ย้อนที่มาน่าประทับใจ ‘สุขาภิยาจนคาถา’ จากวิวาทะระหว่าง ร.4 และสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ฉิม) วัดโมลีฯ
ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก มีบทเจริญพระพุทธมนต์ที่เกี่ยวข้องมากมายหลายบท แต่มีอยู่บทหนึ่งที่น่าสนใจอย่างยิ่ง เพราะเป็นบทใหม่ที่แต่งขึ้นในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 อันมีที่มาน่าประทับใจที่พสกนิกรชาวไทยควรทราบถึงพระเกียรติคุณที่น่ายกย่องของพระมหากษัตริย์ไทยจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยได้จัดการบรรยายพิเศษชุด ความรู้เนื่องในโอกาสพระราชพิธีบรมราชาภิเษก โดยช่วงหนึ่ง ผศ.ดร.ชัชพล ไชยพร คณะนิติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ได้บรรยายหัวข้อ มนต์และมนตร์ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษกทั้งนี้ มนต์ เป็นภาษาบาลีอันเกี่ยวข้องกับการเจริญพระพุทธมนต์ในพิธีสงฆ์ของพระพุทธศาสนา ส่วน มนตร์ เป็นเรื่องเกี่ยวกับไสยศาสตร์ ซึ่งแปลความหมายว่าศาสตร์ของพระศิวะในศาสนาฮินดู หาได้เกี่ยวข้องกับคุณไสยอย่างในละครไทยที่เรารับชมกันกลับเข้าเรื่อง สุขาภิยาจนคาถา (ยํ ยํ เทวมนุสฺสานํ) ซึ่งเป็นบทใหม่ที่แต่งขึ้นในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4มีที่มาเริ่มจากการทะเลาะขัดแย้งกันระหว่างสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ฉิม) วัดโมลีโลกยาราม ผู้ยิ่งใหญ่ในแม่กองภาษาบาลีขณะที่พระวชิรญาณ หรือเจ้าฟ้ามงกุฎ (พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4) ครั้งทรงพระผนวชอยู่ก็เป็นผู้ยิ่งยงในภาษาบาลีเช่นกันครั้งเมื่อพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 เสวยราชย์ขึ้นมา แม้ไม่ได้เป็นพระราชโอรสของพระอัครมเหสีก็จริง แต่พระองค์ได้รับการสนับสนุนจากพระราชวงศ์ผู้ใหญ่และขุนนางจำนวนมากในขณะที่พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว กับพระวชิรญาณ (พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4) ท่านไม่มีปัญหาใดๆ กันแล้วแต่บรรดาพระราชวงศ์ ขุนนาง และเจ้านายที่เคยเป็นขั้วของพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวยังไม่ยอมสลายขั้ว จึงไปยั่วยุสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ฉิม) ว่าไม่ค่อยชอบพระวชิรญาณ วิวาทะครั้งแรกของ ร.4 และสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ฉิม)ครั้งหนึ่งในการสอบแปลภาษาบาลี ณ พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย ในพระบรมมหาราชวัง โดยมีพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จออกเพื่อทรงฟังการสอบความรู้พระปริยัติธรรมในครั้งนั้น และมีพระวชิรญาณเป็นผู้เข้าสอบในระหว่างการสอบ พระวชิรญาณก็ผ่านโดยฉลุยตั้งแต่ชั้นประโยคที่ 1 ไปถึงประโยคที่ 5 แต่ในมุมมองของสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ฉิม) เห็นว่าเป็นการให้ผ่านโดยง่ายเกินไปครั้นถึงที่สุด สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ฉิม) กล่าวต่อหน้าพระที่นั่งพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวว่า นี่มันจะปล่อยกันไปถึงไหนเนี่ยหลังเหตุการณ์นี้เกิดขึ้นก็เป็นอันต้องยุติการสอบครั้งนั้นไป แต่พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวได้พระราชทานพัดยศเปรียญธรรม 9 ประโยคให้ทรงถือเป็นสมณศักดิ์วิวาทะครั้งใหญ่ของ ร.4 และสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ฉิม)เหตุการณ์ต่อมาอันเป็นจุดที่ความขัดแย้งน่าจะถึงขีดสุด เมื่อพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดให้นิมนต์พระวชิรญาณมาเป็นกรรมการสอบแปลพระปริยัติธรรม โดยมีสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ฉิม) เป็นประธานการสอบต้องเท้าความด้วยว่า