ความสอดคล้องของวาทกรรม ลดอำนาจรัฐ เพิ่มอำนาจประชาชน และ ประชาธิปไตยไม่ได้มีแค่การเลือกตั้ง
หลังรัฐประหารปี 2559 ผมแบกคำถามที่หนักอึ้งคำถามหนึ่งเอาไว้ว่า ทำไมเอ็นจีโอ และขบวนการเคลื่อนไหวของประชาชน หรือในส่วนที่เกี่ยวข้องกัน เช่น องค์กรด้านสิทธิชุมชน สิทธิมนุษยชน พวกจับตานโยบาย โครงการพัฒนาและการบังคับใช้กฎหมายที่เข้าข้างรัฐและทุนที่ลดทอน ปิดกั้น คุกคาม สิทธิและเสรีภาพของประชาชน ถึงอยู่ด้านตรงข้ามกับประชาธิปไตยด้วยการสนับสนุนการรัฐประหาร ?ผมพยายามคิดทบทวนเพื่อตอบคำถามนี้เรื่อยมา แต่มันตอบคำถามนี้ไม่เสร็จสักที อาจจะเป็นเพราะผมไม่ได้สนใจเพียงแค่พยายามคิดเพื่อตอบคำถาม ถ้าลำพังเพียงแค่ตอบคำถามก็คงเสร็จไปนานแล้ว แต่ผมพยายามเปลี่ยนแปลงตนเองและองค์กรด้วย เพราะตระหนักเสมอว่า คิด กับ ทำ ต้องไปด้วยกันในการคิดทบทวนเพื่อหาคำตอบต่อคำถามนี้ เรื่องหนึ่งที่ผมค้นพบก็คือว่า ที่คนอย่างพวกเราชอบพูดกันมากในการถกเถียงแลกเปลี่ยนและโต้แย้งกันถึงวิกฤติปัญหาประชาธิปไตยที่เอ็นจีโอ ปัญญาชนสาธารณะ ชนชั้นกลางหรือใครก็ตามชอบใช้แก้ตัวหรือตัดบทการสนทนาเมื่อถูกกล่าวหาหรือพาดพิงว่ามีส่วนร่วมเกี่ยวข้องทั้งโดยตรงและโดยอ้อมในการสนับสนุนรัฐประหารในสองครั้งล่าสุดที่ผ่านมาแต่มันก็เป็นภาพสะท้อนกลับด้วยเช่นเดียวกันด้านหนึ่งก็คือมันเป็นอะไรที่ลึกซึ้งมาก สะท้อนความเป็นจริงได้ดีมาก เพราะคงไม่มีประชาชนคนใดอยากเอาชีวิตตัวเองทั้งหมดไปผูกอยู่กับการเลือกตั้งหรอก ชีวิตการเมืองไม่ได้มีแค่การเลือกตั้งสักหน่อย เพราะถึงแม้ดูจะเป็นระบบการเมืองที่มีพัฒนาการไปในทางที่ดี คำนึงถึงสิทธิเสรีภาพของประชาชนได้ดีที่สุด แต่ก็ยังกดขี่ข่มเหงขูดรีดประชาชนไม่ต่างจากระบอบการเมืองอื่นอยู่ดีอีกด้านหนึ่งก็คือ ถ้าบอกแบบนี้แล้วก็ต้องพยักหน้าเห็นด้วยไปพร้อมกับคำถามว่า นั่นสิ เราจะทำยังไงให้ประชาชนที่เราทำงานอยู่เกิดความเข้มแข็งและพึ่งพาตนเองได้โดยไม่ต้องรอ ไม่พึ่งพิงองคาพยพ องค์กร หรือสถาบันการเมืองที่สนใจแต่การเลือกตั้งเท่านั้น ? หรือ จะทำยังไงถึงจะทำให้ประชาชนที่เราทำงานอยู่เป็นอิสระ ไม่ขึ้นอยู่กับการเลือกตั้งเท่านั้น ?