Алберт Еинштеин (; , Ульм, Германиатәи аимпериа — , Принстон, Ниу-Джерси, ЕАА) — агерман физик аҭоурых аҿы ахәыцҩы дуқәа дыруаӡәкны дрыԥхьаӡоит.

Абиографиа

Диит иара Ульм, Германиа хәажәкырамза 1879 шықәсазы, иқәыԥшра зегьы Миунхен ихигеит. Ара иҭаацәа дәқьан хәыҷык рыман. Миунхен ашкол ахь дныҟәон, уи зыхгара цәгьаз гәҿыӷьран иара изы. 12 шықәса анихыҵуаз ихала Евклидов игеометриа иҵеит. Ашьҭахь иҭаацәа Италиа Миланҟа нхара имцар амуит, уа нас, 15 шықәса дшырҭагылаз ашкол дҭыҵырц иӡбеит. Уи еиликаауазар ҟаларын азеиԥшдырратә школ ишалгатәыз. Аха, даҽаганкахьалагьы, иурокқәа рыбжьажьра дшаҿыц даҿын физи ка ихала иҽазыҟаиҵарларц азы. 22-шықәса дырҭагылан Швеицариа датәылауаҩханы даныҟала, 1903 шықәсазы уи ԥҳәысс дигеит Милеве Марек. Хара имгака ҩыџьа аԥацәа ихылҵуеит, аха 1919 шықәса азы иԥҳәыс длылҵуеит, иаб иашьа иԥҳа ԥҳәысс дигарцаз азы. 26 шықәса анхыҵуаз ихадоу иҭҵаарадырратә усумҭақәа хәба икьыԥхьуеит. Раԥхьатәи иусумҭа Броун иныҟәара, иеиҭаҵра иазкуп, уи 1905 шықәсазы адоктортә ҩаӡара изҭаз усумҭоуп.

Аҩбатәи аусумҭа афотон мамзаргьы алашара акванттә теориа шьаҭас иауит. Алашара амчхара хаз-хазы иҟоу ахәҭаҷқәа рыла ишьақәгылоуп ҳәа иԥхьаӡоуп, урҭ аквантқәа ма, афотонқәа ҳәа ирышьҭоуп. Еинштеин иусумҭа алашара атеориа даҽакала иазнеиуеит. Ателехәаԥшра – ари Енштеин иаартроуп, уи аԥсҭазаараҿы ахархәароуп. 1921 ш. азы Енштеин Нобель ипремиа ианашьоуп афизика иазкыз аусумҭазы. 1933 шықәсазы Уи Еиду Америкатәи Аштатқәа рахь диасуеит, ара 1940 шықәсазы атәылауаҩрагьы иоуит. Еинштеин иԥсҭазаара далҵит 1955 шықәса мшаԥымза 18 рзы Принстон, Ниу-Джерси аштат аҿы.

Алитература
 «100 текстк аԥсышәала», Аҟәа: Агәыҳалалратә Фонд Аԥсны аҿиара Афонд «Амшра», 2015

Германиатәи аҵарауаа
Ауриа аҵарауаа
Германиатәи аҿыцхәыцҩцәа
Ауриа аҿыцхәыцҩцәа
Германиатәи Ауриацәа
1879 шықәсазы ииз
Хәажәкырамза 14 рзы ииз
1955 шықәсазы иԥсыз
Мшаԥымза 18 рзы иԥсыз


Дмитри Менделеев (; ажьырныҳәа 27, 1834 — жәабран 2, 1907) — 1869 ш. азы аурыс ҵарауаҩ Дмитрии Менделеев ахимиатә аелементқәа Рпериодикатә (реишьҭагыларатә) таблица шааиртыз рылеиҳәеит. Абас ала, анаука аԥсабара амаӡақәа раартраз ацаԥха аиуит. Уи нахыс химеи физикеи рҿы иҟаҵоу аартра дуқәа зегьы ари азакәан шьаҭас ирыман.

Менделеев ипериодикатә таблица аелементқәа дара-дара еишьҭагылоуп урҭ ратомтә капан инақәыршәаны. Урҭ апериодқәеи агәыԥқәеи рыла еихшаны иеидкылоуп.

Менделеев иҟаиҵаз аартра аҵарауаа ирылнаршеит Апериодикатә таблицаҿы иҭацәны иааныжьыз аҭыԥқәа хазырҭәааз 38 иҿыцу ахимиатә елементқәа раартра. Иара убри аангьы урҭ ирылшеит Апериодикатә таблицаҟны иҟаз аҵыхәтәантәи аелемент аасҭа еиҳа ихьанҭаз аелемент аԥшаара. 1955 шықәсазы америкатәи аҵарауаҩ Грени Сиберд иоуит (иԥшааит) аелемент 101-тәи аномер, Мендилеевиум ахьӡиҵеит, Апериодикатә Закәан аԥызҵаз ихьӡ аҳаҭыр ала.

Алитература
 «100 текстк аԥсышәала», Аҟәа: Агәыҳалалратә Фонд Аԥсны аҿиара Афонд «Амшра», 2015

Урыстәылатәи аҵарауаа


Альфред Бернард Нобель (; , Стокгольм, Швециа — , Сан-Ремо, Италиа) — Ашвед аԥҵаҩын, филантропын, даара зҟазшьа уадаҩыз уаҩын. Иара абанкрот диԥан, аха дмиллионерхеит; Иара – алитература бзиа избоз ҵарауаҩын. Уи аԥара рацәаны ирҳаит, аха зегь реиԥш дынхон. Иара даара дуаҩылахҿыхын ауаа рҿы, аха ихи иареи анеизынхоз илахь еиқәын. Ауаа бзиа ибон, аха ахаан иара бзиа дызбоз ԥҳәысгьы димамызт, ҭаацәарагь имамызт; дпатриотын, аха атәым дгьылаҿ.

Уи иааиртит артҟәацга хкы ҿыц, адинамит, ашьха ҭыԥқәа рҿы арацәа-ыҵыхра ааглыхра аиӷьтәразы, аха иара иаԥиҵаз аибашьыга бџьар аҟаҵаразы рхы ишадырхәоз ибеит. Иусумҭақәа ирыбзоураны адунеи зегь дшеицырдыруазгьы, иара дыздыруаз маҷын, избанзар иԥсы ҭанаҵы ихьӡ-иԥша иҽацәиҵәахуан. “Хьӡы – ԥшак сырҳазшәа сгәы иаанагоит, аха уи ахьӡ- аԥша бзиарак адызбалом», – иҳәеит уи зны ихазы. Аха, иԥсҭазаара даналҵ ашьҭахь, ихьӡ даҽа џьоукы ахьӡ -аԥша рзаанаго иалагеит. Иара Стокгольм диит октиабр 21, 1883 шықәсазы. Ашколгьы дҭамызт, ауниверситетгьы, аха ихала аҵара иҵон азы 20 шықәса анихыҵуаз профессионалтә химикын, лигвист дуун – ашвед бызшәа, аурыс, анемец, афранцыз, англыз бызшәақәа рыла дцәажәон.

Иара инаукатә ԥҵамҭақәа ахархәара шроуз ибар иҭахын, 80 компаниа инареиҳаны иргылеит 20 тәыла рыҟны. Аха аихьӡарақәа изҭоз аҵарауаҩ иҟазшьа аҷыдарақәеи хара ихәыцуаз анаплакҩи иҟазшьаҷыдарақәа реилагӡара ахьилшаз ауп. Аха, Нобель зегь раасҭа аԥареи иҭҵаарадырратә аартрақәеи ракәӡамызт игәы иҵхоз. Иара есымша аԥсҭазаара аҵакы дашьҭан, данқәыԥшыз аахыс али - тературеи, афилософиеи дрызҿлымҳан. Иара есқьынгьы аӷарцәа рыцҳаишьон. Аха зегь раасҭа ииҭахыз адунеиаҿ аибашьрақәа рҵыхәа аԥҵәаракәын. Абри аус адиулон аамҭагьы аԥарагьы мшаҭо 1896 шықәсазы Италиа иԥсҭазаара далҵаанӡа.

Зегь еицырдыруа иуасиаҭ аҿы иара иҭынхаз аԥара аанижьит афизика, ахимиа, аԥсихологиа, амедицина, алитература, аҭынчра азықәԥараҿ аихьӡарақәа аазырԥшыз ауаа премианы ирыҭазарц. Уи иаргьы иара иидеиақәагьы рзы баҟаҵас инхеит. Абас дыргәалашәоит адунеи иқәлара гханы изыԥхьаӡоз ауаҩы иԥсҭазаара даналҵ кыршықәсақәа рышьҭахьгьы.

Алитература
 «100 текстк аԥсышәала», Аҟәа: Агәыҳалалратә Фонд Аԥсны аҿиара Афонд «Амшра», 2015

Швециатәи аҵарауаа
Швециатәи аҿыцхәыцҩцәа
Абизнесменцәа
1833 шықәсазы ииз
Жьҭаарамза 21 рзы ииз
1896 шықәсазы иԥсыз
Ԥхынҷкәынмза 10 рзы иԥсыз


Џьон Уинстон Оно Леннон (; , Ливерпуль, Британиа Ду — , Ниу-Иорк, ЕАА) — еицырдыруа Британиатәи арок-гәыԥ «Битлз» ашәаҳәаҩ дкомпозиторын, дпоетын, дгитаристын. Иара убас иара ирҿиаратә кариераҿ солотә музыкантын, политикатә активистын, артистын, актиорын, авторын.

Уи акомпозиторцәа Џьони – Маккартни рдует џьашьахәы иалазаара иабзоураны арок музыка аҿиара анырра ӷәӷәа аиҭеит.

Аҭоурыхаҿ Леннон иашәақәа Imagine и Strawberry Fields Forever лассы-ласс апоп-музыка аҭоурых аҿы иреиӷьу ашәақәоуп ҳәа азырҳәоит. 2002 ш. азы британиатәи ателерадиоеилахәыла Би-Би-Си азҵаанҵа мҩаԥнагеит аҭоурыха зегьы аҿы британиаа рахьтә шәҩык зегьы иреиҳаӡоу, зегь иеицырдыруа ауаа еилыркаарц азы. Британиа ауаажәларра Леннон аабатәи аҭыԥ аҿы ддыргылеит.

Леннон 1940 шықәса актиабр 9 рзы Ливерпуль ақалақь аҿы диит. Иҭаацәа рҩыџьагь амузыкатә ҵара рыман. Урҭ анеилыҵ ашьҭахь, ихәыҷреи иарԥысреи иан лаҳәшьеи лхаҵеи рҿы ихигеит.

Џьон Леннон Ливерпультә аҟазаратә коллеџь аҿы дрыдыркылт. Уа аҵара игәаԥхомызт азы, аҵыхәтәан, иҵара аанижьуеит. Уи аҭыԥан Леннон амузыка ихы азикуеит, ҷыдала америкатәи рок-н-ролл, ашәаҳәаҩцәа Чак Бери, Бадди Хелли ирҭаз агәацԥыҳәарыла. Леннон рок-н-ролл агәыԥаҿ ахәмарра далагеит, анаҩс уи «Битлз» ҳәа ахьӡ ауит.

Хынҩажәатәи ашықәсқәа рзы Леннон амузыкатә жанр рок-н-ролл аҿиараҿы инарҵауланы анырра аиҭеит, абасала ари амузыка ажанр аҳәаақәагьы ирҭбааит. ХХ ашәышықәсазы Леннон иколлега акомпозитор Маккартни днаидкыланы анырра ду ҟазҵаз акомпозиторцә, ашәаҳәаҩцәа амузыкантцәа ҳәа ирыԥхьаӡоит.

1970 шықәсазы Џьон Леннон «Битлз» далҵырц иӡбоит. Уи агәыԥ иалахәыз аԥшьҩык рахьтә Леннон зегь реиҳа ирацәаны амузыкатә альбомқәа ҭижьит.

1980 шықәса азы, Леннон, Чампен захьӡыз зхы еилаԥсаз афонат рыцҳарыла дҭаирхеит. Уи ашәаҳәаҩ хәынтә ахы игәидиҵеит. Хык имаахаӡеит, агьырҭ аԥшь-хык иаахеит ибӷахь, ижәҩахь. Хынҩажәатәи ашықәсқәа рзы зны Леннон уԥсра шԥаҟалари, угәы ишԥаанагои ҳәа ианиазҵаа, уи иаалырҟьаны, “зхы еилаԥсоу аӡәы сишьыр ауеит” ҳәа аҭак ҟаиҵеит. Усҟан ари хәмаршақә иҳәазаргьы ҟалон, ас ҟалоит Џьон Леннон дазыԥшӡамызт, аха иара шиҳәаз еиԥш ахлымӡаах агьыҟалаҵәҟьеит.

Алитература
 «100 текстк аԥсышәала», Аҟәа: Агәыҳалалратә Фонд Аԥсны аҿиара Афонд «Амшра», 2015

Азхьарԥшқәа

 JOHN LENNON
 Дискографиа

Британиатәи ашәаҳәаҩцәа
1940 шықәсазы ииз
Жьҭаарамза 9 рзы ииз
1980 шықәсазы иԥсыз
Ԥхынҷкәынмза 8 рзы иԥсыз


Кембриџь – Оксфорд анаҩс Британиа Ду иҟоу зегь раасҭа ижәытәтәу аҩбатәи университетуп, адунеи аҿы аԥшьбатәи аҭыԥ аннакылоит, еиҳа иеицырдыруа ауниверситетқәа ируакуп. Ауниверситет аԥҵан 1209 шықәсазы, Кембриџь инхо оксфордтәи астудент ақалақь иаланхоз ԥҳәыск данишь ашьҭахь ақалақь иалҵыз аҵарауаа еидкыланы. Кембриџьтәи ауниверситет шьақәгылоуп 31 коллеџь рыла. Ақалақь аҿы инхо ауааԥсыра реиҳарак арҵаҩцәеи астудентцәеи роуп. Астудентцәа зегь аҵара анырҵо Кембриџь инхозароуп. Кембриџь амҩадуқәа рҿы иуԥылоит ииаҵәеиқәароу, мамзаргьы еиқәаҵәоу, амаҭәа зшәу аҿар маҷымкәа. Астудентцәеи аспирантцәеи рҵареи рыҭҵаарадырратәи усуреи ашколқәа (дара 6 ыҟоуп) рыҟны имҩаԥысуеит. Ашколқәа афакультетқәеи акафедрақәеи рыла ишьақәгылоуп. Кембриџьтәи ауниверситет аҟны арҵара мҩаԥысуеит 28 курс рыла.

Арҭ акурсқәа ирыҵанакуеит абарҭ амаҭәарқәа:

 Англосаксаа, аскандинавцәа, акельтцәа (Norse and Celtic)
 Архитектура
 Азиеи, Мрагылара Ааигәеи
 Аклассика
 Аекономика
 Англыз бызшәа
 Агеографиа
 Аҭоурых
 Аҟазара аҭоурых
 Археологиа
 Абиологиатә антрополгиа
 Аполитикеи жәларбжьаратәи аизыҟазаашьақәеи
 Асоциалтә антропологиа
 Асоциологиа
 Ақыҭанхамҩатә Економика
 Азин
 Алингвистика
 Аменеџьмент
 Иахьатәии абжьарашәышықәсазтәи абызшәақәа (афранцыз, анмец, аиталиа, аиспан, апортугалиа, аурыс бызшәақәа).
 Амузыка
 Афилософиа
 Атеологиеи адинҭҵаареи
 Ахимиатә нџьнырра
 Акомпиутертә ҭҵаарадыррақәа
 Анџьнырра
 Амашьынаԥҵара атехнологиа
 Аматематика
 Амедицина
 Астрофизика
 Абиохимиа
 Абиологиатәи абиомедицинатәи ҭҵаарадыррақәа
 Ахимиа
 Агенетика
 Агеологиа
 Аҭоурых
 Аматериалқәа рзы аҭҵаарадырра
 Анервҭҵаарадырра
 Апаталогиа
 Афармокологиа уҳәа уб.егь.

Иахьа аколлеџьқәа хԥа аҳәсса рымацара рыдыркылоит. Егьырҭ 28 коллеџь – илаԥсоуп. Аколлеџьқәа ҩба аспирантцәа мацара ры - дыркылоит. Аколлеџьқәа 4 – еиҳарак астудентцәа еиҳабацәа ма аспирантцәа (21 ш. иреиҳау). Егьырҭ 25 коллеџь астудентцәа реиԥш аспирантцәагьы рыдыркылоит.

Алитература
 «100 текстк аԥсышәала», Аҟәа: Агәыҳалалратә Фонд Аԥсны аҿиара Афонд «Амшра», 2015

Кембриџь ауниверситет
Кембриџь
Британиаду аиҳабыратә ҵараиурҭақәа
1209 шықәсазы ицәырҵит


1 — анатуралтә ахыԥхьаӡара акы.
 1 (единица) — многозначный термин.
 «1» — альбом The Beatles, содержащий 27 синглов.
 «1» — дебютный альбом шведской певицы Сары Ларссон 2014 года.
 1 (маршрут метро, Нью-Йорк) () — маршрут Нью-Йоркского метрополитена, проходящий в Бронксе и Манхэттене.

Ахронологиа
 Ҳ. ҟ. 1 — последний год I века до н. э.
 1 — первый год I века.

Шәахә. иара убас
 Ҳ. ҟ. I ашәышақәса — последние 100 лет до нашей эры.
 I ашәышақәса — первые 100 лет нашей эры.
 Ҳ. ҟ. I азқьышықәса — последние 1000 лет до нашей эры.
 I азқьышықәса — первое тысячелетие по григорианскому календарю.
 № 1 (значения)


Мықәтәи ауахәама — Аԥсны иҟоу акафедралтә уахәама Мықә ақыҭан, Очамчыратәи амуниципалитет аҿы, Аԥсны. Иргылан  Аԥсны аҳ Леон  III-тәи (957-967) ихаан.  Ауахәама хнышьк аман, аха,  анеҩс, аҟәырӷԥшра змоу уахәамас иҟарҵеит. Агәҭаны иҟоу  (аныҳәарҭатә) апсида аҩнуҵҟала аҽеимаа аформа амоуп, адәахьала  акцақәа хәба амоуп.   Аҟәырӷ ахыбра агәҭаны иргылоу 4 шьаҟак ирықәгылоуп.  Зкәакьҭа иашоу ашьаҭа аҟынтә  аҟәырӷ абарабан гежь аҟынӡа ииасуеит  аԥра ала. Адәахьала абарабан лаҟә  12 ацкақәа амоуп.   Ахыбра иҩычоуп ицәу ахаҳә ала. Афасад аҩычара амам.  Ауахәамаҿы ибеиаз аскрипториум  иҟан, уи шьақәдырӷәӷәоит иахьанӡагьы иаанханы иҟоу анапҩырақәа.

Ҩ-ӡиаск, Мықәи Кәыдри ирыбжьоу аҵакырадгьыл акәын Мықәтәи аҷкәандарцәа ирҭыԥыз. Х-нефк змоу акуполтә уахәама аҭӡынҵақәеи асахьақәеи анын, уи шьакәдырӷәӷәоит иҳ аҩсыз ашәышықәса 80-тәи ашықәсқәа рзы ирбаз, XIV -ашықәсқәа I азбжа иаҵанакуа асахьаҭыхымҭақәа. Мықәтәи аҷкәандарцәа ақтивла иалахәын атәыла аԥсҭазаара.

Аҭоурых
Ашәышықәсақәа рыҩнуҵҟа Мықә ақырҭуа культура хыҵхырҭас иҟан,  уаҟа ихырҩаалон анапҩыра ҿыцқәа, иара убас, ажәытә напҩырақәа идырҿыцуан. Иахьагьы иаанханы иҟоу Мықәтәи аскрипториум анапҩырақәа рҿы Мықәтәи аусзуҩцәа рыхьӡқәа ҳәоуп.  Мықәтәи ажәытәрақәа рҟынтәи ҷыдала иалкаатәуп Мықәтәи адинтә аизга. Мықәтәи ауахәама аепиграфикатә баҟақәа рылагьы ибеиан, аха, иахьанӡа иаанханы иҟоуп асаркьалсырҭа адҩыла мацара.

