ส่องมหาอำนาจ จีน-ญี่ปุ่น สมรภูมิลงทุนอนุภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขงกับอนาคตประเทศไทย
นักวิชาการเสนองานวิจัยและมุมมองต่อบทบาท 2 มหาอำนาจแห่งเอเชีย จีนและญี่ปุ่นบนเวทีบทบาทที่เพิ่มขึ้นของอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขงในเอเชียตะวันออกและภูมิภาคอาเซียน : ร่วมมือหรือแข่งขัน?10 ก.ค.2562งานสื่อสารองค์กรมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ รายงานว่า Asia on the Rise?หัวข้อสำคัญในการประชุมวิชาการนานาชาติในระดับภาคพื้นเอเชีย-แปซิฟิค (AAS-in-ASIA)เมื่อ 1–3 ก.ค.ที่ผ่านมาณ โรงแรมรอยัล ออคิด เชอราตัน กรุงเทพฯ จัดโดยมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์และสมาคมเอเชียศึกษา (Association for Asian Studies : AAS)งานนี้มีนักวิชาการชั้นนำร่วมกันเสนองานวิจัยและมุมมองต่อบทบาท 2 มหาอำนาจแห่งเอเชีย จีนและญี่ปุ่นบนเวทีบทบาทที่เพิ่มขึ้นของอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขงในเอเชียตะวันออกและภูมิภาคอาเซียน : ร่วมมือหรือแข่งขัน?ศ.ไรอัน ฮาร์ทเลย์ (Ryan Hartley) แห่งมหาวิทยาลัยโทโฮกุ ประเทศญี่ปุ่นมองบทบาทของรัฐบาลญี่ปุ่นในการเข้าไปลงทุนด้านโครงสร้างพื้นฐานในเมียนมามานานหลายทศวรรษ โดยเฉพาะรูปของเงินทุนความช่วยเหลือเพื่อการพัฒนา (Official Development Assistance : ODA)ญี่ปุ่นมุ่งมั่นแข็งขันที่จะปฏิรูปเมียนมาโดยให้เงินช่วยเหลือ เข้าไปลงทุน แม้กระทั่งช่วยกำหนดนโยบาย เพราะเมียนมาคือโอกาสใหม่ที่สำคัญที่สุดในอาเซียนศ.ไรอัน ฮาร์ทเลย์ ระบุนับตั้งแต่ปี 2554 ปีแรกของการปฏิรูปการเมืองในเมียนมา ญี่ปุ่นได้เพิ่มเงินช่วยเหลือและยกหนี้เงินกู้ให้ มีการส่งผู้เชี่ยวชาญให้คำปรึกษาเชิงนโยบายและสร้างเครือข่ายข้ามองค์กรในหลายระดับ ตลอดจนนำเงินเข้ามาลงทุนโครงสร้างพื้นฐานและพัฒนาเขตอุตสาหกรรม ที่เห็นชัดคือเขตเศรษฐกิจพิเศษติลาวา (Thilawa)ซึ่งญี่ปุ่นหวังจะให้เป็นประตูเชื่อมโยงสู่มหาสมุทรอินเดีย ถือเป็นกิจการชิ้นแรกที่เห็นผลสำเร็จอย่างเด่นชัดที่สุดความช่วยเหลือและการลงทุนทางตรง (FDI) จากญี่ปุ่น จะหลั่งไหลเข้าสู่เมียนมาต่อไปตราบใดที่เชื่อกันว่าเมียนมาเอาจริงเอาจังในการปฏิรูปประเทศเพื่อพัฒนาไปสู่ความเป็นประชาธิปไตยและเสรีนิยม กระนั้นในปีหลังๆ ญี่ปุ่นพบว่าเมียนมาดำเนินการปฏิรูปไปอย่างเชื่องช้า รู้สึกไม่เป็นที่น่าพอใจ เม็ดเงินลงทุนจากญี่ปุ่นจึงหดตัวลดลงศ.