ไขมันที่ว่าเลว ลดมากไป กลับเส้นเลือดแตกในสมอง
ได้รับเกียรติไปพูดในงานประชุมประจำปี 2019 ราชวิทยาลัยอายุรแพทย์ เป็นหัวข้อดีเบตว่า ระดับไขมันไม่ดีต้องเอาให้ลดน้อยที่สุด ทั้งนี้ โดยมีท่านศาสตราจารย์นายแพทย์ปิยะมิตร ศรีธรา คณบดีคณะแพทยศาสตร์ โรงพยาบาลรามาธิบดี เป็นฝ่ายสนับสนุน และหมอดื้อเป็นฝ่ายค้าน ผลที่ออกมาน่าชื่นใจในเรื่องการรับรู้ ความเข้าใจในเรื่องของไขมัน ประโยชน์ของยาลดไขมัน สาเหตุที่แท้จริงของเส้นเลือดตันไม่ใช่แต่เรื่องระดับไขมันอย่างเดียว และผลข้างเคียงของยาลดไขมันรวมกระทั่งถึงผลลัพธ์ที่ไม่พึงประสงค์ถ้าลดระดับไขมันมากเกินไป,ในเรื่องไขมัน มีหมอหัวใจ หมอประจำบ้าน และจากสาขาอื่นๆ พบปะแลกเปลี่ยนความรู้กับอาจารย์หลายท่าน ถกเถียงข้อดี ข้อเสียต่างๆของ สแตติน ได้ความรู้และมุมมองที่ต่างกันออกไป,สร้างความชัดเจนว่า สแตตินนั้นเป็นยาที่ดีเมื่อจำเป็น แต่ต้องใช้ให้ถูก ดูผลดี ผลเสียให้รอบคอบ ย้ำว่าถึงจะตรวจเลือดออกมา ค่าตับ ค่าเอนไซม์กล้ามเนื้อปกติ ก็ยังต้องถามเรื่องปวดกล้ามเนื้อ,ถ้ามีต้องถามว่ามันรบกวนกับชีวิตคนไข้แค่ไหน จะเชื่อหรือไม่เชื่อว่าเป็นจากสแตตินหรือคิดเอาเองก็ตาม เพราะถ้าคนไข้ปวด คนไข้ก็จะหายากินเพื่อบรรเทาอาการ แล้วถ้าบังเอิญได้ยาจำพวก NSAIDs เมื่อกินต่อเนื่องเดี๋ยวจะซวยเป็นโรคกระเพาะ และผลข้างเคียงต่อหัวใจ และไตอีกด้วย (ถ้าใช้กัญชาค่อยมาว่ากันอีกที),วนกลับมาว่าทำไมต้องใช้สแตติน เป็นเพราะความเชื่อมานาน ร่วมกับการศึกษาต่างๆ บอกว่าไขมันสูงเป็นความเสี่ยงโรคเส้นเลือดตีบตัน (รึเปล่า?),ตอนนี้ไม่ค่อยเชื่อเต็ม 100 เพราะถ้าเป็นต้นเหตุจริงๆทำไมโรคเส้นเลือดตีบตันจึงไม่ลดลงเลย มีแต่จะเพิ่มขึ้น ทั้งๆที่การจ่ายยาสแตตินก็เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ เราแก้ปัญหาปลายเหตุอยู่รึเปล่าก่อนหน้านี้ได้เขียนเกี่ยวกับโรคหัวใจ และการอักเสบของร่างกายว่าน่าจะเป็นผู้ร้ายของโรคเส้นเลือด,ฉะนั้น อย่าขยันลดไขมันกันจนหน้ามืดตามัว เพราะอาจจะเกิดผลเสียต่อคนไข้ เริ่มจากการวิเคราะห์อภิมาน (Meta-analysis) ใน Lancet ปี 2012 สื่อว่ายิ่งไขมันน้ำหนักต่ำ (LDL-C, เคยรู้จักในชื่อไขมันเลว) และไขมันรวม (total cholesterol) ต่ำ โอกาสในการเกิดเส้นเลือดในสมองแตกจะยิ่งสูง,บทความที่นำมาเสนอวันนี้ มาจากวารสาร Neurology 2019 เดือนกุมภาพันธ์ เป็นเรื่องเส้นเลือดในสมองแตกกับไขมันต่ำ มีการศึกษามาพอควรในเรื่องนี้แล้วพบคล้ายกันว่าถ้าต่ำมากเพิ่มความเสี่ยง แต่ยังไม่มีใครทำการศึกษาที่เจาะจงในเพศหญิงมาก่อน จึงนำมาเล่าให้ฟัง บทความนี้มีชื่อว่า Lipid levels and the risk of hemorrhagic stroke among women ซึ่งเป็นการศึกษาดูความเกี่ยวข้องระหว่างระดับไขมันและความเสี่ยงเส้นเลือดในสมองแตกในผู้หญิง ไอเดียมาจากที่พบว่าผู้หญิงเป็นเส้นเลือดในสมองและหัวใจตีบตันสูงขึ้นเรื่อยๆ อัตราการเพิ่มของผู้หญิงสูงกว่าผู้ชาย แต่สาเหตุที่แท้จริงของอัตราเพิ่มยังไม่มีใครเข้าใจ,วิธีการศึกษาเริ่มจากนำข้อมูลผู้หญิงวัยกลางคนถึงอายุมาก จำนวน 27,937 คน ที่ไม่เคยกินยาลดไขมันมาก่อนการทดลองนี้ เป็นผู้ที่เคยร่วมใน Womens Health Study (Prospec– tive cohort