1557-1558 шықәсқәа рзы аҳ Баграт III-и (1490-1565) акаталикос Евдемон Чхетисӡеи рыԥшьгарала Имереҭи имҩаԥгаз ауахәаматә аизара далахәын Мыкәтәи аҷкәандаргьы. Мықәтәи аберҭыԥ акрызҵазкуаз адоухатәи акультуратәи центрын. Уаҟа иҟаз аскрипториум аҿы ахырҩаалон анапҩыра ҿыцқәа. Мраҭашәаратә Қырҭтәыла акаталикос Еԥтвиме Саҟварелиӡе (1578-1616) (уаанӡатәи Мықәтәи аҷкәандар хада) нҿаҵарала Мықә ихҩылаан анапҩырақәа - аметафраси адинтә аизгеи.

Аамҭак иналагӡаны Мыкә аус руан акатолик-миссионерцәагьы. 1615 шықәсазы акатолик Патр Лиуи Гранжие аиезуитцәа рорден аинрал Клод Аквавива Мыкәынтә изишьҭит арелацион наӡа. 1639 шықәсазы Мықә иаҭааит Урыстәыла ацҳаражәҳәаҩцәа Ҭеодор Елчини Павел Захариеви. Абертыԥ аҿы урҭ ирбеит раԥхьаӡа иргәаҟыз Степан иԥшьоу ибаҩкәеи Аџьар цқьа ахәҭаки. Гыртәыла иҟаз фҽҷкәандаррак рыгәта Мықәтәи ачкәандаррагьы дахцәажәеит Италиатәи амиссионер Арканџьело Ламберти. Абри ашәышықәса 60-тәи ашықәсқәа рзы Мықә иҟаз Антиохиа апатрнарх Макариос III аԥсуаа рыхәҭак аӡы изааихит. XVII ашәышықәса анҵәамтазы Мықәтәи аҷкәандарра ауранагӡара иаҟәыҵит. Аамтак иналагӡаны аныхабаа ԥхастахеит, аҳаскьын иагеит. Ауахама аҭагылазаашьа цәгьа иалацәажәоит Мари Броссеи (уи ауахәама ибеит 1848 шыкәсазы) Дмитри Бақраӡеи (ауахәама даҭааит 1859 шыкәсазы). XLX ашәышықәса 60-тәи ашықәсқәа рзы Аԥсны аҳ Михаил Шервашиӡе-Чачба иԥшьгарала, ауахәамаҿы имҩаԥган арҽеирааиҭашьақәыргыларатә усурақәа. Аҭыӡсахьақәа акьыр рхьыршьит, адәахьалагьы ахыбра аԥшра рыԥсахиг. 1866 шықәсазы Мықәтәи аухуамаҿы анышә дамадан 1864 шықәса инаркны Воронеж ахҵәара зхызгоз Аԥсны аҵыхәтәантәи аҳ Михаил Шервашиӡе-Чачба (1806-1866).

XX ҽтәи ашәышықәса 60-тәи ашыкәсқәа рзы Мықәтәи ауахәамаҿ ареставрациатә усурақәа мҩԥырган, икыдырхит XIX ашәышықәса иатәыз аҿыгҳара. Абри аусурақәа ирыхҟьаны ахыбра аиуит уажәтәи ахәаԥшыша.

2006 шықәса абҵара  7 рзы, Қырҭтәыла ахада идҵа ала, ауахәама анашьаан амилаҭтә ҵакы змоу иеиҭамҵуа акультуратә баҟа акатегориа.

Алитература
 «Мықәтәи анапҩырагьы», Ақарҭ, 2015.

Азгәаҭақәа

Аԥсны ауахәамақәа


А, а — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (А)
 Graphemica (а)


Англы́з бызшәа́ ()

Англыз бызшәа амш — мшаԥымза 24.

Англыз алфавит

Азгәаҭақәа

Абызшәақәа


Аҟарач-абалҟар бызшәа (Къарачай-малкъар тил), Абалҟар бызшәа

Азгәаҭақәа

Абызшәақәа
Атиурк бызшәақәа


Амаџьар бызшәа, Авенгер бызшәа, Авенгр бызшәа () - Маџьартәыла аҳәынҭқарратә бызшәа.

Азгәаҭақәа

Абызшәақәа
Амаџьар бызшәа


Адаӷьсҭан бызшәақәа — Даӷьсҭан ауааԥсыра абызшәақәа шәаҳәо.

Ашара

 Анах-даӷьсҭантәи бызшәақәа
 Ауараа бызшәақәа
 Ауар бызшәа
 Анди бызшәа
 Ахәах бызшәа
 Багулал бызшәа
 Боҭлых бызшәа
 Годобери бызшәа
 Каратан-идараб бызшәа
 Чамала бызшәа
 Ацез бызшәа
 Хәарша бызшәа
 Гьинуҳ бызшәа
 Бежкьа бызшәа
 Хәынза бызшәа
 Даргьы бызшәақәа
 Даргьы бызшәа
 Акубач бызшәа
 Каидаҟ бызшәа
 Ачыраг бызшәа
 Алақ бызшәа
 Лезгьы бызшәақәа
 Лезгьы бызшәа
 Агәыл бызшәа
 Ҭабасаран бызшәа
 Руҭыул бызшәа
 Ацах бызшәа
 Будаҟ бызшәа
 Акрыз бызшәа
 Арчы бызшәа
 Уди бызшәа
 Албан бызшәа
 Хыналыг бызшәақәа
 Хыналыг бызшәа
 Аҭырқә бызшәақәа
 Ҟыпчаҟ бызшәақәа
 Қәмуқ бызшәа
 Наҩеи бызшәа
 Оӷәыз бызшәақәа
 Азербаиџьан бызшәа

Азгәаҭақәа


Аедыгь бызшәа, Аедыгьа бызшәа (Адыгабзэ) ма азыхә (кьахы) бызшәа.

Афонологиа

 Аиеҵәа: ажәамԥсақәа иҟоу афонемқәа.
 Аҟаԥшь: амшынтә (шаԥсыӷ, натхәа, хакәыцә) диалектқәа
 Аиеҵәа: абӡах диалект

Азгәаҭақәа

Абызшәақәа


Ақарҭвел(тә) бызшәақәа

 Алада қарҭвел бызшәақәа
 Ақырҭуа бызшәа

 Зан бызшәақәа
 Агыруа бызшәа
 Алаз бызшәа

 Аҩада қарҭвел бызшәақәа
 Ашәануа бызшәа

Азгәаҭақәа


Алаз бызшәа (ლაზური ნენა, Lazuri nena) — ақарҭвел бызшәа.

Азгәаҭақәа

Абызшәақәа
Ақарҭвел бызшәақәа


Амолдав бызшәа, амолдаван бызшәа (limba moldovenească, лимба молдовеняскэ)

Азгәаҭақәа

Абызшәақәа
Амолдав бызшәа


Амонгол бызшәа ()  — Монголиа ҳәынҭқарра бызшәас имаоуп.

Амонгол алфавит

Азгәаҭақәа

Абызшәақәа
Амонгол бызшәа


Аславак бызшәа (slovenský jazyk, slovenčina, slovenská reč)

Аславак алфавит

Азгәаҭақәа

Абызшәақәа


Аҭаџьык бызшәа (), Аҭаџьык афарси бызшәа () — Таџьықьистан аҳәынҭқарратә бызшәа иамоуп. Иран группа, индо-европеитә ажәла иреиоуп.
Ихалхно—14 000 000 ҩык. Aҭаџьыкаа рбызшәа. Афганистан, Иран, Уазбақьистан официалтә бызшәа иамоуп.

Акодқәа
ISO 639-1: tg
ISO 639-2: tgk
ISO 639-3: tgk

Атаџьықь алфавит

Пример

Абара
Атаџьықь Авикипедиа
Атаџьықь алитература

Азгәаҭақәа

Абызшәақәа


Аҭурқмен бызшәа, Атуркмен бызшәа ()

Атуркмен алфавит

Азгәаҭақәа

Абызшәақәа
Атиурк бызшәақәа


Араб бызшәа, Араԥ бызшәа ()

Араб алфавит

Араб алфавит::

Шәахә. иара убас
 Араб Авикипедиа

Азгәаҭақәа

Абызшәақәа


Аубла бызшәа (tʰʷaχəbza, Ҭәахыбза)

Алфавит

Акириллица алфавит

Алаҭин алфавит

Аграматика

Абжьыҟатә шьҭыбжьаҟәа
 [ā] аа
 [a] а
 [ə] ы
 [ø] ы ← [ə] ы (ажәа аԥхьа)
 [e̞] е ← [je̞] ие ← [ja] иа
 [e̞] е ← [e̞j] еи ← [aj] аи
 [i] и ← [əj] и / [jə] и
 [o̞] о ← [wo̞] уо ←  [wa] уа
 [ō] оо ← [o̞w] оу ←  [aw] ау
 [u] у ← [əw] у / [wə] у
 [uˤ] у' ← [əwˤ] у' / [wˤə] у'

Аҵыбжьыҟатә шьҭыбжьаҟәа

 Аиеҵәа: ажәамԥсақәа иҟоу афонемқәа.

Ахьыӡцынхәрақәа

Аҟаҵарба аиҭакра

Азхьарԥшқәа
Hans Vogt, Dictionnaire de la Langue Oubykh, Oslo - 1963

Азгәаҭақәа

Аԥсы абызшәақәа


Ачечен бызшәа ()

Ачечен бызшәа амш — мшаԥымза 25.

Азгәаҭақәа

Абызшәақәа
Адаӷьсҭан бызшәақәа


Иҳәаадоу аҳақьымцәа () — жәларбжьаратәи аиҿкаара.

Адунеижәларбжьаратәи аиҿкаарақәа
Агәыҳалалратә еиҿкаарақәа
1971 шықәсазы ицәырҵит


ООН Аҿиара Апрограмма ( - UNDP) — жәларбжьаратәи аиҿкаара.

ООН Аҿиара Апрограмма
1965 шықәсазы ицәырҵит
Ниу-Иорк


Аеколо́гиа (аагоуп абырзен бызшәахьтә:  «ойкос» - аҩны, анхарҭа, аԥсадгьыл +  «логос» - аҵара) — Хыхь ишаҳҳәахьо ала аекологиа рызкуп зыԥсы ҭоу ацәеижьқәеи изну аԥсабареи реинырра аҵара.

Аекологиа ршоит хыџьараны: 1) аҵиаақәа рекологиа; 2) аԥстәқәа рекологиа; 3) ауаҩы иекологиа ҳәа.

Аҵиаақәа рекологиа
Аҵиаақәа рекологиа иаҵоит аҵиаақәеи изну аԥсабареи шеиныруа, аҵиаақәа дара-дара реиныррақәа, урҭ рзеиԥшеизҳарақәа.

Аԥсҭазааразы зыда ԥсыхәа ыҟам аҭагылазаашьақәа иреиуоуп – алашара, аԥхарра, ацәаакы, аҳауа, аминералтә маҭәашьарқәа уб. иҵ.

Ацәеижьқәа рыԥсы ҭанаҵы крырфоит, рыԥсыԥ ларгаҩаргоит, ирызҳауеит, иҿиоит, рымҽхак дырҭбаауеит. Убри ауп урҭ рыԥсҭазаара ҵакыс иамоугьы. Аха ҭагылазаашьала урҭ зегьы еиԥшым.

Џьара аӡы маҷуп, даҽаџьара аҳауа цқьам, егьи- рахь хьшәашәароуп, даҽаџьарах афатә маҷуп, мамзаргьы ӡҟычроуп. Ажәакала ацәеижьқәа рзы иҟоуп иҽеиуи иҽеими аҭагылазаашьақәа. Убарҭ аҭагылазаашьақәеи ацәеижьқәеи реинырра шымҩаԥысуа аҭҵаара иазкуп аекологиа захьӡу аҵарадырра.

Аҵиаақәа рекологиа иҭнаҵаауеит ауаҩы ихарала аҵиаақәа ироуа анырра ахҟьа-ԥҟьақәа.

Аҵиаақәа рекологиа аилкааразын идыртәуп аҵиаақәа рыԥсҭазааратә ҷыдарақәа.

Аҵиаақәа анышә аҟынтәи ироуеит рыфатә, уи иқәгылоуп, изеиҭаӡҵом. Аӡҵиаақәагьы аӡаҿы ироууеит рыфатә, изеиҭаҵӡом. Аҵиаақәа рымҽхак дырҭбаауеит рыжәлақәа рыла. Ахара ацаразы урҭ рыжәлақәа еиҿартәуп аҳауаҿ ихиааланы иԥырратәы, мамзаргьы аӡы иагаратәы. Рышәҭқәа ирхылҵуеит афҩыхаа.

Аҵиаақәа иԥсаанӡа ирызҳауеит. Урҭ урысшәала «рас- тение» зрыхьӡу еснагь иахьрызҳауа азы ауп. Аҵиаақәа ирылшоит рцәеижьхәҭақәа рыԥсахра, ҿыц илганы рзырҳара, рҽырҿыцра.

Аҵиаақәа бзиарҭаны ирызҳауеит ирласны, идуны. Цәгьарҭаны реизҳара ԥкуп, ихьысҳауп. Насгьы аҵиаақәа ахьҭацәгьеи амлакреи аныҟоу ирылшоит абыӷькаԥсара, аамҭала ацәара.

Аҵиаақәа ахыхьчараз ирымоуп ахыхьчага цәеижьхәҭақәа: абӷажәцәа, аҟәымыӷқәа, афҩыцәгьа, агьама бааԥс, ашҳам, ирхылҵуеит абактериақәа зшьуа афитонцидқәа уб. иҵ.

Аҵиаақәа рызҳашьа, рыԥсҭазаашьа ианыԥшуеит иахьану аҭыԥ заҟа ирлашоу. Амра ашәахәақәа ахьзымнеиуа аҭыԥқәа рҿы аҵиаақәа ирызҳауеит икәаданы, риаҵәара маҷны. Уи адагьы аҵиаақәа реизҳара ианыруеит амш заҟароу, аԥхынра мшқәа рхыԥхьаӡара, амра анԥхо амшқәа рхыԥхьаӡара уб. иҵ. алашара иадҳәалоу аҭагылазаашьақәа. Иҟоуп аҵиаақәа амш андуу изызҳауа, иҟоуп амш анкьаҿу азҳара иазыманшәалоу, иҟоуп рыҩбагьы ззеиԥшугьы. Амш андуу изызҳауа аҵиаақәа иреиуоуп аҩададгьылқәа зџьынџьу ача, ақьар, ачаԥшь, акартош. Урҭ ирызҳарц, ишәҭырц азы амш аура 12 сааҭ иреиҳазароуп.

Аладатәи аҵиаақәа – амахәыда, абрынџь, абамба, анышәраса уб. иҵ. рызҳаразы амш аура 12 сааҭ еиҳазароуп.

Амш аура заҟароу иахьԥшым аҵиаақәа иреиуоуп апатырџьанқәа, алымҳардагәа уб. иҵ.

Хыхь иаҳҳәаз амзызқәа ирыхҟьаны аҵиаақәа ршоит х-гәыԥкны: алашара бзиа избо; ашәшьыра зычҳауа; ашәшьыра бзиа избо, ҳәа.

Алашара бзиа избо аҵлақәа иреиуоуп амзаҵла, аҵааҵла, агәыркаԥса, абӷьыршәшәа, ахьаца, аџь уб. иҵ. Алашара бзиа избо иреиуоуп ауҭраҭыхтәи абаҳчатәи аҵиаақәа, иара убас аӡышәҭыши аӡышәҭ ҩежьи.

Ашәшьыра зычҳауеи, бзиа избои иреиуоуп аԥсаӡҵлақәа, аҭәаҵлақәа, арасаҵлақәа, – ачықьқәа рахьтә – ашьхарпаҿ, ақәыцыш, адыӷаџьа, ахәажәа, абжьынҵ уб. иҵ.

Ашәшьыра бзиа избо аҵлақәа – аԥсаӡқәа, рымҵа азҳара рылшоит аҭырасқәа, ашыцламшәқәа. Ашәырбаҳчақәа рааӡара напы азыркуа ирдыруазароуп еиуеиԥшым ашәырҵлақәа алашара еиԥшымкәа ишырҭаху. Аҵиаақәа реиҭаҳараан, ацәаҳәақәа рыҭбаареи аҵиаақәа рхибаҩареи азгәаҭаны збаҳча шьақәзыргыло, аҽаҩра бзиа иоуеит.

Алитература
 П. К. Кәыҵниа, «Аҵиаақәа, абактериақәа, акәыкәбаақәа рбиологиа», Аҟәа – 2011

Ахьарԥшқәа

Адгьыл азы аҭҵаарадыррақәа


Абота́ника (Ажәа «аботаника» абырзен бызшәа аҟынтә иаауеит – «ботане» иаанагоит аиаҵәара, аҳаскьын, аҵиаа ҳәа) — аҵиаақәа рҵара иазкуп. Аҵиаақәа рҵара аанеилышәкаауеит урҭ ирыԥсҭазаашьоу, адәахьалеи рыҩныҵҟалеи ишеиҿартәу, рыҿиашьа, адгьыл аҿы иахьуԥыло, хәарҭарас ирылоу, иахьану аҭыԥ ишаныруа убас иҵ.

Алитература
 П. К. Кәыҵниа, «Аҵиаақәа, абактериақәа, акәыкәбаақәа рбиологиа», Аҟәа – 2011

Ахьарԥшқәа


Амикроско́п (абырзен бызшәахьтә иаагоуп  «микро» – ахәыҷӡа аанагоит +  «скопиа» – ахәаԥшра)

Аҭоурых
Зыԥсы ҭоу ацәеижь аԥсҭазаашьа аилкааразы адәахьала ахәаԥшра мацара азхом. Ибатәуп, еилкаатәуп уи аҩныҵҟа злы- ху ацәеижьхәҭақәа шеиҿартәу, аус шыруа. Ауаҩы ибла еилкаа- ны иабоит иҟәазу амаҭәарқәа. Ацәеижь злыху амаҭәашьарқәеи ахацқәеи убысҟак иссоуп, ардугала уахәамԥшыкәа иубом.

Аҵиаақәеи аԥстәқәеи рцәеижьқәа рыхәаԥшразы рхы иадырхәоит алупеи амикроскопи. Алупа захьӡу ардуга маҭәар ихәыцит Афанасии Кирхер XVII ашәышықәса алагамҭазы. Уи шьақәгылоуп ҩ-хәҭакны. Изхәаԥшуа, ирдуны ирбарц ирҭаху амаҭәар иақәыркуа, зыҩганк ылгәыгәу асаркьалых алинза иамоуп излаукыша амаа. Алупақәа ыҟоуп ихәыҷуи, идуи. Урҭ ирылшоит ардура 2-нтә инаркны 300-нтә рҟынӡа. Лупала акы иахәаԥшуа амаа кны асаркьа далԥшуа иазааигәеитәуеит дызхәаԥшырц ииҭаху амаҭәар цқьа ибо иҟалаанӡа.

Алашаратә микроскоп захьӡу ардуга маҭәар алшарақәа еиҳауп. Уи иалшоит 3600-нтә рҟынӡа ардура.

Иҟоуп аелектронтә микроскопқәа жәанызқьла азырҳара зылшо. Урҭ хархәара рзыруеит аҭҵааратә лабораториа дуқәа рҿы. Амикроскопқәа рыҟаҵашьа ауаа ирдыруеит XVII ашәышықәса аахыс. Усҟан зегьы иреиӷьуп ҳәа ирыԥхьаӡон Голландиатәи аҟаза Антони ван Левенгук иҟаҵамҭа.