พอถามคำถามนี้แล้วก็จะเกิดคำถามต่อมาว่าเมื่อสำรวจดูก็พบว่าเราทำอะไรไปตั้งมากมายเพื่อตอบคำถามนี้ แต่มาตายน้ำตื้นเอาตรงประวัติศาสตร์ระยะใกล้ในช่วงสิบปีที่ผ่านมานี้เองต้องจารึกว่า ทั้งในระดับบุคคลและองค์กรพัฒนาเอกชนส่วนใหญ่ได้มีส่วนผลักดันขับเคลื่อนบ้านเมืองและสังคมเพื่อตอบคำถามว่า ประชาธิปไตยไม่ได้มีแค่การเลือกตั้ง ได้กลายเป็นพวกที่สนับสนุนการรัฐประหารอาจจะมีผู้แย้งว่า ทำไมเหรอ มันจะอะไรกันนักกันหนากับไอ้การแค่สนับสนุนรัฐประหาร ไม่ได้หมายความว่าอยู่ขั้วตรงข้ามกับประชาธิปไตยสักหน่อย มันเป็นการพัฒนาประชาธิปไตยอีกแง่มุมหนึ่งด้วยซ้ำต้องเข้าใจไว้ด้วยว่าความหมายของคำว่า ซึ่งมันเป็นคำที่มีความหมายไม่ดีเอาเสียเลยในสังคมไทย เพราะรัฐประหารทำให้ทุกสิ่งทุกอย่างแปดเปื้อน ต่อให้คุณบอกว่า ฉันไม่ได้นิยมอะไรเหล่านั้นนะ แต่เมื่อคุณสนับสนุนรัฐประหารไม่ว่าจะโดยตรงหรือโดยอ้อม คุณก็จะกลายเป็นฝ่ายนิยมอะไรเหล่านั้นไปโดยปริยายมันจึงทำให้ความหมายของคำว่า ประชาธิปไตยไม่ได้มีแค่การเลือกตั้ง ที่เคยมีความหมายหรือบริบทกว้างขวาง สะท้อนถึงความก้าวหน้าของขบวนประชาชนในทุก ๆ ด้าน กลับหดแคบลงเพียงแค่ว่า หรือพูดอีกด้านหนึ่งก็คือ รัฐประหารคือคุณค่าที่แท้จริงของความเชื่อความเข้าใจของคนทำงานที่พยายามทำงานเพื่อ ลดอำนาจรัฐ เพิ่มอำนาจประชาชน หมายถึงว่าต้องสนับสนุนรัฐประหารเท่านั้นถึงจะไปให้ถึงความหมายและคุณค่าที่แท้จริงของ ประชาธิปไตยไม่ได้มีแค่การเลือกตั้ง หรือหมายถึงว่าต้องสนับสนุนรัฐประหารเท่านั้นถึงจะไปให้ถึงความหมายและคุณค่าที่แท้จริงของ ลดอำนาจรัฐ เพิ่มอำนาจประชาชนนอกเหนือจากนั้นเป็นสิ่งกลวงเปล่า เพราะที่ผ่านมาที่ทำ ๆ กันอยู่น่ะมันเห็นผลช้า หรือมองให้เลวร้ายกว่านั้นคือไม่เห็นผลอะไรเลย ก็เลยต้องวิ่งเข้าหาตัวเร่งปฏิกิริยา ซึ่งก็คือการ เพื่อจะทำให้เกิดสิ่งนี้ ตัวเร่งปฏิกิริยารัฐประหารมันคือคำเดียวกันที่ชอบพูดกันว่า นั่นแหละแต่สำหรับผมเห็นตรงข้าม จริง ๆ แล้ว เราทำอะไรกันตั้งเยอะแยะที่ไม่จำเป็นต้องวิ่งเข้าสู่สภาวะความย้อนแย้ง ไม่เป็นเหตุเป็นผลกันเช่นนี้ หลักที่สำคัญมากที่เราทำกันมาก็คือ มันทำให้ขบวนประชาชนที่เราทำงานด้วยเข้าใจและพัฒนาคุณค่าและความหมายของคำว่าประชาธิปไตยมาโดยตลอด นั่นคือ หนึ่ง-ประชาธิปไตยในสภา หรือประชาธิปไตยที่ได้มาจากการเลือกตั้ง หรือประชาธิปไตยตัวแทน สอง-ประชาธิปไตยนอกสภา หรือประชาธิปไตยมวลชน หรือประชาธิปไตยทางตรง ที่มันจะต้องหาจุดสมดุลย์ระหว่างกันมาโดยตลอดในด้านเศรษฐกิจเราก็ต่อสู้กับเศรษฐกิจกระแสหลักที่สนใจแต่จีดีพี ด้วยการเสนอเศรษฐกิจสองระบบที่มีอีกด้านหนึ่งที่พึ่งพาตนเองได้ รวมทั้งการพัฒนาสิทธิชุมชนให้กลายเป็นสิทธิสากลเท่าเทียมกับสิทธิมนุษยชน แต่ปัญหาคือพัฒนาการของเรามันสะดุดหยุดลง