study) และมีคำถามเรื่องสุขภาพให้ตอบปีต่อปีว่าสุขภาพเป็นอย่างไรบ้าง ผู้หญิงที่เข้าร่วมทุกคนจะต้องตรวจเลือดเพื่อวัด total cholesterol, LDL-C, HDL-C (ไขมันดี) และไตรกลีเซอไรด์ (Triglycerides) จากนั้นตามดูไปเรื่อยๆเกือบ 20 ปี,ในการศึกษานี้นักวิจัยกลับไปดูว่าผู้เข้าร่วมคนไหนตอบคำถามว่าเป็นอัมพฤกษ์ หรือ อัมพาต คนที่ตอบว่ามี นักวิจัยจะขออนุญาตคนไข้ให้หมอสมองดูประวัติการรักษาเพื่อยืนยันว่าเป็นเส้นเลือดแตกในสมอง จากนั้นก็นำข้อมูลคนไข้ทั้งหมดมาแบ่งกลุ่มตามระดับไขมัน ดูว่ากลุ่มไหนจะมีเส้นเลือดในสมองแตกเยอะกว่ากัน,ผลพบว่า มีเส้นเลือดแตกจำนวนทั้งหมด 137 คน เมื่อนำมาแบ่งกลุ่มตามระดับไขมัน กลุ่มแรกคือกลุ่มที่มี LDL-C 100-129.9 mg/dL กลุ่มที่สอง < 70 mg/dL กลับพบว่ากลุ่มที่สองที่มีไขมัน LDL-C ต่ำ เกิดเส้นเลือดในสมองแตกมากกว่ากลุ่มแรกที่มีค่า LDL-C กลางๆ ถึง 2.17 เท่า ส่วนคนที่ไขมัน LDL-C สูง หรือ 130-159.9 mg/dL นั้นไม่ได้เห็นว่ามีการเกิดเส้นเลือดในสมองแตกสูงกว่ากลุ่มแรก ส่วนในกลุ่มสูงมาก หรือ > 160 mg/dL นั้นมีความเสี่ยงเพิ่มเช่นกัน แต่ไม่ได้มากเท่ากลุ่มที่ไขมันต่ำ,มาดูที่ triglyceride กันบ้าง กลุ่มที่ต่ำสุด มีความเสี่ยงเส้นเลือดในสมองแตกมากกว่ากลุ่มสูงสุดมากถึง 2 เท่า นอกจากไขมันสองตัวนี้ ระดับของ HDL–C หรือ total cholesterol ไม่ได้มีผลกระทบต่อความเสี่ยงเส้นเลือดในสมองแตก,ที่ผ่านมามีความเชื่อมาตลอดว่าไขมันสูงจะไปชอนไชอยู่ในผนังเส้นเลือดทำให้เส้นเลือดตีบ และผนังที่แข็งขึ้นจะไม่สามารถยืดหยุ่นได้ ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงเส้นเลือดแตกหรือตัน,แต่การศึกษานี้แสดงให้เห็นว่ากลับเป็นไขมันที่ต่ำกว่าค่าเกณฑ์ปกติที่ทำให้เส้นเลือดแตกมากที่สุด เหตุผลนั้นยังไม่มีใครรู้ แต่อาจเป็นว่าเมื่อไขมันต่ำจนเกินเหตุอาจทำให้ผนังเส้นเลือดด้านใน (endothelium) เปราะบาง จึงเกิดเลือดไหลเซาะเข้าไปในผนังชั้นนอกได้ง่ายขึ้นและเกิดเส้นเลือดโป่งพอง (aneurysm),อีกเหตุผลคือเมื่อมีไขมันแทรกซึมในกล้ามเนื้อผนังเส้นเลือด (Tunica media) น้อย ทำให้ไม่มีที่รองรับแรงกระแทกเมื่อเลือดไหลผ่านบ่อยๆ ทำให้กล้ามเนื้อเสียหายได้ง่ายขึ้น (necrosis),การค้นพบนี้น่าเป็นห่วงเพราะในสถานการณ์ปัจจุบันที่มีการพยายามให้ใช้ยาลดไขมันโดยเฉพาะสแตตินมากขึ้น และให้ใช้ในโดสที่สูงขึ้น โดยให้เหตุผลว่าการที่โรคเส้นเลือดหัวใจและเส้นเลือดสมองผิดปกติไม่ลดลงเลย เพราะเราไม่ได้ลดไขมัน LDL-C มากพอ,ซึ่งเมื่อดูจากผลการศึกษานี้แล้ว คำแนะนำที่กล่าวถือว่าเป็นคำแนะนำที่อันตราย และหมอดื้อคิดว่าควรเดิน ทางสายกลาง และเล็งให้ไขมัน LDL-C อยู่ประมาณ 100 mg/dL น่าจะดีที่สุด และควรเริ่มการลดไขมันจากการปรับเปลี่ยนวิถีชีวิต ไปออกกำลังกายมากขึ้น (อาทิตย์ละอย่างน้อย 150 นาที) กินผักมากขึ้นและลดแป้ง ลดเนื้อแดงกับเนื้อติดมันเห็นจะดีที่สุด ด้วยความเป็นห่วงครับ.,หมอดื้อ
ในเรื่องไขมัน มีหมอหัวใจ หมอประจำบ้าน และจากสาขาอื่นๆ พบปะแลกเปลี่ยนความรู้กับอาจารย์หลายท่าน ถกเถียงข้อดี ข้อเสียต่างๆของ สแตติน ได้ความรู้และมุมมองที่ต่างกันออกไป
ุไขมันเลว,ลดความอ้วน,เส้นเลือดในสมองแตก,สุขภาพหรรษา,หมอดื้อ,การลดไขมัน,สุขภาพ