1665 шықәсазы англыз ҵарауаҩ Роберт Гук микроскопла зегьы раԥхьаӡа акәны дахәаԥшит апробкаҵла ацәа. Уи уаҟа иибаз аҿаԥарақәа ибеит микроскопла данахәаԥш амҵырбӷьы агәыцә аҿгьы. Ашьҭахь уи дрыхәаԥшуан аҷых (морковь), ауапа- лашьшьы, аҭырас убас иҵегьы акыр аҵиаақәа рыҩныҵҟатәи ргәыцәқәа. Иибоз асахьақәа акырџьара еиԥшын. Ақьырмыт хәыҷқәа реиԥш еиваԥсаны иибоз ацыра иахьӡиҵеит цитос – аԥсышәала уи иахьӡуп ахац (урысшәала – клетка). Аҵиаақәа адәахьала еиԥшӡам, аха рызегьы излыху излашьақәгылоу ахацқәа рыла ауп. Ахац зхала аҟазаара зылшо, зхала ау- сура зылшо, зыԥсы ҭоу, ацәеижь злашьақәгылоу, иреиҵоу цәеижьхәҭоуп. Уи иамоуп ахатәы еиҿкаашьа. Амикроскоп ала ахац аиҿартәышьа аҵара еиҳа имариоуп. Уи ирдуны иунарбоит ауаҩы ила иазгәамҭо ахац аформеи ишеиҿартәуи.

Амикроскоп аиҿартәышьа
 Амикроскоп ахәҭақәа зегьы еидызкыло амаа (аштатив).
 Атубус, аокулиар, аобиектив. Иаазыхәхәоу, зыҩныҵҟа ардуга линзақәа зҭоу атрубка иахьӡуп атубус. Хыхьтәи аҭаԥ- шырҭа иахьӡуп аокулиар. Атубус ҵаҟатәи анҵәамҭаҿы иаҿарҵо, зыԥсахра ауа атрубка хәыҷы иахьӡуп аобиектив.
 Амаҭәарқәҵарҭа. Изхәаԥшырц ирҭаху амаҭәар ықәҵаны ахьдырҟацо. Изхәаԥшырц ирҭаху амаҭәар иҵаӷаӡаны иԥҟаны асаркьа кеикеи хәыҷы ақәырҷабны заа идырхиоит.
 Асаркьа. Алашара зынҷҷаланы, изхәаԥшуа амаҭәар ҵаҟантәи изырлашо.
 Архиага бруқәа. Руакы – еиҳау – инықәырԥшны иазааигәазтәуа, аҩбатәи – еиҵоу – икылкааны иақәзырхио.

Амикроскоп лашарада акгьы унарбаӡом. Убри азы алашаратә микроскоп ҳәа азырҳәоит.

Амикроскопқәа рыла изхәаԥшуа амаҭәар ҵаӷазароуп алашара алсыртә еиԥш. Амаҭәар ахәҭақәа зегьы еилыхха иубо иҟаларц азы шәыгала иршәуеит. Ус иҟаҵоу амаҭәар иахьӡуп апрепарат. Уи заа алабораториақәа рҿы идырхиоит, нас ашколқәа рахьгьы инаргоит, кыраамҭа рхы иадырхәоит.

Алитература
 П. К. Кәыҵниа, «Аҵиаақәа, абактериақәа, акәыкәбаақәа рбиологиа», Аҟәа – 2011

Ахьарԥшқәа

Абиологиа
Аоптика


Аҭлаԥс аха  Аԥсардаҳан () — Аԥсны аҿықуан амшын иҭоуп. Ԥсыӡ хуҷуп: аура 10-12 сантиметр ыҟоуп. Араӡын ԥштәы амоуп. Азқәа цәиаҵәоуп. Иаҵоит 14 нызкь инадыркны 90 нызқь кутаӷь рҟынза.

Алитература
 Бгажба М. Т., «Аԥсыӡқуа», Аҟәа, 1977

Аԥсыӡқәа


Џьамтәыла, Иран (, Иран, IPA:ʔiːˈɾɒːn), аофициалтә хьӡы: Аисламтә Республика Џьамтәыла (, Џьомҳурие Еслаамие Иран, IPA: dʒomhuːˌɾije eslɒːˌmije ʔiːˈɾɒn) — Азиатәи аҳәынҭқарра.

Ахьарԥшқәа

Азиатәи атәылақәа
Аисламтә республикақәа


А́аԥын — акы ԥшь-ашықәс аамҭак рҟынҭә, аӡынеи аԥхынеи рыбжьара.

Ааԥын мзақәа роуп: Хәажәкыра, Мшаԥы, Лаҵара.

 Ааԥын илаумҵаз, хкаарчан иузҭагалом (), «(то), чего весной не посеял, того не пожнёшь осенью».

Ахьарԥшқәа


Париж 2024 (2024 Summer Olympics, Jeux olympiques d'été de 2024) - аԥхынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа.

Олимпиада
2024 шықәса


Лос-Анџьелес 2028 (2028 Summer Olympics, Jeux olympiques d'été de 2028) - аԥхынтәи Олимпиадатә хәмаррақәа.

Олимпиада
2028 шықәса


Аҭыӡҭа () — Аԥсны иҟоу ақыҭа.

Азгәаҭақәа

Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Гагра араион ақыҭақәа


Алаҳаӡы́ (, ) — Аԥсны иҟоу ақыҭа.

Агеографиа
Аҳәаақәа: аҩада — ԥсахара; амрагыларахь — Бзыԥ ақыҭа, Бзыԥ аӡы; алада — Бзыԥ аӡы, амшын; амрааҭашәарахь — амшын, ԥсахара; Алаҳаӡы инхо еиҳарак ерманцәоуп, урҭ ара аԥхьаӡа иааиҭ 1913 шықәсазы.

Адемографиа

Аҭыԥқәа
 Абаажә ду — Алаҳаӡы ақыҭа агәҭахьшәа Ҳашныха ҳәа иахьашьҭоу иҟоуп, даара кры зхыҵуа ауахуама дуқәа ҩба еилабганы еивоуп;
 Аԥшьлаа инхарҭа — Алаҳаӡы акәара ахахьы;
 Аҳду икыра — Алаҳаӡы амраҭашәарахь. Апитомники акәтыааӡарҭеи ахьыҟоу. Ахду ҳәа зыӡбахә аҳәо «Великий Князь Александр Михаилович» ҳәа изышьҭаз иоуп, уи араадгыл ԥыҭк идыԥхьаӡалан, уахаԥш;
 Ацитрус совхоз — Бзыԥ аӡы иавоуп аргьарахь ала Аҭыӡҭа инаркны амшын аҟынӡа, даара акры аҵанакуеит. 1895 шықәсазы ара адача ашьапы икит аурыс аҳ иҿы аҳара змаз амал уаҩы Игәмен, уи абаҳча ду еиҵеиааӡеит, афымца станциа иргылеит, акипористтә алеиақәа ҟаиҵеит, иара даныԥсгьы ара дыржит;
 Дерникиан итәы — Шавров итәы ҳәа иахьашьҭоу;
 Иналаа рашҭа — Инал-иԥа иадгьыл ҳәа иахьашьҭоу Алаҳаӡы армарахь амшын аганахь;
 Инал-иԥаа радгьыл — дгыл ҭбааны Алаҳаӡы акәара иаван амшын аҟынӡа;
 Ҳашныха — Алаҳаӡы агәҭахьшәа ауахәама хыҽҽыра ду ахьыҟоу акәша-мыкәша;
 Цитрусовыи совхоз — уахәаԥш Ацитрус совхоз;
 Шавров итәы — Дзыҩӡыхь иаван аргьарахь ала, XX ашәышықәса алагамҭазы ара адача иман аурыс малуаҩ Шавров;
 Шавров поле — уахәаԥш Шавров итәы;
 Шмид — Алаҳаӡы акәара аргьарахь ала иавоуп, ажәытә ара иҟан Шмидт ҳәа малуаҩык идача.

Азгәаҭақәа

Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Гагра араион ақыҭақәа


аҽмарда () — Аԥсны иҟоу ақыҭа.

Ахьарԥшқәа

Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Гагра араион ақыҭақәа


Ацы́џьқәа () — Аԥсны иҟоу ақыҭа.

Ахьарԥшқәа

Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Гагра араион ақыҭақәа


Хышәҳа () — Аԥсны иҟоу ақыҭа.

Ахьарԥшқәа

Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Гагра араион ақыҭақәа


Гаграԥсҭа (, ) — Аԥсны иҟоу ақыҭа.

Ахьарԥшқәа

Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Гагра араион ақыҭақәа


Ӡыхьҿа () — Аԥсны иҟоу ақыҭа.

Ахьарԥшқәа

Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Гагра араион ақыҭақәа


Аџьрҩара  () — Аԥсны ақыҭа ауп.

— Аԥсны иҟоу ақыҭа.

Ахьарԥшқәа

Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Гагра араион ақыҭақәа


Баӷрыԥсҭа () — Аԥсны иҟоу ақыҭа.

Ахьарԥшқәа

Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Гагра араион ақыҭақәа


Амзара || Хеивани (, усҟантәи Ермоловка, Пиленково-5) — Аԥсны иҟоу ақыҭа.

Агеографиа
Аҳәаақәа: аҩада — Мԥаадрыԥсҭа; амрагыларахь — Ҳышԥсы; алада — амшын; амрааҭашәарахь — Гьачрыԥшь. Амҳаџьырра ашьҭахь ари аҭыԥ зны «Пиленково-5», зны «Ермоловка», «Ермоловск» ҳәа иашьҭан, 1948 шықәсазы «Ермоловка» ԥсахны «Хеивани» ахьӡырҵеит. 1992 шықәсазы ажәытә хьӡы «Амзара» шьақәыргылан.

Адемографиа

Ахьарԥшқәа

Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Гагра араион ақыҭақәа


Ҳашыԥсы, Ҳашԥсы () — Аԥсны иҟоу ақыҭа.

Азгәаҭақәа

Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Гагра араион ақыҭақәа


Баӷрыԥшь () — Аԥсны иҟоу ақыҭа.

Ахьарԥшқәа

Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Гагра араион ақыҭақәа


Ԥхысҭа () — Аԥсны иҟоу ақыҭа.

Ахьарԥшқәа

Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Гагра араион ақыҭақәа


Хсырхә () — Аԥсны иҟоу ақыҭа.

Ахьарԥшқәа

Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Гагра араион ақыҭақәа


Ԥсоу () — Аԥсны иҟоу ақыҭа.

Ахьарԥшқәа

Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Гагра араион ақыҭақәа


Раԥыҵа () — Аԥсны иҟоу ақыҭа.

Ахьарԥшқәа

Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Гагра араион ақыҭақәа


Цангәара () — Аԥсны иҟоу ақыҭа.

Ахьарԥшқәа

Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Гагра араион ақыҭақәа


Ахәырасқәа () — Аԥсны иҟоу ақыҭа.

Ахьарԥшқәа

Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Гагра араион ақыҭақәа


Аздрыԥшь () — Аԥсны иҟоу ақыҭа.

Ахьарԥшқәа

Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Гагра араион ақыҭақәа


Лӡаа () — Аԥсны иҟоу ақыҭа.

Ахьарԥшқәа

Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Гагра араион ақыҭақәа


Агкқәа, Менделеево (, ) — Аԥсны ақыҭа.

Азгәаҭақәа

Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Гагра араион ақыҭақәа


Мқьалрыԥшь () — Аԥсны иҟоу ақыҭа.

Ахьарԥшқәа

Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Гагра араион ақыҭақәа


Кацырха () — Аԥсны иҟоу ақыҭа.

Ахьарԥшқәа

Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Гагра араион ақыҭақәа


Арасахәы () — Аԥсны иҟоу ақыҭа.

Ахьарԥшқәа

Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Гагра араион ақыҭақәа


Чыгрыԥшь () — Аԥсны иҟоу ақыҭа.

Ахьарԥшқәа

Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Гагра араион ақыҭақәа


Ԥсахара () — Аԥсны иҟоу ақыҭа.

Ахьарԥшқәа

Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Гагра араион ақыҭақәа


Асабулеи () — Аԥсны иҟоу ақыҭа.

Ахьарԥшқәа

Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Гагра араион ақыҭақәа


Амрагы́лара (мраг.) — адунеи аган. Адгьыл ахагьежьуеит уахь.

Амрагыларахь ныҟәара амҩақәҵарақәа
 Аҩада-мрагылара
 Алада-мрагылара

Ахьарԥшқәа

Ахырхарҭа
Адунеи аганқәа
Акартографиа


А́мраҭашәара (мраҭ.) — адунеи аган.

вфыфыв
 Аҩада-мраҭашәара
 Алада-мраҭашәара

Ахьарԥшқәа

Ахырхарҭа
Адунеи аганқәа
Акартографиа


А́лада (ал.) — Адунеи аган.

вфыфыв
 Алада-мрагылара
 Алада-мраҭашәара

Ахьарԥшқәа

Ахырхарҭа
Адунеи аганқәа
Акартографиа


Асоветтә Социалисттә Республикақәа Реидгыла, Еидгылоу Советтә Социалисттә Республикақәа, СССР, Асовет Еидгыла.

Азгәаҭақәа

Аҭоурыхтәи европатәи атәылақәа
Аҭоурыхтәи азиатәи атәылақәа
Аҭоурыхтәи афедерациақәа
Акоммунисттә тәылақәа


Аквадраттә метр (иааркьаҿны «М²») — ақәӡара метриатə системаҿы, ашәага-зага ак.

Ахьарԥшқәа

Ақәӡара aшәага-зага акқәаа


Агеогра́фиатә акоордина́тқәа

 Аладатәи (шьыбжьырхара) аҭбаара — л.ҭ. (ю.ш.);
 Аҩадатәи (жәҩанҵәырхара) аҭбаара — ҩ.ҭ. (с.ш.);
 Амрагыларатәи аноурылара — м.н. (в.д.);
 Амраҭашәаратәи аноурылара — м.н. (з.д.).

Акоординатқәа рсистемақәа
Акартографиа
Агеодезиа


Зураб Темур-иԥа Ногаидели (; , Қобулеҭ, Қырҭтәылатәи ССР) — ақырҭуа аполитикатә усзуҩы.

Абиографиа
1988 шықәсaзы Москвaтәи Ломоносов ихьӡ зху aҳәынҭқaррaтә университет физикa aфaкультет дaлгеит.

1988-1998 шықәсқәa рaaн Қырҭтәылa aҭҵaaрaдыррaқәa рaкaдемиa Вaхушти ихьӡ зху aгеоргaфиa aинститут aлaборaнт еиҳaбыс дыҟaн.

1989-1990 шықәсқәa рaaн Естониa aҭҵaaрaдыррaқәa рaкaдемиa aгеологиa aинститут aҿы aстaжиорс дыҟaн.

1982-1992 шықәсқәa рaaн Қырҭтәылa aҭҵaaрaдыррaқәa рaкaдемиa Бaҭымтәи Нико Берӡенишвили ихьӡ зху aҭҵaaрaдыррaтә институт aҭҵaaрaдыррaтә усзуҩ еиҵбыс, aлaборaториa нaпхгaҩыс aус иуaн.

1992-1995 шықәсқәa рaaн Қырҭәьылa aпaрлaмент aлaхәылaс, Қырҭтәылa aпaрлaмент aԥсaбaрaхьчaреи aԥсaбaрaтә ресурсқәи рхеилaк дaхaгылaн.

1995-1999 шықәсқәa рaaн Қырҭтәылa aпaрлaмент aлaхәылaс дыҟaн.

1996-1997 шықәсқәa рaaн Аҷaрa aтономтә республикa иреиҳaӡоу aхеилaк aaлхәылa. 1999 шықәсa aбҵaрa инaркны 2000 шықәсa лaҵaрaмзaнӡa Қырҭәтылa aпaрлaмент aлaхәылa aшәaхтәқәеи aхaшәaлaхәқәеи рхеилaк aхaнтәaҩы.

2000 шықәсa лaҵaрa инaркны 2001 шықәсa aбҵaрa 1 aҟынӡa Қырҭтәылa aфинaнстә министрс дыҟaн, 2002-2003 шықәсқәa рaaн aкционертә еилaхәырa "Жәлaртә бaнк" aхылaԥшрaтә хеилaк aлaхәылaс дыҟaн.

2003 шықәсa мшaҩымзa инaркны aбҵaрaнӡa aсолидaртә ҭaкԥхықәрa змоу еилaзaaрa "Дaмениa, Вaршaломиӡе, Ноӷaидели, Қaвҭaрaӡе" aпaртренс дыҟaн.

2003 шықәсa aбзaрa инaркны 2005 шықәсa жәaбрaн aҟынӡa Қырҭтәылa aфинaнстә министрс дыҟaн. 2005 шықәсa жәaбрaн инaркны 2007 шықәсa aбҵaрaнӡa Қырҭәтылa - Аԥызa-министрс.

Идыруеит aнгылз бызшәеи aурыс бызшәеи.

Аҭaaцәaрa дaлоуп, ԥa-зaҵәык димоуп.

Азхьарԥшқәа
 Зурaб Ноӷaидели

Қырҭтәыла аԥыза-министрцәа
Қырҭтәылатәи аполитикцәа
1964 шықәсазы ииз
Жьҭаарамза 22 рзы ииз


Влaдимер Иракли-иԥа (Ладо) Гургениӡе (; ԥхынҷкәынмза 17, 1970, Қарҭ) — ақырҭуа аполитикатә усзуҩы.

Абиографиа
2006 шықәсa лaҵaрaмзaзы Лaдо Гургениӡе "Қырҭтәылa aбaнк" aхылaԥшрaтә совет, релaзaaрa aхaнтәaҩыс дaлырхит. Ахылaԥшрaтә СОВЕТ aхь aлхрaнӡa 2004 шықәсa жьҭaaрa инaркны Лaдо Гургениӡе "Қырҭтәылa aбaнк" aдиреқтор хaдaс дыҟaн. Иaрa убaс, Лaдо Гургениӡе "Гaлт енд Ҭaггaрт сиқиуриҭи" "Гaлт енд Ҭaггaрт кaпитaли" aхылaԥшрaтә aхеилaкқәa дырхaнтәaҩуп, Қырҭтәылa aфондтә биржa aхылaԥшрaтә aхеилaк дaлaхәуп.

Хы-шықәсa рыҩнуҵҟa Лaдо Гургениӡе aгәыԥ ӷәӷәa еизгaрa илшеит, aри aгәыԥ aлaхәыҩцәa "Қырҭтәылa aбaнк" aҿы aусурa иaлaгaaнӡa "Еи Би Ен Амрои", "Иу Би Еси", "Голдмaн Сaнқси" , "Кредит Суиси" , "Номуреи" , "Доиче бaнки", "Моргaн Стенли", "Рaифaизени" , "Иуникредити" , "Џьеи Ԥи Моргaни", aдунеи aҿы идыру егьырҭ еилaхәырaқәa рҿы aус руaн. Агәыԥ aлaхәыҩцәa рыбзоурaлa,"Қырҭтәылa aбaнк" 25 миллион доллaр иaҟaрaз aбaзaртә кaпитaлизaциеи ишебгоу aқтивреи рылa, 18 процент aбaзaртә хәҭa змaз, aҭыԥaнтәи aфондтә биржa aлистинг aҿы иҟaз еилaхәырaҟынтә 925 миллион aмерикaтәи aдоллaр aбaзaртә кaпитaлизaциеиишеибгоу aқтивреи рылa, 34 процент aбaзaртә хәҭa змз, Лондонтәи aфондтә биржa aлистинг aҿы иҟaз Қырҭтәылеи Укрaинеи рҿы иуниверсaлу бaнкны иҟaлеит. "Қырҭтәылa aбaнк" aкционерцәa 85 р-процентк aтәымтә aинвестициaтә фондқәa иртәуп.

"Қырҭтәылa aбaнк" aдиректор хaдaс дҟaлaaнӡa, Лaдо Гургениӡе "Путнaм Ловелл" aҿы aныҟәгaрaтә диреқторс, Европa aрегионaлтә менеџьерс дыҟaн. Уaaнӡa Лaдо Гургениӡе "ЕиБиЕн Амро" aҿы еиуеиԥшым aҭыԥқәa aaникылон, урҭ рыбжьaрa aныҟәгaрaтә диреқтори, aтехнологиaқәa рсеқтор aкорпорaтивтә финaнсқәa рдиреқторс (2001-2003), Европaтәи aбaзaр aҿы aрхиaрaқәеи aидкылaрaқәеи рнaпхгaҩыс (1998-2001).

1993 шықәсaзы Лондон aхь иaсрaнӡa, Лaдо Гургениӡе "ЕиБиЕн Амро" aҿы Урыстәылеи Ихьԥшым Аҳәынҭқaррaқәa реиҩызaрaҿ aкорпорaтивтә финaнсқәa рыҟәшa нaпхгaрa aзиуaн (1997-1998)
Лaдо Гургениӡе икaриерa "Миис Ԥиерсон" aгәҭaнытәи Мрaгылaрaхьтәи Европa aкорпорaтивтә финaнсқәa рыҟәшaҿы дaлaгеит.

