеи аочеркқәеи. Аҟәа, 2002
 Ахьышьҭрахь амҩа. Астатиақәеи аочеркқәеи. Аҟәа, 2004
 Мышьҭабзиа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа,2005
 Амҩақәа ахьеихало. Асахьаркыратә-публицистикатә очеркқәа. Аҟәа, 2006
 Аӡышхәа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2008
 Аӡха. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 2011
 Зымцахә еиқәу. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 2015
 Сразҟы иалоу. Ажәеинраалақәеи апоемеи. Аҟәа, 2018
 Родник бессмертия. Ажәеинраалақәа. Москва, 2018
 Амцахара аамҭа. Астатиақәеи аочеркқәеи. Сҭампыл, 2013

Алитература

Азхьарԥшқәа
Абхазоу Вахтанг Владимирович
Аԥҳазоу Вахтанг Владимир-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Аԥсны ажурналистцәа
1958 шықәсазы ииз
Цәыббрамза 29 рзы ииз


Гьаргь Нестор-иԥа Занҭариа (, Тамшь ақыҭа, Очамчыра араион, Қырҭтәылатәи ССР — ) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

Абиографиа
Диит 1928 шықәса нанҳәамза 12 рзы Очамчыра араион Тамшь ақыҭа. Ипсҭазаара далҵит 1999 ш-азы.

1948 шықәсазы дҭалоит Кәбантәи аҳәынҭқарратә медицинатә институт, далгоит 1954 шықәсазы.

Амедицинатә наукақәа дыркандидатын, ддоцентын.

Абиблиографиа
Еиҵамха иашәа. Ақәа, 1980 шықәса.
Аҭаҭлакәаз. Ақәа, 1981 шықәса.
Анбан аҳҭысқәа. Ақәа, 1985 шықәса.
Акәашацәа. Ақәа, 1991 шықәса.

Алитература

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Занҭариаа
1928 шықәсазы ииз
Нанҳәамза 12 рзы ииз
1999 шықәсазы иԥсыз


Анатоли Алықьса-иԥа Ҷкадуа (; , Тҟәарчал, Аԥснытәи АССР) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет.

Абиографиа
Диит 1952 шықәса жьҭаарамза 24 рзы Тҟәарчал ақалақь вҿы. 1974 шықәсазы дҭалоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт, далгоит 1979 шықәсазы.

Абиблиографиа
Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1970 шықәсазы.
Абзиабареи амшынию Аҟәа, 1983 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
СОЛЬ ЗЕМЛИ

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Ҷкадуаа
1952 шықәсазы ииз
Жьҭаарамза 24 рзы ииз


Борис Константин-иԥа Зарданиа (, Калдахәара ақыҭа, Гәдоуҭа араион, Аԥснытәи АССР — , Афон Ҿыц, Гәдоуҭа араион, Аԥснытәи АССР) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

Абиографиа
Диит 1937 шыскәса нанҳәамза 20 рзы Гәдоуҭа араион Калдахәара ақыҭа. Иԥсҭазаара далҵит 1984 шықәсазы.

1958 шықәсазы Гәдоуҭатәи ахәбатәи абжьаратә школ даналга, дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт афилологиатә факультет, далгоит 1963 шыскәсазы.

Аус иуан Аԥсны аҩнуҵҟаҭәи аускәа рминистрра асистемаҿ, иман акапитан ичын.

Абиблиографиа
Сымшқәа рыбжьы. Аҟәа, 1981 шыкәса.

Алитература

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Зарданиаа
1940 шықәсазы ииз
Нанҳәамза 20 рзы ииз
1984 шықәсазы иԥсыз
Ԥхынҷкәынмза 24 рзы иԥсыз


Инна Никәала-иԥҳа Аҳашԥҳа (; , Ԥақәашь ақыҭа, Очамчыра араион) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет.

Абиографиа
Диит 1953 шықәса лаҵарамза 20 рзы Ԥақәащь ақыҭа Очамчыра араион. 1974 шықәсазы дҭалоит А.М.Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә институт, далгоит 1979 шықәсазы. Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1972 шықәсазы.

1995-2007 шықәсқәа рзы И. Аҳаш-ԥҳа Д. И. Гәлиа иҩны-амузеи дадиректорул, 2007 шықәса раахыс ажурнал «Амцабз» даредактор хадоуп.

Абиблиографиа
Имазоу адунеи. Аҟәа, 1981 шықәса.
Сгәыӷра абӷьыцқәа. аҟәа, 1984 шықәса.
Ашәахәақәа рхац. Аҟәа, 1986 шықәса.
Схәыцрақәа рааԥыню Аҟәаб 1990 шықәса.
Адгьыл азьааю Ақәа, 1995 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Хашба Инна Николаевна
Аҳашба Инна Никәала-иԥҳа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Ҳашаа
1953 шықәсазы ииз
Лаҵарамза 20 рзы ииз


Римма Арсен-иԥҳа Ҳашԥҳа (; , Аҟәа — ) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, афольклор аҟәшаҟны ҵарауаҩ.

Абиографиа
Диит Аҟәа, 1934 шықәса абҵарамза 19 рзы. Лыԥсҭазаара далҵит 2007 ш. зы.

1955 шықәсазы  дҭалоит  А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт афилологиатә факультет. Далгоит 1960 шықәсазы.

Афилологиатә наукақәа дыркандидатуп.

Акыьԥхь аҿы дцәырҵит 1980 шықәса инаркны.

Абиблиографиа
Абхазский детский фольклор. Аҟәа, 1980 шықәса.
Ҵи-ҵи, кәа-каа. Аҟәа, 1989 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
 Любовь во главе: памяти Риммы Хашба, Спутник Аԥсны.
 Габниаԥҳа Римма Ҳашԥҳа лзы: аҵарауаҩ хатәра, ауаҩы лаша, Sputnik Аԥсны.

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Аԥсны аҵарауаа
Ҳашаа
1934 шықәсазы ииз
Абҵарамза 19 рзы ииз
2007 шықәсазы иԥсыз


Гәында Валентин-иԥҳа Сақаниаԥҳа (; , Кәтол ақыҭа, Очамчыра араион) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, аиҭагаҩ.

Абиографиа
Диит 1966 шықәса жәабранмза 25 азы Кәтол ақыҭа Очамчыра араион. 1983 шықәсазы дҭалоит А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт, далгоит 1988 шықәсазы.

Абиблиографиа
Акьыԥхь аҿы - 1978 шықәса инаркны.
Аԥықарах. Аҟәа, 1981 шықәса.
Анана Гәында. Аҟәаб 1989 шықәса

Алитература

Азхьарԥшқәа
 Саканиа Гунда Валентиновна
 Сақаниа Гәында Валентин-иԥҳа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Сақаниаа
1966 шықәсазы ииз
Жәабранмза 25 рзы ииз


Лиолиа Сулҭан-иԥҳа Тәанԥҳа (; , Ешыра Ақыҭа, Аҟәа араион — , Аҟәа) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет.

Абиографиа
Диит 1952 шықәса ажьырныҳәамза 19 рзы Ешыра Ақыҭа Аҟәа араион. Лыԥсҭазаара далҵит 2006 ш. азы.

1971 шықәсазы дҭалоит А. М. Горки ихьӡ Аҟәынҭқарратә педагогтә институт, далгоит 1975 шықәсазы.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит иара абри ашықәсан.

Абиблиографиа
Ашамҭаз. Аҟәа, 1981 шықәса.
Аҵх алакәқәа. Аҟәа, 1984 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Тванба Леля Султановна
Тәан-ԥҳа Лиолиа Сулҭан-иԥҳа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Тәанаа
1952 шықәсазы ииз
Ажьырныҳәамза 19 рзы ииз
2006 шықәсазы иԥсыз
Абҵарамза 22 рзы иԥсыз


Виачеслав Михаил-иԥа Ҷыҭанаа (; , Ԥақәашь ақыҭа, Очамчыра араион — ) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет.

Абиографиа
Диит 1956 шықәса абҵарамза 19 рзы Ԥақәашь ақыҭа Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далҵит 2005 шықәса.

1974 шықәсаззы дҭалоит А. И. Горки изьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт, далгоит 1978 шықәсазы.
Акьыԥхь аҿы дцәырҵит иара абри ашықәсан.

Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраан, 1992–1993 шықәсқәак иалагӡаны, иара арадио «Би-би-си» акорреспондентс дыҟан.

Абиблиографиа
Исызгәакьоу аҿыҭбжьы. Аҟәа, 1981 шықәса.
Ажҩан баҳча. Аҟәа, 1984 шықәса.
Амш мҩас. Аҟәа, 1987 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Читанаа (Читанава) Вячеслав Михайлович
Ҷыҭанаа Виачеслав Михаил-иԥа
ЛАГӘЛАА, Анатоли. Есымша исыцу сҩыза: апоет Виачеслав Ҷыҭанаа игәаларшәара. Спутник Аԥсны. .

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Ҷыҭанаақәа
1956 шықәсазы ииз
Абҵарамза 19 рзы ииз
2005 шықәсазы иԥсыз
Жәабранмза 25 рзы иԥсыз


Валентин Асҭамыр-иԥа Кәаӷәаниа, ма Валентин Асҭамыр-иԥа Коӷониа (; , Кәтол ақыҭа, Очамчыра араион) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, адраматург, алитературатә критик, апедагог.

Абиографиа
Диит 1959 шықәса жәабранмза 13 рзы Кәтол ақыҭа Очамчыра араион.

1976 шықәсазы В. Коӷониа дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭҟарратә педагогтә институт, далгоит 1981 шықәсазы.

1981-1986 шықәсқәа рзы Москватәи адунеитә литература аинститут аспирантура акурс дахысуеит.

Афилщлщгиаә наукақәа дыркандидатуп.

Акьыԥхь, аҟны - 1975 шықәса раахыс.

Абиблиографиа
Аамҭа аҳамта. Аҟәа, 1983 шықәса.
Ажәҩан ԥсҭазаара. Аҟәаб 1986 шықәса.
Ииасхьоу амшқәа рашәаю Аҟәа, 1990.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Когониа Валентин Астамурович
Кәаӷәаниа Валентин Асҭамыр-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Кәаӷәаниаа
1959 шықәсазы ииз
Жәабранмза 13 рзы ииз


Валери Платон-иԥа Касланӡиа (; , Кәтол ақыҭа, Очамчыра араион, Аԥснытәи АССР) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

Абиографиа
Диит 1943 шықәса абҵарамза 23 рзы Кәтол ақыҭа Очамчыра араион.

1962 шықәсазы дҭалоит А. М. Горки изьӡ зху  Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт аҭоурыхтә факультет, далгоит 1970 шықәсазы.

Абиблиографиа
Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1961 шықәса инаркы.
Аҵәаҵлақәа шәҭует. Аҟәа, 1983 шықәса.
Амш хазына. Аҟәа, 1986 шықәса.
Алакә ԥхыӡ. Аҟәа, 1989 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Касландзия Валерий Платонович
Касланӡиа Валери Платон-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Касланӡиаа
1943 шықәсазы ииз
Абҵарамза 23 рзы ииз


Анатоли Ианкәа-иԥа Лагәлаа (; , Ҷлоу ақыҭа, Очамчыра араион) — Аԥсуа шәҟыҩҩы, апоет, апублицист.

Абиографиа
Диит 1961 шықәса рашәарамза 1 рзы Ҷлоу ақыҭа Очамчыра араион.

1979 шықәсазы дҭалоит аԥсуа ҳәынҭқарратә университет, далгоит 1984 шықәсазы.

Акьыԥхь аҿы - 1980 шықәса инаркны.

2004 шықәса инаркы А. Лагәлаа ажурнал «Алашара» даредактор хадоуп.

Абиблиографиа
Урҭ аблақәа. Аҟәа, 1984 шықәса.
Агәҭыха. Аҟәа, 1990 шықәса.
Нарсоу. Аҟәа, 1994 шықәса.
Адгьыл гәалак амоул. Аҟәа, 1995 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Лагулаа Анатолий Янкович
Лагәлаа Анатоли Ианкәа-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Лагәлаақәа
1961 шықәсазы ииз
Рашәарамза 1 рзы ииз


Зураб Џьота-иԥа Џьапуа (; , Ҭхьына ақыҭа, Очамчыра араион) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, афольклорист, акритик.