ไรอัน มองว่า ในทศวรรษนี้ญี่ปุ่นมีโจทย์ใหม่ที่ท้าทายก็คือการต้องแข่งขัน ตัดทอน อิทธิพลกับจีนที่กำลังขยายบทบาททางเศรษฐกิจและการเมืองอย่างรวดเร็วมายังอนุภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขง (GMS)และนี่คือโจทย์ที่นักวิชาการที่ร่วมเวทีเสวนาชวนให้หาคำตอบเช่นกันการผงาดขึ้นของจีน บั่นทอนความมั่นใจของญี่ปุ่น ส่งผลกระทบต่อบทบาทของตนเองในภูมิภาคนี้มุมมองจากMaki Okabeจากสถาบันเพื่อการพัฒนาเศรษฐกิจภายใต้องค์การส่งเสริมการค้าต่างประเทศของญี่ปุ่น (JETRO)Maki Okabe เล่าว่า การผงาดขึ้นมาของจีนบั่นทอนความเชื่อมั่นของญี่ปุ่นในการรักษาสถานะผู้เล่นสำคัญในภูมิภาค คำถามคือญี่ปุ่นกำลังแข่งขันกับจีนอยู่หรือไม่ และหากใช่ประเทศไทยจะวางตัวอย่างไรกับการแข่งขันดังกล่าวสถิติทางการค้าและการลงทุนของจีนในอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง ปรากฎว่า เติบโตอย่างต่อเนื่องในรอบหลายปี ปริมาณการค้าอยู่ในระดับแซงหน้าญี่ปุ่นไปแล้ว ขณะที่เม็ดเงินลงทุนเพิ่มสูงขึ้นอย่างน่ากลัว แม้แต่ประเทศไทยที่เคยเป็นฐานการผลิตของบริษัทญี่ปุ่นมายาวนาน ก็ได้แสดงความกระตือรือร้นดึงนักลงทุนจีนเข้ามาช่วยพัฒนาเขตเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออก (EEC)โดยเธอใช้คำว่านี่เป็นยุทธศาสตร์เหยียบเรือสองแคมที่ไทยให้น้ำหนักต่อทั้งจีนและญี่ปุ่นในระดับที่เท่าเทียมกัน เห็นได้จากเดือนสิงหาคม 2561 รัฐบาลไทยเชิญนักลงทุนทั้งจากจีนและญี่ปุ่นเข้ามาดูงานและแสดงศักยภาพใน EECMaki กล่าวอีกว่า ญี่ปุ่นดูเหมือนจะยอมรับความจริงว่าศักยภาพและอิทธิพลของจีนนั้นทรงพลังเกินกว่าที่ญี่ปุ่นจะไปต่อต้านหรือแข่งขัน จึงเป็นที่มาของการทบทวนยุทธศาสตร์ครั้งใหม่ของญี่ปุ่นมุ่งแสวงหาความร่วมมือกับจีนแทนที่จะแข่งขันเราจึงเห็นโครงการความร่วมมือใหม่ภายใต้ชื่อChina and Japans Business Cooperation in Third Countriesที่เริ่มขับเคลื่อนที่ EEC เป็นแห่งแรกและมีแนวโน้มจะขยายผลไปยังโครงการอื่นๆ ในภูมิภาคต่อไปอาจารย์นรุตม์ เจริญศรี อาจารย์ประจำภาควิชาความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ คณะรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ระบุว่า การแข่งขันระหว่างจีนกับญี่ปุ่นจะยังไม่หมดไปตราบใดที่ภูมิภาคนี้ยังมีผลประโยชน์อันอุดมสมบูรณ์ให้แก่ทั้งสองประเทศ โดยการช่วงชิงการพัฒนาท่าเรือน้ำลึก คือพื้นที่แห่งการแข่งขันที่เห็นได้ชัด ญี่ปุ่นมีโอกาสใช้ประโยชน์จากท่าเรือดานังของเวียดนามและท่าเรือในเขต EEC ของไทยได้มากกว่า ทำให้จีนต้องมองหาแหล่งพัฒนาแห่งใหม่ และกัมพูชาคือตัวแปรสำคัญที่จีนต้องการเข้ามามีส่วนร่วมพัฒนาท่าเรือ โดยเฉพาะในพื้นที่เมืองสีหนุวิลล์ ซึ่งจีนหวังจะขยายภาคการผลิตและส่งออกถ้าจีนมี Belt and Road ญี่ปุ่นก็มี Free and Open Indo-Pacific Initiativeอาจารย์นรุตม์ มองว่าการแข่งขันยังดำเนินไปอย่างเข้มข้นในเขตตะวันตกของเมียนมาติดกับมหาสมุทรอินเดีย ซึ่งทั้งสองประเทศต่างกำลังลงทุนพัฒนาท่าเรือและนิคมอุตสาหกรรมริมชายฝั่งอย่างแข็งขัน เพื่อสร้างความเชื่อมโยง (connectivity) ไปสู่เอเชียใต้ต่อไปศ.เดวิด เบลค จากมหาวิทยาลัยยอร์ค ประเทศอังกฤษนำเสนอข้อมูลซึ่งสอดคล้องกับมุมมองของอาจารย์ นรุตม์ในแง่ของการแข่งขันสร้างอิทธิพลด้วยการให้เงินอุดหนุนและลงทุนโครงสร้างพื้นฐาน โดยพื้นที่การแข่งขันที่สำคัญคือเขื่อนและโครงการพัฒนาทรัพยากรน้ำในประเทศลาว ได้รับเงินช่วยเหลือจากทั้งจีนและญี่ปุ่นในจำนวนที่มากญี่ปุ่นเป็นผู้ให้เงินและส่งผู้เชี่ยวชาญมาพัฒนาภาคส่วนพลังงานน้ำของลาวมายาวนาน ก่อนจะชะลอตัวลงไปเมื่อไม่นานมานี้ หลังการเข้ามาของเงินทุนและความช่วยเหลือจากจีน ที่เพิ่มขึ้นอย่างเห็นได้ชัดในภาพรวม การเติบโตของเศรษฐกิจ ความเปลี่ยนแปลงทางการเมือง และนโยบายเปิดเสรีของประเทศในอนุภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขง เชื่อมโยงกับระบบเศรษฐกิจโลกเพิ่มมากขึ้น ปัจจัยเร่งเร้าให้สองขั้วมหาอำนาจอย่างจีนและญี่ปุ่น ต้องปรับเปลี่ยนยุทธศาสตร์ให้สอดรับกับบริบทความเป็นจริงอยู่ตลอดเวลา เห็นได้จากวิสัยทัศน์ที่จีนขับเคลื่อนนโยบายหนึ่งแถบหนึ่งเส้นทางอย่างต่อเนื่อง ญี่ปุ่นได้ประกาศFree and Open Indo-Pacific Initiativeหวังจะทัดทานการขยายตัวของพญามังกรในภูมิภาคไม่ว่าจีนหรือญี่ปุ่นจะเป็นหัวขบวนในการพัฒนา ประเทศไทยยังสามารถแสวงหาผลประโยชน์จากนโยบายนี้ได้ในทุกทาง เห็นได้จากการพัฒนา EEC ก็มีทั้งจีนและญี่ปุ่นมาแสดงบทบาทการลงทุนในอุตสาหกรรมเป้าหมาย และการพัฒนาเส้นทางรถไฟความเร็วสูง ซึ่งเปิดโอกาสให้ทั้งสองชาติเข้ามามีบทบาทจึงอาจกล่าวได้ว่า ณ จุดนี้ ภูมิรัฐศาสตร์ของไทยยังคงเป็นศูนย์กลางและประตูสู่อนุภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขงได้อย่างมีนัยสำคัญต่อไป
นักวิชาการเสนองานวิจัยและมุมมองต่อบทบาท 2 มหาอำนาจแห่งเอเชีย จีนและญี่ปุ่นบนเวที บทบาทที่เพิ่มขึ้นของอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขงในเอเชียตะวันออกและภูมิภาคอาเซียน : ร่วมมือหรือแข่งขัน? 10 ก.ค.2562
อนุภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขง,จีน,ญี่ปุ่น