Лaдо Гургениӡе Қaрҭтәи Ив. Џьaвaхишвили ихьӡ зху aҳәынҭқaррaтә университети Миделбертәи aколлеџьи дырҭaн, бизнес aдминистриррaҿ aмaгистр иҩaӡaрa Емортәи aуниверситет Гоизуетaтәи aбизнес школ aҿы иоуит .
2007 шықәсa aбҵaрa 22 инaркны 2008 шықәсa жьҭaaрa 27 рҟынӡa Қырҭтәылa аԥызa министрс дыҟaн.

Идыруеит aнгылз бызшәеи aурыс бызшәеи.

Аҭaaцәaрa дaлоуп, хҽҩык aхшaрa димоуп.

Азхьарԥшқәа
 Влaдимер Гургениӡе

Қырҭтәыла аԥыза-министрцәа
Қырҭтәылатәи аполитикцәа
Абизнесменцәа
1970 шықәсазы ииз
Ԥхынҷкәынмза 17 рзы ииз


Ашьапылампылтә клуб «Барсело́на» (, , (зегьы ирдыруеит «Ба́рса» еиԥш) —
Каталониатә апрофессионалтә ашьапылампылтә клуб, Испаниаҿы, адунеи зегьыҿы зегь реиҳа ахьӡ-аԥша амоуп. Еиҿкаан 1899 шықәсазы швеицариатәы, британиатәи, испаниатәи, каталонтәи ашьапылампыл асыҩцәа рыла Жоан Гампер инапхгарала. Ари аклуб Каталониа иасимволхеит, убри аҟнытә иаауеит иара адевиз - Mes que un club - more than a club. Барселонатә афанатцәа зегьы ирдыруеит cules ҳәа.

«Барселона» Испаниа иамоуп зегьы реиха ирацәаны атитулқәа - 67. «Барселона» х-командак иреуп, испаниатәи чемпионат ишыҟац иаауеит. Егирҭ аҩба Реал Мадридеи Атлетикеи Бильбао роуп.

Убри аклуб ахада астадион - «Камп Ноу» дыҟоуп, зегь реиҳа иҭбааҭыцә истадионуп Европаҿы. 9 ажьырныҳәазы 2009 шықәсазы Барселона иԥсахит азыҟацаратә аҭыԥ, ари иахьӡуп «Сиудад Депортива Жоан Гампер».

2012 шықәсазы акаталонцәа иаҵирҩааит хәышықәсатәи ақәшаҳаҭратә Qatar Foundationеи дареи, рдырга рымаҭәақәа иахьанырҵуаз азыҳәан € 30 млн иассышықәса.

5 аре шуркынмонэ валтӥсь тренерез 2021 «Барселона» командалэн капитанэз луэ учыр пусъемын Хави, тренировать каро катарский вазь со «Аль-Садда».

Аклуб аҭоурых

Ахантəаҩыс даалхуп Жоан Гампер (1908-1926)

Аклуб азыыртыс дреиуп 1908 шықәсы азы ԥасатәи форвард Жоан (Хоан, Ганс) Гампер раԥхьаӡатәи ашьапылампылатә клуб президентс. Убри ҟалит аклуб инҭахоз аамҭазы: 1905 шықәсазы Каталониа аиааира анага ашьҭахь, убри аклуб хәы-шықәса трофеида иҟан, афинанстә ҭагылазаашьа даара ицәгьан. Нас Гампер хәы-шықәса рыҩныҵҟа президентс далархуан. Гампер зегь иреиханы иҟаицыз Барселона иахьаиуаз ахатәы стадион. 1909 шықәсазы хәажәкыра 14 Барселона иасит Carrer Indústria стадион ахь, уи астадион 8000 ауаа акәан.

Кроиф аклуб ахь раԥхьатәи ишьаҿақәа (1974-1978)

1973-1974 ш.ш. асезон азы акомандаҿы далалеит ауаҩы, «Барселона» ахьыӡ ҭысгыз, легендас иҟалаз - голландатәи ажәылаҩ их. Аиакс раԥхьаӡа зыхьыӡ дуухаз мастерк иаҳасабла, Кроиф зныкала дҟалеит акоманда аԥхьагылаҩс. Иара ирласны дҟалеит Барселонатәи афутбол ахәаԥшеҩцәа бзиа дырбеит иара ихәмарразыҳәан, еиҳараӡак иара«Реал Мадрид» акәымкәа, «Барселона» иахалеихаз, избан агәзар уи ихы иаҭеимшьит аклуб Франко ихьиӡ зыдҳәылас аҿы ахәмарра. Насгьы, ԥыҭрак ашьҭахь ихылҵыз иԥа каталониатә ахьыӡ Жорди ииҭеит.

Гвардиола иааиреи иҿыцу аииаирақәеи (2008-2012)

Аԥхын 2008 шықәсазы акоманда напхгаҩыз ҟалоит зегь еицырдыруа Хосеп Гвардиола, иара иааира иадҳәалоуп аилазаара арҿыцра. Акоманда иқәцоит Джанлука Ӡамбротта, Лилиан Тиурам, Эдмилсон, Деку, Эскерро, Роналдиньо. Дара ацынхәра «Барса» ирҳаит Даниел Алвес, Сеиду Кеита, Александр Глеб, Жерар Пике.

Ахьарԥшқәа
 Аофициалтә саит
 Аклуб аҭоурых (аудиоподкаст)

Азгәаҭақәа

Испаниатәи ашьапылампылтә клубқәа


Еди́рне (), Адриано́пол (; ) — Ҭырқтәыла ақалақь. Иаланхо .

Шәахә. иара убас

 www.edirne.bel.tr
 www.edirne.gov.tr

Ахьарԥшқәа

Ҭырқәтәыла ақалақьқәа


Лионе́л Андре́с Ме́сси (; , Росарио, Аргентина) — аргентинатә ашьапылампыласҩы, ашьапылампыл клуб «Барселона»  ажәылаҩ, 2011 шықәсы аахыз дҟаҵоуп - амилаҭтә Аргентинатә команда капитанс. Иа дыԥхьаӡоуп адунеиаҿы зегьы иреӷьу ахәмарҩыс.

Месси дааӡан  «Барселонатәи» ашьапылампыл академиа, раԥхьатәи акоманда аҿы 17-шықәса аахыз дыхәмаруеит.

2005, 2007-2013, 2015-2016 ашықәсқәа рзы Месси дыԥхьаӡан иреиӷьу ашьапылампыласыҩс Аргентина аҟны, 2007, 2009, 2010, 2011 шықәсқәа рзы иа дыԥхьаӡанн иреиӷьу ашьапылампыласыҩс Ла Лигаҿы. 2009 шықәсазы дыԥхьаӡанн иреиӷьу ашьапылампыласыҩс Европатәи аклубтәи ашьапылампыл аҿы, убри ашықәсазы иреиӷьу ажәылаҩс дыԥхьаӡан. Убасҟангьы иаҭашьахеит «Ахьтәы ампыл» иреиӷьу Европатәи ашьапылампыл асыҩҳәа, насгьы «Абрилианттә ампыл» адунеи аҿы зегь иреӷьу ашьапылампыласыҩҳәа. Иреиӷьу ашьапылампыласыҩ 2010 шықәсазы. 2011 шықәсазы Лионел дыԥхьӡан Европатәи иреӷьу ашьапылампыласыҩс.

Аргентинатәи ашьапылампыласҩцәа
1987 шықәсазы ииз
Рашәарамза 24 рзы ииз


Áсланбыҭәқәа () — ииаӡаахьо хшыла иҩычо, аҵааршәыра аамҭазы инхоз. Урҭ роура: 5.5 метрак иҟоуп, рыкапан 10-12 тон.

Ахшфацәа


Кораи Џьенгиз (Цыгәба), Кораи Ацыгәба (, диит Кассел, Германиа) — Европа ачемпион ММА аверсиа ала ҳџьынџьуаҩ.

Азхьарԥшқәа
 shergod.com - астатистикақәа
 germanfightnews.com -

ММА ақәԥаҩцәа
Цыгәаа


Ацгәы́, Ацгу́ () — аҩнытә ԥстәы, хшыла ичо, ацыгәқәа рҭаацәара.

 Ацгәаба, Ацгәабаӷь – аӷьа
 Ацгәаԥс – аԥс

Ахьарԥшқәа


Диоген Синоптәи (; ҳ. ҟ. 412 инарзынаԥшуа, Синоп — рашәара 10, ҳ. ҟ. 323, Коринф) — иара убасгьы еицырдыруа Диоген киник еиԥш (, Diogenēs ho Kunikos) — ажәытәбырзен философ, киникцәа рышкол ашьаҭакҩы Антисфен иҵаҩы.

Ибиографиа
Диоген иԥсҭазаара ашәҟәы ианиҵыз Диоген Лаиерттәи ахыҵхырҭа хада дыԥхьаӡоуп. Уи ажәытәбырзен философцәа ирызку (хәҭакала иҵабыргым) анекдоттә шәҟәы еиқәиршәеит. Ашәҟәынҵара инаақәыршәаны философ Диоген иаб Гекеси дыԥсахҩын.

Афилософцәа
Ҳ. ҟ. 412 шықәсазы ииз
Ҳ. ҟ. 323 шықәсазы иԥсыз
Рашәарамза 10 рзы иԥсыз


Карл Линнеи (, ; , Расҳулт, Швециа — , Уппсала) — ашвед биолог, аус ӷәӷәала иџьабаа адиҵыз зыԥсы ҭоу рыхкқәа ахьӡқәа рыҭара. Уи иаԥыиҵаз аԥҟарала аҵиаақәа зегьы ирымоуп латин бызшәала ицәажәо, ҩажәак рыла ишьақәгылоу ахьӡқәа.

Линнеи 1735 ш. иҭҵааны ахьӡқәа рыҭаны ашәҟәы ианиҵеит 4000 иреиҳаны аԥстәы хкқәеи акыр нызқь хкы аҵиаақәеи. Уи ишәҟәы "Аҵиаа хкқәа" захьӡыз аҿы аҵиаа иазкны аиҭаҳатә ахьаницоз авараҿы ианиҵон ҩажәазацәык. Раԥхьатәи ажәа иаанагон аҵиаа шьҭрала изеиуаз ахьӡ, аҩбатәи ажәа - аҵиаа ахкы ахьӡ.

Ашәҟәқәа
 Systema naturae (Аԥсабара асистема, 1735)
 Genera plantarum (1737)
 Philosophia botanica (1751)
 Species Plantarum (1753)

Азхьарԥшқәа
 Линней Карл - апрофил Российская Академия Наук

Швециатәи абиологцәа
Швециатәи аҵарауаа
1707 шықәсазы ииз
Лаҵарамза 23 рзы ииз
1778 шықәсазы иԥсыз
Ажьырныҳәамза 10 рзы иԥсыз


Ахҭысқəа

Ажьырныҳәамза

Жәабранмза

Хәажәкырамза

Мшаԥымза

Лаҵарамза

Рашәарамза

Ԥхынгәымза

Нанҳәамза

Цәыббрамза

Жьҭаарамза

Абҵарамза

Ԥхынҷкәынмза

Иит

Рыԥсҭазаара иалҵит


Або́кс () — аидкьысларатә аицлабрақәа рыхкы, алахәцәа   анапҭырԥақәа змоу ҭаҷкәымала еисо мҩаԥысуеит. Рефери жәеҩа раунд ицо аисра гәеиҭоит. Аӡә диааиоит иара индаҭлаҩ жәаба секунд инареиҳӡаны дқаҳаны дгылар илымшозар (нокаут), мамзаргьы аҟәаҟәара иоуар аисра ацҵара иалнамышуозар (атехникатә нокаут).

Ахьарԥшқәа

Аспорт


Гаи Иулии Цезар (, иҵабыргу ахьӡ Каисар; , Рим — , Рим) - ажәытәурым аҳәынҭқарратә политикатә усзуҩ, ар рәихабы, ашәҟәыҩҩ.

Иули Цезар диит ажәытәтәи патрициатә Иулиаа рыжәлаҿ. Урҭ ируын Римаҿ акыр иаԥсоу арол.

Ажәытә Рим ар реиҳабцәа
Ажәытә Рим адиктаторцәа
Ажәытә Рим аконсулцәа
Ажәытә Рим аролитикцәа
Ажәытә Рим ашәҟәыҩҩцәа
Ҳ. ҟ. 100 шықәсазы ииз
Ԥхынгәымза 12 рзы ииз
Ҳ. ҟ. 44 шықәсазы иԥсыз
Хәажәкырамза 15 рзы иԥсыз


Ахамелеонқәа мамзаргьы ахамелеонатәқәа - ахьынчкәакәырқәа рҭаацәара аҵлақәа рҿы анхара зылшо.

Аетимологиа
Ажәа "ахамелеон" аԥсуа бызжәахьы аурыс жәала "хамелеон" ажәытәбырзен ажәа χαμαιλέων (khamailéōn) аҟнытә иааит.

Азеиԥш ҟазшьарбага
Ахамелеон ашьапи, аҵыхәи ххоуп. Ацәеижь аура 30 см иҟоуп. Аҳәсеи, ахаҵеи ахамелеонқәа рыԥшра зынӡа еиԥшым. Аб еиҳа ашьапы ххуақәа амоуп. Ахамелеон абла дуқәа амоуп. Ахамелеон аблақәа 180 градус иҵәиуеит. Уи иалшоит ҭыԥк аҟны игылазар, имҵысыкуа, аганқәа зегьы рахь инаԥшы-ааԥшыр. Уи афатә аԥшаара аҟны иацхраауеит. Хамелеон даараӡа абз ду амоуп. Уи абз иара аура аҵкьыс ҩынтә иаууп. Ахамелеон иалшоит абыз ала инаскьагоу афатә аагара. Ахамелеон абжьы аҳаӡом. Уи иабоит акумзар, иаҳаӡом. Ахамелеонқәа даараӡа ашьшьаҳа иныҟәоит. Урҭ ирласны аиҭаҵра рылшом.  Ахамелеон аӡы иӡааҟәрылаӡом, аха уи аӡсышьа аздыруам. Ахамелеон аӡы аҟны еиқәхар ҟалоит, ацәгәырԥа уи аҟәара ахь идәықәнаҵар.
Ахамелеон шықәсык ҩынтә ацәа аԥсахуеит. – Аԥҳәыс хамелеон фба инаркны ҩынҩажәа аҟнынӡа акутаӷь шьҭанаҵоит аҭара аҟны. Аҭра аҟаҵара уи ахаҵа хамелеон ацхраауеит.

Аԥштәы ԥсахра
Идыруп ахамелеон Иралсны аԥштәы заԥсахуа атәы. Аԥштәы заԥсахуеит ахамелеон? Ма ианбаԥсахуа аԥштәы? Ахамелеон ианшәо, даараӡа ирласны аԥштәы аԥсахуеит. Уи ашәарҭа ианҭагылоугьы аԥштәы аԥсахуеит, ус ала иаҭахуп аӷа аҟнытә аҽыҵәахра. Ахамелеонқәа рыԥштәы рыԥсахуеит амла ианакуа ма аӡы ржәыр анырҭаху.
Ахамелеон иангәаауа, уи аԥштәы аԥсахуеит! Шаҟа игәаауа аҟра убрысҟак ацәа аԥштәы еиҳа ишкәакәахоит.

Анызарҭа
Ахамелеонқәа реиҳарак адгьылбжьаха Мадагаскари, Африкеи, агәыла адгьылбжьахақәа рҿыи инхоит. Ахамелеон ахкы рацәа ыҟоуп: урҭ шьоукы, Испаниа, Сириа, Арабтәылагьы инхоит Хамелеон аԥсҭазаара аҵас Ахамелеонқәа еиҳараӡак аҵла аҟны инхоит. Урҭ адгьыл ахь зынӡа илыбааӡом уҳәар ҟалоит. Иҟоуп хкык, уи адгьыл аҟны ауп иахьынхо. Арҭ ахамелеонқәа лассы абӷьқәа рҟны ицәоит, ма аҭыҩраҿы. Ахамелеонқәа шьоукы ашышкламс аҭра аҟны ацәара бзиа ирбоит.

Ахамелеонқәа


Атлантикатә аокеа́н, Атлантикатә амшынду — Адгьыл аҟны аокеан дуӡӡоуп.

Ахьарԥшқәа

Аокеанқәа


Апалиндром (ажә.бырз. πάλιν - "шьҭахҟа", ажәа.бырз. δρóμος - "аныҟәара") - ҩхырхартак еиԥшны уаԥхьартә иҟоу арыцхә, анбанеицааира,  ажәа ма атекст оуп. Иаҳҳәап  арыцхә 404; ажәеи "аркра" аԥсуа бызшәаҿы, финтәи ажәеи "saippuakivikauppias" (асапынтиҩы) - адунеиаҿ зегь реиҳа ихәхәоу ажәа - палиндром, атекст "Ари - Ина, ани - Ира" убас егьырҭгьы.

Аҭоурых
Геркуланумтәи SATOR ижәытәӡоу  идыру палиндромуп.

Аполиндромқәа рҿырԥштәқәа

Аԥсуа бызшәа:

 Адау иуада

Аурыс бызшәа:

 А роза упала на лапу Азора (Азор ишьапы икашәеит агәил) (Афанасии Фет)

Англыз бызшәа:

 «Madam, I’m Adam» («Мадам, сара — сАдамуп», — аԥхьатәи аԥҳәыс ихы илырдырит аԥхьатәи ауаҩы)
 «Eve» («Ева», — лхы ӡырымго палиндромла аҭак илтеит)

Асемантика
Ажәа архәмарра


Арифметика (ажә.бырз. ἀριθμητική; ἀριθμός "арыцхә" аҟнытә) - арыцхәқәа, дара реизышәарақәеи рыуарақәеи  иҭызҵаауа аматематикатә хәҭоуп.

Аматематика
Аматематика ахәҭақәа


А́сҭамыр - ахьӡ.

Алитература
 джонуа Б. Г. Киут А. Н. "Самоучитель Абхазского языка", Сухум 2003

Ахаҵа ихьӡқәа


Асҭа́нда - ахьӡ.

Алитература
 джонуа Б. Г. Киут А. Н. "Самоучитель Абхазского языка", Сухум 2003

Аԥҳәыс хьӡқәа


А́дгәыр - ахаҵа ихьӡ.

Алитература
 Джонуа Б. Г. Киут А. Н. "Самоучитель Абхазского языка", Сухум 2003

ахаҵа ихьӡқәа


А — акириллитә ҩыра анбан.
 А – артикль, приставка определенности: абна, аӡы, аԥсадгьыл, аԥсҭазаара.
 А – личная притяжательная приставка класса вещей: ацə атəыҩа, ацгəы аҵыхəа, аҵла амахə.


Áа — taxus baccata.
 Áа — ремень кожанный.
 Аа́ — брус на полу, под навесом старинного абхазского дома.
 Áа — краткая форма числа 8.


8 — анатуралтә ахыԥхьаӡара ааба.
 «8» — восьмой студийный альбом группы Мумий Тролль.
 Восемь — венгерская художественная группа.
 Восемь — американская художественная группа.
 Восемь — чешская художественная группа.

Ахронологиа
 Ҳ. ҟ. 8 — последний год I века до н. э.
 8 — первый год I века.

См. также
 Восьмёрка — многозначный термин.
 Группа восьми


Ааглыхтә раион

Шәахәаԥш иара убас
Ааглых
Ааглых хьанҭа
Ааглых лас

Ахьарԥшқәа

Ааглых


Ка́ма — ԥҳәыс хьӡуп.

Алитература
 Джонуа Б. Г. Киут А. Н. "Самоучитель Абхазского языка", Сухум 2003

аԥҳәыс хьӡқәа


Наа́ла — ԥҳәыс хьӡуп.

Алитература
 Джонуа Б. Г. Киут А. Н. "Самоучитель Абхазского языка", Сухум 2003

аԥҳәыс хьӡқәа


Даме́и - ахаҵа ихьӡ.