เพราะมีพวกขี้เกียจทำงานกับชุมชน มวลชน มักง่าย แต่ชอบอยู่ส่วนบนของขบวนประชาชน เป็นพวกตรงนี้น่าสนใจ ผมแกะไม่ออก กำลังค่อย ๆ แกะว่าเหตุใดพัฒนาการเรื่องประชาธิปไตยในขบวนประชาชนที่ก้าวหน้าถึงสะดุดหยุดลง มันมีเหตุปัจจัยที่ละเอียด ลึกซึ้ง ซับซ้อน อะไรอีกที่เข้ามาเกี่ยวข้อง แต่อย่างน้อยเท่าที่คิดได้ในตอนนี้ก็คือ จริง ๆ แล้วเรากำลังอยู่ในช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อที่สำคัญมากด้วยซ้ำที่พลัง ประชาธิปไตยมวลชน มันมีศักยภาพมากที่จะควบคุมหรือสร้างสมดุลย์กับ ประชาธิปไตยเลือกตั้ง เราพบเห็นรูปธรรมเหล่านี้ได้เยอะแยะเต็มไปหมดในพื้นที่ชุมชนท้องถิ่นต่าง ๆ ที่ควบคุมอำนาจและความฉ้อฉลของการเมืองท้องถิ่นที่ได้มาจากประชาธิปไตยเลือกตั้งจริง ๆ แล้วต้องใช้คำว่าชาวบ้านมีความก้าวหน้ากว่าเรามาก ส่วนเราเองที่เคยเป็นฝ่ายก้าวหน้ากลับล้าหลัง ความก้าวหน้าของชาวบ้านคือพวกเขาจับตาสอดส่องและดุลอำนาจประชาธิปไตยด้วยการกระทำการเอง โดยเข้าไปอยู่หรือเข้าไปใช้พื้นที่ของ ประชาธิปไตยเลือกตั้ง ด้วยตนเอง รวมทั้งสร้าง/ไม่ทิ้ง ประชาธิปไตยมวลชน ทำให้มันเข้มแข็งต่อไปที่จะคานอำนาจ ประชาธิปไตยเลือกตั้ง ให้ได้หลักที่ชาวบ้านยึดและปฏิบัติ มันแปลความหมายให้เห็นความงดงามและคุณค่าที่ทรงพลังอย่างมากก็คือ เพราะฉะนั้น หลักการหนึ่งสิทธิ์หนึ่งเสียงมันสำคัญมากในจุดนี้ เพราะมันแปรเสียงออกมาจากสองมือสองเท้าของประชาชน มันเป็นเสียงที่ออกมาจาก ที่อยู่นอกสภา เพื่อใช้ทำหน้าที่พัฒนาประชาธิปไตยอีกฝั่งหนึ่งที่อยู่ในสภา มันเป็นหลักการที่เป็นสันติวิธีมากที่สุดแล้ว มีเพียงวิธีนี้เท่านั้นที่จะขับเคลื่อนสังคมด้วยสันติวิธีที่สุด นอกนั้นก็จะมีแต่เสียเลือดเนื้อผมยังคิดว่าโดยส่วนลึกแล้ว นักกิจกรรมทางสังคม ปัญญาชนสาธารณะที่ทำงานเพื่อ ลดอำนาจรัฐ เพิ่มอำนาจประชาชน จริง ๆ แล้วมีความคิดก้าวหน้า แต่การยอมถอยความคิดและจุดยืนของตัวเอง ยอมเป็นพวกเดียวกันหรือขอเป็นส่วนหนึ่งในขบวนการเมืองที่ล้าหลังคลั่งชาติเพื่อจะได้สนับสนุนรัฐประหารได้อย่างแนบสนิทใจก็เพื่อเป้าหมายอะไรบางอย่าง หากแต่ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นมีความรุนแรงมาก เพราะรัฐประหารมันได้ทำลายคุณค่าและความหมายประชาธิปไตยเสียหมดสิ้น และที่สำคัญสิ่งที่เราได้กลับมาคือความตกต่ำสุดขีดของขบวนประชาชนที่ก่อร่างสร้างศรัทธาในเรื่องของการหากจะมีผู้โต้แย้งว่าก็กฎหมายห้ามชุมนุมนั่นไง