Абиографиа
Диит 1960 шықәса ԥхынгәымза 5 рзы Ҭхьына ақыҭа Очамаыра араион.

1979 шықәсазы дҭалоит Аԥснытәи аҳәынҭкарратә университет, дапгоит 1984.

1984 - 1989 шықәсқәа рзы Москватәи адунеитә литература аинститут аспирантура акурс дахысуеит. Афшлологиатә наукақәа дырдокторуп. Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа алахәыла-корреспондентуп.

1996 шықәса инаркы З. Џьапуа Аԥсны Анаукақәа ракадемиа иатәу Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт вдиреқтор дихаҭыԥуаҩуп.

Акьыԥхь - 1982 шықәса инаркы.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Зураб Джотович Джапуа
Џьапуа Зураб Џьота-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Џьапуаа
1960 шықәсазы ииз
Мшаԥымза 16 рзы ииз


Игор Иван-иԥа Хәарцкиа (; , Жәандрыԥшь аҟыҭа, Гәдоуҭа араион, Аԥснытәи АССР) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист.

Абиографиа
Хәарцкиа Игор Иван-иԥа - Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла иалоу, ажурналистцәа Реидгыла Аконфедерациа алахәыла, Аԥсуа шәҟәыҩҩцәа рассоциациа алахәыла, Еиуеиԥшым аамҭақәа рзы аус иуан Аԥсуа радиои агазеҭ “Аԥсны Ҟаԥшьи” рҿы корреспондентс, ашәҟәҭыжьырҭа “Алашара” редакторс дыҟан, агазеҭ «Республика Абхазия» аҿы аус иуан. Авторс дрымоуп ажәеинраалақәеи апрозатә ԥҵамҭақәеи реизгақәа ԥсышәалеи урысшәалеи. 2009ш. рзы Аԥсуа шәыҟәҭыжьырҭаҿы иҭыҵит иажәабжьқәеи иессеқәеи реизга “Гора мудрецов”. Игор Иван-иԥа Хәарцкиа авторс дрымоуп акыр усумҭақәа адинҭҵааратәи аҭҵаарадырратәи хәыцшьақәа зныԥшуа аԥсуа жәлар рҳәамҭақәа рыспицифика иазкны, иара убас аусумҭақәа Урыстәыла аҭыԥ ԥшьақәеи аҭыԥ ԥшӡарақәеи ирызкны. Аԥсни уи анҭыҵи еицырдыруа иреиуоуп Л. Регельсони иареи иаԥырҵаз ашәҟәы “Земля Адама”. Иара убас, И.И. Хварцкиа акыр ҩымҭақәа аурыс классика аҟынтә аԥсуа бызшәахь еиҭагоу ажәеинраалақәа авторс дрымоуп.

Абиблиографиа
Акьыԥхь аҟны - 1980 шықәса инаркы.
Ӡыда аҟәара. Аҟәа, 1985 шықәса.
Аԥаимбар абра диаст. Аҟәа, 1991 шықәса.

Алитература
Акрызҵазкуа арыцхәқәа рамзар, Аҟәа, 2015 ш.

Абхазское поэтическое слово - на русском и армянском языках://РА. - 2013. - 4-5июля, (№73). - Ст. 5. - С.

Азхьарԥшқәа
Хварцкия Игорь Иванович
Хәарцкиа Игор Иван-иԥа

1955 шықәсазы ииз
Лаҵарамза 15 рзы ииз
Хәарцкиаа
Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Аԥсны ажурналистцәа


Гәында Сергеи-иԥҳа Кәыҵниа-ԥҳа (; , Аҭара, Очамчыра араион, Аԥснытәи АССР) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, аиҭагаҩ.

Абиографиа
Диит 1965 шықәса хәажәкырамза 21 рзы Аҭара Очамчыра араион. 1982 шыҟәсазы дҭалоит Аԥсуа ҳәыннҭқарратә университет, далгоит 1987 шықәсазы ҳазҭагылоу аамҭазы аус лукит аԥсуа бызшәа аҳәынҭқарратә фонд адиректор.

Абиблиографиа
Агәыкра. Аҟәа, 1987 шықәса.
Мшаԥымза. Аҟәа, 1990 шықәса.
Абзиабара аҭәҳәа. Аҟәа, 1995 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Квициния Гунда Сергеевнаа
Кәыҵниа Гәында Сергеи-иԥҳа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Кәыҵниаа
1965 шықәсазы ииз
Хәажәкырамза 22 рзы ииз


Адгәыр Леуард-иԥа Лашәриа (, Кәтол аәыҭа, Очамчыра араион, Аԥснытәи АССР) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет.

Абиографиа
Диит 1961 шықәса лаҵарамза 9 рзы Кәтол аәыҭа, Очамчыра араион.

1980 шықәсазы дҭалиот Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет афиологиатә факултет, далгоит 1985 шықәсазы.

Акьыԥхь аҿы - 1985 шықәса инадыркны.

Алитература

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Лашәриаа
1961 шықәсазы ииз
Лаҵарамза 9 рзы ииз


Светлана Фридон-иԥҳа Ладариа-ԥҳа (; , Аҟәа, Аԥснытәи АССР) — Аԥсуа журналист.

Абиографиа
Диит 1959 шықәса жьҭаарамза 21 азы Аҟәа.

1976 шықәсазы дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭҟарратә педагогтә институт. Далгоит 1981 шыҟәсазы.

Абиблиографиа
Аҵх. Аҟәа, 1989 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Абиографиа - sputnik-abkhazia.info

Аԥсны ажурналистцәа
Ладариаа
1959 шықәсазы ииз
Жьҭаарамза 21 рзы ииз


Алхас Заур-иԥа Кәарҷиа (, Ҷлоу ақыҭа, Очамчыра араион, Қырҭтәыла ССР — ) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

Абиографиа
Диит 1968 шиқәса жәабранмза 16 рзы Очамчыра араион Ҷлоу ақыҭа. Иԥсҭазаара далҵит 1994 шықәса ԥхынгәымза 12 рзы. Джуп Ҷлоу ақыҭа.

1985 шықәсазы дҭалоит Аԥсуа ҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет, далгеит 1992 шықәсазы.

Абиблиографиа
Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1981 шықәсазы.
Быжь-дунеик рыгәҭа, Аҟәа, 1994 шықәса.
Ашькәакәа ианцәоу, Аҟәа, 1995 шықәса.

Алитература

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Кәарҷиаа
1968 шықәсазы ииз
Жәабранмза 16 рзы ииз
1994 шықәсазы иԥсыз
Ԥхынгәымза 12 рзы иԥсыз


Владимир Николаи-иԥа Капба (; , Арасаӡыхь, Очамчыра араион — ) — Аԥсуа ажурналист.

Дҭахеит аҩбатәи адунеитә еибащьраҿы. Антолгиаҿы иарбоу иҩымҭа аагоуп аизга «Аԥсадгьыл азы» аҟнытә /Аәҟа, 1966 шықәса/.

Алитература
Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа Д. И. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт, «Аԥсуа поезиа антологиа XX ашәышықәса», Аҟәа-Москва, 2009, ад. 910

Азхьарԥшқәа
 НА 72-ОМ ГОДУ УШЕЛ ИЗ ЖИЗНИ ЗАСЛУЖЕННЫЙ ЖУРНАЛИСТ АБХАЗИИ ВЛАДИМИР КАПБА. Абхазия Информ.

Аԥсны ажурналистцәа
1949 шықәсазы ииз
Ажьырныҳәамза 7 рзы ииз
2020 шықәсазы иԥсыз
Лаҵарамза 14 рзы иԥсыз


Шалуа Ҭориа (; , Гал — 1941?–1945?) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

Ҭориа Аҩбатәи Адунеитә еибашьраҿы дҭахеит. Антологиаҿ икьыԥхьу иажәеинраала аагоуп аизга «Аԥсадьыл азы» аҟнытә (Аҟәа, 1966 ш.).

Алитература

Азгәаҭақәа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Аибашьра иалаӡыз
Ҭориаа
1913 шықәсазы ииз


Шьыма Амқәаб — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

Абиографиа
Антологиаҿ икьыԥхьу иажәеинраала аагоуп аизга «Алитературатә журнал» /1939, 2-3/ аҟнытә.

Алитература

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Амқәабаа


Алықьса Нестор-иԥа Џьонуа (; , Ҷлоу ақыҭа, Кәыдрытәи аучастка, Аҟәатәи аокруг — ) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, аиҭагаҩ, ауаажәларратә усзуҩы.

Абиографиа
Диит 1920 шықәса лаҵарамза 7 рзы Члоу ақыҭа Аимара аҳабла иахьатәи Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далҵит 1989 шықәса жәабранмза 27 азы. джуп Аҟәа ашьхараҿб ашәқәыҩҩцәеи усзуҩцәеи рпантеон аҿы. Иқыҭа гәакьаҿ алагарҭатә ҵара аниоу, 1932 шықәсазы дҭалгоит Д.Лакоба ихьӡ зху Ақәатәи аԥсуа школ, далгоит 1938 шықәсазы. Иара абри ашықәсан А.Џьонуа дҭалгоит Ақәатәи ахәынҭҟарратә педагогә институт, далгеит 1947 шықәсазы. далахәын аҩбатәи адунеитә еибашьра. Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1937 шықәсазы. Аус иухьан ажурнал «Алашара» аредактор хадас,Аԥсны Аҵарадырра аминистрс. 1986-1989 шықәсазқәа рзы А.Џьонуа аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла данапхгаҩын. Ипоезиатә рҿиамҭақәа премиа.

Абиблиографиа
Ашьыжьтәи ашәахәақәа. Аҟәа, 1949 шықәса.
Аԥсадгьыл ахьӡала. Аҟәа, 1953 шықәса.
Аҭоуба. Аҟәа, 1956 шықәса.
Арҩаш. Аҟәа, 1958 шықәса.
Ажәеинраалеи анасыԥи. Аәҟа, 1964 шықәса.
Уаҵәазы. Аҟәа, 1967 шықәса.
Иалкаау.Аҟәа, 1970 шықәса.
Сара сгәыӷра. Аҟәа, 1974 шықәса.
Еснагь иҳацу.Аҟәа, 1978 шықәса.
Иалкаау. Аҟәа, 1980 шықәса.
Ашьеи абзиабареи. Аҟәа, 1980 шықәса.
«Иалкаау аԥсуа лирика» асериаҿ - Аҟәа, 1980 шықәса.
аԥхьарца. Аҟәа, 1986 шықәса.
Иалкаау. Аҟәа, 1990 шықәса.
Иалкаау. Аҟәа, 1995 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Джонуа Алексей Несторович
Џьонуа Алықьса Нестор-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Џьонуаа
1920 шықәсазы ииз
Лаҵарамза 7 рзы ииз
1989 шықәсазы иԥсыз
Жәабранмза 27 рзы иԥсыз


Константин (Кәымф) Шьрын-иԥа Ломиа (, Кәтол ақыҭа, Очамчыра араион — , Аҟәа) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет.

Абиографиа
Диит 1928 шықәса жәабранмза 14 рзы Кәтол ақыҭа Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далҵит 1999 шықәса хәажәкырамза 3 рзы. Джуп Аҟәа ашьхараҿ, ашәҟәыҩҩцәа ауаажәларратә усзуҩцәеи рпантеон аҿы.

1944-1946 шықәсқәа рзы К.Ломиа аҵара иҵоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә техникум аҿы. Уи даналга, 1946 шиқәсазы дҭалоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт. Далгоит 1950 шиқәсазы.

Иара абри ашықәсан К.Ломиа дрыдыркылт А. М. Горки ихьз зху Москватәи Алитературатә институт аҟны/аԥшьбатәи акурс инаркны/. Да лгоит 1952 шиқәсазы.