Алитература
 Джонуа Б. Г. Киут А. Н. "Самоучитель Абхазского языка", Сухум 2003

ахаҵа ихьӡқәа


Ь, ь — кириллтәи аҩыратә нбан. Арԥшқага дырга.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ь)
 Graphemica (ь)


Латвиа (), аофициалтә хьӡы: Латвиатәи Ареспублика () — Европаҟны аҳәынҭқарра.

Аҵанакы – .

Аҳәынҭқарра иаланхо – .

Ахьарԥшқәа

Европатәи атәылақәа
Ареспубликақәа
НАТО атәылақәа


Ильхам Ҳеидар-иԥа Алиев (; , Бақәа) — Азербаиџьан апрезидент иоуп.

Азхьарԥшқәа
president.az
Ильхам Алиеви Владимир Путини реиԥылара мҩаԥысит
 BBC profile: Ильхам Ҳеидар-иԥа Алиев
 Речи, выступления, интервью, заявления Президента Азербайджанской Республики Ильхама Алиева
 Ильхам Алиев и нефтяная дипломатия Азербайджана
 Внешнеполитическая деятельность президента Азербайджанской Республики Ильхама Алиева

Азербаиџьан президентцәа
Азербаиџьан аԥыза-министрцәа
Азербаиџьантәи аполитикцәа
1961 шықәсазы ииз
Ԥхынҷкәынмза 24 рзы ииз


Саломе Леван-иԥҳа Зурабишьвили (; , Париж, Франциа) — Қырҭтәыла апрезидент лоуп.

Азхьарԥшқәа
Қырҭтәыла ахада ҿыц Урыстәылеи дареи реизыҟазаашьа аҽаԥсахып ҳәа дазыԥшуп
Sciences Po

Қырҭтәыла президентцәа
Қырҭтәылатәи аполитикцәа
1952 шықәсазы ииз
Хәажәкырамза 18 рзы ииз


Рауль Џьумка-иԥа Ҳаџьымба (, Тҟәарчал, Аԥсны) — Аԥсны аҳәынҭқарра Ахада.

Абиографиа
Диит хәажәкырамза 21, 1958 шықәса рзы, Тҟәарчал ақалақь; 1975 шықәсазы далгеит Тҟәарчалтәи ахабатәи абжьаратә ашкол; 1976-1978 шш. Асовет ар ахаҭақәа рҿы аррамҵзура дахысуан; 1984 шықәсазы далгеит Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет, азиндырратә факультет; 1986 шықәсазы аҵара иҵон Минсктәи СССР аҳәынҭқарратә шәарҭадара аилак ашкол аҟны; 1986-1992 шш. Тҟәарчал ақалақь аҿы  Аҳәынҭқарратә шәарҭадаратә маҵура аусзуҩыс дыҟан; 1992-1993 шш. Мрагыларатәи афронт аԥшыхәреи аконтрԥшыхареи рнаԥхгаҩыс дыҟан; 1993-1995 шш. аус иуан Аԥсны аҳәынҭқарра шәарҭадаратә маҵзура аусбарҭвқәа рҿы; 1996-1999 шш. Аԥсны Аҳәынҭқарратә ҳазалхратә еилакы аҿы аконтрабанда аҿагыларазы аҟәша аиҳабыс, Ахантәаҩы актәи ихаҭыԥуаҩыс дыҟан; 1999-2003 шш. Аԥсны аҳәынҭқарра ашәарҭадаратә маҵзура ахантаҩыс, атәылахьчара аминистрс, Аԥсны аԥыза-министр актәи ихаҭыԥуаҩыс дыҟан; 2003-2004 шш. Аԥсны аԥыза-министрс дыҟан; 2005-2009 шш. Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада ихаҭыԥуаҩс дыҟан; 2009-2015 шш. Аԥсны Аҳәынҭқарра ауаажәларра-политикатә партиа «Аԥсны жәлар ракзаара Афорум» ахантәаҩыс дыҟан; 2012 ш. Аԥсны Жәлар реизара адепутатс далхын; 2014 ш. инаркны Аԥсны Ахәынҭқарра Ахадас дыҟоуп; Аинрал-маиоруп, «Леон иорден» ианашьоуп; Дҭаарацәоуп, ҩыџьа ахшара драбуп.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Интервью с кандидатом в Президенты Абхазии Раулем Хаджимба

Азгәаҭақәа

1958 шықәсазы ииз
Хәажәкырамза 21 рзы ииз
Аԥсны аполитикцәа
 04
Аԥсны ахада ихаҭыԥуаҩцәа
Аԥсны аԥыза-министрцәа
Ҳаџьымаа


Самсон Иаков-иԥа Ҷанба (; , Аҭара ақыҭа, Очамчыра араион — 1937) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, адраматург, апоет, апублицист, арккаҩы, аполитик, аҳәынҭқарратәи ауаажәларратәи усзуҩы, амилаҭтә литератураҿы адраматургиа ашьаҭаркҩы.

Абиографиа
Диит 1886 шықәса рашәарамза 18 рзы Аҭара ақыҭа Очамчыра араион. Дҭадырхеит 1937 шықәсазы.

1893 шықәсазы С. Ҷанба дҭалеит Драндатәи /Ҵҟыбынтәи/ ауахәаматә школ, уи даналга, Аҟәатәи Ашьхарыуаа рышкол даанахәоит, далгоит 1907 шықәсазы. Иԥсадгьыл ахь даныхынҳә, иара абри ашықәсан, рҵаҩыс аус иуан Кәтол ақәҭан /аҵаҩцәа аԥсшәа риҭон/, аха, дук мырҵыкәа, иусура даҟәыхын, арҵаҩ изанааҭ ахь-имамыз дахырҟьаны. Ашьҭахь, иҵара ацҵаразы, С. Ҷанба ҩаԥхьа Қырҭтәылаҟа дцоит, дҭалоит Хонтәи арҵаҩцәа рсеминариа, далгоит 1914 шықәсазы.

Аԥсныҟа даныхынҳә иара абри ашықәс инаркны, ҩаԥхьа Кәтолтәи алагарҭатә школ аҿы аусура далагеит: рҵаҩыс, ашкол ахылаԥшҩыс.

1915 шықәсазы С. Ҷанба диасуеит Аӡҩыбжьатәи ашкол ахь. Абраҟа аҭаацәаратә ԥсҭазаара далалоит, нас, 1916 шықәсазы, диаргоит Аҟәаҟа, Аҟәатәи арҵаҩцәа рсеминариаҿ иеиҿкааз алагарҭатә школ аиҳабыс, иара асеминариаҿ, хазы, аԥсуа бызшәеи агеографиеи рмаҭәарқәагьы дирҵон.

Абраҟа аус иуан Аԥсны асовет мчра шьақәгылаанӡа.

1921 шықәса инаркны 1925 шықәсанӡа С. Ҷанба дахагылан аҵара ус азы Жәлар Ркомиссариат /Наркомпрос/.

1923 шықәсазы С. Ҷанба даредакторын агазеҭ «Аԥсны ҟаԥшь» - аҵара ус аҿтәи имаҵура иалагӡаны.

1923-1930 шықәсқәа рзы С. Ҷанба Аԥсны Ацентр Нагӡара Комитет /ЦИК/ дахантәаҩуп.

1930 шықәсазы уи ҩаԥхьа аҵара ус азы Жәлар ркомиссарс /министрс/ дҟарҵоит, араҟа аус иуеит 1932 шықәсанӡа.

1934 шықәсазы С. Ҷанба далахәуп СССР Ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла Актәи аизара ду.

1932-1937 шықәсқәа рзы С. Ҷанба Аԥснытәи Ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла данапхгаҩуп.

Абиблиографиа
Цәгьаӡа дыссирын лара /Апоема «Ашьха ҭыԥҳа» раԥхьатәи ахьз/. Агазеҭ «Аԥсны», 14, 1919 шықәса.
Ашьха ҭыԥҳа /Аԥсны/. Акәа, 1925 шықәса.
Аԥсадгьылҵара. Арҵага шәҟәы. Акласс еиҵбырақәа рзы. Аҟәа, 1925 шықәса.
Иалкаау иҩымҭақәа. Аҟәа, 1934 шықәса.
Иалкаақәоу. Аҟәа, 1958 шықәса.
Иалкаау. Аҟәа, 1976 шықәса.
Иҩымҭақәа. Аҟәа, 1986 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
 Чанба Самсон Яковлевич
 Ҷанба Самсон Иаков-иҧа
 ҚАПԤҲА, Арифа. Самсон Ҷанба: аԥсуа драматургиа ашьаҭаркҩы. Адунеизегьтәи аҧсуа-абаза конгресс (Abaza.org). .

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Аԥсны ажурналистцәа
Аԥсны аполитикцәа
КПСС алахәылацәа
Ҷанаа
1886 шықәсазы ииз
Рашәарамза 18 рзы ииз
1937 шықәсазы иԥсыз


Миха Алықьсандр (Аҳмаҭ)-иԥа Лакрба (; , Мархьаул ақыҭа, Кәыдрытәи аучастка, Аҟәатәи аокруг — , Москва) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, адраматург, асценарист, атеатрҭҵааҩы.

Абиографиа
Диит 1901 шықәса ажьырныҳәамза 19 рзы Мархьаул ақыҭа Аҟәа араион. Иԥсҭазаара далҵит 1965 шықәса ԥхынҷкәынмза 15 рзы. Джуп Аҟәатәи ашьхараҿ, ашәҟәыҩҩцәеи ауаажәларратә усзуҩцәеи рпантеон аҿы.

Аҵара иҵон Аҟәа, Ашьхарыуаа рышкол аҟны, уи даналга - Аҟәатәи Ареалтә училишьче аҿы, иреиҳау аҵара-дырра иоуит Қарҭ, 1929 шықәсазы далгоит Қарҭтәи Аполитехникатә институт аиуристтә-економикатә факультет, нас, а-30-тәи ашықәсқәа раан, аҵара иҵоит Москва, акино-драматургцәа ахьазыҟарҵоз Иреиҳау акурсқәа рҿы.

Далахәын аҩбатәи адунеитә еибашьра.

Антологиаҿ иарбоу М.Лакрба иеицырдыруа иажәеинраала «Дмитри Гәлиа изынасҭиуеит» (абас акәын раԥхьаӡа адунеи анабоз ишахьӡыз) абри аҭыжьымҭаҿ хыс иазалхуп ажәеинраала излалаго актәи ацәаҳәа: «Ушнеиуа унеи!..»

1947-1955 шықәсқәа рзы, харада-барада, аара ӷәӷәа идҵаны дҭакын, доурышьҭит залымдарыла дышҭакыз шьақәырӷәӷәаны.

Иҩымҭақәа реизга. Х-томкны. Актәи атом ҭыҵит 1968 шықәсазы, аҩбатәи - 1971 шықәсазы, аҳԥатәи атом зҭымҵыцкәа иаанханы иҟоуп.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Лакрба Михайл Александрович
Лакрба Миха Алеқсандр-иԥа
Михаил Лакербай

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Лакраа
1901 шықәсазы ииз
Ажьырныҳәамза 19 рзы ииз
1965 шықәсазы иԥсыз
Жьҭаарамза 15 рзы иԥсыз


Мушьни Лаврент-иԥа Аҳашба (; , Ԥақәашь, Очамчыра араион — , Аҟәа) — аԥсуа апоет.

Абиографиа
Диит 1903 шыҳәса маи 6 рзы, Цақәашь ақыҭа Очамчыра араион. Ицсҭазаара далҵит 1992 шықәса апрель 9 рзы, джуп Абжьакәа.

1918 - 1923 шықәсқәа рзы аҵара иҵоит Акәатәи арҵаоцәа рсеминариаҿ, уи даналга, 1924-1927 шықәсқәа рзы иреиҳау аҵара-дырра иоуеит Москва - Аҳәьгаҭқарратә журналистикатә институт акны.

1938 - 1957шықәсқәа рзы М.Аҳашба Ацсны АССР Иреиҳазоу асовет Апрезидиум дамазаныкәгаоын.

Поет ҳасабла акьыцхь аҿы дцәырҵит 1919 шықәсазы.

Иалкаақәоу. Акәа, 1957 шықәса.

Ахьарԥшқәа

Азхьарԥшқәа
 Хашба Мушни Лаврентьевич
 Аҳашба Мушьни Лаврент-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны ажурналистцәа
Ҳашаа
1903 шықәсазы ииз
Лаҵарамза 6 рзы ииз
1992 шықәсазы иԥсыз
Мшаԥымза 9 рзы иԥсыз


Шамил Ибрагим-иԥа Хокерба (; , Очамчыра, Аҟәатәи аокруг, Кәыдрытәи аучастка — , Лагодехи, Қырҭтәылатәи ССР) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, апублицист.

Абиографиа
Диит 1899 шықәса ажьырныҳәамза 20 рзы Очамчыра.

Абраҟатәи ԥшьклассктәи аучилишьче даналга дҭалоит Аҟәатәи арҵаҩратә семинариа. Дук мырҵыкәа дҭаркуеит асовет мчра аагара дазықәцон ҳәа аара идҵаны. Уи анаиааи, 1921 шықәсазы, абахҭа дыҭрыжьуеит.

1924 шықәсазы Ш. Хокерба дҭалоит Қарҭтәи аполитехникатә институт, далгоит 1928 шықәсазы. 1941 шықәсазы залымдарыла дҭаркуеит, Аԥснынтә дахыргоит, уаҳагь дзыхынҳәуам. 1978 шықәсазы иҭынхацәа ицсыбаҩ Аԥсныҟа иааганы дахьиз идгьыл гәакьаҿ анышә иамардоит.

Абиблиографиа
Иҩымҭақәа. Акәа. 1981 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Шамиль Хокерба
Хокерба Шамиль Ибрагимович
Хокерба Шамиль Ибрагим-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Хокераа
1903 шықәсазы ииз
Ажьырныҳәамза 20 рзы ииз
1942 шықәсазы иԥсыз


Аԥсны́, Аԥсынтәыла (, ) — ҳәҭакла-зхаҵо аҳәынҭқарра Амшын Еиқәа алада-мрагыларатә ахықәаҿы шьҭоуп. Аԥсуаа ирыԥсадгьылуп. Аҩада-мраҭашәараҿы Аԥсныи Урыстәылеи, мрагылараҿы — Қырҭтәылеи аҳәаақәа иамоуп.

Аԥсны арегион аҩадара-мраҭашәарати, аладатәи анаара ихадоу - Кавказтәи ашьхаеибаркыреи, аҩадатәи-мрагылареи амшын Еиқәа аԥшаҳәеи иахәҭакуп. Иара убас иаҵанакуеит быжь-ҭоурыхтә ҭыԥқәа: имаҷу Аԥсны, Бзыԥ, Гәыма, Абжьыуаа, Самырзаҟан Дал-Ҵабал. Ԥсҳәы Аибга.

Европатәи атәылақәа
Азиатәи атәылақәа


Жәабранмза́ 4 (Жәабранмза́ ԥшьба́), Февра́ль 4, Жәабра́н 4 — григориантәи амзар 35 тәи амш ауп. Ашықәс анҵәамҭанӡа иаанхоит 332 мшы (331 мшы ашықәс ду ала).

Ахҭысқәа

Иит

Рыԥсҭазаара иалҵит


Адам - раԥхьатәи ауаҩы. Ева лхаҵа, Каини, Авели Сифи раб.

Абиблиа


Таџьықьсҭан (), официалтә ахьӡ Таџьықьсҭан Ареспублика () — Азиа атәыла.

Шәахә. иара убас
Атәылақәеи атерриториақәеи алфавиттә рыхьӡынҵа

Азгәаҭақәа

Азиатәи атәылақәа
Ареспубликақәа


Оҭар Демерџь-иԥа (; , Оҭҳара ақыҭа, Гәдоуҭа араион — ) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

Абиографиа
диит 1910 шықәсазы Оҭҳара ақыҭа Гәдоуҭа араион. Иԥсҭазаара далҵит 1939 шықәса маи 19 рзы, машәырла /дзықәтәаз амашьына бӷалоит/.

Оҭҳаратәи аиҵбыратәи ашкол аҿы аҵара иҵон 1918 шықәсанӡа, нас — Ԥсырӡхатәи ԥшьы-классктәи ашкол аҟны. 1924 шықәсазы дҭалоит Н. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи аԥсуа школ. Уи даналга, 1929-1931 шықәсқәа рзы аҵара иҵоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә техникм аҿы.

Акьыԥхь аҿы дцәырцит 1925 шықәсазы.

Ажәеинраалақәеи астатиақәеи. Аҟәа, 1958 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Демерџь-иԥа Оҭар Сааҭбеи-иԥа
Демерджипа Отар Саатбеевич

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Демерџьаа
1910 шықәсазы ииз
1939 шықәсазы иԥсыз
Лаҵарамза 15 рзы иԥсыз


Аҩадатәи Македониа (, ), аофициалтә хьӡы: Аҩадатәи Македониа Ареспублика (, ) — Европатәи атәылоуп.

Азгәаҭақәа

Аҩадатәи Македониа
Европатәи атәылақәа
Ареспубликақәа
НАТО атәылақәа


Џьон Фицџьералд «Џьек» Кеннеди (; , Бруклаин, аштат Массачусетс — , Даллас, аштат Техас) — 35-тәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рпрезидент.

Азгәаҭақәа

Еиду Америкатәи Аштатқәа рпрезидентцәа
Еиду Америкатәи Аштатқәа рполитикцәа
Кеннедиаа
Антикоммунистцәа
Америкатәи аруаа
1917 шықәсазы ииз
Лаҵарамза 29 рзы ииз
1963 шықәсазы иԥсыз
Абҵарамза 22 рзы иԥсыз


Франклин Делано Рузвельт (, Ҳаид Парк, Ниу-Иорк — , Ворм Спрингс Џорџиа) — 32-тәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рпрезидент.

Еиду Америкатәи Аштатқәа рпрезидентцәа
Еиду Америкатәи Аштатқәа рполитикцәа
Деланоаа
Рузвельтаа
1882 шықәсазы ииз
Ажьырныҳәамза 30 рзы ииз
1945 шықәсазы иԥсыз
Мшаԥымза 12 рзы иԥсыз


Дуаиҭ Девид Еизенхауер (; , Денисон, Техас, ЕАА — , Вашингтон, ЕАА) — 34-тәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рпрезидент.

Еиду Америкатәи Аштатқәа рпрезидентцәа
Еиду Америкатәи Аштатқәа рполитикцәа
Америкатәи аинралцәа
1890 шықәсазы ииз
Жьҭаарамза 14 рзы ииз
1969 шықәсазы иԥсыз
Хәажәкырамза 28 рзы иԥсыз


Џьорџь Вашингтон (; , Бриджес-Крик, колония Виргиния — , Маунт-Вернон, штат Виргиния) — 1 тәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рпрезидент.

Азгәаҭақәа

Еиду Америкатәи Аштатқәа рпрезидентцәа
Еиду Америкатәи Аштатқәа рполитикцәа
1732 шықәсазы ииз
Жәабранмза 22 рзы ииз
1799 шықәсазы иԥсыз
Ԥхынҷкәынмза 14 рзы иԥсыз


Аладатәи Америка () — Америка аконтинент аладатәи ахәҭа. Ари адунеи ахәҭа мраҭашәаратәи адгьылкәымпылбжаҿы иҟоуп.

Алада-Америкатәи арекордқәа
 Еиҳаӡоу ашьха: Асонсагуа – 6 959 м (Аргентина)
 Еиҳаӡоу авулкан: Охос-дель-Саладо – 6 893 m (Аргентина, Чили)
 Зегь реиҳа ау аӡиас: Амазонка – 7 062 km (Бразилиа, Колумбиа, Перу)
 Зегь реиҳа идуу аӡиа: Титикака – 8 288 km² (Боливиа, Перу)
 Зегь реиҳа идуу адгьылбжьаха: Амцадгьыл – 48 000 км² (Аргентина, Чили)
 Зегь реиҳа ауаарацәа ахьынхо аҳәынҭқарра: Бразилиа – 207 353 391 ҩык (адунеи аҿы 5. аҭыԥ)
 Еиҳаӡоу аҳәынҭқарра: Бразилиа – 8 514 877 км² (адунеи аҿы 5. аҭыԥ)

Аконтинентқәа


Мерилин Монро (; , Лос-Анџьелес, ЕАА — , Лос-Анџьелес, ЕАА) — ашәаҳәаҩ амодель, америкатәи ркиноактриса 1950 шықәсқәа рзы.

