สุรพศ ทวีศักดิ์: เสรีภาพ(ไม่)ต้องมีศีลธรรมกำกับ
ในบ้านเราที่คนส่วนใหญ่ถือพุทธ อิทธิพลความคิดทางศีลธรรมศาสนาก่อปัญหาต่อเสรีภาพและประชาธิปไตยลึกซึ้งยิ่งกว่าที่เราคิดยกตัวอย่างเช่น เราได้ยินพระและคนทั่วไป กระทั่งปัญญาชน นักวิชาการ อาจารย์มหาวิทยาลัย สื่อมวลชนพูดเป็นเสียงเดียวกันเสมอๆ ว่า และศีลธรรมแบบที่เราเข้าใจกันในสังคมนี้ก็คือ ศีลธรรมศาสนา ดังนั้น การที่รัฐและสถาบันศาสนาปลูกฝัง ส่งเสริมศีลธรรมศาสนาให้เข้มแข็งและกำกับการใช้เสรีภาพให้อยู่ในขอบเขตที่เหมาะสมจึงเป็นหน้าที่ต้องทำนักปรัชญาเสรีนิยมอย่างอิมมานูเอล คานท์ มองว่า การละเมิดสิทธิคนอื่นมีความผิดทางกฎหมาย แต่ในทางศีลธรรมเพียงแค่คิดจะละเมิดสิทธิคนอื่นก็ผิดแล้ว ดังนั้น สำนึกเคารพสิทธิและเสรีภาพจึงเป็นสำนึกทางศีลธรรมสากลเมื่อเสรีภาพเป็นศีลธรรมสากล จึงนำศาสนาหรือศีลธรรมศาสนามากำกับเสรีภาพไม่ได้ แต่หลักเสรีภาพต่างหากที่ต้องกำกับศีลธรรมศาสนา ดังนั้น จึงต้องยกเลิกระบอบการปกครองที่ใช้ อำนาจเทวสิทธิ์ ตามความเชื่อทางศาสนาของศาสนจักรและระบบกษัตริย์ และแทนที่ด้วยระบอบเสรีประชาธิปไตยในระบอบเสรีประชาธิปไตย หลักเสรีภาพจึงเป็นหลักการที่กำกับศาสนาและศีลธรรมศาสนา ในความหมายสำคัญสองประการ คือให้หลักประกันเสรีภาพทางศาสนา คือเสรีภาพในการนับถือ ไม่นับถือ ปฏิเสธ หรือเปลี่ยนศาสนาก็ได้ รวมทั้งเสรีภาพในการเลือกคุณค่า ศีลธรรมตามแนวคิดปรัชญาใดๆ หรือความเชื่ออื่นๆ เสรีภาพทางศาสนาสัมพันธ์อย่างแนบแน่นกับเสรีภาพทางความคิดเห็น มโนธรรมสำนึก การพูด และการแสดงออกเพื่อให้หลักประกันดังกล่าวนี้ รัฐจึงต้องเป็นกลางทางศาสนา ห้ามการบัญญัติศาสนาประจำชาติ หรือห้ามการนำหลักความเชื่อทางศาสนาใดๆ มาใช้เป็นหลักการปกครองและบัญญัติกฎหมาย ป้องกันไม่ให้มีการใช้ศาสนา ศีลธรรมศาสนา หรือศีลธรรมตามความเชื่อใดๆ ในทางละเมิดเสรีภาพของคนอื่น หรือการใช้ศาสนา ความเชื่อใดๆ สร้างความรุนแรงในสังคมตามแนวคิดเสรีนิยม หลักเสรีภาพมี ขอบเขต ของตัวมันเองชัดเจนอยู่แล้วว่า ปัจเจกบุคคลสามารถใช้เสรีภาพทำอะไรก็ได้ภายในขอบเขตที่ไม่ละเมิดสิทธิและเสรีภาพของบุคคลอื่น ดังนั้น หลักเสรีภาพจึงไม่ต้องการศีลธรรมศาสนา (ซึ่งโดยทั่วไปมักขัดกับหลักสิทธิและเสรีภาพขั้นพื้นฐาน) มากำกับ แต่หลักเสรีภาพต่างหากที่ต้องกำกับศาสนาและศีลธรรมศาสนาในความหมายสองประการดังกล่าวยิ่งกว่านั้น เมื่อมองจากหลักเสรีภาพ การส่งเสริมศาสนาในบางแนวทางย่อมเป็นสิ่งที่ผิด เช่น การบังคับเรียนเพื่อปลูกฝังความเชื่อและศีลธรรมศาสนาในโรงเรียนของรัฐ ย่อมเป็นการละเมิดเสรีภาพทางศาสนาของปัจเจกบุคคลตามความคิดคานท์การละเมิดดังกล่าวถือว่า ผิดศีลธรรม เนื่องจากเสรีภาพเป็นรากฐานของความเป็นมนุษย์ การละเมิดเสรีภาพจึงเป็นการละเมิดศักดิ์ศรี (dignity) ของมนุษย์อย่างถึงราก