วางกลยุทธ์อย่างไรให้อยู่รอดในโลกอนาคตยุค Disruption
ทุกคนเคยคิดกันบ้างไหมครับว่าในสภาพแวดล้อมทางธุรกิจที่นับวันจะ ยาก ขึ้นในอนาคต เราจะต้องวาง Strategy อย่างไรเพื่อความอยู่รอดจาก Disruption และยังสามารถทำผลการประกอบการให้เป็นที่น่าพอใจต่อไปได้หลายคนอาจได้ยินคำว่า VUCA (Volatility สภาพแห่งความผันผวน Uncertainty สภาพแห่งความไม่แน่นอน Complexity สภาพแห่งความซับซ้อน Ambiguity สภาพที่ประเมินยาก) กันมาบ้างแล้ว และคงเห็นด้วยกับผมไม่มากก็น้อยว่าสภาพธุรกิจปัจจุบันเป็นแบบ VUCA จริงๆ และข่าวร้ายก็คือสภาพการณ์แบบ VUCA นั้นจะรุนแรงขึ้นไปอีกเรื่อยๆด้วยเหตุนี้ศาสตร์แห่ง Strategy จึงได้รับความสนใจมากขึ้น เพื่อเป็นแนวทางให้องค์กรต่างๆ ได้นำไปใช้ในการวางแผนธุรกิจต่อไป ซึ่งตัวผมมีความเห็นว่าการกำหนด Strategy เพื่ออนาคตจะต้องทำตามแนวคิดต่อไปนี้ครับอย่าเพียงแค่เอาตัวรอดในระยะสั้นจริงอยู่ที่ว่าอนาคตมีความไม่แน่นอนที่สูงขึ้นจนยากที่จะคาดการณ์ได้อย่างแม่นยำว่าอุตสาหกรรมของเราจะเป็นอย่างไรในอนาคต ดังนั้นจึงมีบางองค์กรที่หลีกเลี่ยงการมองให้ยาว โดยมามุ่งเน้นไปที่การปรับตัวตามสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนไป (Adaptive) หรือมุ่งทำประโยชน์จากธุรกิจปัจจุบัน (Exploitation) ซึ่งแนวทางนี้อาจได้ผลดีในระยะสั้น แต่ไม่อาจนำพาองค์กรก้าวผ่านสู้ยุคต่อไป (Era) อย่างเป็นผู้นำ อย่างดีที่สุดก็คือเป็น ผู้ตาม ที่อยู่รอดเหตุผลก็คือการมองในระยะสั้นจะทำให้ไม่มีการลงทุนเพื่อสร้างความแข็งแกร่งเพื่อการเติบโตในระยะยาว เป็นรูปแบบ Passive ที่เป็นผู้ตาม ให้สถานการณ์เป็นผู้กำหนดแนวทางด้วยความรู้ด้าน Strategy ในปัจจุบัน การมองระยะยาวและการกำหนดอนาคตนั้นเป็นสิ่งที่ทำได้โดยการศึกษาเพื่อให้เข้าใจเรื่องของ Trends Weak Signals และ Scenarios และควรเริ่มทำโดยเร็ว เพราะอดีตพิสูจน์มามากต่อมากแล้วว่าอนาคตจะมาถึงก่อนที่เคยคาดการณ์ ยิ่งอนาคตเคลื่อนตัวเข้ามาหาเราเร็วขึ้นเท่าไร เราก็ยิ่งต้องมองไกลมากขึ้นเท่านั้น เปรียบเหมือนกับการขับเครื่องบินด้วยความเร็วสูงย่อมต้องมองไกล ในขณะที่คนขับรถยนต์หรือคนที่เดินช้าๆ นั้นไม่ต้องมองไปไกลมาก เพราะยังมีเวลาอีกมากกว่าอนาคตจะมาถึงStrategy เยอะเกินอาจขาด Focusองค์กรในปัจจุบันก็กำลังทำงานกันจนเต็มมืออยู่แล้ว ทั้งในด้านของคนที่เห็นได้ว่าทำงานกันไม่ค่อยจะทัน ทรัพยากรดังที่เห็นได้จากระดับของหนี้สินที่สูงขึ้น การกำหนด Strategy ที่มีปริมาณมากเกินความสามารถที่องค์กรจะรองรับได้นั้นก็เปรียบเสมือนเรือที่บรรทุกน้ำหนักเกินพิกัด