ปิดสมัชชาสุขภาพแห่งชาติครั้ง12 เร่งเครื่องผลักนโยบายสุขภาวะให้เป็นจริง
วันสุดท้ายของการจัดงานสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ ครั้งที่12ตัวแทนแวดวงการศึกษาชื่นชมและพร้อมปรับใช้เครื่องมือและวิธีทำงานของภาคีสายสุขภาพ ชี้การศึกษาไทยยังเหลื่อมล้ำสูง เด็กทักษะต่ำ ชีวิตไร้ฝัน อดีตประธานชมรมแพทย์ชนบทยืนยันคำตอบสุดท้ายอยู่ในพื้นที่ เตรียมผลักหมอครอบครัวจับคู่10000ประชากร1หมอ ขณะที่หมอประทีปหัวเรือใหญ่ สช. ชวนทุกฝ่ายเร่งเครื่องทำงานสานพลังขับเคลื่อนมติที่เป็นนโยบายสุขภาวะสู่การปฏิบัติจริง โดยเน้นงานพื้นที่ทั้งระดับจังหวัดและตำบล24 ธ.ค.2562 สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.) รายงานกิจกรรมสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ ครั้งที่12วันสุดท้าย เมื่อวันที่20ธ.ค.ที่ผ่านมา ภูมิศรัณย์ ทองเลี่ยมนาคผู้เชี่ยวชาญด้านเศรษฐศาสตร์การศึกษา กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา กล่าวในเวทีเสวนาเรื่องก้าวทันการเปลี่ยนแปลงสู่การพัฒนาสังคมสุขภาวะว่า Growth Mindsetคือทัศนคติที่เชื่อว่าชีวิตเราเปลี่ยนแปลงได้ผ่านความพยายามและการพัฒนาตนเอง แต่จากผลการสำรวจระดับโลกพบว่า เด็กไทยเกินครึ่งเชื่อว่าตัวเองเกิดมาอย่างไรก็จะเป็นไปอย่างนั้น เขาเกิดมาจนก็จะจนต่อไป เกิดมาไม่เก่งก็จะไม่เก่งตลอดไป ขณะที่เด็กๆ ในประเทศอื่นเชื่อว่าชะตาชีวิตของเขาเปลี่ยนแปลงได้ภูมิศรัณย์ กล่าวต่อว่า ทัศนคตินี้สะท้อนปัญหาหลายมิติของการศึกษาไทย ที่ผ่านมาแวดวงการศึกษาพยายามศึกษาเครื่องมือและการทำงานของสายสุขภาพ โดยหวังจะนำมาปรับใช้ท่ามกลางข้อจำกัดของมากมาย หลังการปฏิรูปการศึกษาไทยในปี2542ก็ปฏิรูปเพียงโครงสร้างองค์กรและผลลัพธ์ที่ได้ก็ลดลง ดูได้จากผลการสอบวัดความรู้นักเรียนนานาชาติหรือPISAในปี1970ไทยเคยได้คะแนนเท่ากับฟินแลนด์ แต่ลดลงเรื่อยๆ จนปัจจุบัน และยังมีปัญหาความเหลื่อมล้ำมากPISAระบุว่า เด็กไทยมากกว่าร้อยละ50มีทักษะอยู่ในระดับต่ำกว่ามาตรฐาน สอดคล้องกับผลการสำรวจที่ว่าเด็กที่ครอบครัวฐานะดีกระจุกตัวอยู่ในโรงเรียนไม่กี่แห่ง โรงเรียนที่ยากจนมีนักเรียนยากจนมากกว่าร้อยละ85เขากล่าวด้วยว่า กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษาเป็นหน่วยงานเล็กๆ ที่พยายามขับเคลื่อนงานจากฐานรากและใช้ข้อมูลเป็นฐานเช่นเดียวกับที่คนในฝ่ายสุขภาพทำ ปัจจุบันกองทุนฯ ได้จัดทำระบบบัญชีเพื่อการศึกษา รวมถึงฐานข้อมูลเด็ก ผู้ปกครอง เศรษฐสถานะของเด็ก เพื่อประกอบการพิจารณาให้ทุน การดูเศรษฐสถานะทำให้ได้ข้อมูลอื่นๆ เพื่อส่งต่อให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องด้วย เช่น เด็กไทย6แสนคนที่ทำการสำรวจ มากกว่าครึ่งมีน้ำหนักตัวต่ำกว่ามาตรฐานขณะที่นพ.