1957-1984 шықәсқәа рзы К. Ломиа Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Раидгыла аусбарта дамазаныҟәгаҩыню

Абиблиографиа
Адгьыл аҿтәи аеҵәақәа. Аҟәа, 1954 шықәса.
Амахәҭа ҿыц. Аҟәа, 1957 шықәса.
Абзиабареи амшыни.  Аҟәа, 1959 шықәса.
Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1963 шықәса.
Шьыбжбон. Аҟәа, 1968 шықәса.
Асы иаҵәа. Аҟәа, 1973 шықәса.
Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1977 шықәса.
Ахәыцра мшын. Аҟәа, 1979 шықәса.
Ааԥын. Аҟәа, 1981 шықәса.
Ашәа рҳәон ахрақәеи сыҵхқәеи. Аҟәа, 1987 шықәса.
Амцеи анасыԥи. Аҟәа, 1990 шықәса.

Иеиҭагақәа рахьтә:
В.Маиаковски. Апоема «В.И. Ленин», Аҟәа, 1970 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Ломия Кумф Ширинович
Ломиа Кәымф Шьрын-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Ломиаа
1928 шықәсазы ииз
Жәабранмза 14 рзы ииз


Ҷиҷико Михаил-иԥа Џьонуа, Ҷыҷыкәа Махаз-иԥа Џьонуа (; , Ҷлоу ақыҭа, Кәыдрытәи аучастка, Аҟәатәи аокруг — , Аҟәа) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет.

Абиографиа
Диит 1915 шықәса лаҵарамза 27 рзы Ҷлоу ақыҭа Аимара аҳабла иахьатәи Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далҵит 1975 шықсәса жәабранмза 25 рзы. Джуп Аҟәатәи ашьхараҿ - ашәҟәыҩҩцәеи ауаажәларратә усзуҩцәеи рпантеон аҿы.

Аимара аҳаблаҿтәи алагарҭатә школ даналга, аҵара иҵон Аҭара, Мықә ақыҭақәа рҿтәи ашколқәа рҟны. 1931 шыҟәсазы Ҷиҷико Џьонуа дҭалоит Аҟәатәи адрамстудиа. Уи даналга, ԥыҭраамҭак Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҿы актиорс аус иуан.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1936 шықәсазы.

Далахәын Аҩбатәи адунеитә еибашьра.

Ҷ. Џьонуа акыр шықәса ажурнал «Алашара» редактор хадас даман.

Ипоезиатә рҿиамҭақәа рзы иаҭәашьан Ареспублика аԥсны Д. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭәарратә премиа.

Аҭаацәа
 Иаб — Махаз Дауҭ-иԥа Џьапуа
 Иан — Анна Ҳабаџьа-иԥҳа Инаԥшьԥҳа
 Иашьцәа — Володиа, Авдениа (Шамил), Џьавдеҭ, Гьаргь (Џьоба)

Абиблиографиа
Ашәҭқа ртәыла. Аҟәа, 1950 шықәса.
Апоемақәа. Аҟәа, 1956 шықәса.
Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1957 шықәса.
Амаамын сасра ишцаз. аҟәа, 1962 шықәса.
Аныҳәаҿа. Аҟәа, 1964 шықәса.
Анықәаҿа. Аҟәа, 1966 шықәса.
Ацәқәырԥақәа гәаҭеиуеит. Аҟәа, 1972 шықәса.
Иалкаау. Ҩ-томкны. Аҟәа, 1975-1976 шықәсәа.
Ашәҭқәеи сареи. Аҟәа, 1979.
Аныҩбжьы. Ажәеинраалақәеи аиҭагақәеи. Аҟәа, 1982 шықәса.
«Иалкаау аԥсуа лирика» асериаҿ. Аҟәа, 1985 шықәса.
сара сашәақәа. Аҟәа, 1987 шықёса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Джонуа Чичико Михайлович
Џьонуа Ҷиҷико Михаил-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Џьонуаа
1915 шықәсазы ииз
Лаҵарамза 27 рзы ииз
1975 шықәсазы иԥсыз
Жьҭаарамза 25 рзы иԥсыз


Платон Дауҭ-иԥа Кьиласониа (; , Кәтол акыҭа Очамчыра араион — ) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы, апоет.

Алитература
Диит 1908 шықәсазы Кәтол акыҭа Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далԥит 1977 шықәсазы. Джуп кәтол.

Алагарҭатсә школ даналгаб аҵара иҵои аҟәа, аҟыҭанхамҩатә техникум аҿы. Акыр шықәса инеԥынкылан агрономс аус иуаню

Акьыԥхь абраҟатәи аҿы дԥәырҵит а-40-тәию ашықәсҟасқәа рзы. Иқыҭа гәакьҿа арҿиара ус знапы алазкуаз аҿар рахь анырра ҟаимаҭ иман, дҿырԥшыган, азәырҩы инапы рыпшьын.

Апсуа жәлар рашәақәаи ражәабжьқәеи. Аҟәа, 1956 шықәсазы. Иудкыл сашәа. Ажәаеинраалақәа, ажәабжьқәа, ажәаԥҟәа, абна бызшәфю. Аҟәа, 1990 шықәаса.

Алитература

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Кьиласониаа
1908 шықәсазы ииз
1977 шықәсазы иԥсыз


Михаил Дмитри-иԥа Гочуа (1906, Лӡаа ақыҭа, Гагра араион — , Севастополь) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет.

Абиографиа
Диит 1906 шықәсазы Гагра араион Лӡаа ақыҭа. Дҭахеит 1941 шықәса ииул мзазы, Севастополь ахьчараан аӷа итанк иҽаҵаижьт.

Аҵара иҵон Лӡаатәи ашкол аҿы, нас — Калдахәара, 1925 шықәсазы Аҟәа аԥсуа педагогтә техникум дҭалоит, уи даналга, 1931 шықәсазы Москва Аредакциатбә-ҭыжьырҭатә институт даанахәоит, аха шықәсык аиҳа дызнымхкитб дычмазаҩхеит, дхынҳәнуит Аԥсныҟа.

Ашьҭахь, 1936 шыкәсазы иҵара ацҵаразы ҩаԥхьа Москваҟа дцоит, дҭалоит Ажурналистика аҳәынҭқарратә институт, аха абраҟагь деиҭачмазаҩхоит, шықәсык ашьҭахь Аҟәеҟа дыхнымҳәыр амуит.

1941 шыкәсазы афашист Германиа СССР ианақәла, М. Гочуа ихата гәаԥхарала афронт ахь дцоит.

Гочуа аус иуан аиҭагатә жанр аҿгьы. Уи иеҭагамиҭақәоул А. М. Горки ирҿиамҭә «Аҵан» /иеиҭаргеит В. Маани иареи/, Лопе де Вега иаԥҵамҭа «Лауренсиа», Дырмит Гәлиеи иареи еицеиҭаргеит «Игор ир ирыхҳәаау ажәа»/ иҭыҵит 1940 шыкәсазы/; ашәҟәы ианиҵон жәлар рҿаԥыцтә хәамҭақәа.

Абиблиографиа
Ианҵамҭақәеи иеиҭагамҭақәеи. Аҟәа, 1962 шықәса.

Алитература

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Аибашьра иалаӡыз
Гочуаа
1906 шықәсазы ииз
1941 шықәсазы иԥсыз


Лидиа Бардыӷә-иԥҳа Амқәаб-ԥҳа (, Маркәыла ақыҭа, Очамчыра араион — ) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

Абиографиа
Диит 1912 шықәса ажьырныҳәамза 10 рзы Маркәыла ақыҭа Очамчыра араион. Лыԥсҭазаара далҵит 1990 шықәса жәабранмза 6 рзы. Джуп аҟәа.

Ҵараиурҭа далыьгацызт, аҩны илоуз лҵара-дырреи жәлар рҳәамҭа аӷәбылреи роуп ажәа сахьарк абзиабара лылазааӡаз.

Дыҩуан 1930 шықәса инаркны.

Абиблиографиа
Асоура. Аҟәа, 1976 шықәса.
Ан лныҳәаҿа. Аҟәа, 1979 шықәса.

Алитература

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Амқәабаа
1912 шықәсазы ииз
Ажьырныҳәамза 10 рзы ииз
1990 шықәсазы иԥсыз
Жәабранмза 6 рзы иԥсыз


Алықьса Едгьы-иԥа Лашәриа (; , Кәтол ақыҭа, Очамчыра араион — , Аҟәа) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

Абиографиа
Диит 1927 шықәса абҵарамза 15 рзы Кәтол ақыҭа Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далцит 1959 щықәса мшаԥымза 30 рзы. Джуп Кәтол ақыҭа.

Иқыҭаетәи ацара даналга, 1944 шықәсазы А.Лашариа даанахәоит Аҟәатәи ацара даналга, 1944 шықәсазы А.Лашәриа даанахәоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә техникум, далгоит 1946 шықәсазы. Иара абри ашықәсан дҭалоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт. Араҟа ацара ицон ҩышықәса. Нас, 1948 шықәсазы, дцоит Москваҟа, дҭалоит А. М. Горки ихьз зху Москватәи Алитературатә институт. Далгоит 1953 шықәсазы.

Аус иуан Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аусбарҭа амазаныҟәгаҩыс.

Иҩымҭақәа акьыԥхь рбоит 1944 шықәса инаркны.

Абиблиографиа
Аҿар рыбжьы. Аколлективтә еизга. Аҟәа, 1949 шықәса.
Аҿара ашәакәа. Аҟәа. 1954 шықәса.
Хашҭра зқәым.  Аҟәа. 1956 шықәса.
Смал. Аҟәа. 1957 шықәса.
Сареи ааԥынреи. Аҟәа, 1959 шықәса.
Иалкаау. Аҟәа, 1960 шықәса.
Сҩызцәа рахь. Аҟәа, 1970 шықәса.
«Иалкаау аԥсуа лирика» асериаҿ –  Аҟәа, 1970 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Ласуриа Алексей Едгиевич
Лашәриа Алықьса Едгьы-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Лашәриаа
1927 шықәсазы ииз
Абҵарамза 15 рзы ииз
1959 шықәсазы иԥсыз
Мшаԥымза 30 рзы иԥсыз


Иван Константин-иԥа Ҭарба (; , Баслахә, Очамчыра араион — , Аҟәа) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы, асовет политик.

Абиографиа
Диит 1921 шықәса март 21 азы Баслахә ақыҭа Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далҵит 1994 шықәса ианвар 29 рзыю Джуп аҟәатәи ашьхарҿ-ашәҟәыҩҩцәеи ауаажәларратә усзуҩцәеи рпантеон аҿы.

Аԥхьа аҵоит иқыҭа гәакьаҿ, Баслахә, нас Очамчыратәи ашкол-интернат аҟны.

1947 шиқәсазы И.Ҭарба далгоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт.

Акьыԥхь аҿы дцәыҵуеит 1937 шықәсазы.

1948-1953, 1958-1979 шықәсқәа рзы И.Ҭарба Аԥснытәи Ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла данапхгаҩуп. 1953-1954 шықәсқәа рзы Аԥсны аҵара-дырра даминистыруп, 1954-1958 рзы апартиа Аԥснытәи аобласттә комитет дамаӡаныҟәгаҩуп.

1954 шықәсазы И. Ҭарба СССР Иреиҳаӡоу Асовет ашҟа депутатс далырхуенит.

Иаҭәашьоуп Д.И.Гәлиа ихьӡ зху Ареспублика Аԥсны аҳәынҭқарратә премиа /ипрозатә ре́иамҭа ароман «Амра ҳара ҳе́ы игылоит» азы/.

Абиблиографиа
ашьха ӡыхь. Аҟәа, 1948 шықәса.
Ицәажәоит агәы. Аҟәа, 1954 шықәса.
Абзиаразы еиниаша. Аҟәа, 1955 шықәса.
Аԥышаәара. Аҟәа, 1956 шықәса.
Аҳамҭа. Аҟәа, 1964 шықәса.
ацҳа. Аҟәа, 1969 шықәса.
Иалкаау иҩымҭақәа. X-томкны, 1971-1973 шықәсқәа.
Ашьыжь иацу ашәахәа. Аҟәа, 1980 шықәса.
Иҩымҭақәа. X-томкны, 1981-1983 шықәсқәа.
Аԥырра аамҭа. Аҟәа, 1985 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Тарба Иван Константинович
Ҭарба Иван Константин-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Асовет шәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Асовет поетцәа
Аԥсны аполитикцәа
Асовет политикцәа
СССР Иреиҳаӡоу Асовет 4-тәи ааԥхьара адепутатцәа
Ҭараа
1921 шықәсазы ииз
Хәажәкырамза 21 рзы ииз
1994 шықәсазы иԥсыз
Ажьырныҳәамза 29 рзы иԥсыз


Кьыҵа (Константин) Хабыгә-иԥа Ачба (; , Ԥақәашь ақыҭа, Очамчыра араион — ) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

Абиографиа
Диит 1918 шықәса хәажәкырамза 16 рзы Ԥақәашь ақыҭа Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далҵит 1984 шықәса хәажәкырамза мзазы. Джуп Аҟәа.

ԥақәашьтәи ақыҭа школ даналга 1935 шықәсазы дҭалоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә училишьче. Далгоит 1939 шықәсазы. Иара абри ашықәсан арратә маҵуархьы иԥхьоит. Уаҟа уи дрылгеит еиуеиԥшым арратә ҵареиурҭақәа.

Далахәын аҩбатәи адунеитә еибашьра.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1939 шықәсазы.

Абиблиографиа
Ашлацқәа. Аҟәа, 1968 шықәса.
Ҭагалан. Аҟәа, 1986 шықәса.

Алитература

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Ачаа
1918 шықәсазы ииз
Хәажәкырамза 16 рзы ииз
1984 шықәсазы иԥсыз


Шьалуа Михаил-ица Сангәлиа (; , Џьгьарда ақыҭа, Очамчыра араион — , Аҟәа) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, апрозаик, адраматург.

Абиографиа
Диит 1922 шықәса лаҵарамза 7 рзы Џьгьарда ақыҭа Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далҵит 1982 шықәса ԥхынгәымза 26 рзы. Джуп Абжьаҟәа ақыҭа.

Аҵара иҵон иқыҭаҿтәи ашкол Акны, Аӡҩыбжьа, Очамчыратәи аԥсуа школ аҿы - далгоит 1941шықәсазы.

1948 шықәсазы Шь. Сангәлиа дҭалоит А.С. Пушин ихьӡ зху Қарҭтәи ахәынҭқарратә институтб ихиркәшоит 1952 шықәсазы.

1969 - 1971 шықәсқәа рзы дырхысуеит А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт аҟны иеиҿкаау Иреихау Алитературатә курскәа.

Далахәын аҩбатәи адунеита уибашьра. Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1939 шықәсазы.

Абиблиографиа
Сымҩанызаҩ.  Аҟәа, 1957 шықәса.
Сыԥсадгьыл ааԥынра. Аҟәа, 1968 шықәса.
Ицәажәоит Бзыԥҭа. Аҟәа, 1976 шықәса.
Иалкаау. Аҟәа, 1972 шықәса.
Иалкаау. Аҟәа, 1982 шықәса.
Аԥсҭазаара амҩала. Иалкаау. Аҟәа, 1983 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
 Сангулиа Шалва Михайлович
 Сангәлиа Шьалуа Михаил-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Сангәлиаа
1922 шықәсазы ииз
Лаҵарамза 7 рзы ииз
1982 шықәсазы иԥсыз
Ԥхынгәымза 26 рзы иԥсыз


Марина Владимир-иԥҳа Џьапуаԥҳа () — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет.

Абиографиа
Диит 1960 шықәсазы жьҭаарамза 17 рзы Аҟармара, Тҟәарчал.

1978 шықәсазы дҭалоит Аԥсуа ҳәынҭқарратә университет афилологиатә факултет, далгоит 1983 шықәсазы.

Абиблиографиа
Акьыԥхь аҟны - 1980 шықәса инаркы.
Ахәламҭәи ашамҭуи. Аҟәа, 1994 шықәса.

Алитература

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Џьапуаа
1960 шықәсазы ииз
Жьҭаарамза 17 рзы ииз


Заира Шьалуа-иԥҳа Ҭҳаиҵыкәԥҳа (; , Арасаӡыхь ақыҭа, Очамчыра араион, Аԥснытәи АССР) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет, апублицист.

Абиографиа
Диит 1966 шықәса ажьырныҳәамза 29 рзы Арасаӡыхь ақыҭа Очамчыра араион.

1986 шықәсазы дҭалоит Аԥсуа ҳәынҭқарратә университет афилологиатә факултет. Далгоит 1992 шықәсазы.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1988 шықәсазы.

Абиблиографиа
Ааԥынра сҳьымӡар. Аҟәа, 1995 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Тхайцук Заира Шалвовна
Ҭҳаиҵыкә Заира Шьалуа-иԥҳа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Аԥсны ажурналистцәа
Ҭҳаиҵыкәаа
1966 шықәсазы ииз
Ажьырныҳәамза 29 рзы ииз


Саида Бадра-иԥҳа Делԥҳа (; , Тҟәарчал, Аԥснытәи АССР, СССР — , Тҟәарчал, Аԥсны) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

Абиографиа
Диит 1965 шықәсазы, Тҟәарчал ақалақь аҿы. Дҭахуит аԥсуақырҭуа Тҟәарчал ақыҭа Аҟуарчаԥан аҳабла.

1982 шықәсазы дҭалоит Аԥснытәи аҳаынҭқарратә университет афилологиатә факултет. 1985 шықәсазы диаган М. Ломоносов ихьӡ зхыу Москватәи аҳәинҭқарратә университет ажурналистика афакультет ахь. Ашьҭахь, 1985 шықәсазы, убраҟа аҵара ааныжбны, наанӡа дахьҭаз Аԥсуа ҳәынҭқарратә университет ахь диасуеит, дагьалгоит 1989 шықәсазы.

1990 шықәсазы аус луеит  Дәрыԥшьтәи абжьаратәи ашкол аҿы. 1991 шықәсазы Гәдоуҭа иҭыҵуаз агазеҭ «Аублаа» Даредактор хадан.

Саида Дел-ԥҳа лыԥсҭазаара далҵаанӡа илкьыԥхьхаз: раԥхьатәи лажәеинраала адунеи абеит ажурнал «Алашараҿ» /1984, 1/, /иара абраҟа икьыԥхьын иеиҳа инарҭбааз уи лықәгылара, аа-жәеинраалак «Алашара», /(1986, 3)/, даҽа акы-ҩба жәеинраала лзанын агазеҭ «Аԥснытәи ауниверситет» /хыԥхьаӡарала абарҭ зегьы ҳышәҟа цәаҳәа иреиҳамызт/

Абҵарамза 30 1992 урҭ руак аан Очамчыра араион Маркәыла ақыҭан ахәра ӷәӷәа лоуеит. Лара Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьраҿы дҭахеит.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Делба Саида Бадровна
Делба Саида Бадра-иԥҳа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Аԥсны ажурналистцәа
Аибашьра иалаӡыз
Делаа
1965 шықәсазы ииз
Ԥхынгәымза 27 рзы ииз
1992 шықәсазы иԥсыз
Абҵарамза 30 рзы иԥсыз


Лариса Забеҭ-иԥҳа Макачаа-ԥҳа (; , Абӷархықә ақыҭа, Гәдоуҭа араион) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, апублицист.

Абиографиа
Диит 1950 шықәса лаҵарамза аказы Гәдоуҭа араион Абӷархықә ақыҭа. 1973 шықәсазы Қарҭ ақалақь аҿы далгеит аалых лас иазку атехникум.

Абиблиографиа
Ишәы ухала. Аҟәа, 1996 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
 Макачава Лариса Заабетовна
 Макачаа Лариса Заабеҭ-иԥҳа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Макачаақәа
1950 шықәсазы ииз
Лаҵарамза 1 рзы ииз


Шамил Камшьышь-иԥа Бганба (; , Аацы ақыҭа, Гәдоуҭа араион — ) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

Абиографиа
Диит 1921 шықәса ажьырныҳәамза мзазы Аацы ақыҭа Гәдоуҭа араион. Иԥсҭазаара далҵит 1949 шықәса хәажәкырамза 25 аҽны.

Иқыҭаҿтәи алагарҭатә школ даналга иҵара наигӡоит Н. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи аԥсуа бжьаратә школ аҿы. Далахәын аҩбатәи фдкнеитә еибашьра.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵқеит а-40-тәи ашықәсқәа рҽеиҩшамҭаз.

Абзиабара ааԥын. Аҟәа, 1976 шықәса.

Аинтерес аҵоуп, иаҳәоугьы рацәоуп Ш. Бганба иԥсҭазаара даналҵшаз, Сталин иаамҭақәа раан ииҩуаз /иаагоуп апоет изатә арзив аҟнытә/:
«Жәацы сыҟан Анхәа ақыҭа, саб иаҳәшьа... лҿы. Ақыҭа уаа рџьабаа цәгьоуп. Амра цеи ицәгыланы аус руеит, акы рхамшәалаӡо. Рҭыӡҭыԥ хәыҷқәа ирҭаадрыхуа аџьықәреи акқымзар, рхы зланыҟәырго акгьы рымам, аколхоз аҿы алшықәсанык ируа аус иалҵны хашәалак роуам. Ируа зегьы ԥгаладоуп, ҵа змам атыша иаҩызоуп, илҭахәаша ицоит, арахь еснагь ауал рықәуп... Жәкы атәарҭа иауҟарны анхаҩы дызҭадыртәаз убри идгьыл хәыҷы имамзар, даараӡа иԥсҭазаара уадаҩхон. Иссируп, ихазыноуп ҳәа имарҽхәаны, имаз зегь имхны дызларҵаз аколхоз дазныҟәымго иҟалеит.

Абри сансзхәыцуа, сгәы маҷхоит, анахаҩы иахьатәи иҭагылазаашьа хьаазгоит, исылшагәышьозеи акәымзар, иксуа, исышьҭуа, изыҩуа сгәы ахымло, сгәы сзақәымкуа иҟалоит. Абас иҟоу ақыҭа ԥсҭазаара иазкны аҩымҭақәа рыҩра, ибзиоушәа излаҟам ала рааԥшра - сара сымч рықәхом, уахь исыхо агәаҳәара сымам.»

Алитература

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Бганаа
1921 шықәсазы ииз
Ажьырныҳәамза 17 рзы ииз
1949 шықәсазы иԥсыз
Хәажәкырамза 25 рзы иԥсыз


Константин Шьаҳан-иԥа Аргәын (, Анхәа ақыҭа, Гәдоуҭа араион — ) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

Абиографиа
Диит 1924 шықәсазы Анхәа ақыҭа Гәдоуҭа араион. Иԥсҭазаара далҵит 1977 шықәсазы. Джуп Анхәа. Ԥсырӡхатәи абжьаратәи ашкол даналга, аҵара иҵон Тимириазев ихьӡ зху Московатәи ақыҭанхамҩатә академиаҿ (дҭалт 1948 шықәсазы). Акьыԥхь аӡы дцәырҵит 1946 шықәсазы.

Абиблиографиа
Аеҵә рыгәҭаны. Аҟәа, 1958 шықәса.
Ԥсырӡхазы ашәа. Аҟәа, 1960 шықәса.
Амшқәа. Аҟәа, 1976 шықәса.
«Иалкаау аԥсуа лирика» асериаҿ։ Аҟәа, 1986 шықәса.

Алитература

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аргәынаа
1924 шықәсазы ииз
1977 шықәсазы иԥсыз


Кьыршьал Шамил-иԥа Чачхалиа (, Ԥақәашь ақыҭа, Кәыдрытәи аучастка, Аҟәатәи аокруг — ) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет.