แล้วยังถูกสั่งให้เร่งความเร็วไปในน่านน้ำที่ไม่คุ้นเคยและมีฝนฟ้าคะนอง สภาพการณ์ที่ว่านี้จะส่งผลให้คนในองค์กรขาด สมาธิและความแน่วแน่ ในการทำงาน ซึ่งจะทำให้โอกาสของความสำเร็จลดน้อยลงซีอีโอขององค์กรชั้นนำ เช่น ทิม คุก แห่ง Apple ได้เคยกล่าวว่า Apple มีโอกาสทางธุรกิจใหม่ๆ ที่ดีถึงดีมากเกิดขึ้นตลอดเวลา แต่ Apple ก็ เลือกที่จะไม่ทำ สิ่งเหล่านั้น ทั้งนี้เพื่อจะนำทรัพยากรและคนที่มีอยู่มาทุ่มเททำในสิ่งที่ทำแล้วมีโอกาสชนะได้มากที่สุดอีกทั้งสิ่งที่มีค่าที่สุดในยุคที่การจัดการมีความซับซ้อนและไม่แน่นอนนั้นก็คือเวลาที่ผู้บริหารมีเพื่อลงไปดูแลในแต่ละเรื่อง ดังนั้นหากองค์กรมีเรื่องที่ต้องทำมากเกินไปจนผู้บริหารไม่มีเวลาดูแลและสนับสนุนอย่างใกล้ชิด โอกาสของความสำเร็จก็จะน้อยลง ซึ่งจะกลายเป็นการเริ่มต้นที่ดี แต่กลับสูญเปล่าในที่สุดโฟกัสแค่บางเรื่อง แล้วทำให้สำเร็จทุกเรื่องที่โฟกัสก็พอครับตั้งใจจริง แต่อย่ายึดมั่นจริงอยู่ที่การทำ Strategy นั้นจำเป็นต้องมีการวิเคราะห์คาดการณ์จนมั่นใจ แล้วตัดสินใจกำหนดเป็น Strategy แล้วจึงแปลง Strategy เป็นแผนงานเพื่อการประสานกิจกรรม คน ทรัพยากร และงบประมาณให้มีประสิทธิภาพแต่ Intended Strategy นั้นก็เป็นเพียงสมมติฐานของสิ่งที่คาดว่าทำได้สำเร็จก็จะบรรลุผลที่คาดหวัง ณ ช่วงเวลาหนึ่ง และกลยุทธ์จำนวนมากมักจะถูกกำหนดขึ้นมาจากกรอบความคิด (Paradigm) ที่เกิดจากประสบการณ์ในอดีต แต่ที่แน่ๆ อนาคตไม่เหมือนกับอดีต และอาจแตกต่างกันมากโดยเฉพาะในกรณีที่มี Disruption เกิดขึ้นดังนั้น Strategy ต้องสามารถปรับได้ตามสถานการณ์ที่เปลี่ยนไปจึงจะเกิดประสิทธิภาพสูงสุด และเมื่อโลกใหม่มาถึงก็อาจเกิดโอกาสใหม่ๆ ที่ไม่ได้กำหนดไว้ใน Intended Strategy แต่เป็นสิ่งที่องค์กรนั้นควรทำตัวอย่างเช่น Amazon.com เริ่มทำธุรกิจจากการขายหนังสือออนไลน์ ต่อมาได้ขยายไปขายสินค้าอื่นๆ มากมาย ซึ่งทำให้ Amazon จำเป็นต้องมีระบบคอมพิวเตอร์ที่ดีมากเพื่อให้สามารถรองรับลูกค้าทั่วโลกตลอดเวลา 24 ชั่วโมงต่อวัน 365 วันต่อปี สิ่งที่จะเกิดขึ้นในเวลาต่อมาก็คือเมื่อเครือข่ายอินเทอร์เน็ตมีความเร็วสูงขึ้นจนถึงระดับหนึ่ง Amazon ก็มองเห็นว่ามีโอกาสที่จะให้คนอื่นมาใช้ระบบคอมพิวเตอร์ที่ตัวเองสร้างไว้ เป็นที่มาของ Amazon Web Services (AWS) ที่ปัจจุบันเป็นผู้ให้บริการ Cloud Computing อันดับหนึ่งของโลก และเป็นหน่วยธุรกิจที่ทำกำไรให้ Amazon มากที่สุดคิดให้มากกว่าแค่การแสวงหาความมั่งคั่งในอดีตนั้นธุรกิจถูกมองว่าเป็นเครื่องมือในการสร้างความมั่งคั่งให้กับผู้ถือหุ้นผ่านผลประกอบการทางการเงินเพียงอย่างเดียว แต่ในยุคหน้าธุรกิจจะต้องมี Strategy