สุวัฒน์ วิริยพงษ์สุกิจประธานคณะกรรมการเขตสุขภาพเพื่อประชาชน (กขป.) เขต12อดีตประธานชมรมแพทย์ชนบท กล่าวว่า รูปแบบการทำงานของสายสุขภาพคือ พยายามสร้างฐาน สานพลังแนวราบมาตลอด เพราะคำตอบสุดท้ายอยู่ในพื้นที่ รูปธรรมการขับเคลื่อนงานในพื้นที่ให้ทันการเปลี่ยนแปลงอยู่ที่พื้นฐานแนวคิดของคนทำงาน หัวใจในการทำงานคือการบริการที่คำนึงถึงความเป็นมนุษย์ หรือhumanize healthcareเพราะต้องทำงานกับผู้คนที่หลากหลาย ต่อมาการทำงานยิ่งขยายต่อยอดไปเมื่อมีระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีกำหนดให้มีกลไกคณะกรรมการเขตสุขภาพเพื่อประชาชน (กขป.) และคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับอำเภอ (พชอ.) ในทุกพื้นที่ เป็นกลไกที่มีที่มาจากคนในพื้นที่จริงๆ จนถึงวันนี้มีพระราชบัญญัติระบบสุขภาพปฐมภูมิ ซึ่งจะช่วยให้หน่วยดูแลสุขภาพที่อยู่ใกล้ชาวบ้านมากที่สุดมีคุณภาพและมีประสิทธิภาพ ซึ่งการทำงานระยะต่อไปจะเป็นการเร่งดำเนินการตามบทเฉพาะกาลของกฎหมายที่เขียนเรื่องสารสนเทศไว้ว่า ภายใน10ปีจะมีการจับคู่ชื่อแพทย์กับประชาชน โดยประชาชน10000คนจะมีหมอ1คนดูแล เรียกว่าหมอครอบครัวซึ่งขณะนี้อยู่ในขั้นตอนการประสานงานกับทีโอทีและสมาคมดิจิทัลเพื่อจัดระบบให้ข้อมูลการรักษาประชาชนไม่ว่ารักษาที่ไหนจะเชื่อมต่อกันทั้งหมดและจะวิ่งเข้ามาที่หมอครอบครัวประจำตัวด้วยสุภิญญา กลางณรงค์อดีตกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กสทช.) กล่าวว่า หากพูดเรื่องสุขภาวะในยุคดิจิทัลคงต้องพูดเรื่องความฉลาดทางดิจิทัล (digital intelligent) มากขึ้น เพราะแม้ว่าเราจะสามารถใช้ประโยชน์ได้มากมาย แต่อีกด้านหนึ่งที่ต้องเตรียมรับมือคือ มนุษย์ในอนาคตจะประสบภาวะโรคซึมเศร้า และยิ่งรู้สึกเคว้งคว้าง โดดเดี่ยว พวกเขาอาจตื่นขึ้นมาแล้วไม่รู้ความหมายของชีวิตอีกต่อไป โดยเฉพาะในยุคปัจจุบันที่สังคมเต็มไปด้วยข่าวปลอม (fake news) การไวรัล (viral) ของhate speechและการคุกคามออนไลน์ (cyberbully) ความยากของสื่อในยุคดิจิทัลคือการสร้างสมดุลระหว่างเสรีภาพกับความรับผิดชอบ ส่วนเรื่องเนื้อหาก็ต้องสู้กับdisruptionด้วยการนำเสนอข้อมูลที่น่าเชื่อถือ รวมถึงการสร้างสมดุลในมหาสมุทรข้อมูลข่าวสาร เพราะทิศทางโลกออนไลน์ถูกยึดกุมโดยฝ่ายขวาจัดมากขึ้นเรื่อยๆ ซึ่งการสร้างสมดุลในที่นี้ไม่ใช่ไปเซ็นเซอร์ด้านมืด แต่ต้องเอาด้านสว่างเติมเข้าไป รวมถึงต้องสร้างวัฒนธรรมใหม่ในการสืบค้นข้อเท็จจริง (hacking culture) มาท้าทายกันปิยนุช วุฒิสอนผู้แทนกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (DE) กล่าวว่า หากดูความหมายสุขภาวะในระดับรัฐบาลจะพบว่ารัฐธรรมนูญกำหนดเรื่องสวัสดิการสุขภาพหลายมาตรา ยุทธศาสตร์ชาติก็ระบุลักษณะของคนไทยว่าควรจะ เก่ง ดี มีสุขภาวะ ส่วนเทคโนโลยีกับสุขภาพนั้นก็สัมพันธ์กันอย่างมากDEจึงเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย เช่น ระบบ5Gจะช่วยสามารถผ่าตัดทางไกลได้อย่างแม่นยำ ขณะนี้เราพยายามสร้างโครงสร้างพื้นฐานทำให้ทุกคนเข้าถึงอินเทอร์เน็ตทั่วถึง เท่าเทียม เป็นธรรม สร้างศูนย์ดิจิทัลชุมชนและอีกหลายโครงการ โดยทั้งหมดจะสนับสนุนระบบสุขภาพโดยรวมด้วยด้านนพ.ประทีป ธนกิจเจริญเลขาธิการคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ กล่าวว่า บทบาทหลักของ สช. คือ การพัฒนานโยบายสาธารณะเพื่อสุขภาพโดยกระบวนการมีส่วนร่วมผ่านเครื่องมือตามพระราชบัญญัติสุขภาพ เช่น สมัชชาสุขภาพแห่งชาติ สมัชชาสุขภาพเฉพาะประเด็น สมัชชาสุขภาพเฉพาะพื้นที่ และสนับสนุนความเข้มแข็งของภาคีเครือข่าย สำหรับการทำงานในปี2563สช. จะให้ความสำคัญกับการขับเคลื่อนนโยบายซึ่งส่วนมากก็เกิดจากมติสมัชชาสุขภาพให้เกิดผลในทางปฏิบัติที่เป็นรูปธรรมมากขึ้น และให้ความสำคัญกับการขับเคลื่อนงานในพื้นที่โดยเฉพาะระดับจังหวัดและตำบล ดังนั้น สช. จึงต้องการชวนภาคีระดับชาติสานพลังการทำงานให้ได้ทั้งกระทรวงสาธารณสุข สสส. สปสช. สช. จับมือกับ กระทรวงการพัฒนาสังคมฯ กระทรวงศึกษาธิการ เอาภารกิจและเครื่องมือของแต่ละหน่วยงานมาใช้ให้เป็นประโยชน์ และเน้นการสร้างเครื่องมือและความเป็นหุ้นส่วนการพัฒนาจังหวัดขึ้นมาให้ได้ อาทิ การจัดสมัชชาสุขภาพจังหวัดที่จับต้องได้ โดยจะต้องสร้างทีมพี่เลี้ยงที่รู้เครื่องมือของหน่วยงานต่างๆ เพื่อนำไปใช้สร้างเป้าหมายหรือธรรมนูญสุขภาพร่วมกัน เพื่อให้เป็นแนวทางการทำงานของพื้นที่ แล้วใช้การจัดการขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และงบประมาณกองทุนสุขภาพของ สปสช. และท้องถิ่น ในการดำเนินงานในช่วงพิธีปิด มีการปาฐกถาพิเศษโดย ค๊วต ถิ ห๋าย อวาน (Mrs.Khuất ThịHải Oanh)ผู้ก่อตั้งและผู้บริหาร ศูนย์สนับสนุนการพัฒนาชุมชน(Center