Америкатәи актиорцәа
Америкатәи ашәаҳәаҩцәа
Ауриа актиорцәа
Ауриа ашәаҳәаҩцәа
Аҽшьҩцәа
1926 шықәсазы ииз
Рашәарамза 1 рзы ииз
1962 шықәсазы иԥсыз
Нанҳәамза 5 рзы иԥсыз


Владимир Уасил-иԥа Агрба (; , Мгәыӡырхәа ақыҭа, Гәдоуҭа араион, Урыстәылатәи аимпериа — ) — аԥсуа шәҟәыҩҩы, поет, акомҿартә аполитикатә усзуҩы.

Абиографиа
Диит 1912 шықәса абҵарамза 23 рзы Мгәыӡырхәа ақыҭа Гәдоуҭа араион. Дҭадырхеит 1937 шықәсазы.

1922 шықәсазы В. Агрба дҭалоит Аҟәатәи Аԥсуа школ аинтернат, уи даналга, 1928 шықәсазы, иҵара ацҵаразы Москваҟа дцоит, дҭалоит арабфак (аусуцәеи анхацәеи рхәыҷқәа ҽҳәара кьыҿла аҵара дутә школа иахьахрыжьуаз аҵареиурҭа), араҟа иҵара аныхиркәша, 1931 шықәсазы, дҭалоит Москватәи ажурналистика аинститут. 1934 шықәсазы В. Агрба иҵара нагӡаны Аԥсныҟа дхынҳәуеит.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1928 шықәсазы.

Абиблиографиа
Амра гылеит. Аҟәа, 1931 ш.
Иҩымҭақәа, Аҟәа, 1959 ш.

Алитература

Азхьарԥшқәа
АГРБА, Владимир Васильевич - Фундаментальная электронная библиотека "Русская литература и фольклор" (ФЭБ)
Агрба Владимир Васильевич - Бессмертный Барак

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Асовет шәҟәыҩҩцәа
КПСС алахәылацәа
Аграа
1912 шықәсазы ииз
Рашәарамза 5 рзы ииз
1937 шықәсазы иԥсыз
Ԥхынҷкәынмза 15 рзы иԥсыз


Антон Гындыжә-иԥа Аиба (, Оҭҳара ақыҭа, Гәдоуҭа араион) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

Абиографиа
Диит 1908 шықәса рзы Гәдоуҭа араион Оҭҳара ақыҭан. Иԥсҭазаара далҵит 1931 шықәсазы.

Аҵара иҵон иқыҭаҿтәи ауахәаматә, иара убас Лыхнытәи ашколқәа рҟны. 1929 шықәсазы Н. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи Аԥсуа школ далгоит. 1931 шықәсазы Ан. Аиба Аҟәатәи амузыкатә техникум дҭалоит, алгаха имаӡақәа иԥсҭазаара далҵит.

Раԥхьаӡа акәны акьыԥхь аҿы дцәырҵыт 1928 шықәсазы, иара абри ашықәсан иҭыҵыз апоезиатә еизга «Еҵәаџьааҿ».

Антологиа ианылаз иҩымҭақәа абри аизгахьтә иаагоуп.

Алитература

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аираа
1908 шықәсазы ииз
1931 шықәсазы иԥсыз


Арушьан Еқәыԥ-иԥа Касланӡиа (; , Кәтол ақыҭа, Очамчыра араион — ) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

Абиографиа
Диит 1909 шықәсазы Кәтол ақыҭа Очамчыра араион. Дҭадырхеит 1938 шықәсазы.

Дҭан Н. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи Аԥсуа школ / Ашьхарыуаа рышкол/, абрантә Аҟәатәи апедагогтә техникум ашҟа диасуеит, дагьалгоит 1930 шықәсазы.

Акьыԥхь аҿы дцәрҵит 1928 шықәсазы.

Абиблиографиа
Иҩымҭақәа. Аҟәа. 1960 шықәса.

Алитература

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Касланӡиаа
1909 шықәсазы ииз
1938 шықәсазы иԥсыз


Леуарса Бида-иԥа Кәыҵниа (; , Аҭара ақыҭа, Кәыдрытәи аучастка, Аҟәатәи аокруг — , Белосток , Белоруссиатәи ССР) — Аԥсуа поет.

Абиографиа
Диит 1912 шықәса ԥхынҷкәынмза 31 азы Аҭара ақыҭа Кәыдрытәи аучастка (иахьатәи Очамчыра араион). Дҭахеит 1941 шықәса рашәарамза мзмзы, Белоруссиа, Белосток (уажәы Польша иалоу қалақьуп), аҩбатәи адунеитә еибашьраан.

Аҭаратәи ашкол даналга, 1925 шықәсазы Л. Кәыҵниа дҭалоит Н. Лакоба ихьӡ зху Ақәатәи аԥсуа бжьаратә школ-интернат, абраҟа иҵара аныхирқәша /1931/, ԥыҭраамҭак Нхыҵ Кавказтәи арҵаҩратә институт дҭан. уантәи дханҳәны Аԥсныҟа даауеит, аус иуеит Аԥснытәи ашәҟәҭыжьырҭаҟны, аредакциа «Аԥсны ҟаԥшь» аҿы; нас, 1933 шықәсазы, дцоит Москваҟа, даанахәоит Москватәи арҵаҩратә институт. Аҩбатәи акурс аҟны дыштәаз, иааныжьны, 1935 шықәсазы Л. Кәыҵниа дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт. Далгоит 1937 шықәсазы.

1938-1939 шықәсқәа рзы Л. Кәыҵниа напхгара азиуеит Аԥснытәи Ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла.

1939 шықәсазы арратә маҵурахьы иԥхьоит.

Акьыԥхь аҿы дцырҵит 1928 шықәса инаркны.

Абиблиографиа
Атәыла ҿиоит. Аколективтә еизга. Аҟәа, 1928 шықәса.
Шьаризан. Апоема. Аҟәа, 1933 шықәса.
Аамҭа бзиа. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1934 шықәса.
Даур. Апоема. Аҟәа, 1936 шықәса.
Иҩмҭақәа; хаз томкны. Аҟәа, 1955 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Квициниа Леуарса Бидович
Кәыҵниа Леуарса Бида-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Кәыҵниаа
Аибашьра иалаӡыз
1912 шықәсазы ииз
Ԥхынҷкәынмза 31 рзы ииз
1941 шықәсазы иԥсыз


Естониа (), официалла Естониатәи Ареспублика (Eesti Vabariik) — Европаҟны аҳәынҭқарра.

Азгәаҭақәа

Европатәи атәылақәа
Ареспубликақәа
НАТО атәылақәа


Леонти Бахәа-иԥа Лабахәуа (; , Река ақыҭа, Очамчыра араион — ) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

Абиографиа
Диит  Река ақыҭа Очамчыра араион. Гәнаҳарала, харада-барада, дҭадырхоит 1938 шықәсазы.

Аҵара иҵон иқыҭа гәакьаҿ, ашьҭахь, уаатәи алагарҭатә школа даналга, 1924 шықәсазы быжь-класск змаз Очамчыратәи аԥсуа школ аҿы иҵара наигӡоит, уи даналга, 1928 шықәсазы, Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә техникум данаахәоит. 1932 шықәсазы, дызҭаз атехникум аҿы иҵара хыркәшаны, Л. Лабахәуа дҭалоит абри ашықәсан ҿыц иадырҭыз Н. А. Лакоба ихьӡ зхыз Аҟәатәи Аҳәынҭқарратә педагогтә институт афилологиатә факультет. Абри аинститут ибзианы ҳәа далгоит 1936 шықәсазы.

Л. Лабахәуа, ихаҭа излаигәалаиршәо ала, аинститут данҭаз ԥшьышықәса рыҩнуҵҟа напхгара азиуан иара иаԥшьгарала иеиҿкааз алитературатә кружок.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1932 шықәсазы.

Абиблиографиа
Аԥхьатәи ашьвҿақәа. Аколлективтә еизга. Аҟәа, 1934 шықәса.
Иҩмҭақәа. Аҟәа, 1958 шықәса.
Ажәеинраалақәеи апоемақәеи. Аҟәа, 1980 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Лабахуа Леонтий Бахович
Лабахәуа Леонти Бахәа-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Лабахәуаа
1912 шықәсазы ииз
Ԥхынҷкәынмза 26 рзы ииз
1938 шықәсазы иԥсыз


Қьаазым Ҟараман-иԥа Агәмаа (; , Ӷәада ақыҭа, Урыстәылатәи аимпериа — ) — Аԥсны ашәҟәыҩҩы.

Биографиа
Диит 1915 шықәса лаҵарамза аказы, Ӷәада ақыҭа Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далҵит 1950 шықәса ԥхынҷкәынмза 8 рзы. Джуп Аҟәатәи ашьхараҿ, ашәҟәыҩҩцәеи ауаажәларратә усзуҩцәеи рпантеон аҿы.

Аҵара иҵон Џьгьарда, Аҟәати апедагогтә техникум аҿы. Уи даналга, 1932 шықәсазы, Москва ажурналистикатә институт даанахәоит. Араҟа аҵара иҵоит ҩы-шықәса, нас, 1934 шықәсазы, калининтәи апедагогтә институт аҭоурыхтә факультет ашҟа диасуеит, далгоит 1937 шықәсазы.

Далахәын аҩбатәи адунеитә аибашьра.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1933 шықәса инаркны.

Абиблиографиа
Аԥхьатәи ашьаҿақәа. Аколлективтә еизга. Аҟәа, 1934 шықәса.
Иҩымҭақәа. Аҟәа, 1955 шықәса.
Иалкаау. Аҟәа, 1972 шықәса/«Иалкаау аԥсуа лирика» асериаҿ/.
Иалкаау. Аҟәа, 1976 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Агумаа Киазим Караманович
Агәмаа Қьаазым Ҟараман-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Агәмаақәа
1915 шықәсазы ииз
Лаҵарамза 1 рзы ииз
1950 шықәсазы иԥсыз
Ԥхынҷкәынмза 8 рзы иԥсыз


Бельгиа (, , ), аофициалтә хьӡы: Бельгиатәи Акралра (, , ) — Европа атәыла иауакуп.

Шәахә. иара убас
Атәылақәеи атерриториақәеи алфавиттә рыхьӡынҵа

Азгәаҭақәа

Европатәи атәылақәа
Афедеративтә монархиақәа
НАТО атәылақәа


Даниа (), официалтә Даниа Акралра (Kongeriget Danmark) — Европаҟны мрагыларатәи агаҟны атәыла.

Азгәаҭақәа

Европатәи атәылақәа
НАТО атәылақәа


Ирландиа, Аирландтәыла (, ), аофициалтә хьӡы: Ирландиа Ареспублика (, ) — Европаҟны мрагыларатәи агаҟны аҳәынҭқарра.

Азгәаҭақәа

Азхьарԥшқәа
 Официалтә саит

Европатәи атәылақәа
Ареспубликақәа


Португалиа (, [puɾtuˈɣaɫ], ), аофициалтә хьӡы: Португалтәи Ареспублика (, ) — Европаҟны мрагыларатәи агаҟны атәыла.

Азгәаҭақәа

Европатәи атәылақәа
Ареспубликақәа
НАТО атәылақәа


Словениа (), аофициалтә хьʒы — Словениа Ареспублика () — Европаҟны мрагыларатәи агаҟны аҳәынҭқарра.

Азгәаҭақәа

Европатәи атәылақәа
Ареспубликақәа
НАТО атәылақәа


Исландиа () — Аҩадатәи адгьылбжьахатәи атәыла Европаҿы.

Азгәаҭақәа

Европатәи атәылақәа
Ареспубликақәа
НАТО атәылақәа


Шьалуа Леуарсан-иԥа Ҵәыџьба (; , Тамшь ақыҭа, Очамчыра араион — , Аҟәа) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет.

Абиографиа
Диит 1912 ԥхынҷкәынмза 18 рзы Тамшь ақыҭа Очамчыра араион. Иԥсҭазаара далҵит 1987 шықәса лаҵарамза 26 рзы. Джуп Аҟәа ашьхараҿ, ашәҟәыҩҩцәеи ауаажәларратә усзуҩцәеи рпантеон аҿы.

Иқыҭаҿҭеи алагаоҭатә школ даналга, Ш. Ҵәыџьба аҵара иҵон Гагратәи ашкол-интернат аҿы, нас — Н. Лакоба ихьӡ зху Аԥсуа школ аҟны. 1932 шықәса инаркны иҵара наигӡоит Нхыҵ Уапстыла, апедагогтә институт аҿы. 1935 шықәсазы аинститут ахԥатәи акәрс аҟны дыштәаз дбаандаҩыртәит, иус «ӡбны», Сибраҟа дахыргоит. Егьшихарамыз шьақәыргыланы Аԥсныҟа ахынҳәара азин иуоит 1954 шықәсазы.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1930 шықәса инаркны.

Ипоезиатә рҿиамҭақәа рзы иаҭәашьоуп Д. Гәлиа ихьӡ зху Ареспублика Аԥсны аҳәынҭқарратә премиа /иԥсҭазаара даналҵ ашьҭахь/.

Абиблиографиа
Аҟама. Аҟәа, 1934 шықәса.
Аԥшәма хәыҷы. Аҟәа, 1955 шықәса.
Иалкаау. Ақәа, 1957 шықәса.
Иалкаау. Ақәа, 1963 шықәса.
Маҿа-маҿа. Ақәа, 1966 шықәса.
Ацәқәыпԥақәа. Ақәа, 1970 шықәса.
Иалкаау иҩымҭақәа. Ақәа, 1972 шықәса.
Иалкаау. Ақәа, 1982 шықәса.
Апоет иразҟы. Ақәа, 1988 шықәса.

Алитература

Азхьарԥшқәа
Цвижба Шалва Леуарсанович
Ҵәыџьба Шалуа Леуарсан-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Ҵәыџьаа
1912 шықәсазы ииз
Ԥхынҷкәынмза 18 рзы ииз
1987 шықәсазы иԥсыз
Лаҵарамза 26 рзы иԥсыз


Мушьни Гьаргь-иԥа Папасқьыр (; , Кәтол ақыҭа, Кәыдрытәи аучастка, Аҟәатәи аокруг — ) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы, апоет, ажурналист, алитератураҭҵааҩ, акритик.

Абиографиа
Диит 1915 шықәса ԥхынҷкәынмза 30 рзы Очамчыра араион Кәтол ақыҭа. Ипсҭазаара далҵит 1999 шықәса. Джуп Кәтол ақыҭа. Абраҟатәи иҵара анаҩс, 1926 шықәсазы даанхоит Н. А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи аԥсуа бжьаратә школ, далгоит 1935 шықәсазы. Иара абри ашықәсан аҵарахьы дцоит Москваҟа, мызқәак аҵара иҵон Арҵаҩратә институт аҟны, нас, аҭоурыхи, афилософиеи, алитературеи ринститут ахь диасуеит, абраҟагьы, мызқәак аҵара ааиҵоны, игәамбзиара иахҟьаны Аԥсныҟа дхынҳәуеит.

1951 шықәсазы М. Папасқьыр дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Москватәи Алитературатә институт, далгоит 1956 шықәсазы.

Акьыԥхь аҿы дцәырҵит 1932 шықәсазы.

Алитература

Азхьарԥшқәа
 Папаскир Мушни Георгиевич
 Папасқьыр Мушьни Гьаргь-иԥа

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Аԥсны ажурналистцәа
Папасқьыраа
1915 шықәсазы ииз
Ԥхынҷкәынмза 30 рзы ииз
1999 шықәсазы иԥсыз
Лаҵарамза 17 рзы иԥсыз


Иасон Ашьхарыуа (Ҷлоу ақыҭа, Очамчыра араион) — Аԥсуа шәҟәыҩҩы.

Абиографиа
Диит Очамчыра араион Ҷлоу ақыҭа. А-30-тәи ашықәсқәа рзы аҵара иҵон Аҟәатәи апедагогтә техникум аҿы; абраҟа иҵара шынаигӡоз дычмазаҩхан иԥсҭазаара далҵит /шәахәаԥш абри а6ыжьымҭаҿ икьыԥхьу И. Ашьхарыуа игәаларшәара иазкыу Б. Шьынқәба иажәеинраала: «Абри зпатреҭда ҳәа усзымҵаан...» — иҩуп 1939 шықәсазы/.

Антологиаҿ икьыԥхьу Иасон Ашьхарыуа иажәеинраала аагоуп 1934 шықәсазы Аҟәа иҭыҵыз аколлективтә еизга «Раԥхьатәи ашьаҿақәа» аҟнытә.

Алитература

Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны апоетцәа
Ашьхарыуаа


Α, α — бырзентәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Α)
 Graphemica (α)

бырзентәи аҩыратә нбанқәа


Β, β — бырзентәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Β)
 Graphemica (β)

бырзентәи аҩыратә нбанқәа


Γ, γ — бырзентәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Γ)
 Graphemica (γ)

бырзентәи аҩыратә нбанқәа


Δ, δ — бырзентәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Δ)
 Graphemica (δ)

бырзентәи аҩыратә нбанқәа


Ε, ε — бырзентәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ε)
 Graphemica (ε)

бырзентәи аҩыратә нбанқәа


Ξ, ξ — бырзентәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ξ)
 Graphemica (ξ)

бырзентәи аҩыратә нбанқәа


Ν, ν — бырзентәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ν)
 Graphemica (ν)

бырзентәи аҩыратә нбанқәа


Μ, μ — бырзентәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Μ)
 Graphemica (μ)

бырзентәи аҩыратә нбанқәа


Λ, λ — бырзентәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Λ)
 Graphemica (λ)

бырзентәи аҩыратә нбанқәа


Κ, κ — бырзентәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Κ)
 Graphemica (κ)

бырзентәи аҩыратә нбанқәа


Ι, ι — бырзентәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ι)
 Graphemica (ι)

бырзентәи аҩыратә нбанқәа


Θ, θ — бырзентәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Θ)
 Graphemica (θ)

бырзентәи аҩыратә нбанқәа


Η, η — бырзентәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Η)
 Graphemica (η)

бырзентәи аҩыратә нбанқәа


Ζ, ζ — бырзентәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ζ)
 Graphemica (ζ)

бырзентәи аҩыратә нбанқәа


Ο, ο — бырзентәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ο)
 Graphemica (ο)

бырзентәи аҩыратә нбанқәа


Ω, ω — бырзентәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ω)
 Graphemica (ω)

бырзентәи аҩыратә нбанқәа


Ψ, ψ — бырзентәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ψ)
 Graphemica (ψ)

бырзентәи аҩыратә нбанқәа


Χ, χ — бырзентәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Χ)
 Graphemica (χ)

бырзентәи аҩыратә нбанқәа


Φ, φ — бырзентәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Φ)
 Graphemica (φ)

бырзентәи аҩыратә нбанқәа


Υ, υ — бырзентәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Υ)
 Graphemica (υ)

бырзентәи аҩыратә нбанқәа


Τ, τ — бырзентәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Τ)
 Graphemica (τ)

бырзентәи аҩыратә нбанқәа


Ρ, ρ — бырзентәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ρ)
 Graphemica (ρ)

бырзентәи аҩыратә нбанқәа


Π, π — бырзентәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Π)
 Graphemica (π)

бырзентәи аҩыратә нбанқәа


Б, б — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Б)
 Graphemica (б)


В, в — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (В)
 Graphemica (в)


Д, д — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Д)
 Graphemica (д)


Е, е — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Е)
 Graphemica (е)


Ё, ё — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ё)
 Graphemica (ё)


Ж, ж — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ж)
 Graphemica (ж)


З, з — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (З)
 Graphemica (з)


И, и — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (И)
 Graphemica (и)


Й, й — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Й)
 Graphemica (й)


К, к — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (К)
 Graphemica (к)


Л, л — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Л)
 Graphemica (л)


М, м — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (М)
 Graphemica (м)


Н, н — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Н)
 Graphemica (н)


О, о — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (О)
 Graphemica (о)


П, п — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (П)
 Graphemica (п)


Р, р — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Р)
 Graphemica (р)


С, с — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (С)
 Graphemica (с)


Т, т — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Т)
 Graphemica (т)


У, у — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (У)
 Graphemica (у)


Ф, ф — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ф)
 Graphemica (ф)


Х, х — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (У)
 Graphemica (х)


Ц, ц — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ц)
 Graphemica (ц)


Ч, ч — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ч)
 Graphemica (ч)


Ш, ш — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ш)
 Graphemica (ш)


Щ, щ — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Щ)
 Graphemica (щ)


Ъ, ъ — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ъ)
 Graphemica (ъ)


Ы, ы — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ы)
 Graphemica (ы)


Э, э — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Э)
 Graphemica (э)


Ю, ю — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ю)
 Graphemica (ю)


Я, я — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Я)
 Graphemica (я)


Ѕ, ѕ — кириллтәи аҩыратә нбан. Амакедон бызшәала нбан. Азвук: Дз.