Абиографиа
Диит 1918 шықәса лаҵарамза 25 рзы Ԥақәашь ақыҭа Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион). Иԥсҭазаара далҵит 1970 шықәса рашәарамза 4 рзы. Джуп Аҟәа ашьхараҿ, ашәҟәыҩҩцәеи ауаажәларратәсусзуҩцәеи рпантеон аҿы.

Ԥақәашь ақыҭатә школ даналга, 1937-1938 шықәсқәа рзы аҵара иҵоит Аҟәатәи аҳәынҭәарратә педагогтә техникум аҿы. 1956 шықәсазы Кьыршьал Чачхалиа Москватқи Алтературатә институт аҟны иеиҿкаау Иреиҳау Алитературатә курсқәа дырҭалоит, дрылгоит 1958 шықәсазы.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1937 шықәсазы.

Абиблиографиа
Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1955 шықәса.
Сҳаблаҿ. Аҟәа, 1956 шықәса.
Амахәҭа шәҭит. аҟәа, 1958 шықәса.
Ашәа ҿыцқәа. Аҟәа, 1960 шықәса.
Ашәҭи ақәыци. Аҟәа, 1963 шықәса.
Ахәрыбӷьыц. Аҟәа, 1967 шықәса.
Иалкаау. Аҟәа, 1968 шықәса.
Ааԥынтәи ахәыцрақәа. Аҟәа, 1971 шықәса.
Ақьиацәа рымҩа. Аҟәа, 1978 шықәса.
Алирика. Аҟәа, 1979 шықәса.
Алирика. Асатира. Аҟәа, 1980 шықәса.
Алирика, Асатира. Ахәыҷқәа ирызку. Алитературатә ҭынха. Аҟәа, 1981 шықуса.
«Иалкаау аԥсуа лирика» асериаҿ։ Аҟәа, 1984 шықәса.
Ажәеинраалакәа. Аҟәа, 1988 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Чачхалиа Киршал Шамилович
Чачхалиа Кьыршьал Шамил-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Чачхалиаа
1918 шықәсазы ииз
Лаҵарамза 25 рзы ииз
1970 шықәсазы иԥсыз
Рашәарамза 4 рзы иԥсыз


Гьаргь Константин-иԥа Гәыблиа (, , Ҟәланырхәа ақыҭа, Гәдоуҭа араион — ) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

Абиографиа
Диит 1928 шықәса лаҵарамза 15 рзы Ҟәланырхәа ақыҭа Гәдоуҭа араион. 1949 шықәсазы дҭалоит Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет, далгоит 1954 шықәсазы. Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1950 шықәса инаркны.

Афилологиатә наукақәа дыркандидатуп, ддоцентуп. Аусиухьеит ажурнал «Алашара» аредактор хадас, ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» адиректорс.

Иаҭәашьоуп Д.Гәлиа ихьӡ зху Ареспублика Аԥсны Аҳәыеҭқарратә премиа (Д.Гәлиа иԥсҭазаареи ирҿиамҭақәеи ирызку иусумҭазы).

Абиблиографиа
Сыԥхьарца. Аҟәа, 1956 шықәса.
Мҩамш. Аҟәа, 1958 шықәса.
Схәышҭаара ацыԥхьқәа. Аҟәа, 1963 шықәса.
Ашьха мҩа. Аҟәа, 1967 шықәса.
Аиҩызара ашәа. Аҟәа, 1972 шықәса.
Амшыни сареи. Аҟәа, 1975 шықәса.
Аҿара амҵәыжәҩақәа, Аҟәа, 1984 шықәса.
Иалкаау. Аҟәа, 1988 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Гублия Георгий Константинович
Гублиа Гьаргь Константин-иԥа
 Ушел из жизни поэт и прозаик Георгий Гублиа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Гәыблиаа
1928 шықәсазы ииз
Лаҵарамза 15 рзы ииз
2019 шықәсазы иԥсыз
Абҵарамза 6 рзы иԥсыз


Нелли Золотинск-иԥҳа Ҭарԥҳа (; , Дәрыԥшь ақыҭа, Гәдоуҭа араион — , Аҟәа) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ауаажәларратә усзуҩы.

Абиографиа
Диит 1934 шықәса абҵарамза 20 рзы Дәырԥшь ақыҭа Гәдоуҭа араион. Лқыҭаҿтәи абжьаратә школ даналга, 1954 шықәсазы Нели Ҭар-ԥҳа дҭалоит А.М.Горки ихьӡ зху аҟәатәи Аҳәынҭқарратә педагогтә институт, Далгоит 1959 шықәсазы. Акыр шықәса инеиԥынкыланы аус луан ашәкәҭыжьырҭа «Алашараҿ», ҳазҭагылоу аамҭазы Аԥсны ахәыҷқәа рфонд деиҳабул.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1952 шықәса инаркны.

Илаҭәашьоуп Д.И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭҟарратә премиа.

Абиблиографиа
бзиа избоит амҩа. Аҟәа, 1955 шықәса.
Ааԥынра агәы. Аҟәа, 1958 шықәса.
Ақәыԥшреи агәҭыхеи. Аҟәа, 1964 шықәса.
Ҭаҭрашь — Гьаргьалашь. Аҟәа,1968 шықәса.
Аԥа. Аҟәа, 1970 шықәса.
Аимак џьашьахәы. Аҟәа, 1973 шықәса.
Аҽыхәа иаҵәа. Аҟәа, 1974 шықәса.
Ҳаҭажәыҟәеи Саҭажәыҟәеи рлакә. Аҟәа, 1976 шықәса.
Сабацәа рашәа. Аҟәа, 1978 шықәса.
Мышә шьапажәи анбанқәа рыхҭыси. Аҟәа, 1979 шықәса.
Ашьыжь шана. Аҟәа, 1980 шықәса.
Ажәеинраала ҿыцқәа. Аҟәа, 1983 шықәса.
Акәра. Аҟәа, 1987 шықәса.
Иалкаау. Ҩ-томкны. Актәи атом: ажәеиннраалақәа, абалладақәа, алирикатә поемақәа. Аҟәа, 1984 шықәса.
Аҩбатәи атом: аповестқәа, ажәабжьқәа, адрама. Аҟәа, 1985 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Тарба Нелли Золотинсковна
Ҭарԥҳа Нелли Золотинск-иԥҳа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Ҭараа
1934 шықәсазы ииз
Абҵарамза 20 рзы ииз
2014 шықәсазы иԥсыз
Ажьырныҳәамза 29 рзы иԥсыз


Анатоли Ҭархәына-иԥа Аџьынџьал (; , Кәтол ақыҭа, Очамчыра араион — , Аҟәа) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет.

Абиографиа
Диит 1930 рашәарамза 6 рзы Кәтол ақыҭа Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далҵит 1977 абҵарамза 12 рзы. Джуп Кәтол.

1947 шықәсазы дҭалоит Аҟәатәи аҳәынҭҟарратә педагогтә училишьче, далгеит 1951 шықәсазы.

1952 шықәсазы даанахәоит А.М.Горки ихьӡ зху Аҟәатәи апедагогтә институт, далгоит 1956 шықәсазы.

1972 - 1974 шықәсқәа рзы аҵара иҵоит Москва, А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Алитератә институт аҿы иҟоу Иреиҳау Алитературатә курсқәа дырхысует.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1948 шықәсазы.

Абиблиографиа
Игәакьоу асахьақәа. Аҟәа, 1957 шықәса.
Амҵәыжәҩақәа. Аҟәа, 1959 шықәса.
Амҩақәа. Аҟәа, 1965 шықәса.
Ацәашьы иаҵәақәа. Аҟәа, 1969 шықәса.
Ахаҳәқәа рышәшьыраҿ. Аҟәа, 1972 шықәса.
Иалкаау. Аҟәа, 1980 шықәса.
«Иалкаау аԥсуа лирика» асериаҿ: Аҟәа, 1984 шықәса

Алитература

Азхьарԥшқәа
Аджинджал Анатолий Тархунович
Аџьынџьал Анатоли Ҭархәына-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Аџьынџьалқәа
1930 шықәсазы ииз
Рашәарамза 6 рзы ииз
1977 шықәсазы иԥсыз
Абҵарамза 12 рзы иԥсыз


Владимир Платон-иԥа Анқәаб (; , Гагра, ССР Аԥсны — , Москва, Урыстәылатәи АСФСР) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет, литератураҭҵааҩ, ауаажәларратә усзуҩы.

Абиографиа
Диит 1928 шықәса жәабранмза 23 рзы Гагра. Иԥсҭазаара далҵит 1987 шықәса абҵарамза 14 рзы. Джуп Аҟәа ашьзарҿ, ашәҟәыҩҩцәеи ауаажәларратә усзуҩцәеи рпантеон аҿы.

Хәаԥтәи алагарҭатә школ даналга, а-7-тәи акласс аҟынӡа аҵара иҵион Аҷандаратәи ашкол аҿы, уи ашҭахь диасуеит Тҟәарчалҟа, ашаҳтаҿ аусуреи уахыналатәи абжьаратә школ аҿы.

Абжьаратәи ашкол алгаразы 1953 шықәсазы аԥышәарақәа иҭиуеит Пушкин ихьӡ зху Аҟәатәи вҩбатәи абжьаратә школ аҿы.

Абжьаратә ҵара-дырра аниоу 1954 шықәсазы дҭалоит аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт.

1956 шықәсазы абраҟа иҵара ааныжьны дцоит Москваҟа, дҭалоит А.М.Горки ихьз зху москватәи алитературатә институт. Далгоит 1961 шықәсазы.

1969 - 1971 шықәсқәа рзы Москватәи аҳәынҭқарратә педвгогтә институт аҿы аспирантура акурс дахысуеит.

Афилологиатә наукақәа дыркандидатын, ддщцентыи.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1954 шықәсазы.

Абиблиографиа
Сышьха ӡиас. Аҟәа, 1958 шықәса.
Бзыԥ аԥшаҳәа. Аҟәа, 1960 шықәса.
Сыбзиабара. Аҟәа, 1964 шықәса.
Абрыскьыл. Аҟәа́, 1966 шықәса.
Сышьха хыҵырҭа. Аҟәа, 1971 шықәса.
Асхыс. Аҟәа, 1975 шықәса.
Ааԥыни анаҟәи. Аҟәа, 1980 шықәса.
Иалкаау. Сышьха ӡиас. Аҟәа, 1987.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Анкваб Владимир Платонович
Анқәаб Владимир Платон-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
КПСС алахәылацәа
Анқәабаа
1928 шықәсазы ииз
Жәабранмза 23 рзы ииз
1987 шықәсазы иԥсыз
Абҵарамза 14 рзы иԥсыз


Џьота (Џьадон) Константин-иԥа Тапаӷәуа (; , Кәтол ақыҭа, Очамчыра араион — ) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, аиҭагаҩ.

Абиографиа
Диит 1924 шықәса цәыббрамза 20 рзы Кәтол ақыҭа Очамчыра араион.

1940 шықәсазы дҭалоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә тухникум, далгоит 1944 щықәсазы

1953 шықәсазы далоит А.М.Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт, далгоит 1957 щықәсазы.

Далахәын аҩбатәи адунеитә еибашьра.

Апедагогтә наукақәа дыркандидатуп.

Акьыпхь аҿы дцәырҵит 1958 шықәса инаркны.

Абиблиографиа
Аԥхьатәи ашьаҿа. Аҟәа, 1958 щықәса.
Иҷырҷыруеит ажәҵыс. Аҟәа, 1961 шықәса.
Арҵу-каԥа. Аҟәа, 1966 щықәса.
Арбаӷь ԥагьа. Аҟәа, 1970 шықәса.
Кәадац имархәац. Аҟәа, 1973 шықәса.
Иалкаау. Аҟәа, 1974 шықәса.
Сареи саҳәшьа хәыҷи. Аҟәа, 1979 шықәса.
Адеи аибани. Аҟәа, 1982 щықәса.
Иалааку. Бзиа избоит ашьыжь. Аҟәа, 1984 шықәса.
Иухоумыршҭын. Аҟәа, 1986 шықәса.
Сҩызцәа хәыҷкәа шәахь. 1990 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Тапагуа Джота Константинович
Тапаӷәуа Џьота Константин-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Асовет аруаа
Тапаӷәуаа
1924 шықәсазы ииз
Цәыббрамза 20 рзы ииз
2013 шықәсазы иԥсыз
Лаҵарамза 1 рзы иԥсыз


Борис Мақсим-иԥа Ҭыжәба (; , Аҟәа — , Аҟәа) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист.

