อัศวินเจได กับงานโบราณคดีในหนัง Star Wars
Star Wars อาจไม่ใช่เพียงแค่หนังอวกาศอย่างที่คิด หากแต่เป็นหนังที่มีส่วนคล้ายกับหนังโบราณคดีอย่าง Indiana Jones อยู่บ้างลองไปดูกัน หนังอวกาศฮอลลีวูดหลายเรื่องมักมีนักโบราณคดีเป็นทีมลูกเรืออยู่เสมอ เพราะคนพวกนี้มีความสามารถพิเศษในการไขปริศนาเกี่ยวกับอารยธรรมต่างพิภพได้ หรือบางเรื่องก็รู้ภาษาโบราณที่ตายไปแล้วอย่างอียิปต์ (เช่น เรื่อง Stargate ทะลุคนทะลุจักรวาล ก็นับว่าพระเอกเป็นลูกเรืออวกาศแบบหนึ่ง) แน่นอนว่าในหนังระดับตำนานอย่างเรื่อง Star Wars จะพบว่าเหล่าเจไดหลายคนมีความรู้ด้านโบราณคดีเป็นพิเศษ บางคนเรียกพวกเขาว่าเป็น Jedi Archaeologist คือนักโบราณคดีเจไดต้องออกตัวก่อนว่าผมไม่ใช่แฟนพันธุ์แท้ของ Star Wars เคยดูตอนเด็กๆ และมาดูตอนโตอีกนิดหน่อย แต่ด้วยสายตาแบบนักโบราณคดี ทำให้เวลาดูหนังเรื่องนี้ก็จะใส่ใจกับแง่มุมทางโบราณคดีและประวัติศาสตร์ที่ปรากฏในหนังมาก (ซึ่งทำให้ดูหนังไม่สนุก) คือถ้าลองสังเกตกันสักหน่อย นอกจาก Star Wars จะพูดถึงสงครามอวกาศในอนาคต การต่อสู้ระหว่างธรรมะกับอธรรม การแข่งขันกันทางอวกาศของมหาอำนาจ (สาธารณรัฐ = อเมริกา เผด็จการ = โซเวียต) หรือสะท้อนให้เราเห็นอิทธิพลตะวันออก (ญี่ปุ่น) ในตะวันตกช่วงยุค 1970 ในช่วงยุคสงครามเย็น แล้ว หนังเรื่องนี้ยังสัมพันธ์กับกระแสการเติบโตของโบราณคดีที่แผ่ไปทั่วโลกในช่วงยุคสงครามเย็น ซึ่งถือเป็นเครื่องมืออย่างหนึ่งในการแผ่ขยายอำนาจของอเมริกาไปยังภูมิภาคต่างๆนักโบราณคดีเจไดเจไดไม่ใช่แค่อัศวินของสาธารณรัฐที่มีพลังสถิต เชี่ยวชาญการรบ และใช้ดาบเลเซอร์ฟันกันไปเท่านั้นนะครับ หากแต่ถูกฝึกสอนให้มีความรู้ด้านโบราณคดีไปพร้อมกันด้วย (พูดอีกแบบคือรบเป็นและมีความรู้ ไม่ใช่ทหารของบางประเทศ รบเป็นอย่างเดียวแต่ไม่มีความรู้ทางประวัติศาสตร์และโบราณคดีที่ดีพอ) ทำให้โดยหลักการ อัศวินเจไดมักจะสวมบทเป็นนักโบราณคดีไปด้วย โดยพวกเขาจะทำงานให้กับสถาบันโบราณคดีเจได (Academy of Jedi Archaeology) ซึ่งระหว่างปฏิบัติหน้าที่ท่องไปในอวกาศกาแล็กซีต่างๆ นั้น จะต้องศึกษาประวัติศาสตร์ของกาแล็กซี ซากอารยธรรมและโบราณวัตถุต่างๆ เมื่อนักโบราณคดีเจไดพบโบราณวัตถุที่น่าสนใจ ก็จะเอาโบราณวัตถุและข้อมูลที่ได้นั้นมายังหน่วยการศึกษา (Educational Corps) เพื่อเอามาถอดรหัสและตีความข้อมูลด้วย ความจริงแล้วนักโบราณคดีเจไดมีหลายคน เช่น Jocasta Nu เป็นนักโบราณคดีต่างดาวของพวกเจได โดยทำงานในหอจดหมายเหตุของเจได หรือ Corask Slenda ที่เป็นถึงหัวหน้าสถาบันโบราณคดี Obroan Institute for Archaeology ทำหน้าที่ในการสำรวจอารยธรรมโบราณของดวงดาวต่างๆ เช่นเดียวกันของวิเศษที่เป็นโบราณวัตถุของซิธด้วยการทำงานโบราณคดีต่างดาว