Даур Вадим-иԥа Ақаҩба (; , Аҟәа) — Аԥсны аполитик.

Ибиографиеи икариереи
Диит хәажәкырамза 15, 1979 шықәса, Аԥснытәи АССР Аҟәа ақалақь аҿы.

Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада иҭижьыз Аусԥҟа инақәыршәаны Аҷыдалкаатә

Зинмчы змоу I акласс Ахаҭарнак ҳәа адипломатиатә ранг иҭоуп.

“Жәларбжьаратәи аимадара аҿиара аҿы илагала ду азы” ҳәа

Приднестровиатәи Молдавиатәи Ареспублика Адәныҟатәи аусқәа рминистрра адыргаҷа ианашьоуп.

Приднестровиатәи Молдавиатәи Ареспублика Ахада Идҵала ианашьоуп амедал «Аусураҿ иқәҿиарақәа рзы».

Дҭаацәароуп, ҩыџьа ахәыҷқәа драбуп.

Иҵара
2000 шықәса рзы Башкиртәи аҳәынҭқарратә университет, “Азиндырратә” факультет далгеит (азанааҭ – “адәныҟатәи економикатә усура азинтә еиқәыршәара”).

Ипрофессионалтә биографиа
1995-2000 шш. – ареферент, Ареспублика Башкортостан аҿы Аԥсны Ахаҭарнакра аҿы абжьгаҩ.

2000-2009 шш. – Ареспублика Башкортостан аҿы Аԥсны Аҷыдалкаатә Зинмчы змоу ахаҭарнак.

2005-2006 шш. – Аԥсны адәныҟатәи аусқәа Рминистрраҿы жәларбжьаратәи аҟәша аиҳабы.

2006-2010 шш. – Аԥсны адәныҟатәи аусқәа рминистр ихаҭыԥуаҩ.

2010-2011 шш. – Аԥсны Аминистрцәа Реилазаара Аппарат аиҳабы.

2011 ш. – Аҟәатәи иаарту аинститут аҿы азанааҭдырра “Жәларбжьаратәи азин” ала алекциақәа дрыԥхьон.

2012 ш. лаҵарамза инаркны абҵарамза аҟынӡа – Аԥсны иҷыдоу аҭагылазаашьақәа рзы Аусбарҭа азинтә ҟәша аиҳабы.

2012-2014 шш. – Урыстәылатәи Икомерциатәым Афонд “Институт Евразийских исследований“ анаԥхгаҩы ихаҭыԥуаҩ.

2013-2014 шш. – Аԥсны иҷыдоу аҭагылазаашьақәа рзы Аусбарҭа анаԥхгаҩы иабжьгаҩ.

2013 ш. – Аԥсны Жәлар Реизара-Апарламент аиҳабы иабжьгаҩ.

2014 ш. – Аԥсны Ахада ипротокол Аусбарҭа аиҳабы.

2016-2021 шш. – Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр.

2021 шықәса жьҭаарамза инаркны - Аԥсны Аҳәынҭқарра Ашәарҭадаратә Хеилак амаӡаныҟәгаҩы ихаҭыԥуаҩ

Азхьарԥшқәа
Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр

Аԥсны Аҳәынҭқарра Адәныҟатәи аусқәа рминистрцәа
Аԥсны аполитикцәа
1979 шықәсазы ииз
Хәажәкырамза 15 рзы ииз


Ӌ, ӌ — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ӌ)
 Graphemica (ӌ)


Ѥ, ѥ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ѥ)
 Graphemica (ѥ)


Ѧ, ѧ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ѧ)
 Graphemica (ѧ)


Ѩ, ѩ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ѩ)
 Graphemica (ѩ)


Ѫ, ѫ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ѫ)
 Graphemica (ѫ)


Ѭ, ѭ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ѭ)
 Graphemica (ѭ)


Ꙙ, ꙙ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꙙ)
 Graphemica (ꙙ)


Ꙝ, ꙝ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꙝ)
 Graphemica (ꙝ)


Ꙛ, ꙛ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꙛ)
 Graphemica (ꙛ)


Ѯ, ѯ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ѯ)
 Graphemica (ѯ)


Ѱ, ѱ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ѱ)
 Graphemica (ѱ)


Ѳ, ѳ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ѳ)
 Graphemica (ѳ)


Ѵ, ѵ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ѵ)
 Graphemica (ѵ)


Ѷ, ѷ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ѷ)
 Graphemica (ѷ)


Ѻ, ѻ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ѻ)
 Graphemica (ѻ)


Ҁ, ҁ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ҁ)
 Graphemica (ҁ)


Ꙅ, ꙅ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꙅ)
 Graphemica (ꙅ)


Касым-Жомарт Кемел-иԥа Токаев (; , Алма-Ата) — 2 тәи Ҟазахсҭан аҳәынҭқарратә рпрезидент.

Ҟазахсҭан апрезидентцәа
Ҟазахсҭантәи аполитикцәа
Ҟазахсҭантәи адипломатцәа
1953 шықәсазы ииз
Лаҵарамза 17 рзы ииз


Ꙁ, ꙁ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꙁ)
 Graphemica (ꙁ)


Астана (, ) — Ҟазахсҭан иаҳҭнықалақьыуп. Иаланхо 1 082 222-ҩык. (2019 ш.)

Аҭоурых
 Акмолинск (1830 — 1961).
 Целиноград (1961 — 1992).
 Акмола (1992 — 1998).
 Астана (1998 — 2019).
 Нур-Султан (2019 — 2022).

Араион
Нур-Султан 4 араион имоуп:
 Алматы араион
 Баиконур араион
 Есиль араион
 Сарыарка араион

Агеографиа

Азхьарԥшқәа

Азгәаҭақәа

Ҟазахсҭан ақалақьқәа
Аҳҭнықалақьқәа


Ꙑ, ꙑ — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꙑ)
 Graphemica (ꙑ)


Ҧ, ҧ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ҧ)
 Graphemica (ҧ)


Ѣ, ѣ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан. Аурыс бызшәала 1918 ашықәс нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ѣ)
 Graphemica (ѣ)


Ԇ, ԇ (коми ӡе) — кириллтәи аҩыратә архаикатә нбан. Акоми бызшәала 1918, 1932 — 1936, 1938 ашықәса нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ԇ)
 Graphemica (ԇ)


Ꙃ, ꙃ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꙃ)
 Graphemica (ꙃ)


Ꙇ, ꙇ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꙇ)
 Graphemica (ꙇ)


Ꙉ, ꙉ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꙉ)
 Graphemica (ꙉ)


Ꙕ, ꙕ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꙕ)
 Graphemica (ꙕ)


Ꙗ, ꙗ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꙗ)
 Graphemica (ꙗ)


Ꙟ, ꙟ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꙟ)
 Graphemica (ꙟ)


Ꙡ, ꙡ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꙡ)
 Graphemica (ꙡ)


Ꙣ, ꙣ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꙣ)
 Graphemica (ꙣ)


Ꙥ, ꙥ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꙥ)
 Graphemica (ꙥ)


Ꙧ, ꙧ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꙧ)
 Graphemica (ꙧ)


Ꙩ, ꙩ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꙩ)
 Graphemica (ꙩ)


Ꙫ, ꙫ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꙫ)
 Graphemica (ꙫ)


Ꙭ, ꙭ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꙭ)
 Graphemica (ꙭ)


Ꚙ, ꚙ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꚙ)
 Graphemica (ꚙ)


Ꙋ, ꙋ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꙋ)
 Graphemica (ꙋ)


Ѡ, ѡ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ѡ)
 Graphemica (ѡ)


Ѽ, ѽ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ѽ)
 Graphemica (ѽ)


Ѿ, ѿ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ѿ)
 Graphemica (ѿ)


Ꙍ, ꙍ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꙍ)
 Graphemica (ꙍ)


Ꙏ, ꙏ — кириллтәи аҩыратә архаикатә иажәхьоу нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꙏ)
 Graphemica (ꙏ)


Ꙓ, ꙓ — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꙓ)
 Graphemica (ꙓ)


Ꚁ, ꚁ — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꚁ)
 Graphemica (ꚁ)


Ꚃ, ꚃ — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꚃ)
 Graphemica (ꚃ)


Ꚅ, ꚅ — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꚅ)
 Graphemica (ꚅ)


Ꚇ, ꚇ — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꚇ)
 Graphemica (ꚇ)


Ꚉ, ꚉ — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꚉ)
 Graphemica (ꚉ)


Ꚏ, ꚏ — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꚏ)
 Graphemica (ꚏ)


Ꚍ, ꚍ — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꚍ)
 Graphemica (ꚍ)


Ꚑ, ꚑ — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꚑ)
 Graphemica (ꚑ)


Ꚓ, ꚓ — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꚓ)
 Graphemica (ꚓ)


Ꚕ, ꚕ — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꚕ)
 Graphemica (ꚕ)


Ꚗ, ꚗ — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꚗ)
 Graphemica (ꚗ)


Ԁ, ԁ — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ԁ)
 Graphemica (ԁ)


Ԃ, ԃ — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ԃ)
 Graphemica (ԃ)


Ԫ, ԫ — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ԫ)
 Graphemica (ԫ)


Ԭ, ԭ — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ԭ)
 Graphemica (ԭ)


Ԅ, ԅ — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ԅ)
 Graphemica (ԅ)


Ԟ, ԟ — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ԟ)
 Graphemica (ԟ)


Ԉ, ԉ — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ԉ)
 Graphemica (ԉ)


Ԡ, ԡ — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ԡ)
 Graphemica (ԡ)


Ԕ, ԕ — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ԕ)
 Graphemica (ԕ)


Ԋ, ԋ — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ԋ)
 Graphemica (ԋ)


Ԣ, ԣ — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ԣ)
 Graphemica (ԣ)


Ԗ, ԗ — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ԗ)
 Graphemica (ԗ)


Ԍ, ԍ — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ԍ)
 Graphemica (ԍ)


Ԏ, ԏ — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ԏ)
 Graphemica (ԏ)


Ꚋ, ꚋ — кириллтәи аҩыратә нбан.

Азхьарԥшқәа
 Graphemica (Ꚋ)
 Graphemica (ꚋ)


Леонид Илиа-иԥа Брежнев (, ; , Каменское, Екатеринославтәи агуберниа, Урыстәылатәи аимпериа — , Заречье, Москватәи аобласт, Урыстәылатәи СФСР) — Асовет ахада.

Азгәаҭақәа

Асовет ахадацәа
Асовет политикцәа
ЦК КПСС Иреиҳаӡоу Амаӡаныҟәгаҩцәа
ЦК КПСС аполитбиуро алахәылацәа
Асовет коммунистцәа
КПСС алахәылацәа
Асовет маршалцәа
Асовет аруаа
1907 шықәсазы ииз
1982 шықәсазы иԥсыз
Ажьырныҳәамза 1 рзы ииз
Абҵарамза 10 рзы иԥсыз


Қырҭтәыла амузеи Симон Џьанашьиа ихьӡ зху (), Қырҭтәыла амилаҭтә музеи ()

Қырҭтәылаҿы иҟоу амузеиқәа


Узбеқьисҭан (), официалтә хьӡы: Узбеқьисҭан Ареспублика () — Азиатәи атәыла.

Азгәаҭақәа

Азиатәи атәылақәа
Ареспубликақәа


Сербиа (), аофициалтә хьӡы: Сербиа Ареспублика () — Европаҟны аҳәынҭқарроуп.

Азгәаҭақәа

Европатәи атәылақәа
Ареспубликақәа


Коста-Рика (), аофициалтә хьӡы: Коста-Рика Ареспублика () — Аҩадатәи Америкатәи атәылуп.

Аҵанакы – .

Аҳәынҭқарра иаланхо – .

Агьеографиа

Аекономика

Азгәаҭақәа

Аҩада-Америкатәи атәылақәа
Ареспубликақәа


Сан-Хосе () – Коста-Рика Аҳәынҭқарреи аҳҭнықалақьыуп. Иаланхо  имоуп.

Агалереа

Абара
 Аофициалтә cаит

Азгәаҭақәа

Коста-Рика ақалақьқәа
Аҳҭнықалақьқәа


Уилиам Ҳовард Тафт (, Цинциннати, Оҳаио — , Вашингтон, ЕАА) — 27-тәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рпрезидент.

Азгәаҭақәа

Еиду Америкатәи Аштатқәа рпрезидентцәа
Еиду Америкатәи Аштатқәа рполитикцәа
Тафтаа
1857 шықәсазы ииз
Цәыббрамза 15 рзы ииз
1930 шықәсазы иԥсыз
Хәажәкырамза 8 рзы иԥсыз


Адгəыр Рафеҭ-иԥа Ҳаразиа (, , Баӷбаран, Гәылрыԥшь араион) — Аԥсны аҳҭны-қалақь Аҟәа ахадара аиҳабы (2004-2005, 2014-).

Абиографиа

Азхьарԥшқәа

 Глава администрации Сухума Адгур Харазия объявил о своей отставке - Spoutnik-Abkhazia.ru

Аԥсны Жәлар реизара 4-тәи ааԥхьара адепутатцәа
Аԥсны Жәлар реизара 5-тәи ааԥхьара адепутатцәа
Аԥсны аполитикцәа
Ҳаразиаа
1959 шықәсазы ииз
Жәабранмза 12 рзы ииз


Асҭамыр Антон-иԥа Адлеиба (, 1960 — ) — Аԥсны аҳҭны-қалақь Аҟәа ахадара аиҳабы (2005-2007).

Абиографиа

Абара

Аԥсны аполитикцәа
Адлеиаа
1960 шықәсазы ииз
2018 шықәсазы иԥсыз
Нанҳәамза 9 рзы иԥсыз


Ереван () – Ермантәыла
Аҳәынҭқарреи аҳҭнықалақьыуп. Иаланхо  имоуп.

Еишьцәахаз ақалақьқәа

Агалереа

Шәахә. иара убас
 О Ереване на сайте Министерства градостроительства Армении
 Фотографии Еревана
 Достопримечательности Еревана

Азгәаҭақәа

Ермантәыла ақалақьқәа
Аҳҭнықалақьқәа


Гьаргь III (; ? - 1184) — Қырҭтәыла аҳ 1156-1184 шықәсқәa рзы.

Қырҭтәылатәи аҳцәа
Багратиони
1184 шықәсазы иԥсыз
Хәажәкырамза 27 рзы иԥсыз


Колумбиа (), аофициалтә хьӡы: Колумбиа Ареспублика () — Аладатәи Америка атәыла иауакуп.

Аҵанакы – .

Атәыла иаланхо – .

Азгәаҭақәа

Колумбиа
Алада-Америкатәи атәылақәа
Ареспубликақәа


Ермантәыла агимн (Мер Ҳаирениқ) — Ермантәыла амилаҭтә гимн. Агимн амузика аԥиҵеит Барсег Каначиан (1885 — 1967), атекст ажәақәа — Микаел Налбандиан (1829 — 1866).

Ермантәыла асимволқәа


Ахҭысқəа

Ажьырныҳәамза

Жәабранмза

Хәажәкырамза

Мшаԥымза

Лаҵарамза

Рашәарамза

Ԥхынгәымза

Нанҳәамза

Цәыббрамза

Жьҭаарамза

Абҵарамза

Ԥхынҷкәынмза

Иит

Рыԥсҭазаара иалҵит


Белоруссиа (), аофициалтә хьӡы: Беларус Ареспублика () — Европа атәыла иауакуп.

Белоруссиа ақалақьқәа: Минск, Вицебсқ, Маӷьылиоу, Гомел, Брест, Ӷродна

Азгәаҭақәа

Европатәи атәылақәа
Ареспубликақәа


Бақәа, Бақәо, Бақо () — Азербаиџьан ареспублика аҳҭнықалақьыуп. Иаланхо  имоуп.

Шәахә. иара убас
 «Наш Баку — История Баку и бакинцев»
 Баку — столица Азербайджана. Материалы Президентской библиотеки Управления делами президента Азербайджанской Республики.
 Аофициалтә cаит

Азгәаҭақәа

Азербаиџьан ақалақьқәа
Аҳҭнықалақьқәа


Агыруа бызшәа, Агыруашәа () — ақарҭвел бызшәа.

Афонологиа

Абжьыҟатә шьҭыбжьаҟәа

Аҵыбжьыҟатә шьҭыбжьаҟәа

Азгәаҭақәа

Агыруа бызшәа


Приднестровие (, , ), аофициалтә хьӡы: Приднестровтәи Молдавтәи Ареспублика (, ) – Европатәи инхаз ихьыԥшым аҳәынҭқарра.

Азгәаҭақәа

Европатәи атәылақәа
Ареспубликақәа


Аԥснытәи аҳәынҭқарратә телерадиоеилахәыра () — Аԥсны аҳәынҭқарра аинтернет-канал.

Азхьарԥшқәа
 Официалтә асаит

Аԥсны
Афирмақәа


Ангола, (), аофициалтә хьʒы: Ангола Ареспублика () — Африка аҳәынҭқарра иауакуп.

Шәахә. иара убас
 Аҳәынҭқаррақәа рсиа

Азгәаҭақәа

Африкатәи атәылақәа
Ареспубликақәа


Арабцәа еиду р-Республика, Араԥцәа еиду р-Республика ()

Азгәаҭақәа

Аҭоурыхтәи африкатәи атәылақәа
Аҭоурыхтәи азиатәи атәылақәа
Аҭоурыхтәи афедерациақәа
Арабтә милаҭеилыхра


Монте-Агила () — ақалақь Чили ахь. Иаланхо .

Азхьарԥшқәа
 Web Монте-Агила

Азгәаҭақәа

Чили ақалақьқәа


Анивх бызшәа (Нивхгу диф (амурский диалект), Ниғвгун дуф (сахалинский диалект))

Азгәаҭақәа

Абызшәақәа
Анивх бызшәа
Абызшәақәа иаҟәыҭхоу


Гьаргь II (; 1054, Қәҭешь - 1112) — Қырҭтәыла аҳ 1072-1089 шықәсқәa рзы.

Қырҭтәылатәи аҳцәа
Багратиони
1054 шықәсазы ииз
1112 шықәсазы иԥсыз


Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада иалхрақәа 2019 шықәса — афбатәи Аԥсны Аҳәынҭқарра ахада иалхра Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконституциа инақәршәан Жәлар реизареи Аԥсны аҳәынҭқарра апардаменти аҿҳәара ԥырҵәеит ԥхынгәымза 21 азы амҽыша 2019 ш-зы. Аха анаҩсан урҭ ииаган нанҳәамза 25 2019 ш-зы.

Аҳәынҭқарра ахада далырхуеит ишахәҭоу имаӡоу бжьыҭырала хә-шықәса рыҩныҵҟа.

Знызынла актәи атур аҿы ишахҭоу алыҵшәа рмоур акандидатцәа, ирзымгар 50% абжьқәа, ҩ-мчыбжьа рыҩнуҵҟа иалагӡан иҟалоит аҩбатәи атур.

Иҟоу Аԥсны аҳәынҭқарра ахада Рауль Ҳаџьымба ихатә кандидатура ықәыргылоит аҩбатәи аҿҳәарахьы.