Абиографиа
Диит 1931 шықәса лаҵарамза 29 рзы Аҟәа ақалақь аҿы. 1947 шықәсазы дҭалоит Аҟәатәи апедагогтә училишьче, далгоит 1951 шықәсазы.

1953 - 1957 шықәсқәа рзы Борис Ҭыжәба иҵара наигӡоит А.М.Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳқынҭқарратә педагогтә институт аҟны (аҭоурыхтә факультет).

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1949 шықәсазы.

1992 шықәса раахыс Борис Ҭыжәба «Аԥсны» даректор хадоуп.

Абиблиографиа
Сарзҟы. Аҟәа, 1958 шықәса.
Агәыӷра. Аҟәа, 1963 шықәса.
Амра гылонаҵ. Аҟәа, 1966 шықәса.
Аџь адацра. Аҟәа, 1981 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Тужба Борис Максимович
Ҭыжәба Борис Мақсим-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Аԥсны ажурналистцәа
Ҭыжәаа
1931 шықәсазы ииз
Лаҵарамза 29 рзы ииз
2012 шықәсазы иԥсыз
Цәыббрамза 20 рзы иԥсыз


Шоҭа Еугьан-иԥа Ҷкадуа (; , Кәтол ақыҭа, Очамчыра араион — , Аҟәа) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, асатирик, адраматург.

Абиографиа
Диит 1932 шықәса нанҳәамза 20 рзы Кәтол ақыҭа Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далҵит 2003 шықәса азы. Джуп Кәтол ақыҭа.

Аҵара иҵон Кәтолтәи, Тамшьтәи ашколқәа рҿы.

1952 шықәсазы Шоҭа Ҷкадуа дҭалоит А.М.Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭкарратә педагогтә институт. Далгеит 1956 шықәсазы.

Акыр щықәса инеиԥынкылан аус иуан агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿ, литературатә усзуҩыс, Аҟәша аиҳабыс. Аԥснытәи аҳәынҭқарратә филармониаҿ.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1946 шықәсазы, поет ҳасабла /рапхьатәи иажәеинраалақәа кьыԥхьуп агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь», «Альманах» рдаҟьақәа рҿы.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Чкадуа Шота Евгеньевич
Ҷкадуа Шоҭа Еугьан-иԥа
 КОӶОНИАԤҲА, Елеонора. "Атеатри абзиабареи енагь еицын…". Спутник Аԥсны.

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Ҷкадуаа
1932 шықәсазы ииз
Нанҳәамза 20 рзы ииз
2003 шықәсазы иԥсыз
Ажьырныҳәамза 2 рзы иԥсыз


Кәасҭа (Константин) Маџьгәыр-иԥа Герхьелиа (; , Ӷәада ақыҭа, Очамчыра араион — ) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет, аиҭагаҩ, публицист.

Абиографиа
Диит 1933 шықәса жәабранмза 22 рзы Ӷәада ақыҭа Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далҵит 1996 шықәса лаҵарамза 17 рзы. Джуп Ӷәада ақыҭа.

1949 шыиқәсазы Константин Герхелиа дҭалоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә техникум, далгоит 1956 шықәсазы. Иара абри ашықәсан даанахәоит А.М.Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт, далгоит 1961 шықәсазы.

Акыр шықәса аус иуан Аԥсуа телехәапшреи арадиодырраҭареи рҳәынҭқарратә Комитет аҟны, аԥсуа радиодырраҭара данапхгаҩын.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1950 шықәсазы.

Абиблиографиа
Аԥсҭазаара абжьы. Аҟәа, 1959 шықәса.
Анарха. Аҟәа, 1963 шықәса.
Наҳар. Аҟәа, 1971 шықәса.
Ацәлаа анышәҭуа. Аҟәа, 1980 шықәса.
Иалкаау. Ахәыцрақәа ррыԥхра. Аҟәа́, 1982 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Герхелиа Константин Меджгурович
Герхелиа Кәасҭа Маџьгәыр-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Герхьелиаа
1933 шықәсазы ииз
Жәабранмза 22 рзы ииз
1996 шықәсазы иԥсыз
Лаҵарамза 17 рзы иԥсыз


Алықьса Ноча-иԥа Гогәуа (; , Гәыԥ, Аџьамазра аҳабла, Очамчыра араион) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, ауаажәларратә усзуҩы.

Абиографиа
Диит 1932 шықса хәажәкырамза 15 рзы Гәыԥ Аџьамазра аҳабла Очамчыра араион.

Алагарҭатә ҵара далгеит Аџьамԥазратәи ашкол аҿы, быжь класск - Тҟәарчалтәи быжьшықәсатәи  ашкол аҟны, абжьаратә - Ԥақәашьтәи абжьаратә школ аҿы.

1951 шықәсазы Алықьса Гогәуа дталоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт аурыс филологиатә факультет. 1955 шықәсазы, уи даналга, дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи алитературатә институт. Далгоит 1960 шықәсазы.

Аус иуан Аԥсны ашәҟәҭыжьырҭаҿ, редактор еиҳабыс, ажурнал «Алашара» аҭакзыԥхыкәу амазаныкәгаҩыс, ажурнал «Амцаба» аредактор хадас (1975-1989).

1988 шықәса инаркны 1991 шықәсанӡа А. Гогәуа Аԥсны ауаажәларратә хеидкыла, жәлар рфорум «Аидгылара» напхгара азиуан.

1989-1997 шықәсқәа рзы Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аусбарҭа дахантәаҩуп.

1989 шықәсазы А. Гогәуа далхын СССР жәлар рдепутатс.

Ипрозатә рҿнамҭақәа рзы иаҭәашьоуп Д. Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны аҳәынҭқарратә премиа.

Аҩра далагеит дышмаҷыз, раԥхьатәи иажәабжь иҩит хә-класск рҿы дантәаз. Ақьыԥхь аҿы дцырцыт поет ҳасабла, 1948 шықәсазы.

Инеицылкылан апрозатә жәар аҿы аус шыуагьы, апоезиа шизааигәац изааигәоуп, ипрозаҿ акырџьара апроза-поезиа ҳәа изышҭоу аҳарҳәара амоуп. Антологиаҿ иарбоугьы, хадарала, А. Гогәуа ипрозатә, идраматургиатә рҿиамҭақәа рахьтә иаагоуп.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Гогуа Алексей Ночевич
Гогәуа Алықьса Ноча-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Гогәуаа
1932 шықәсазы ииз
Хәажәкырамза 15 рзы ииз


Мушьни Таииа-иԥа Лашәриа (; , Кәтол ақыҭа, Очамчыра араион) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, аиҭагаҩ, алитератураҭҵааҩ, акритик.

Абиографиа
Диит 1938 шықәса ажьырныҳәамза 16 рзы Очамчыра араион Кәтол ақыҭа. Абраҟатәи аа-шықәсатәи ихарҭәаам абжьаратә школ даналга, 1953 - 1957 шықәсқәа рзы аҵара иҵон Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә училишьче аҿы. Уи аныхиркәша, 1957 - 1960 шықәсқәа рзы иҵара наигӡоит А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт аҿы. дрылгоит х-курск.

1960 шықәсазы Мушьни Лашәриа дҭалоит А.М.Горрки ихьӡ зху Москватәи алитературатә институт, далгоит 1965 шықәсазы.

1965 - 1967 шықәсқәа рзы аус иуеит агазет «Аԥсны ҟаԥшь» аредакциаҿ, литературатә усзуҩыс. 1967 - 1970 шықәсқәа рзы - ажурнал «Алашара» аредакиаҿ - апоезиси, акритикеи, апублицистикеи рыҟәша деиҳабул.

1970 - 1974 шықәсқәа Мушьни Лашәриа аҵара иҵоит А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Адунеитә литература аинститут аспирантураҿ. Абри ашьҭахь ԥыҭраамҭак аус иуан Д.И.Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуа бызшәеи, алитературеи, аҭоурыҳи рииститут аҿы, наукатә усзуҿыс.

1974 - 1978 шықәсқәа рзы ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» даредактор хадоуп.

1979 - 1986 шықәсқәа рзы Мушьни Лашәриа Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аусбарҭа даҳантәаҩуп.

1978 шықәса инаркны аус иуеит Ареепублика Аԥены Анаукақәа Ракадемиа иатәу Д.И.Гәлиа ихьӡ зху Аԥсуаҭҵааратә институт наукатә усзуҩы еиҳабыс, 1988 шықәса раахыс - Алитература аҟәша аиҳабыс.

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Рассоциациа дапрезидеитуп.
Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа дакадемикуп.
Афилологиатә нукақәа дыркандииатуп.
Иаҭәашьоуп Шоҭа Русҭавели ихьӡ зху апремиа (апоема «Абжьас-цәа зшәу» аԥсшәахь аиҭагаразы)
Иаҭәашьоуп Д.И.Гәлиа ихьӡ зху Аԥсны аҳәынҭҟарратә премиа («Аԥсуа поезиа антологиа» аиқәыршәаразы)
Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1955 шықәсазы.

Абиблиографиа
Игарҵыз ажәа. Аҟәа, 1963 шықәса.
Агәыӷрақәа. Аҟәа, 1965 шықәса.
Абырфын ҩны. Аҟәа, 1967 шықәса.
Аӡы аҳра. Аҟәа, 1970 шықәса.
Арҩашқәа рышьыжь. Аҟәа, 1973 шықәса.
Ажәлаҟьаҩ. Аҟәа, 1976 шықәса.
Ахьтәы-уасцәа. Аҟәа, 1981 шықәса.
Иалкаау. Аҟәа, 1987 шықәса.

Иеиҭагақә
Михаил Лермонтов. Мцири. Апоема. Ажурнал «Алашара», 1964; 5 (хаз шәҟәны - 1967 шықәсазы).
Александр Пушкин. Евгени Онегин. Иажәеинраалоу ароман. Актәи ахы. Ажурнал «Алашара», 1963; 3 (хаз шәҟәны актәи  атыжьра - 1969 шықәсазы, аҩбатәи - 1979 шықәсазы).
Шоҭа Русҭавели. Абжьас-цәа зшәу. апоема. Ацыԥҵәаха. Ажурнал «Алашара», 1972; 10/хаз шәҟәны - 1978 шықәса/.
Џьорџь Баирон. Шилонтәи атҟәа. Апоема. Ажурнал «Алашара», 1976; 5 /хаз шәҟәны - 1978 шықәсазы/.
Михаил Лермонтов. Аԥсыҳарам. Апоема. Ажурнал «Алашара», 1984; 6 /аизга «Абиԥарақәа рашәаҿ»/.
Абиԥарақәа рашәа. Аиҭагақәа реизга. Аҟәа, 1984 шықәса.
Генри Лонгфелло. Гаиавата изы ашәа. Апоема. Ацыԥҵәахақәа.
Ажурнал «Алашара», 1988; 8, 9, 10 /апоема нагзаны сиҭагоуп, хаз шәҟәны иҭыжьым/.
Шандор Петефи /Петиофи/. Иалкаау. Иеитаргеит Б. Шьынқәба,
Мушьни Лашәриа. Аҟәа, 1995 шықәса.
Арабтә классикатә лирикахьтә. Агазет «Аԥсны», цәыббрамза 21, 1995 шықәса.
Ауасиаҭ ҿыц. 2004 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
 Ласуриа Мушни Таевич
 Лашәриа Мушьни Таииа-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Лашәриаа
1938 шықәсазы ииз
Ажьырныҳәамза 16 рзы ииз


Шамил Хәсеин-иԥа Ԥлиа (; , Оҭҳара ақыҭа Гарԥ аҳабла, Гәдоуҭа араион — , Аҟәа) — Аԥсуа поет, апрозаик, ажурналист, апублицист, ауаажәларратә усзуҩы.

