./data/stoa0058/stoa001/stoa0058.stoa001.perseus-lat2.xml
Cuius caliginis causa est, quod humanae ratiocinationis motus ad diuinae           praescientiae simplicitatem non potest admoueri, quae si ullo modo cogitari           queat, nihil prorsus relinquetur ambigui   Quod ita demum patefacere atque expedire temptabo, si prius ea quibus           moueris expendero  Quaero enim, cur illam soluentium rationem minus           efficacem putes,  quae quia praescientiam non esse futuris           rebus causam necessitatis existimat, nihil impediri praescientia  arbitrii libertatem putat  Num enim tu aliunde           argumentum futurorum necessitatis trahis, nisi quod ea quae praesciuntur non           euenire non possunt? Si igitur praeuotio nullam futuris rebus adicit           necessitatem, quod tu etiam paulo ante fatebare,  quid est quod uoluntarii exitus rerum ad certum cogantur           euentum? Etenim positionis gratia, ut quid consequatur aduertas, statuamus           nullam esse praescientiam  Num igitur quantum ad hoc attinet, quae ex           arbitrio eueniunt ad necessitatem cogantur? Minime Statuamus iterum esse, sed nihil rebus necessitatis iniungere; manebit ut              opinor eadem uoluntatis integra atque absoluta libertas Sed praescientia, inquies, tametsi futuris eueniendi necessitas non est,              signum tamen est necessario ea  esse              uentura  Hoc igitur modo, etiam si praecognitio non fuisset, necessarios              futurorum exitus esse constaret  Omne etenim signum tantum quid sit              ostendit, non uero efficit quod designat  Quare demonstrandum prius est              nihil non ex necessitate  contingere,              ut praenotionem signum esse huius necessitatis appareat  Alioquin si haec              nulla est, ne illa quidem eius rei signum poterit esse quae non est  Iam              uero probationem firma ratione subnixam constat non ex signis neque              petitis extrinsecus argumentis  sed ex              conuenientibus necessariisque causis esse ducendam  Sed qui fieri potest              ut ea non proueniant quae futura esse prouidentur? Quasi uero nos ea quae              prouidentia futura esse praenoscit non esse  euentum              credamus ac non illud potius arbitremur,  licet eueniant, nihil tamen ut euenirent sui natura              necessitatis habuisse; quod hinc facile perpendas licebit  Plura etenim              dum fiunt subiecta oculis intuemur, ut ea quae in quadrigis moderandis              atque flectendis facere spectantur aurigae atque ad hunc  modum cetera  Num igitur quidquam illorum ita              fieri necessitas ulla compellit?Minime  Frustra enim esset artis effectus, si omnia coacta mouerentur Quae igitur cum fiunt carent exsistendi necessitate, eadem prius quam              fiant sine necessitate futura sunt                Quare sunt quaedam euentura quorum exitus ab omni necessitate sit              absolutus  Nam illud quidem nullum arbitror esse dicturum, quod quae nunc              fiunt, prius quam fierent, euentura non fuerint  Haec igitur etiam              praecognita liberos habent euentus                Nam sicut scientia praesentium rerum nihil his quae fiunt, ita              praescientia futurorum nihil his quae uentura sunt necessitatis importat               Sed hoc, inquis, ipsum dubitatur, an earum rerum quae necessarios exitus              non habent ulla possit esse praenotio  Dissonare  etenim uidentur putasque si praeuideantur              consequi necessitatem, si necessitas desit minime praesciri nihilque              scientia comprehendi posse nisi certum; quod si quae incerti sunt exitus              ea quasi certa prouidentur, opinionis id esse caliginem non  scientiae ueritatem  Aliter enim ac sese res              habeat arbitrari ab integritate scientiae credis esse diuersum  Cuius              erroris causa est, quod omnia quae quisque nouit ex ipsorum tantum ui              atque natura cognosci aestimat quae sciuntur; quod totum contra est  Omne enim quod cognoscitur non              secundum sui uim sed secundum cognoscentium potius comprehenditur              facultatem  Nam ut hoc breui liqueat exemplo, eandem corporis              rotunditatem aliter uisus aliter tactus agnoscit  Ille eminus manens              totum simul  iactis radiis intuetur,              hic uero cohaerens orbi atque coniunctus circa ipsum motus ambitum              rotunditatem partibus comprehendit  Ipsum quoque hominem aliter sensus,              aliter imaginatio, aliter ratio, aliter intellegentia contuetur  Sensus              enim figuram in  subiecta materia              constitutam, imaginatio uero solam sine materia iudicat figuram  Ratio              uero hanc quoque transcendit speciemque ipsam quae singularibus inest              uniuersali consideratione perpendit  Intellegentiae uero celsior oculus              exsistit; supergressa  namque              uniuersitatis ambitum ipsam illam simplicem formam pura mentis acie              contuetur In quo illud maxime considerandum est: nam superior comprehendendi uis              amplectitur inferiorem, inferior uero ad superiorem nullo modo consurgit                   Neque enim sensus aliquid extra              materiam ualet uel uniuersales species imaginatio contuetur uel ratio              capit simplicem formam, sed intellegentia quasi desuper spectans concepta              forma quae subsunt etiam cuncta diiudicat, sed eo modo quo formam ipsam,              quae nulli  alii nota esse poterat,              comprehendit  Nam et rationis uniuersum et imaginationis figuram et              materiale sensibile cognoscit nec ratione utens nec imaginatione nec              sensibus, sed illo uno ictu mentis formaliter, ut ita dicam, cuncta              prospiciens  Ratio quoque cum quid  uniuersale respicit, nec              imaginatione nee sensibus utens imaginabilia uel sensibilia comprehendit               Haec est enim quae conceptionis suae uniuersale ita definiuit: homo est              animal bipes rationale  Quae cum uniuersalis notio sit, tum imaginabilem              sensibilemque  esse rem nullus              ignorat, quod illa non imaginatione uel sensu sed in rationali              conceptione considerat  Imaginatio quoque tametsi ex sensibus uisendi              formandique figuras sumpsit exordium, sensu tamen absente sensibilia              quaeque conlustrat non  sensibili sed              imaginaria ratione iudicandi  Videsne igitur ut in cognoscendo cuncta sua              potius facultate quam eorum quae cognoscuntur utantur? Neque id iniuria;              nam cum omne iudicium iudicantis actus exsistat, necesse est ut suam              quisque operam non ex  aliena sed ex              propria potestate perficiat