เพราะสิ่งบ่งบอกถึงความมีศักดิ์ศรีหรือความสง่างามของมนุษย์ก็คือ การที่เราแต่ละคนมีเสรีภาพในการเลือกคุณค่า ศีลธรรม หรือสิ่งที่ตนเองคิดว่าดีได้ด้วยการใช้เหตุผลหรือปัญญาของตนเอง ไม่ใช่ด้วยการถูกบังคับยัดเยียดจากคนอื่น ศาสนจักร รัฐ หรือจารีตประเพณีของสังคมพูดอีกอย่าง ในสังคมเสรีประชาธิปไตย ศีลธรรมศาสนาถือเป็น ศีลธรรมตามความเชื่อส่วนบุคคล ที่ไม่สามารถจะใช้กำกับศีลธรรมโลกวิสัยที่เป็นสากลได้ เพราะถ้าอ้างศีลธรรมศาสนามากำกับศีลธรรมโลกวิสัยที่เป็นสากล ก็จะเกิดปัญหา เช่นการอ้างธรรมะ ธรรมาธิปไตย เผด็จการโดยธรรม คนดี ความดีในทางที่ขัดแย้ง และเป็นอุปสรรคขัดขวางการพัฒนาประชาธิปไตย ดังที่เกิดขึ้นในสังคมไทยเป็นต้นดังนั้น ปัญหาใหญ่ของอิทธิพลศาสนาในสังคมไทยก็คือ มันสร้างวัฒนธรรมทางความเชื่อ ความคิด การอ้างเหตุผลบนฐานของศีลธรรมศาสนา ในทางที่ทำให้คนไม่เชื่อมั่นในเสรีภาพ หรือระแวงเสรีภาพ เพราะถ้าปล่อยให้มีเสรีภาพมากคนก็จะทำอะไรตามกิเลส ตามอำเภอใจ ทำอะไรนอกกรอบความดีงามแบบศาสนาทว่า โฉมหน้า ของสังคมที่ถูกควบคุมโดยความเชื่อและระเบียบศีลธรรมทางศาสนาเป็นอย่างไร เราเห็นได้ในสังคมการเมืองภายใต้ระบบอำนาจนิยมที่เรียกว่า neo-Sultanism ซึ่งผมขอสรุปสาระสำคัญจากคำอธิบายในหนังสือ ประชาธิปไตยหลากความหมายหลายรูปแบบ ของประจักษ์ ก้องกีรติ (2562: หน้า 25-27) มาให้เห็นภาพดังนี้แม้ว่าระบบอำนาจนิยม neo-Sultanism อาจจะมีรายละเอียดและความซับซ้อนต่างจากระบบอำนาจนิยมใน ระบบประชาธิปไตยแบบไทย แต่จะเห็นว่าสาระสำคัญไม่ได้ต่างกันมากนัก โดยเฉพาะลักษณะของ อำนาจแบบโบราณ ที่อิงความเชื่อทางศาสนา ซึ่งสะท้อนชัดเจนว่า สังคมใดๆ ก็ตามที่นำหลักความเชื่อและศีลธรรมศาสนามากำกับเสรีภาพ ก็ย่อมทำให้เสรีภาพของปัจเจกบุคคลและเสรีภาพทางการเมืองของประชาชนถูกจำกัด/ลดทอนภายใต้อำนาจผูกขาดและอภิสิทธิ์ต่างๆ ที่ แตะไม่ได้ ของชนชั้นปกครองก็พูดๆ กันไปเป็นแฟร์ชันเท่านั้นแหละครับว่า ธรรมที่เป็นแก่นแท้ของพุทธศาสนาไม่ขัดหลักเสรีภาพและประชาธิปไตย ซึ่งก็คงจะจริง แต่ตราบที่ สถาบันศาสนา ยังเป็นกลไกสนับสนุนอำนาจชนชั้นปกครอง อย่าว่าแต่ธรรมที่เป็นแก่นแท้นั้นจะไม่สามารถส่งเสริมเสรีภาพและประชาธิปไตยของสังคมทางโลกได้เลย แม้แต่จะช่วยให้คณะสงฆ์มีอิสรภาพเลือกประมุข หรือคณะผู้บริหารระดับสูงของตนเอง หรือช่วยให้ชาวพุทธกลุ่มต่างๆ มีอิสรภาพปกครองตนเอง บริหารจัดการและเผยแผ่ศาสนาตามแนวทางของตนอย่างเท่าเทียม ตามหลักเสรีภาพทางศาสนาอย่างแท้จริง ธรรมที่เป็นแก่นแท้ นั้น ก็ยังช่วยอะไรไม่ได้เลย 
ในบ้านเราที่คนส่วนใหญ่ถือพุทธ อิทธิพลความคิดทางศีลธรรมศาสนาก่อปัญหาต่อเสรีภาพและประชาธิปไตยลึกซึ้งยิ่งกว่าที่เราคิด ยกตัวอย่างเช่น เราได้ยินพระและคนทั่วไป กระทั่งปัญญาชน นักวิชาการ อาจารย์มหาวิทยาลัย
สุรพศ ทวีศักดิ์,เสรีภาพ,ศีลธรรม,ประจักษ์ ก้องกีรติ