ทำให้มีแผนกพิเศษแยกลงไปเป็นแผนกงาน โบราณคดีมนุษย์ต่างดาว (Xenoarchaeology Division) ซึ่งจะมีบทบาทกันมากๆ ในช่วงมหาสงครามซิธ (Great Sith War) เพราะต้องการค้นหาโบราณวัตถุของพวกซิธ (Ancient Sith Artifacts) หรือบางทีเรียกว่าเป็นสมบัติของพวกซิธ ผู้ครอบครองจะได้รับพลังพิเศษ เพื่อตัดหน้าและครอบครองขุมพลังวิเศษก่อนพวกซิธของวิเศษที่ว่าทั้งหมดมี 5 อย่าง ประกอบด้วยสมุดเวทมนตร์ซิธ (Sith Spellbooks) เครื่องรางซิธ (Sith Amulets) กล่องโฮโลโครน (Sith Holocron) และสุดท้ายม้วนคัมภีร์ของพวกซิธ (Sith Scrolls) ซึ่งม้วนคัมภีร์พวกนี้มีอายุเก่าแก่มาก และจดบันทึกโดยลอร์ดซิธในสมัยโบราณ ซึ่งมีเนื้อหาเกี่ยวกับความรู้ ศิลปะ และประวัติศาสตร์ของหลายอย่างความจริงแล้วเชื่อมโยงกับอารยธรรมอียิปต์โดยตรง ที่ชัดเจนสุดๆ เลยคือกล่องโฮโลโครน (Holocron)ซึ่งทำเป็นรูปทรงแบบพีระมิด คือ ทำเป็นรูปสามเหลี่ยม และมีลวดลายแบบอักษรเฮียโรกลิฟิกส์ (Hieroglyphs) ด้วย ต้องเข้าใจว่าในช่วงก่อนหน้ายุคสงครามเย็นและสงครามโลกครั้งที่ 2 มีกระแสและการตั้งคำถามว่าพีระมิดสร้างโดยใคร สร้างโดยฟาโรห์ของอียิปต์ หรือจริงๆ สร้างโดยมนุษย์ต่างดาว เพราะว่าด้านหนึ่งคือพีระมิดและรวมถึงอารยธรรมอียิปต์ที่ยิ่งใหญ่และก้าวหน้าเรื่องความรู้มาก แต่อีกด้านหนึ่ง คงเป็นด้านลบ เพราะพวกชาวยุโรปก็ไม่เชื่อในศักยภาพของชนพื้นเมืองสักเท่าไร (คือเป็นปัญหาของ Eurocentrism) ทำให้คิดเกินจินตนาการไปว่าอารยธรรมพวกนี้สร้างโดยมนุษย์ต่างดาว โบราณสถานตะวันออกในตะวันตกความจริงแล้ว ในกลุ่มของพวกซิธเองก็มีนักโบราณคดีเหมือนกัน เพราะทุกคนก็หวังจะครอบครองสมบัติและดวงดาว เช่น ในช่วงยุคสงครามกลางเมืองของเจได (Jedi Civil War) โดย Gal ได้สืบค้นสุสานโบราณในหุบเขาของลอร์ดแห่งความมืด (Valley of the Dark Lords) ซึ่งสุสานในหุบเขานี้เต็มไปด้วยประติมากรรม และสถาปัตยกรรมแบบอินเดียเหนือ บางภาพมีเจดีย์แบบบุโรพุทโธด้วยก็มี เช่น ภาพวาดในสุสาน Ajunta Pall ด้วยจะว่าไปหุบเขาของลอร์ดแห่งความมืดก็คือการผสมกันกับหุบเขากษัตริย์แบบอียิปต์ เลยทำให้มีพีระมิดที่ปลายหุบเขา ส่วนสถาปัตยกรรมอียิปต์ผสมกับอินเดียเหนือที่เรียกว่า ศิขร (แปลว่าภูเขา ทำเป็นอาคารยกสูงคล้ายกับปรางค์ไทย/เขมร) โดยมีประติมากรรมขนาดใหญ่ในหุบเขาแบบศิลปะอียิปต์ โดยมีรูปทรงของประติมากรรมแบบโกธิกอารยธรรมมายาใน Star Warsนอกจากนี้ยังมีหลายตัวอย่างที่ปรากฏการณ์นำเสนอเรื่องราวของอารยธรรมโบราณในหนังมหากาพย์นี้ ตัวอย่างเช่น ใน Star Wars: Episode IV A New Hope คงจำกันได้ว่ามีฉากหนึ่งที่เป็นฉากของพีระมิดในอารยธรรมมายา ประเทศกัวเตมาลา ลุคและฮัน โซโล พร้อมด้วยลูกเรือได้นำยาน Millennium Falcon ลงจอดบนดาว Yavin 4 