Абиографиа
Диит 1932 шықәса абҵарамза 15 рзы Оҭҳара ақыҭа Гарԥ аҳабла Гәдаоуҭа араион.

Оҭҳаратәи абжьаратә школ даналга, 1949 шықәсазы дҭалеит Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет, далгеит 1954 шықәсазы. Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1952 шықәсазы.

Аус иуеит рҵаҩыс, агазеҭ «Аԥсны ҟаԥщь» арудакциаҿ, Аԥсны асахьаҭыҳыҩцәа рфонд адиректорс; 1971 - 1978 шықәсқәа рзы СССР амшын флот иатәу аҳәаанырҵәҟа иныҟәо аӷбақәа ркапдан актәи ихаҭыԥуаҩыс /комиссарс/ дыҟоуп, 1978 шықәса инаркны 1993 шықәса ԥхынҷкәынмза мзанӡа Аԥсуа телехәаԥшреи арадиодырраҭареи рҳәынҭкарратә Комитет дахантәаҩуп. 1997 шықәса инаркны акыраамҭа Аԥсны аҳәынҭқарра Ахада иҟны иаԥҵоу ауааажәларратә хеидкыла дахантәаҩуп.

Абиблиографиа
Сымхы. Аҟәа, 1959 шықәса.
Ажәҩашқәа амшьын ихуп. Аҟәа, 1965 шықәса.
Нарҭ-ӡы. Аҟәа, 1980 шықәса.
Гәбаа арҩаш. Аҟәа, 982 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Пилиа Шамиль Хусейнович
Ԥлиа Шамиль Хәсеин-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Аԥсны ажурналистцәа
Ԥлиаа
1932 шықәсазы ииз
Абҵарамза 15 рзы ииз
2013 шықәсазы иԥсыз
Ԥхынҷкәынмза 21 рзы иԥсыз


Платон Хәамԥа-иԥа Бебиа (; , Кәытол ақыҭа, Очамчыра араион) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет.

Абиографиа
Диит 1935 шықәса жьҭаарамза 5 рзы Кәытол ақыҭа Очамчыра араион. Аҵара иҵон Џьгьардатәи, Кәтолтәи, Тамшьтәи ашколқәа рҿы. 1954 шықәсазы П. Бебиа дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт, далгоит 1959 шықәсазы.

1965-1968 шықәсқәа рзы дҭоуп /датәарада/ А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт.

Акьыԥхь дцәырҵит 1952 шықәсазы.

1979 шықәса инаркны 2006 шықәсанӡа П. Бебиа ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара» даредактор хадоуп. 2006 шықәса раахыс директорс дамоуп Аԥснытәи аҳәынҭқарратә педагогтә шәҟәҭыжьырҭа.

Иаҭәашьоуп Д. И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа.

Абиблиографиа
Ацқәырԥақәа. Аҟәа, 1959 шықәса.
Алирика. Аҟәа, 1961 шықәса.
Аеҵәақәа. Аҟәа, 1965 шықәса.
Ицәоу аӡиас. Аҟәа, 1969 шықәса.
Ахьы уардын. Аҟәа, 1973 шықәса.
Адгьыл амҵәыжәҩақәа. Аҟәа, 1975 шықәса.
Аӷба шқәақәа. Аҟәа, 1977 шықәса.
Агәҭыха. Аҟәа, 1979 шықәса.
Амш хьамԥш. Аҟәа, 1983 шықәса.
Аԥсынҵры. Аҟәа, 1985 шықәса.
Аҳәымца. Аҟәа, 1991 шықәса.
Иҩымҭақәа. Ҩ-томкны: актәи атом —1995 шықәса, аҩбатәи атом — 1996 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Бебиа Платон Хуампович
Бебиа Платон Хәамԥа-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Бебиаа
1935 шықәсазы ииз
Жьҭаарамза 5 рзы ииз


Борис Алмисхан-иԥа Гәыргәлиа (, , Кәтол ақ., Очамчыра араион — , Тамшь ақ.) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

Абиографиа
Диит 1935 шықәса рашәарамза 20 рзы Кәтол ақыҭа Очамчыра араион. Абжьаратәи аҵара-дырра аиураан аҵара иҵон Кәтолтәи, Тамшьтәи ашколқәа рҿы.

1953 шықәсазы Борис Гәыргәлиа даанахәоит Қарҭтәи аҳәынҭқёрратә университет афилологиатә факультет ажурналистика аҟәша. Далгоит 1958 шықәсазы. 1963 шықәсазы  борис Гәыргәлиа дҭалоит А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи адунеитә литература аинститут аспирантура, дталгоит 196 шықәсазы.

Афилологиатә наукақәа дыркандидатуп, ддоцентуп. 1997 шықәса мшаԥымза инаркны Борис Гәыргәлиа Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла дахантәаҩуп.

алитература
Анапы разқәа. Аҟәа, 1961 шықәса.
Амреи ауааи. Аҟәа, 1966 шықәса.
Амшзырҳага. Аҟәа, 1974 шықәса.
Ахарақәа. Аҟәа, 1978 шықәса.
Адгьыл гьёакьа. Аҟәа, 1980 шықәса.
Аамҭа. Аҟәа, 1985 шықәса.
Ахьаа. Ажәеинраалақәа, апоемақәа, ажәабжьқәа, амшынҵақәа, астатиақәа, анҵамаҭақәа. Аҟәа, 1996 шықәса.

Иеиҭагамҭа
Гьаргь Чачба (Шервашиӡе). Иҩымҭақәа. Аҟәа, 1964 шықәса, аҩбатәи аҭыжьра - 1983 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Гургулия Борис Алмасханович
Гәыргәлиа Борис Алмасхан-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Гәыргәлиаа
1935 шықәсазы ииз
Рашәарамза 20 рзы ииз
2012 шықәсазы иԥсыз
Хәажәкырамза 1 рзы иԥсыз


Мушьни Ирод-иԥа Миқаиа (; , Кәтол ақыҭа, Очамчыра араион — ) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет.

Абиографиа
Диит 1932 шықәса жәабранмза 22 рзы Кәтол ақыҭа Очамчыра араион. 1947 - 1948 шықәсақәа рзы Мушьни Мқаииа аҵара иҵоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә техникум аҟны, 1957 шықәсазы далгоит џьгьардатәи абжьаратә тшкол. Иара абри ашықәсан даанахәоит А.М.Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳқынҭқарратә педагогтә институт афилологиатә факультет, далгоит 1961 шықәсазы.

Акьыԥхь аҿы дцәыпҵит 1949 шықәсазы.

Акыр шықәса аус иуан ашәҟәҭыжьырҭа «Алашараҿ». Ҳазҭагылоу аамҭазы ажурнал «Алашара» апоезиа аҟәша деиҳабуп.

Абиблиографиа
Ашәҭи аӡаӡеи. Аҟәа, 1962 шықәса.
Ааԥынтәи ашьжь. Аҟәа, 1965 шықәса.
Амахә шкәакәа. Аҟәа, 1968 шықәса.
Ашацкыра. Аҟәа, 1971 шықәса.
Адәҳәыԥш. Аҟәа, 1977 шықәса.
Аԥра шкәакәа. Аҟәа, 1979 шықәса.
Аеҵәа ашьҭа. Аҟәа, 1981 шықәса.
Иалкаау. Аҟәа, 1982 шықәса.
Уаҵәтәи амш. Аҟәа, 1986 шықәса.
 Ашара ашьҭыбжь. Аҟәа, 1986 шықәса

Алитература

Азхьарԥшқәа
 Микая Мушни Иродович
 Миқаиа Мушьни Ирод-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Миқаиаа
1932 шықәсазы ииз
Жәабранмза 22 рзы ииз
2018 шықәсазы иԥсыз
Лаҵарамза 23 рзы иԥсыз


Никәала Ҭарашь-иԥа Кәиҵниа (; , Аҭара ақыҭа, Очамчыра араион — ) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, апублицист, аиҭагаҩ.

Абиографиа
Диит 1938 шықәса хәажәкырамза 13 рзы Аҭара ақыҭа Очамчыра араион. Аҵара иҵон Аҭартәи, Аҟәатәи аԥсуа бжьаратә школқәа рҿы.

1955 - 1959 шықәсқәа рзы - Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә училишче аҿы, уи данагала, 1959 шықәсазы, дҭалгоит А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт афилологиатә фвкультет, араҟа иҵара хиркәшоит 1964 шықәсазы. Аҵара иҵон иара убас А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт аҟны (латәарада).

1984 - 2004 шықәсқәа рзы Никәала Кәыҵниа ажурнал «Алашара» даредактор хадоуп, 2004 шықәса инаркны Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла дахантәаҩуп.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1955 шықәса инаркны.

Абиблиографиа
Сара сҽыжәлоит. Аҟәа, 1964 шықәса.
Сиеҵәахә кыднаҵ. Аҟәа, 1966 шықәса.
Аҿаҩақәа рҿыхара. Аҟәа, 1967 шықәса.
Арҭ ашықәсқәа. Аҟәа, 1969 шықәса.
Сықәуп сара адгьыл. Аҟәа, 1972 шықәса.
Ажәҩан саркьа. Аҟәа, 1973 шықәма.
Аҿа анҩеиуа. Аҟәа, 1976 шықәса.
Егры инаркны Ԥсоунӡа. Аҟәа, 1981 шықәса.
Ацҳақәа. Аҟәа, 1984 шықәса.
Наунагӡа. Аҟәа, 1985 шықәса.
Аҿахәы. Аҟәа, 1988 шықәса.

Иеиҭагақәа
Ацҳақәа. Аиҭагақәа. Аҟәа, 1984 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Квициниа Николай Тарасович
Кәыҵниа Никәала Ҭарашь-иԥа
Памяти Николая Квициния - АБАЗА TV

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Кәыҵниаа
1938 шықәсазы ииз
Хәажәкырамза 13 рзы ииз
2020 шықәсазы иԥсыз
Абҵарамза 23 рзы иԥсыз


Сарион Хыгә-иԥа Ҭаркьыл (; , Дәрыԥшь ақыҭа, Гәдоуҭа араион, Аԥснытәеи АССР — , Аҟәа) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист.

Абиографиа
Диит 1936 шықәса цәыббрамза 15 рзы Дәрыԥшь ақыҭа Гәдоуҭа араион. Иԥсҭазаара далҵит 2005 шықәсазы.

1956 шықәсазы дҭалоит А.М.Горки ихьӡ хзу Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт, далгоит 1961 шықәсазы.
1966 - 1972 шықәсқәа рзы иҵара наигӡоит А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи алитературатә институт (латәарада).

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1955 шықәса инаркны. 1989 шықәса раахыс Сарион Ҭаркьыл ажурнал «Амцабз» даредактор хадоуп.

Абиблиографиа
Ақыҭантә саауеит. Аҟәа, 1965 шықәса.
Ицоит апҟақәа халаны. Аҟәа, 1969 шықәса.
Аиԥылара. Аҟәа, 1974 шықәса.
Иахьатәи амш. Аҟәа, 1979 шықәса.
Агәаартра. Аҟәа, 1983 шықәса.
Ацәыкәбрақәа рашәа. Аҟәа, 1984 шықәса.
Азхара. Аҟәа, 1986 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Таркил Сарион Хигович
Ҭаркьыл Сарион Хыгә-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Аԥсны ажурналистцәа
Ҭаркьылаа
1936 шықәсазы ииз
Жьҭаарамза 15 рзы ииз
2005 шықәсазы иԥсыз
Лаҵарамза 26 рзы иԥсыз


Терент Михаил-иԥа Ҷаниа (; , Кәтол Ақыҭа, Очамчыра араион — ) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, апублицист.

Абиографиа
Диит 1937 шықәса жәабранмза 10 рзы Кәтол Ақыҭа Очамчыра араион.