ที่เป็นสมดุล (Trade-off) ของหลายมิติ ทั้งด้านของธุรกิจ เช่น ต้องดูแลทั้งผู้ถือหุ้น สามารถแข่งขันกับคู่แข่งในอุตสาหกรรมเดียวกัน อีกทั้งคู่แข่งรายใหม่จากต่างประเทศและคู่แข่งที่ข้ามจากอุตสาหกรรมอื่น และยังมีมิติของ ESG (Environment Social and Corporate Governance) ที่ต้องตอบว่าองค์กรได้ทำประโยชน์ให้กับสังคมหรือไม่ สิ่งแวดล้อมได้รับผลกระทบไหม และองค์กรมีธรรมาภิบาลหรือไม่ ทั้งนี้ธุรกิจจะอยู่ได้ยากถ้าไม่ได้รับ Social License จากสังคมที่ทำมาหากินอยู่ทำให้ Strategy เป็นของทุกคนการกำหนดกลยุทธ์ในอดีตจะเป็นลักษณะเป็น Top Down คือมีคนกลุ่มหนึ่งที่เป็นผู้กำหนดกลยุทธ์แทนทุกคน แล้วให้ทุกคนลงมือทำโดยมีตัวชี้วัดความสำเร็จ หรือที่เรียกกันโดยทั่วไปว่า KPI ซึ่งผูกไปกับผลตอบแทนที่พนักงานจะได้รับแต่โลกในอนาคตจะเปลี่ยนแปลงเร็วขึ้นมาก ทั้งมีความซับซ้อนจนยากที่จะเข้าใจเหตุและผล ลำพังคนกลุ่มเดียวย่อมไม่สามารถ Sense และ Respond ได้อย่างครบถ้วนสมบูรณ์ได้อย่างทันต่อเหตุการณ์อีกต่อไป เพราะคนในองค์กรรุ่นใหม่มีความรู้ความสามารถ มีความกล้าคิดกล้าทำดังนั้น Strategy ที่มีประสิทธิภาพสูงสุดนั้นจะต้องเกิดจากกระบวนการการมีส่วนร่วมกับคนทั้งภายในองค์กรและภายนอกองค์กร เพื่อสามารถนำข้อมูลต่างๆ เช่น Weak Signal มาประมวลให้เป็นภาพใหญ่ และสามารถกำหนดแนวทางที่เหมาะสมที่สุด อีก ทั้งการมีส่วนร่วมจะนำไปสู่ความเข้าใจถึง Purpose ของ Strategy และจะนำไปสู่ความทุ่มเทในการทำงานตามคำสั่ง อีกทั้งยังสามารถปรับเปลี่ยนกับสถานการณ์เฉพาะหน้าได้โดยยังบรรลุเป้าหมายที่ตั้งใจอย่างไรเสียอนาคตก็จะมาถึงในที่สุด ดังนั้นสิ่งที่พวกเราควรทำในวันนี้ก็คือทำให้มี Strategy ที่เหมาะสม แล้วเริ่มลงมือทำกันเลยครับพิสูจน์อักษร: ภาสิณี เพิ่มพันธุ์พงศ์
ยิ่งอนาคตเคลื่อนตัวเข้ามาหาเราเร็วขึ้นเท่าไร เราก็ยิ่งต้องมองไกลมากขึ้นเท่านั้น เปรียบเหมือนกับการขับเครื่องบินด้วยความเร็วสูงย่อมต้องมองไกล ในขณะที่คนขับรถยนต์หรือคนที่เดินช้าๆ นั้นไม่ต้องมองไปไกลมาก เพราะยังมีเวลาอีกมากกว่าอนาคตจะมาถึงการกำหนด Strategy ที่มีปริมาณมากเกินความสามารถที่องค์กรจะรองรับได้นั้นก็เปรียบเสมือนเรือที่บรรทุกน้ำหนักเกินพิกัด แล้วยังถูกสั่งให้เร่งความเร็วไปในน่านน้ำที่ไม่คุ้นเคยและมีฝนฟ้าคะนอง สภาพการณ์ที่ว่านี้จะส่งผลให้คนในองค์กรขาด สมาธิและความแน่วแน่ ในการทำงานStrategy ต้องสามารถปรับได้ตามสถานการณ์ที่เปลี่ยนไปจึงจะเกิดประสิทธิภาพสูงสุด และเมื่อโลกใหม่มาถึงก็อาจเกิดโอกาสใหม่ๆ ที่ไม่ได้กำหนดไว้ใน Intended Strategy แต่เป็นสิ่งที่องค์กรนั้นควรทำ