โบราณสถานที่อยู่ในฉากนี้ก็คือ Tikal หมายเลข 1 2 และ 3 โดยถ้าต้องการเห็นฉากดังกล่าวเราต้องปีนขึ้นไปดูบนโบราณสถาน Tikal หมายเลข 4 สาเหตุที่ผู้กำกับเลือกใช้โบราณสถานของชาวมายาเป็นฉากหลังนั้น การ์เน็ต ฟาแกน (Garnet G. Fagan) นักโบราณคดีได้ให้ความเห็นว่า เพราะโบราณสถานของพวกมายานั้นเกี่ยวข้องกับเรื่องดาราศาสตร์ ตัวอย่างเช่น การขุดค้นโบราณสถาน Uaxactun กลุ่ม E ได้พบว่าชาวมายาสร้างขึ้นเพื่อใช้สังเกตการณ์เหตุการณ์เกี่ยวกับดวงอาทิตย์ แต่ในขณะเดียวกัน ในช่วงสงครามเย็นนี้ก็เป็นช่วงที่นักโบราณคดีอเมริกันกำลังคลั่งไคล้อารยธรรมโบราณในเขตมายาอเมริกากลาง เช่นมายา แอซเท็ก อินคากันอย่างมาก ใครหลายคนคงจำได้ว่ามีภาพสลักคนกำลังขี่พาหนะคล้ายยานอวกาศ (Maya Rocket man) ซึ่งสลักอยู่ที่ฝาโลงของกษัตริย์ Kinich Janaab Pakal I ทำให้มีการตีความไปว่าเป็นยานอวกาศของมนุษย์ต่างดาวกันพักใหญ่ ไม่ว่าจะยังไงก็เลยทำให้เกิดจินตนาการเชื่อมโยงไปว่าอารยธรรมมายานั้นติดต่อกับมนุษย์ต่างดาว เลยเป็นเหตุผลว่าทำไมหนังเรื่อง Star Wars จึงเลือกโบราณสถานของพวกมายามาเป็นฉากครับรูปภาพฝาโลงของกษัตริย์ Kinich Janaab Pakal I ที่เคยเชื่อกันว่าเป็นยานอวกาศ แต่แท้จริงคือเรือที่ใช้ล่องสู่โลกหลังความตาย (Photo: www.crystalinks.com)หาก Star Wars คือโลกจำลองของอาณานิคมตะวันตก นักโบราณคดีเจไดก็คือ นักวิชาการสมัยอาณานิคมใหม่ (Neo-Colonialism) ที่จะพยายามออกไปเรียนรู้ดินแดนต่างถิ่นด้วยความรู้ด้านโบราณคดี เพราะเชื่อกันมาตั้งแต่ยุคอาณานิคมแล้วว่า การเข้าใจอดีตจะช่วยให้เข้าใจพฤติกรรมของคนในปัจจุบันและอ้างสิทธิความชอบธรรมเหนือดินแดนได้ ดังนั้น วิชาโบราณคดีจึงไม่ใช่ศาสตร์ของการศึกษาอดีตเท่านั้น แต่คือเครื่องมือของอาณานิคมใหม่แบบหนึ่งด้วยครับ ซึ่งเป็นเหตุผลว่าทำไมวัฒนธรรมบ้านเชียงจึงถูกขุดค้นโดยนักโบราณคดีอเมริกัน เพราะส่วนหนึ่งเชื่อว่าการจะเข้าใจคนไทยได้ก็ต้องเข้าใจรากเหง้าทางวัฒนธรรมของประเทศนี้นั่นเองไม่ว่าอย่างไร เชื่อสิว่า เมื่อมีการค้นพบร่องรอยของสิ่งมีชีวิตบนดาวอื่นในอนาคต นักโบราณคดีจะต้องเป็นหนึ่งในทีม และคงไม่ใช่นักโบราณคดีอย่างละครเรื่อง ศรีอโยธยา เป็นแน่อ้างอิง: 
หนังอวกาศฮอลลีวูดหลายเรื่องมักมีนักโบราณคดีเป็นทีมลูกเรืออยู่เสมอ เพราะคนพวกนี้มีความสามารถพิเศษในการไขปริศนาเกี่ยวกับอารยธรรมต่างพิภพได้ หรือบางเรื่องก็รู้ภาษาโบราณที่ตายไปแล้วในหนังระดับตำนานอย่างเรื่อง Star Wars จะพบว่า เหล่าเจไดหลายคนมีความรู้ด้านโบราณคดีเป็นพิเศษ บางคนเรียกพวกเขาว่าเป็น Jedi Archaeologist คือนักโบราณคดีเจไดระหว่างปฏิบัติหน้าที่ท่องไปในอวกาศกาแล็กซีต่างๆ อัศวินเจไดจะต้องศึกษาประวัติศาสตร์ของกาแล็กซี ซากอารยธรรม และโบราณวัตถุต่างๆ ไปด้วย