Аҵара иҵон Қәтолтәи, Тамшьәи ашколқәа рҟны.

1955 шықәсазы дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт. Дадгоит 1960 шықәсазы.

1987 шықәса инаркны акыр аамҭа директорс даман ашәҟәҭыжьырҭа «Алашара».

Дҭынчхеит 2021 шықәса жәабранмза 3 рзы COVID-19 азҩа иҿынтә.

Абиблиографиа
Сылашара. Аҟәа, 1965 шықәса.
Ашымҳа амҵан. Аҟәа, 1970 шықәса.
Ашлақәа рқәыԥшра. Аҟәа, 1975 шықәса.
Иама-иама ицеит. Аҟәа, 1979 шықәса.
Ҭагалантәи ашәа. Аҟәа, 1980 шықәса.
Бара быда. Аҟәа, 1983 шықәса.
Ииасуа аԥхынра. Аҟәа, 1987 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Чаниа Терентий Михайлович
Ҷаниа Терент Михаил-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Аԥсны ажурналистцәа
Ҷаниаа
1937 шықәсазы ииз
Жәабранмза 10 рзы ииз
2021 шықәсазы иԥсыз
Жәабранмза 3 рзы иԥсыз


Витали Џьота-иԥа Амаршьан (; , Џьгьарда ақыҭа, Очамчыра араион — ) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет.

Абиографиа
Диит 1941 шықәса цәыббрамза 22 рзы Џьгьарда ақыҭа Очамчыра араион.

1959 шықәсазы далгоит иқыҭаҿтәи абжьаратәи ашкол, 1962 шықәсазы А.М.Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә пдпггтә институт дҭалоит /латәарада/, 1965 шықәсазы араҟа дызҭаз иҵара ааныжьны дцоит Москваҟа, дҭалоит А.М.Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт. Далгоит 1970 шықәсазы.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1962 шықәсазы.

Аус иуеит ажурнал «Алашара» аредактор хада ихаҭыԥуаҩс. Иаҭәашьоуп Д.И. Гәлиа ихьӡ зхыу Аԥсны аҳәынҭқарратә премиа.

Абиблиографиа
Агәеисыбжь. Аҟәа, 1966 шықәса.
Слахьынҵа. Аҟәа, 1969 шықәса.
Ааԥынтәи ақәа. Аҟәа, 1972 шықәса.
Аигәныҩра. Аҟәа, 1977 шықәса.
Ашьҳыцқәа ртәыла. Аҟәа, 1983 шықәса.
Схәычра аӡын. Аҟәа, 1988 шықәса.
Иалкаау. Аҟәа, 1991 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Амаршан Виталий Джотович
Амаршьан Витали Џьота-иԥа
АШӘԤҲА, Сырма. Ҳажəлари ҳлитературеи рзы игəы-иԥсы ҭихит: Витали Амаршьан игәалашәаразы, Спутник Аԥсны, .

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Маршьанаа
1941 шықәсазы ииз
Цәыббрамза 22 рзы ииз
2020 шықәсазы иԥсыз
Хәажәкырамза 24 рзы иԥсыз


Владимир Леуан-иԥа Аҵнариа (; , Кәтол ақыҭа, Очамчыра араион — , Аҟәа) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет, алитератураҭҵааҩ, акритик, апублицист, аиҭагаҩ.

Абиографиа
Диит 1938 шықәса жәабранмза 28 рзы Кәтол ақыҭа Очамчыра араион. Ипсҭазаара далҵит 2006 шықәсазы Джуп Кәтол ақыҭа.

Н. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи Апсуа бжьаратә школ данагала, 1957 шықәсазы дҭалоит А.М.Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт афилологиатә фвкультет, апсуа бызшәеи анемец бызщәеи рыҟәша, далгоит 1962 шықәсазы. Иара абри ашықәсан дҭалоит А.М.Горки ихьӡ хзу Москватәи Адунеитә литература аинститут асспирантура. Далгоит 1967 шықәсазы. Афилологиатә наукақәа дырдокторуп, дыпрофессоруп, аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа далахәыла-корреспондетуп.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1962 шықәсазы.

Иаҭәашьоуп Д.И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа.

Абиблиографиа
Алақә ссир. Аҟәа,1977 шықәса.
Амш бзиа. Аҟәа, 1982 шықәса.

Иеиҭагақәа
ҳаинрихх Ҳаине. Ашәақәа рышәҟәы. Аҟәа, 1970 шықәса.
Ақырҭуа жәлар рпоезиа. Амреи аизеи. Аҟәа, 1980 шықәса.

Инаукатә усумҭақәа рахьтә
Аԥсуа жәеинраала аиҿартәышьа. Аҟәа, 1987 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Цвинария (Ацнариа) Владимир Леванович
Аҵнариа Владимир Леуан-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Аҵнариаа
1938 шықәсазы ииз
Жәабранмза 28 рзы ииз
2006 шықәсазы иԥсыз
Жьҭаарамза 24 рзы иԥсыз


Владимир Антип-иԥа Чуаз (, Дәрыԥшь акыҭа, Гәдоуҭа араион — ) — Аԥсны ажурналист.

Абиографиа
Диит 1936 шықәса ажьырныҳәамза 19 рзы Дәрыԥшь акыҭа Гәдоуҭа араион. Иԥсҭазаара далҵит 2007 шықәсазы.

1956 шықәсазы дҭалоит А.М.Горки тхьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт, далгоит 1961 шықәсазы.

Акьыԥхь аҿы - 1961 шықәса инаркны.
Аус иуеит агазет «апсны» аредактор хада ихаҭыԥуаҩс.

Абиблиографиа
Сыдгьыл гәакьа, сыдгьылю. Аҟәа, 1966 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
 БЗЫԤ агазета. . с. 3

Аԥсны ажурналистцәа
Чуазаа
КПСС алахәылацәа
1936 шықәсазы ииз
Ажьырныҳәамза 19 рзы ииз
2007 шықәсазы иԥсыз


Таиф Шьаадаҭ-иԥа Аџьба (; , Аҷандара ақыҭа, Гәдоуҭа араион — 1992?) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет.

Абиблиографиа
Диит 1939 шықәса хәажәкырамза 11 рзы Аҷандара ақыҭа Гәдоуҭа араион.

1956 шықәсазы Таиф Аџьба иқыҭа гәакьаҿ абжьаратәи аҵара-дырра иоуит. 1957 - 1960 шықәсқәа рзы дыҟоуп арратә маҵураҿы.

1962 шықәсазы Таиф Аџьба дҭалоит А.М.Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт афилологиатә факультет агерман бызшәақәа рыҟәша. Далгоит 1967 шықәсазы.

1983 - 1985 шықәсқәа рзы аҵара иҵоит Москва, Алитературатә институт аҟны иеиӡкаау Иреиҳау Алитературатә курсқәа рҿы.

Аус иуан ашәҟәҭыжьырҭа «Алашараҿ», агазет «Аԥсны ҟаԥшь», ажурнал «Ашколи аԥсҭазаареи» рредакциақәа рҟны, Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа Реидгылаҿ.

Иаҭәашьоуп Д.И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа (хабарда даныбжьаӡ ашьҭахь).

1992 шықәса жьҭаарамза 9 рзы, Аԥсны Аџьынџьтәылатәи еибашьраан, Таиф Аџьба аибашьцәа-қәылаҩцәа дырбаандаҩтәны дыргоит, уинахыс ихабар ҟамлеит. Макьана цқьа ишьақәырӷәӷәам хыҵхырҭақәак изларҳәо ала, уи, акыр дандыргәаҟ ашьҭахь, дыршьит.

Абиблиографиа
Ажәеинраалақәа. аҟәа, 1968 шықәса.
Аҵхи амши. Аҟәа, 1970 шықәса.
Амш ианицло. Аҟәа, 1973 шықәса.
Сара сҭынчра. Аҟәа, 1977 шықәса.
Ааԥын ашәа. Аҟәа, 1978 шықәса.
Амҩа иқәу. Аҟәа, 1979 шықәса.
Ашәҭқәа рыччаԥшь. Аҟәа, 1980 шықәса.
Уахынлатәи ашәт. Аҟәа, 1984 шықәса.
Аныҳәаԥхьыӡ. Иалкаау. Аҟәа, 1989 шықәса.
Ашәҭқәа рырыччапшь. /Еиҳа ихарҭәаау аҩбатәи аҭыжьра/. Аҟәа, 1991 шықәса.
бзиала иаҳзырша. Амшынҵа. Аҟәа. 1994 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Аджба Таиф Шаадатович
Аџьба Таиф Шьаадаҭ-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Аџьаа
1939 шықәсазы ииз
Хәажәкырамза 11 рзы ииз
1992 шықәсазы иԥсыз


Рушьни Кәыкәиа-иԥа Џьопуа (; , Ҷлоу ақыҭа, Очамчыра араион — ) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, атеатр актиор. Аԥсны жәлар рартист.

Абиографиа
Диит 1934 шықәса жәабранмза 25 рзы Ҷлоу ақыҭа Очамчыра араион.

1957 шықәсазы дҭалоит Шоҭа Русҭавели иҳьӡ зху Қарҭтәи аҳәынҭқарратә театрә институт, далгоит 1961 шықәсазы.

Акьыԥхь аҟны - 1953 шықәса инаркны.

С. Ҷанба ихьӡ зху Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә драматә театр аҟны аус иуеит актиорс, атеатр алитература аҟәша аиҳабыс.

Абиблиографиа
Адгьыли аԥсҭазаареи. Аҟәа, 1969 шықәса.
Ажәҵыс ҽкәакәа. Аҟәа, 1982 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Джопуа Рушни Кукуиевич
Џьопуа Рушьни Кәыкәиа-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Аԥсны актиорцәа
Џьопуаа
1934 шықәсазы ииз
Жәабранмза 25 рзы ииз
2016 шықәсазы иԥсыз
Ажьырныҳәамза 9 рзы иԥсыз


Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада иалхрақәа 2020 шықәса — абыжьбатәи Аԥсны Аҳәынҭқарра ахада иалхра Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконституциа инақәршәан Жәлар реизареи Аԥсны аҳәынҭқарра апарламенти аҿҳәара ԥырҵәеит хәажәкырамза 22 азы амҽыша 2020 ш-зы.

Абжьыҭира алыҵшәақәа

Азхьарԥшқәа

Азгәаҭақәа

Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада иалхрақәа


Аслан Гьаргь-иԥа Бжьаниа (; , ақыҭа Тамшь, Очамчыра араион) — аԥсуа политик. Аԥсны аҳәынҭқарра Ахада.

1963 шықәсазы ииз
Мшаԥымза 6 рзы ииз
Аԥсны Аҳәынҭқарра ахадацәа
Аԥсны аполитикцәа
Бжьаниаа


Џьума Басариан-иԥа Ахәба (; , Аҭара ақыҭа, Очамчыра араион — ) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, публицист, ауаажәларратә усзуҩы.

Абиографиа
Диит 1937 шықәса хәажәкырамза 12 рзы Аҭара ақыҭа Очамчыра араион.

1955-1959 шықәсқәа рзы аҵара иҵоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә училишьче аҿы, уи даналга — 1959-1960 шықәсқәа рзы — дҭоуп А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи аподагогтә институт.

1960 шықәсазы дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт, далгоит 1965 шықәсазы.

Иаҭәашьоуп Д. Гәлиа ихьӡ зху Арепоблика Аԥсны аҳәынҭқарратә премиа (апрозаҿ).

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1955 шықәсазы.

1979 шықәса раахыс Џь. Ахәба ажурнал «Аҟазара» (уаанӡа — «Аԥсны аҟазара») даредактор хадоуп.

Абиблиографиа

Ажәеинраалайёа. Аҟәа, 1969 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Ахуба Джума Виссарионович
Аҳәба Џьума Виссарион-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Ахәаа
1937 шықәсазы ииз
Хәажәкырамза 12 рзы ииз
2019 шықәсазы иԥсыз
Ажьырныҳәамза 12 рзы иԥсыз