สุรพศ ทวีศักดิ์: ความย้อนแย้งของ ศาสนา-เสรีภาพ
ไม่มีหลักฐานว่า พุทธะอธิบายรายละเอียดเกี่ยวกับ ระบบการปกครองที่พึงประสงค์ เอาไว้อย่างชัดเจน พอที่จะสรุปอย่าง ฟันธง ได้ว่า ระบบการปกครองตามทรรศนะของพุทธะเป็นราชาธิปไตยหรือประชาธิปไตยคราวที่แล้วผมพูดถึงข้อสังเกตของ Alexis de Tocqueville ว่าในสหรัฐอเมริกา เสรีภาพ มอง ศาสนา เป็น สหายที่ร่วมกันต่อสู้ นี่เป็นความจริงในรัฐฆราวาส (Secular State) ที่รัฐกับศาสนาเป็นอิสระจากกัน รัฐถือว่าศาสนาเป็นเรื่องของปัจเจกบุคคล ไม่ก้าวก่ายศาสนจักร ขณะที่ศาสนาอยู่ได้ด้วยศรัทธาของเอกชน เคารพและสนับสนุนสิทธิพลเมือง นักบวชหรือศาสนจักรก็ระมัดระวังที่จะไม่แสดงความเห็นทางการเมืองที่ก้าวล่วงกิจการของรัฐแต่กว่าที่จะมาถึงจุดนี้ได้ รายทางช่างเต็มไปด้วยเรื่องราวย้อนแย้ง (irony) ของศาสนากับเสรีภาพ หากเราไปอ่าน ความคิดทางการเมืองจากเปลโต้ถึงปัจจุบัน ของ เอ็ม.เจ.ฮาร์มอน (แปลโดยเสน่ห์ จามริก 2555) จะพบว่า แรกทีเดียวพระเยซูไม่ได้สอนแนวคิดทางการเมืองเลย คำสอนของท่านที่ถูกมองว่ามีนัยทางการเมืองมีเพียงว่า ดังนั้นจงมอบแด่เซซาร์ ในสิ่งที่เป็นของเซซาร์ และจงมอบแด่พระเจ้า ในสิ่งที่เป็นของพระเจ้า (Matthew XXII: 21) และที่ว่า อาณาจักรของตูข้าไม่ใช่ของโลกนี้ (John XVIII:36)บรรดาสาวกในระยะต่อมาต่างหากที่ตีความคำสอนของพระเยซูสนับสนุนอำนาจทางการเมืองอย่างจะแจ้ง ดังทรรศนะของเซนต์ปอล (St.Paul) ที่ว่านี่คือที่มาของความคิดทางการเมืองแบบ เทวสิทธิ์ ที่ถือว่าอำนาจสูงสุดเป็นของพระเจ้า และอำนาจในการปกครองทั้งปวงในโลกนี้มาจากพระเจ้า คือพระเจ้ามอบอำนาจให้ศาสนจักรปกครองอาณาจักรทางจิตวิญญาณ เพื่อความรอดชองชีวิตในโลกหน้า และให้อำนาจแก่กษัตริย์ปกครองอาณาจักรทางโลก เพื่อความรอดของชีวิตในโลกนี้ นี่คือทฤษฎี ดาบสองเล่ม ที่ให้ศาสนจักรมีอำนาจควบคู่กับอาณาจักร โดยที่อาณาจักรต้องคล้อยตามศาสนจักร เพราะความรอดในโลกนี้เป็นสิ่งชั่วคราว แต่ความรอดในโลกหน้าเป็นนิรันดร์ต่อมาศาสนจักรและอาณาจักรเกิดความขัดแย้งกัน และภายในศาสนจักรเองก็มีความขัดแย้งจนเกิดขบวนการปฏิรูปศาสนา เกิดนิกายโปรเตสแตนต์ที่ต่อต้านการผูกขาดอำนาจของศาสนจักรแห่งโรม มาร์ติน ลูเธอร์ (Martin Luther) คือหนึ่งในนักคิดคนสำคัญในขบวนการปฏิรูป เขาเสนอให้ หวนกลับไปหาศาสนาที่บริสุทธิ์ธรรมดา และดั้งเดิมกว่า กล่าวคือ ศาสนาที่คนทั้งปวงสามารถเข้าใจและยึดมั่น โดยไม่ต้องตกอยู่ภายใต้การแปลความลัทธิอย่างบิดเบือนของวงการอำนาจฝ่ายนักบวชทุกคนมีเสรีภาพที่จะเข้าใจพระวัจนะในคัมภีร์ และเข้าถึงพระเจ้าโดยตรงด้วยตนเอง โดยไม่ต้องผ่านสื่อกลางคือพวกนักบวชหรือศาสนจักร เขากล่าวว่า คนทั้งปวงเสมอกันในสายตาของพระเจ้า และในความสามารถที่จะเข้าใจพระวัจนะของพระองค์แต่แม้ลูเธอร์จะเสนอให้มี เสรีภาพทางศาสนา เขากลับมีความคิดทางการเมืองแบบเทวสิทธิ์ เขาเห็นว่า และเมื่อปล่อยให้ปัจเจกแต่ละคนมีเสรีภาพตีความพระวัจนะในคัมภีร์ ปรากฏว่ามีการตีความผิดไปจากคัมภีร์เดิมมากขึ้นเรื่อยๆ ลูเธอร์จึงเรียกร้องให้รัฐเข้ามามีบทบทควบคุม ข้อเสนอให้คนมีเสรีภาพทางศาสนาตั้งแต่แรกจึงถูกข้อเสนอหลังทำให้ศาสนาขึ้นต่อรัฐ หรือเป็น ศาสนาแห่งรัฐ และรัฐกลายเป็นผู้ผูกขาดการตีความศาสนาแทนศาสนจักรไปต่อมาฝ่ายที่ต่อสู้เพื่อประชาธิปไตยก็ได้อ้างคำพูดของลูเธอร์ว่า ถ้าคนทั้งปวงเสมอกันในสายตาของพระเจ้าได้ แล้วทำไมจะเสมอกันในความสามารถทางการปกครองไม่ได้ ฉะนั้น ประโยคว่า คนทั้งปวงเสมอกันในสายตาของพระเจ้า ที่ผู้พูดไม่ได้ตั้งใจสนับสนุนประชาธิปไตยตั้งแต่แรก ได้ถูกนำมาอ้างสนับสนุนประชาธิปไตยในระยะต่อมาแล้วในที่สุด ความเสมอภาคและเสรีภาพก็กลายเป็นสิ่งที่พระเจ้าให้มาเพื่อสนับสนุนอิสรภาพและประชาธิปไตย ดังปรากฏใน วรรคสองที่ว่า นี่น่าจะเป็นรากฐานที่มาของความคิดที่ว่า เสรีภาพและศาสนาคือ สหายร่วมกันต่อสู้ ตามที่ Tocqueville ตั้งข้อสังเกตเมื่อหันมาดูพุทธศาสนา มีหลักฐานในพระไตรปิฎกชัดเจนว่า คำสอนของพุทธะมีเนื้อหาเกี่ยวกับการเมืองมากกว่าคำสอนของพระเยซู คือมีทั้งเนื้อหาเกี่ยวกับการเริ่มต้นของ สังคมการเมือง และเกี่ยวกับ คุณธรรมทางการเมืองเช่น ในอัคคัญญสูตรที่พุทธะเล่าถึงการเกิดสังคมการเมืองว่า เกิดจากการที่สมาชิกของประชาคมมาประชุมตกลงกันเลือกผู้ปกครองขึ้นมา (ซึ่งบ่งว่า อำนาจของผู้ปกครองมาจากความยินยอมของประชาชน) ผู้ปกครองคนแรกที่ถูกประชาคมเลือก เรียกว่า มหาชนสมมติ ต่อมาผู้ปกครองเช่นนั้นกลายเป็นเจ้าที่ดินสำหรับทำการเกษตรจำนวนมาก จึงถูกเรียกว่า กษัตริย์ และเมื่อปกครองดีราษฎรรัก จึงเรียกว่า ราชาแต่ก็ไม่มีหลักฐานว่า พุทธะอธิบายรายละเอียดเกี่ยวกับ ระบบการปกครองที่พึงประสงค์ เอาไว้อย่างชัดเจน พอที่จะสรุปอย่าง ฟันธง ได้ว่า ระบบการปกครองตามทรรศนะของพุทธะเป็นราชาธิปไตยหรือประชาธิปไตยผิดจากแนวคิดทางการเมืองของคริสต์ที่อธิบายเรื่องอำนาจของผู้ปกครองเอาไว้อย่างชัดเจน เช่น จอห์น แคลวิน (John Kalvin) ผู้ต่อยอดความคิดปฏิรูปศาสนาของลูเธอร์อธิบายว่า อำนาจทั้งปวงมาจากพระเจ้า และเป็นอำนาจเด็ดขาดที่ต่อต้านไม่ได้ ถ้าประชาชนถูกกดขี่ เขาอาจร้องเรียนต่อผู้ปกครอง แต่เขาก็ยังต้องให้ความเคารพเชื่อฟังอยู่นั่นเอง เพราะพระเจ้าไม่ได้ทำอะไรโดยปราศจากจุดประสงค์ จึงชัดแจ้งว่าผู้ปกครองที่เลวนั้น พระเจ้าประทานมาให้อยู่เหนือเรา เพื่อเป็นการลงโทษสำหรับบาปของเราแต่แทนการอธิบายรายละเอียดเกี่ยวกับอำนาจและระบบการปกครอง พุทธะกลับสอน คุณธรรมทางการเมือง มากเป็นพิเศษ ซึ่งเป็นการเสนอให้ผู้ปกครองหรือรัฐใช้ พระคุณ มากกว่า พระเดชปัญหามีว่าเนื้อหาสาระของคุณธรรมทางการเมืองที่พุทธะสอนมีรายละเอียดอย่างไร จึงทำให้ตีความกันไปว่า พุทธศาสนาค่อนไปทางสมบูรณาญาสิทธิราชย์มากกว่าประชาธิปไตย เราจะอภิปรายประเด็นนี้ในฉบับหน้าชื่อบทความเดิม เผยแพร่ใน โลกวันนี้วันสุข ปีที่ 8 (14) ฉบับที่ 408 (20 -26 เมษายน 2556)
 ไม่มีหลักฐานว่า พุทธะอธิบายรายละเอียดเกี่ยวกับ ระบบการปกครองที่พึงประสงค์ เอาไว้อย่างชัดเจน พอที่จะสรุปอย่าง ฟันธง ได้ว่า ระบบการปกครองตามทรรศนะของพุทธะเป็นราชาธิปไตยหรือประชาธิปไตย
John Kalvin,คำประกาศอิสรภาพของสหรัฐอเมริกา,จอห์น แคลวิน,ประชาธิปไตย,ศาสนา,ศาสนาจักร,สมบูรณาญาสิทธิราชย์,สุรพศ ทวีศักดิ์,อัคคัญญสูตร,เทวสิทธิ์,เสรีภาพ