Абжьыҭира алыҵшәақәа
Аԥсны ахада иалхрақәа актәи ртур аҵыхәтәантәи алҵшәақәа Алхратә комиссиа хада ирыланаҳәеит. Аҩбатәи атур ахь инеит иахьатәи Аԥсны ахада Рауль Ҳаџьымба, уи иоуит 24,83% (20 551 бжьы), аоппозициатә партиа «Амцахара» ахантәаҩы Алхас Кәыҵниа, уи иоуит 22,91% (18 995 бжьы), Олег Аршба изы рыбжьы арҭеит 22,56% (18 668 бжьы). Асҭамыр Ҭарба иоуит 6,89% (5 703 бжьы), Леонид Ӡаԥшьба — 5,97% (4 938 бжьы), Шамиль Аӡынба — 4,32% (3 579 бжьы), Алмас Џьапуа — 2,12% (1 755 бжьы), Артур Анқәаб — 1,7% (1 403), Асҭамыр Какалиа — 1,02% (841 бжьы). Арҭ акандидатцәа рахьтә аӡәгьы атәыла ахадас дырбар рҭахым 1,9% алхыҩцәа — 1 666-ҩык ауаа.

Аԥсны ахада иалхразы аҩбатәи атур мҩаԥысит цәыббрамза 8 рзы. Абжьыҭарахь инеиит 65,99% алхыҩцәа. Аҵыхәтәантәи аихшьаалақәа инарықәыршәаны иара изы рыбжьы ирҭеит 47,39%, Алхас Кәыҵниа изы – 46,17%. Зегьы ирҿагыланы рыбжьы арҭеит 3155-ҩык алхыҩцәа.

Азхьарԥшқәа

Азгәаҭақәа

Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада иалхрақәа


Алмас Севериан-иԥа Џьапуа (; , Аҟәа) — Аԥсуа политик.

Абиографиа
Диит ԥхынгәымза 4, 1979 шықәса рзы Аҟәа ақалақь аҿы; 1996 ш. далгеит Аҟәатәи аҩажәатәи абжьаратә школ; 1997-1999 шш. аррамаҵура дахысуан; 1999 ш. д6алеит Ростовтәи аҳәынҭқарратә економикатә университет, амилаҭтәи адунеитәи економика афакультет; 2010-2014 шш. аус иуан ЗҲƏА «АСД - Аргылара» адиректор хада ихаҭыԥуаҩс; 2014 ш. Аԥсны Жәлар реизара V ааԥхьара депутатс далхын; 2017 ш. Аԥсны Жәлар реизара VI ааԥхьара депутатс деиҭалхын.

Дҭаацәароуп. Ԥшьҩык ахшара драбуп.

Азхьарԥшқәа

 Биография Алмаса Джапуа - Sputnik-Abkhazia.ru
 Интервью с кандидатом в Президенты Абхазии Алмасом Джапуа

Аԥсны Жәлар реизара 5-тәи ааԥхьара адепутатцәа
Аԥсны Жәлар реизара 6-тәи ааԥхьара адепутатцәа
Аԥсны аполитикцәа
Џьапуаа
1979 шықәсазы ииз
Ԥхынгәымза 4 рзы ииз


Леонид Иури-иԥа Ӡаԥшьба (; , ақыҭ. Бармышь, Гәдоуҭа араион) — Аԥсуа политик.

Абиографиа
Диит ажьырныҳәамза 1, 1960 ш. Гәдоуҭа араион Бармышь ақыҭан; 1979 ш. далгеит аҩбатәи абжьаратә школ Гәдоуҭа араион Орџьоникиӡе акыҭан; 1980 ш. Асовет Ар даланы Германиа аррамаҵура дахысуан; 1983 ш. СССР Аҩнаҵҟатәи аусқәа рминистрра иатәу Чебоксартәи амилициа ашкол далгеит. 1983-1990 шш. Томсктәи аобласттә нагӡком Аҩнаҵҟатәи аусқәа русбаҭаҟны аус иуан аоперативтә зинмчы змоу иҟынтәи ашьауԥсаара аҟәша аиҳабы иҟынӡа; 1991 ш. далгеит Омсктәи амилициа иреиҳаӡоу ашкол; 1991 ш. диаган Аԥснытәи АССР ААР ашьаусҭҵааратә усбарҭа аоперативтә зинмчы змоу аусзуҩы еиҳабы имаҵурахьы; 1992-1993 шш. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ианалага инаркны, Аԥсны Иреиҳаӡоу Ахеилак ахантәаҩы В. г. Арӡынба ихьчара аофицер еиҳабыс дыҟан; 1993 ш. Аԥсны ААР аоперативтә ҭакҟаҵара аиҳабыс дыҟан; 1993 ш. Аҳәынҭқарра Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистр ихаҭыԥуаҩыс, ақалақь Аҟәа Аҩныҵҟатәи аусқәа русбарҭа аиҳабыс, арратә комендантс дҟаҵан; 1995 ш. Аҩныҵҟатәи аусқәа рминистр иҳаҭыԥуаҩыс дҟаҵан; 1996 ш. диаган Аԥсны Аҳәынҭқарратә ашәарҭадаратә маҵзура Ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс; 2002-2008 шш. Аԥсны Аҳәынҭқарра ашәахтәқәеи аизгатәқәеи рзы аминистр актәи ихаҭыԥуаҩыс дыҟан; 2008-2011 шш. Аԥсны Ашьампылампыл афедерациа ахадас дыҟан; 2010 ш. Аԥсны Аҳәынҭқарра Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрс дҟаҵоуп; 2011 ш. амилициа аинрал-маиор ҳәа ахьӡ ихҵан; 2013 ш. иаԥиҵеит «Азакәанреи, аҭышәынтәылареи, адемократиеи рзы ауаажәларратә еиҿкаара» Аԥсны азеиԥшуаажәларратә еидгыла; 2013-2014 шш. аполитикатә усура инапы алакын; Аԥсны аопозициатә политикатә мчқәа ркоодинациатә хеилак далан; 2014 ш. Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахадаразы икандидатура ықәтылан; 2015 ш. Аԥсны Аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистрс дҟаҵоуп, амилициа аинрал-леитенант ҳәа ахьӡ ихҵан; 2016 ш. Аԥсны азинхьчаратә усбарҭақәа реимадаразы Ахада иабжьгаҩ имаҵурахьы диаган.

Иахьатә аамҭазы, Аҳәынҭқарратә политикатә партиа «Акзаара» ахантәаҩра азииуеит.

Азхьарԥшқәа
Интервью с кандидатом в Президенты Абхазии Леонидом Дзапшба
БИОГРАФИЧЕСКИЕ ДАННЫЕ КАНДИДАТА В ПРЕЗИДЕНТЫ РЕСПУБЛИКИ АБХАЗИЯ ДЗАПШБА ЛЕОНИДА ЮРЬЕВИЧА

Аԥсны аполитикцәа
Ӡаԥшьаа
1961 шықәсазы ииз
Ажьырныҳәамза 1 рзы ииз


Шамил Омар-иԥа Аӡынба (; , Баҭым, Аҷаратәи АССР) — аԥсуа политик.

Абиографиа
Диит лаҵарамза 21, 1970 шықәсазы Аџьариатәи АССР, Баҭым ақалақь аҿы; 1987 ш. далгеит Баҭымтәи абжьаратә аурыс школ №25; 1987-1988 шш. аус иуан Баҭымтәи ахимиа-фармацевттә зауад аҿы усуҩыс; 1988-1990 шш. СССР арбџьармчқәа рҿы дахысуан аррамҵзура; 1990 ш. дҭалеит Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә университет аҭоурых-зындырратә факультет, дагьалгеит 1997 шықәсазы «азинҭҵааҩ» изаанаҭ ала: Аԥсны Жәлар Рџьынџылатә еибашьраан акәылӡтәтехника агәыԥ далан. Ианашьоуп «Аԥсны афырхаҵа» ҳәа ахьӡ; 1994 ш. инаркны ашьампыламылтә клуб «Абазг» еиҳабыс дыҟан; 1996 ш. Аҟәатәи алагаратә зауад акомерциатә директорс дыҟан; 1996-2005 шш. абизнеси, ашьампылампылтә клуб «Абазг» арҿиареи инапы рылакын; Мшаԥымза 2005 ш. инаркны Аҿари аспорти русқәа рзы аъәнҭқарратә еилакы ахантәаҩ ихаҭыԥуаҩс дыҟан; Цәыббрамза 2005 ш. Аԥсны Аҳәынҭқарра ахада хылаԥшра ззиуаз Аҿартә политиказы аидгыла дахантәаҩхеит; Нанҳәамза 26, 2011 ш. имҩапысуаз Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада иалхрақәа рҿы, Ахада ихаҭыԥуаҩрахь кандидатс дыҟан; 2011-2014 шш. ашьампылампылтә клуб «Абазг» деиҳабын; Жьҭаарамза 2014 ш. Аԥсны аԥыза-министр актәи ихаҭыԥуаҩс даҭан; Цәыббрамза 2016 ш. хатәгәаԥхарала имаҵура ааныжьыт; 2016 ш. дҭалеит РАНХиГС амагистратура «Аҳәынҭқарратәи амуниципалтә усбарҭа» афакультет, аҵара хиркәшеит диплом ҟаԥшьыла 2019 шықәсазы. Ажьырныхәамза 21, 2017 шықәсазы аинициативтә гәыԥ аԥшьгарала Аԥсны Жәлар Реизара - Апарламент адепутатрахь кандидатс ашәҟәы дҭагалан.

Азхьарԥшқәа
Интервью с кандидатом в Президенты Абхазии Шамилем Адзынба

Аԥсны аԥыза-министрцәа
Аԥсны аполитикцәа
Аӡынаа
1970 шықәсазы ииз
Лаҵарамза 21 рзы ииз


Алхас Алықьса-иԥа Кәыҵниа (; , ақыҭа Кәтол, Очамчыра араион) — аԥсуа политик.

Абиографиа
Диит рашәарамза 23, 1969 шықәса рзы Очамчыра араион Кәтол ақыҭан; 1986 ш. далгеит Аҟәатәи ажәабатәи ашьхырыуаа рышкол; 1986-1988 шш. Кындыӷтәи ачаифабрика аҟны лаборантс аус иуан; 1988-1990 шш. Асовет ар аҟны аррамаҵзура дахысуан; 1990-2005 шш. Кындыӷтәи ачаифабрикаҿы технологс аус иуан; 1992 ш. рзы далгеит асубтропикатә нхамҩа аинститут. аҵарауаҩ - агроном изаанаҭ ала; 2005-2014 шш. Аҟәа ақалақь ахада ихаҭыԥуаҩс дыҟан; 2013-2015 шш. рзы аполитикатә партиа «Амцахара» ацхантәаҩыс дыҟан; 2015 ш. инаркны иахьа уажәраанӡа аполитикатә партиа «Амцахара» ахантәаҩыс дыҟоуп; Аԥсны Жәлар рџьынџьтәылатә еибашьра далахәын; Ианашьоуп «Агәымшәараз» амедал.

Азхьарԥшқәа
Интервью с кандидатом в Президенты Абхазии Алхасом Квициния

Аԥсны аполитикцәа
Кәыҵниаа
1969 шықәсазы ииз
Рашәарамза 23 рзы ииз


Олег Нури-иԥа Аршба (; , Тҟәарчал ақ.) — аԥсуа политик.

Абиографиа
Диит 1964 шықәсазы Тҟәарчал ақ; 1981 ш. далгеит Тҟәарчалтәи актәи абжьаратә школ; 1988 ш. далгеит Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә университет афилологиатә факультет атәым бызшәақәа рыҟәша «Арҵаҩы аиҭагаҩареферент» изанаат ала; 1984-1986 шш. рзы аррамаҵзура дахысуан; 1988-1989 шш. рзы — Тҟәарчалтәи актәи аԥшьбатәи аабжьаратә школқәа рҟны англыз бызшәа арҵаҩыс аус иуан; 1989-1991 шш. рзы Тҟәарчалтәи азауад «Зариа» акомҿар еидгыла акомитет зыхиақәиҭу амаӡаныҟагаҩыс дыҟан; 1991-1992 шш. рзы - ақ. Тҟәарчал азауад «Радуга» аконструктортә биуро аҟәша деиҳабын; нанҳәамза 14, 1992 ш. Тҟәарчалтәи аибашьцәа ргәыԥ далалеит: аштаб аофицерс дыҟан, 3-тәи аполк, 1-тәи абаталион аштаб деиҳабын, иара убри абаталион командирс даман, Мрагыларатәи афронт 3-тәи аполк аштаб аиҳабы иҳаҭыԥуаҩыс дыҟан; Аибашьраҿы дхәын. 1994 ш. Аԥсны Аҳәынҭқарра Атәылахьчара аминистрра аҟнытә Аҳәынҭқарратә шәарҭадаратә еиҿкаарақәа рахь диаган; 2001 ш. ихҵан арратә хьӡы - «аполковник»; 2006-2008 шш. рзы - Аԥсны Арбџьармчқәа аԥшыхаратә усбарҭа аштаб хада деихабын; 2008-2011 шш. рзы - Аԥсны Атәылахьчара аминистрра акадқәа рыҟәша еиҳабыс дыҟан; 2011 ш. - Аԥсны Арбџьарчмқәа рштаб хада аиҳабы иҳаҭыԥуаҩыс аус иуан; 2012 ш. - Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистр ихаҭыԥуаҩыс дыҟан; 2013 ш. - «Ичыдоу азинмчы змоу ацҳаражәҳәаҩ» ҳәа адипломатиатә хьӡы ихҵан; 2018 ш. - Аԥсны Адәныҟатәи аусқәа рминистрра ичыдоу анапынҵақәа рзы ацҳаражәҳәаҩ. Иара убри ашықас азы Аԥсны Атәылахьчара аминистр иабжьгаҩыс аусура далагеит.

Азхьарԥшқәа
Интервью с кандидатом в Президенты Абхазии Олегом Аршба

1964 шықәсазы ииз
Аԥсны аполитикцәа


Асҭамыр Борис-иԥа Ҭарба (; , Аҟәа) — аԥсуа политик.

Абиографиа
Диит Аҟәа ақалақь ажьырныҳәамза 13, 1961 шықсазы; 1978 ш. далгеит  Н. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи 10-тәи абжьаратә школ; 1983 ш. далгеит Аҟәатәи асубтропикатә нхамҩатә институт, атехнологиатә факультет; 1983-1985 шш. Аррамаҵзура дахысуан СССР аҳәаахчаратә архаҭақәа рҟны; 1985-1986 шш. аус иуан Лыхнытәи ачаи фабрикаҿы; 1986-1988 шш. аус иуан Аԥснытәи АССР Аминистрцәа р-Совет агро-ааглыхратә ҟаша ареферентс; 1988-1990 шш. КПСС Аԥснытәи аобком аҟны ааглыхреи, атранспорти, аимадареи ринструктор имаҵура ҭыԥ ааныкылон; 1990-1992 шш. анаплакратә усура инапы алакын; 1992 ш. лаҵарамза инаркны аус иуан Гәдоуҭа араион ахада ихаҭыԥуаҩс; 1992 ш. нанҳәамза инаркны арратә хәҭаҟәа рҟны агәыԥ, анаҩс авзвод командаҟаҵаҩыс дыҟан; 1993 ш. хәажәкырамзазы Аԥсны Аҳәынҭқарра Иреиҳаӡоу Ахеилак Апрезидиум Ақәҵарала Аԥсны ашәарҭадара амаҵзура актәи маӡаныҟәгаҩс дыҟаҵан; 1993-1999 шш. аус иуан Ашәарҭадара амаҵзура актәи маӡаныҟаҩс дыҟаҵан; 1993-1999шш. аус иуан Ашәарҭадара амаҵзура ахантәаҩыс; 2000-2003 шш. аус иуан Аԥсны Аҳәынҭқарра Ашәарҭадара ахеилак амаӡыныҟәгаҩс; 2003-2004 шш. Аԥсны Аҳәынҭқарра Аԥыза-Министр актәи ихаҭыԥуаҩс дыҟан; Нанҳәамза инаркны жьҭаарамза 2004 ш-нӡа Аԥыза-Министр инаԥынҵақәа наигӡон; 2005 ш. инаркны иахьанӡа А-Телеком анаплакы адиректор ихаҭыԥуаҩс аус иуеит.

Азхьарԥшқәа
Интервью с кандидатом в Президенты Абхазии Астамуром Тарба

1961 шықәсазы ииз
Ажьырныҳәамза 13 рзы ииз
Аԥсны аполитикцәа
Ҭараа


Артур Мирод-иԥа Анқәаб (; , Гагра ақ.) — Аԥсны политик.

Абиографиа
Диит цәыбррамза 19, 1969 шықәсазы ГаГра ақалақь аҿы; 1986 ш. далгеит Лӡаатәи абжьаратә школ; 1989 ш. дҭалеит Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә Университет аҭоурых-зиндырратә факультет, дагьалгеит 1996 ш-зы; Иара убри ашықәсазы рҵаҩыс аусура далагеит Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә Университет аҿы; 1997-2003 шш. азындырратә факультет адекан ихаҭыԥуаҩыс дыҟан; 1999-2000 шш. аус иуан Аԥсны Аҩныҵҟатәи Аусқәа Рминистрра иаҵанакуа иҷыдоу амилициатә школ, азеиԥш маҭәарқәа ркафедра еиҳабыс; 2000-2003 шш. аус иуан Аԥсны Аҩныҵҟатәи Аусқәа Рминистрраҿы усҭҵааҩыс; 2006-2007 шш. ҟарачы-Черкессктәи Апедагогигатә институт аҿы аспирант-ҭҵааҩыс дыҟан; 2011-2015 Аҟәатәи абжьаратә милициатә школ еиҳабыс дыҟан «амилициа аподполковник» ичын ала; Иахьатәи аамҭазы аус иуеит «Урыстәылеи Аҳәаанырцәтәи атәылақәеи рҭоурых» иаҵанакуа акафедра арҵаҩы-еиҳабыс; Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра далахәын, ахымхәацәа II ргәыԥ даҵанакуеит.

Азхьарԥшқәа
Интервью с кандидатом в Президенты Абхазии Артуром Анкваб

Цәыббрамза 19 рзы ииз
1969 шықәсазы ииз
Аԥсны аполитикцәа
Анқәабаа


Асҭамыр Валери-иԥа Какалиа (; , Аҟәа ақ.) — аԥсуа политик.

Абиографиа
Диит Аҟәа ақалақь  ажьырныҳәамза 4, 1976 шықәса рзы; Далгеит Аҟәатәи ажәибыжьтәи абжьаратә аурыс школ; 1993 шықәсазы Гәдоуҭатәи Арратә горнизон аҟны арра дахысуан; Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә университет арратә кафедра даушьҭымҭоуп; 1998 ш. ААУ аекономикатә факультет далгеит; 2001 ш. далхәын Кәыдрытәи аиҩхааҿы имҩаԥысуаз аоперациа; 1994-2000 шш. рзы — Аҟәатәи аџьармыкьаҿы гәаҭаҩыс аус иуан; 2000-2001 шш. рзы Жәларбжәаратәи агәыҳалалратә еиҿкаара «Премиер-Уржанс» аҟны англыз бызшәа ахьынтәи аурысшәахь еиҭагаҩыс аус иуан; 2002-2003 шш. рзы аус иуан Москватәи акомерциатә фирмақәа руак аҟны; 2004-2005 шш. рзы Аԥсны Ахада иадминистрациа аиҳабы ицхырааҩыс дыҟан; 2005-2007 шш. рзы Апсны Аҳәынҭқарраҿы Ареспублика Преднестровиа Ахаҭарнакс дыҟан; 2007-2015 шш. Аԥсны Аҳәынҭқарра Аҵәахырҭатә банк аревизорс аус иуан; 2010-иахьа уажәраанӡа хаталатәи усдкылаҩыс дыҟоуп. Аҭоурыхтә роман «Гостеприимное море» авторс дамоуп.

Азхьарԥшқәа
Интервью с кандидатом в Президенты Абхазии Астамуром Какалия

Аԥсны аполитикцәа
1976 шықәсазы ииз
Ажьырныҳәамза 4 рзы ииз