for Supporting Community Development Initiatives : SCDI)สาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม โดยมีใจความตอนหนึ่งว่าสงครามเวียดนามเป็นที่รู้จักกันดีว่าเป็นสงครามนองเลือดที่สุดในประวัติศาสตร์ ตลอด20ปีของสงคราม ประชาชนราว2ล้านคนเสียชีวิต แต่จำนวน2ล้านนี้คือจำนวนผู้เสียชีวิตจากมาลาเรียในเวลาเพียง4ปี จากวัณโรคในเวลา2ปี และจากโรคไม่ติดต่อในเวลาเพียง3สัปดาห์เท่านั้น ดังนั้น สุขภาพเป็นประเด็นสำคัญของความมั่นคงของมนุษย์ ในฐานะการทำงานเป็นแพทย์ช่วยเหลือผู้คนมากมาย พบว่า การทำงานด้านนโยบายสุขภาพสำคัญมากและอาจแก้ต้นตอของปัญหาได้มากกว่า เช่น ในอดีตคนเวียดนามที่ติดเชื้อHIVมากกว่าร้อยละ80มาจากเหตุที่มาตรการลดอันตรายจากการใช้ยาเสพติดเป็นสิ่งผิดกฎหมาย ผู้ใช้ยาจึงเสียชีวิตทั้งจากการใช้ยาเกินขนาดและติดเชื้อHIVจากนั้นมีการรณรงค์เรื่องนี้อย่างหนักจนกระทั่งมาตรการเหล่านั้นถูกกฎหมายในปี2549แล้วก็พบทันทีว่าผู้ติดเชื้อHIVจากการใช้เข็มฉีดยาที่เคยมีสัดส่วนร้อยละ30ของผู้ติดเชื้อทั้งหมด ลดลงเหลือน้อยกว่าร้อยละ10ภายในไม่ถึง10ปี นั่นคือพลังของการทำงานเพื่อสร้างนโยบายที่ดี และตัวอย่างการทำงานของประเทศไทยก็เป็นแรงบันดาลใจที่สำคัญของตนเองหลังจากนั้นนพ.กิจจา เรืองไทยประธานกรรมการจัดงานสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ (คจ.สช.) ครั้งที่12พ.ศ.2562ได้กล่าวปิดการประชุมว่า เราได้เห็นความทุ่มเทและความตั้งใจของทุกฝ่ายในการทำงานตลอดหลายเดือนที่ผ่านมาในการพัฒนาแก้ไขปรับปรุงข้อเสนอต่างๆ จนเป็นระเบียบวาระและกลายเป็นมติสมัชชาสุขภาพแห่งชาติในวันนี้ สิ่งสำคัญต่อจากนี้คือการนำมติเหล่านี้ไปสู่ขั้นตอนการปฏิบัติ จึงขอเชิญชวนทุกภาคีผลักดันการดำเนินการในส่วนที่เกี่ยวข้องเพื่อทำให้มติเหล่านี้ไปสู่การปฏิบัติในทุกระดับ พร้อมกันนี้ได้มีพิธีส่งมอบภารกิจการจัดสมัชชาสุขภาพแห่งชาติครั้งที่13-14(พ.ศ.2563-2564) แก่นพ.ณรงค์ศักดิ์ อังคะสุวพลาซึ่งคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติได้เห็นชอบให้เป็นประธานกรรมการจัดสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ ในอีก2ครั้งต่อไป
วันสุดท้ายของการจัดงานสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ ครั้งที่ 12 ตัวแทนแวดวงการศึกษาชื่นชมและพร้อมปรับใช้เครื่องมือและวิธีทำงานของภาคีสายสุขภาพ ชี้การศึกษาไทยยังเหลื่อมล้ำสูง เด็กทักษะต่ำ ชีวิตไร้ฝัน
สมัชชาสุขภาพแห่งชาติ