ที่ออกเป็นกฎหมายบังคับใช้ในรัฐบาลเผด็จการทหาร คสช. แค่เรื่องนี้เรื่องเดียวไม่ต้องรวมเรื่องอื่น ๆ อีก ไม่ว่าจะเป็นเรื่องเขตเศรษฐกิจพิเศษ แผนแม่บทป่าไม้ ฯลฯ ก็แย่พอแล้ว ถ้าชาวบ้านชุมนุมไม่ได้ก็ไม่มีอำนาจต่อรองใด ๆ ได้เลย หรือชุมนุมได้แต่ก็ไม่สามารถกดดันใด ๆ ได้เลย ไปกันเป็นร้อยคนแต่ใช้เครื่องเสียงควบคุมมวลชนไม่ได้ แค่นี้ก็จบแล้ว แทบทุกกิจกรรม ทุกการขยับเขยื้อนเคลื่อนไหวของประชาชนสามารถถูกตีความว่าเข้าข่ายฝ่าฝืนกฎหมายห้ามชุมนุมได้หมดเวลาล่วงเลยมามากแล้ว ผมขอสรุปดังนี้ ผมคิดว่าถ้อยคำ การกระทำ และความคิดที่ว่าจะมีความหมายและคุณค่าก็ต่อเมื่อบ้านเมืองมีประชาธิปไตยที่ได้มาจากการเลือกตั้งนั่นแหละ เราถึงจะมีสิทธิและเสรีภาพที่จะทำงานกับประชาชนเพื่อส่งเสริมคุณค่าและความหมายของวาทกรรมดังกล่าว เพื่อผลักดันให้ประชาชนมีความเข้มแข็ง เป็นองค์กรหรือขบวนการที่สูงส่งและมีพลังมากเสียยิ่งกว่าองค์กรการเมืองที่เฝ้ารอแต่การเลือกตั้งเพื่อได้อำนาจรัฐมากดขี่ข่มเหงเรามันคือความรูปแบบหนึ่งที่คิดว่า ประชาธิปไตยไม่ได้มีแค่การเลือกตั้ง โดยการไปสนับสนุนรัฐประหาร แทนที่จะบอกว่าทุกวันนี้คนที่บอกว่า ประชาธิปไตยไม่ได้มีแค่การเลือกตั้ง และ ลดอำนาจรัฐ เพิ่มอำนาจประชาชน เป็นกลุ่มคนกลุ่มเดียวกัน ยังนั่งดูประชาชนถูกกดขี่ข่มเหงจากองค์กรหรือสถาบันรัฐประหารที่ทำให้ฝันคุณเป็นจริง ก็ฝันที่ว่า ประชาธิปไตยไม่ได้มีแค่การเลือกตั้ง นี่แหละ เรายังนั่งงอมืองอเท้าอยู่ที่บ้านโดยไม่ลงไปทำงานกับชาวบ้านช่วยเหลือเขาเลย อีกสิ่งหนึ่งที่คิดว่าเส้นทางของ กป.อพช. และเพื่อนตลอด 30 ปีที่ผ่านมา ไม่มีหรือขาดหายไปก็คือ ความคิดทางการเมืองในงานที่ทำหมายถึงว่า ข้อนี้มันลอยมา อาจจะไม่เกี่ยวข้องสัมพันธ์กับสิ่งที่พูดมาเลย แต่ก็ขอพูดไว้ก่อน กำลังพัฒนาความคิดเกี่ยวกับเรื่องนี้อยู่ ก็คือ เห็นหลายคนในเวทีนี้พูดถึงประชารัฐกันเยอะ ก็อยากจะบอกว่า เป้าหมายที่แท้จริงของประชารัฐคือการกวาดต้อนประชาชนเพื่อสนับสนุนและค้ำจุนระบอบเผด็จการทหารหรือรัฐประหารเท่านั้นแหละ นอกเหนือจากนี้เป็นเรื่องหลอกลวง และอีกเรื่องหนึ่งที่สำคัญมาก ก็คือ ความบกพร่องหรือปัญหาใหญ่อีกอย่างหนึ่งของนักกิจกรรมทางสังคม ปัญญาชนสาธารณะทั้งหลายมักแยกตัวเองและองค์กรตัวเองออกจากองค์กรหรือขบวนประชาชน แต่ชอบนั่งอยู่ส่วนบนของขบวนประชาชน และชอบเก็บเกี่ยวดอกผลที่เกิดขึ้นจากขบวนประชาชนอีกด้วย แต่ไม่พยายามทำให้ตัวเองและองค์กรของตัวเองเป็นเนื้อเดียวกันทั้งในแง่ร่วมทุกข์ร่วมสุข บริหารจัดการองค์กร และจัดตั้งความคิดกับองค์กรหรือขบวนประชาชน เส้นทางของประวัติศาสตร์ประชาธิปไตยนั้นเต็มไปด้วยขวากหนาม กว่าที่พลเมืองแต่ละกลุ่ม เพศ วัย เชื้อชาติ ฯลฯ จะมีสิทธิออกเสียงเลือกตั้งได้ต้องสูญเสียเลือดเนื้อมากมาย แต่ที่เมืองไทยฝ่ายก้าวหน้าที่เสียสละอุทิศตนเพื่อสังคม ทำงานพัฒนาชนบทและชุมชนเพื่อต่อสู้กับความเอารัดเอาเปรียบและกดขี่ข่มเหงคนยากคนจนคนเล็กคนน้อยในสังคม เพื่อนำเสียงของคนเหล่านั้นขึ้นมาให้สังคมข้างนอกได้ยิน ซึ่งเป็นขบวนการที่ประดิษฐ์หรือชูคำขวัญที่ว่า ลดอำนาจรัฐ เพิ่มอำนาจประชาชน กลับเข้ากันได้ดีหรือเป็นพวกเดียวกันกับพวกที่ออกมาพูดว่า ประชาธิปไตยไม่ได้มีแค่การเลือกตั้ง ด้วยการสนับสนุนรัฐประหาร ถอดความและเรียบเรียงเพิ่มเติมจากการพูดของเลิศศักดิ์ คำคงศักดิ์ หนึ่งในวิทยากรของเวทีประชุมสมัชชาคณะกรรมการประสานงานองค์กรพัฒนาเอกชน (กป.อพช.) ปี 2559 ในหัวข้อ เหลียวหลัง แลหน้า ขบวนการองค์กรพัฒนาเอกชน เมื่อวันศุกร์ที่ 19 สิงหาคม 2559 ณ ห้องประชุมอิงบุรี พักพิงอิงทางบูติกโฮเทล งามวงศ์วานซอย 19 นนทบุรีทั้งนี้ การถอดความและเรียบเรียงเพิ่มเติมทำโดยผู้พูดเอง คำที่ขีดเส้นใต้เป็นคำที่เขียนเพิ่มเติมขึ้นมาในภายหลังเพื่ออธิบายให้เกิดความเข้าใจ เนื่องจากการพูดในเวทีประชุมสมัชชาฯเมื่อวันที่ 19 สิงหาคม 2559 ไม่ได้พูดในส่วนของคำที่ขีดเส้นใต้เอาไว้ คำที่ขีดเส้นใต้เป็นคำที่ปรากฎอยู่ในเอกสารบทพูดของเลิศศักดิ์ที่เตรียมไว้ประกอบการพูด แต่ในเวทีประชุมสมัชชาฯเมื่อวันที่ 19 สิงหาคม 2559 ไม่ได้พูดในส่วนของคำที่ขีดเส้นใต้เอาไว้ อ้างแล้วในเชิงอรรถ 3 อ้างแล้วในเชิงอรรถ 3 และ 4 อ้างแล้วในเชิงอรรถ 3 4 และ 5 คำที่ขีดเส้นใต้เป็นคำที่ปรากฎอยู่ในเอกสารบทพูดของเลิศศักดิ์ที่เตรียมไว้ประกอบการพูด แต่ในเวทีประชุมสมัชชาฯเมื่อวันที่ 19 สิงหาคม 2559 ได้ใช้คำว่า เสื่อมโทรม แทน ในงานเขียนชิ้นนี้ขอกลับไปใช้คำว่า สามานย์ ตามเอกสารบทพูดเดิมที่เตรียมไว้ประกอบการพูด อ้างแล้วในเชิงอรรถ 3 - 6 อ้างแล้วในเชิงอรรถ 3 - 6 และ 8
 หลังรัฐประหารปี 2559 ผมแบกคำถามที่หนักอึ้งคำถามหนึ่งเอาไว้ว่า ทำไมเอ็นจีโอ และขบวนการเคลื่อนไหวของประชาชน หรือในส่วนที่เกี่ยวข้องกัน เช่น องค์กรด้านสิทธิชุมชน สิทธิมนุษยชน พวกจับตานโยบาย
NGOs,กป.อพช.,กลุ่มสนับสนุนการรัฐประหาร,ขุนนางNGOs,องค์กรพัฒนาเอกชน,เลิศศักดิ์ คำคงศักดิ์