กรมหมื่นรักษ์รณเรศ (หม่อมไกรสร) คู่อริทางการเมืองของพระวชิรญาณ ซึ่งต่อมาได้แพ้ภัยตัวเองและถูกสำเร็จโทษ มีความสนิทกับสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ฉิม) จึงยิ่งเติมเชื้อไฟให้ปะทุหนักครั้งนั้น พระมหาผ่อง วัดประยุรวงศาวาส ก็มาสอบแปลบาลี ปรากฏว่ามีคำคำหนึ่งแปลตามรูปบาลีได้ว่า นั่งในอาสนะแต่พระวชิรญาณท่านพิจารณาแปลคำนี้ในเชิงเนื้อหา ในขณะที่สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ฉิม) ท่านพิจารณาแปลคำนี้ในเชิงหลักไวยากรณ์พระมหาผ่องก็แปลคำนี้ว่า นั่งในอาสนะพระวชิรญาณก็รับสั่งสวนขึ้นมาทันทีว่า นั่งอย่างไร นั่งในอาสนะ มันต้องนั่งเหนืออาสนะสิ ไปนั่งในอาสนะ จะให้ฉีกอาสนะแล้วเอาตัวยัดเข้าไปแล้วเอาอาสนะคลุมหัวหรือไงทันใดนั้นสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ฉิม) ก็โกรธและปรารภขึ้นในการสอบนั้นว่าที่มาเป็นกรรมการสอบก็เพราะว่าเห็นแด่พระราชศรัทธาของพระเจ้าแผ่นดิน ถ้าไม่เห็นอย่างนั้น ไม่เดินมาให้เจ็บหัวแม่ตีนหรอกหลังจากวงแตก เรื่องราวทราบไปถึงพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงให้พระวชิรญาณเป็นกรรมการสอบต่อไป และให้สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ฉิม) กลับไปก่อน มิเช่นนั้นจะเป็นเรื่องความขัดแย้งนี้เองเป็นที่มาของสุขาภิยาจนคาถา (ยํ ยํ เทวมนุสฺสานํ)ที่มาของสุขาภิยาจนคาถาต่อมาเมื่อพระวชิรญาณเสวยราชย์เป็นพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ฉิม) เก็บข้าวของเตรียมหนีกลับบ้านเกิดที่จังหวัดเพชรบุรี เพราะรู้ว่าราชภัยจะมาถึงตัว แต่ยังไม่ทันจะเก็บของออกจากวัดโมลีโลกยาราม พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 มีฎีกาเรียกตัวปรากฏว่าพระองค์ทรงเรียกสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ฉิม) เข้าไปรับพระราชทานสมณศักดิ์เป็นสมเด็จพระราชาคณะ และทรงพระราชปรารภว่า สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ฉิม) นั้นรู้หนังสือดี ดังนั้นจึงให้มาเป็นกำลังของการสอบพระปริยัติธรรมท่านลองคิดดูว่าคนที่ตั้งตัวเป็นปรปักษ์มาตลอด แต่วันหนึ่งได้มาถึงจุดสูงสุดคือเป็นสมเด็จพระราชาคณะได้ เพราะว่าพระมหากษัตริย์มีพระราชหฤทัยเมตตาและยุติธรรม แลเห็นประโยชน์ของบ้านเมืองมากกว่าที่จะเอาเรื่องอคติส่วนตัวมาเกี่ยวข้องสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ฉิม) จึงแต่งสุขาภิยาจนคาถาเป็นเครื่องเฉลิมพระเกียรติถวายพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 โดยการขึ้นต้นแปลเป็นไทยตอนหนึ่งว่าขอให้พระปริตรที่เราสวดแล้วจงบันดาลความสุขให้มีในราชสกุล การบูชาเทวดาที่เกิดขึ้นแล้วเพราะพระปริตรอันเป็นกุศล ภาษิตทั้งหลายขอให้เทวดาทั้งหลายจงอนุโมทนาสัตว์ที่เกิดในครรภ์มารดา ในฟอง ในเหงื่อไคล หรือกำเนิดลอยขึ้นก็ดี จงอย่ามีทุกข์ จงอย่ามีเวร กรรมทั้งหลายจงอย่ามาพ้องพานสัตว์เหล่านั้น ขอคำสอนของพระพุทธศาสนาจงยั่งยืนนานอยู่ในโลก ขอฝนจงตกต้องตามฤดูกาลและบทสุดท้ายความว่า มารดาและบิดาย่อมถนอมบุตรน้อยอันบังเกิดในตนเป็นนิจฉันใด พระราชาทั้งหลายจงรักษาประชาราษฎรโดยชอบในการทั้งปวงฉันนั้นนี่คือที่มาของ สุขาภิยาจนคาถา หนึ่งในบทคาถาที่จะใช้ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก อันมาจากการเห็นประโยชน์ของบ้านเมืองเป็นที่ตั้งเหนือเรื่องอคติส่วนตัวมาเกี่ยวข้อง คิดปองร้ายทำลายกันขององค์พระมหากษัตริย์ไทยในราชจักรีวงศ์ภาพ: พิสูจน์อักษร: 
สุขาภิยาจนคาถา (ยํ ยํ เทวมนุสฺสานํ) คือหนึ่งในบทเจริญพระพุทธมนต์ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก อันมีที่มาน่าประทับใจที่พสกนิกรชาวไทยควรทราบถึงพระเกียรติคุณที่น่ายกย่องของพระมหากษัตริย์ไทย