ทำไมเราจึงกังวลกับอำนาจและความรุนแรงในนามศาสนา
มีเพื่อนชาวมุสลิมบางคนเข้ามาแสดงความเห็นทางเฟซบุ๊กของของผมว่าอำนาจเผด็จการ(ในนามศาสนา)ลงโทษ ทำร้ายคนที่เปลี่ยนศาสนาด้วยการปาหิน การแขวนคอ ตัดมือ ประหารชีวิตคนรักร่วมเพศ ทำสงครามกับต่างศาสนา และระหว่างนิกายศาสนา ก่อการร้ายฆ่าผู้บริสุทธิ์เพื่อพระเจ้า.สิ่งที่กล่าวมานั้นมิได้หมายความว่ามาจากศาสนาเท่านั้นดอกครับลองอ่านรัฐธรรมนูญบ้างหรือยังครับในนั้นมีแต่บทลงโทษมากมายสำหรับผู้กระทำผิดเพื่อเป็นกรอบในการบริหารบ้านเมืองเพื่ออะไรละครับ? หากไม่ใช่เพื่อการค้ำจุน การฆ่าเพื่อศาสนาคงมิต่างอะไรกับการเกณฑ์ทหารไปตายเพื่อชาติครับข้อโต้แย้งนี้น่าสนใจ ผมจึงอยากนำมาอภิปรายต่อ ขอเริ่มจากคำถามที่ว่า ทำไมเราจึงกังวลใจเมื่อศาสนาใช้ความรุนแรงเพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์? ในหนังสือ ศาสนา: ประวัติศาสตร์ศรัทธาแห่งมวลมนุษย์ ของริชาร์ด ฮัลโลเวย์ โดยฮัลโลเวย์เริ่มอธิบายคล้ายกับข้อโต้แย้งข้างบนว่า ปกติมนุษย์ก็ใช้ความรุนแรงในมิติอื่นๆ อยู่แล้ว เช่นกฎหมายสหรัฐอนุญาตให้บุคคลมีอาวุธไว้ป้องกันตัวได้ รัฐบาลสหรัฐใช้ความรุนแรงเข้าแทรกแซงทางการเมืองของประเทศอื่นๆ และกฎหมายของหลายประเทศมีก็โทษประหารชีวิต เป็นต้น แล้วทำไมเราจึงมีปัญหามากเป็นพิเศษกับความรุนแรงในนามศาสนา ฮัลโลเวย์ตอบคำถามนี้ด้วยการอ้างเหตุผล 2 ประการ (โดยสรุป) คือเหตุผลประการแรก เมื่อศาสนาเข้าร่วมในความขัดแย้ง มันจะกลายเป็น การเมืองเรื่องอัตลักษณ์ ที่ยากจะหาทางประนีประนอม มักจะกลายเป็นความขัดแย้งยาวนานหลายศตวรรษ และมีการเติมพิษแห่งความรุนแรงลงไปชนิดที่ไม่พบในความขัดแย้งแบบอื่นๆ เพราะ ถ้าพวกเขาปักใจว่าทำเพื่อสนองพระประสงค์ของพระเจ้า โอกาสที่พวกเขาจะปราณีและออมมือเมื่อมีข้อขัดแย้งย่อมมลายหายไป ฮัลโลเวย์ยกตัวอย่างสงครามศาสนาในสก๊อตแลนด์ช่วงศตวรรษที่ 17 ที่เรียกกันว่า ยุคห้ำหั่น (Killing Times) ซึ่งกึกก้องด้วยเสียงร้องปลุกใจในสนามรบว่า เพื่อพระเจ้า เราไม่ไว้ชีวิต ขณะที่ในสงครามความขัดแย้งระหว่างกลุ่มชาวมุสลิมในตะวันออกกกลาง ย่อมมีเสียงสรรเสริญอัลลอฮ์ขณะยิงจรวดใส่กันเหตุผลประการที่สอง คือ ความย้อนแย้ง (paradox) ในแก่นความเชื่อพื้นฐานของศาสนาเอง เพราะในเมื่อศาสนายืนยันความเชื่อพื้นฐานว่า มนุษย์ทุกคนเป็นบุตรของพระเจ้า ดังพันธสัญญาใหม่กล่าวว่า เรามีชีวิตและไหวตัว และเป็นอยู่ในพระเจ้า แต่เหตุใดพระเจ้าจึงบัญชาให้บุตรของพระองค์ฝ่ายหนึ่งขัดแย้งและฆ่าบุตรของพระองค์อีกฝ่าย? เหตุใดพระองค์ทรงรักบุตรชาวยิวโดยการทำร้ายบุตรชาวปาเลสไตน์ของพระองค์เอง? เหตุใดพระองค์จึงสั่งให้บุตรชาวมุสลิมผู้บูชาพระองค์ในฐานะพระเจ้าเพียงองค์เดียวคุกคามบุตรนอกรีตผู้บูชาเทพเจ้าหลายองค์? เหตุใดจึงมีการกดขี่และความรุนแรงมากมายในประวัติศาสตร์ศาสนาจากน้ำมือของผู้ที่อ้างว่าพระเจ้าอยู่ข้างพวกเขา?จะอย่างไรก็ตาม ฮัลโลเวย์มองว่า ความรุนแรงบางอย่างในนามศาสนาก็อธิบายได้ว่า มีความชอบธรรม ตัวอย่างเช่น โมเสสพาชาวยิวหนีจากความเป็นทาสแรงงานของฟาโรห์แห่งอียิปต์อพยพสู่ทะเลทราย ย่อมจำเป็นต้องใช้ความรุนแรงช่วย แต่การใช้ความรุนแรงเพื่อปลดปล่อยทาสผู้ถูกปฏิบัติเสมือนไม่ใช่มนุษย์และพร้อมจะถูกเขี่ยทิ้งเหมือนเศษสวะได้ตลอดเวลา เราย่อมเข้าใจได้ว่ามีความชอบธรรมเมื่อศาสนาในความหมายที่เป็น พลังแห่งการปลดปล่อยจากการถูกกดขี่ แบบโมเสสและเยซูถูกนายทาสที่เป็นคนผิวขาวนำมาสอนทาสชาวแอฟริกัน บรรดาทาสเหล่านั้นย่อมซึมซับความหมายของศาสนาคริสต์ราวกับเป็น เรื่องราวของพวกเขาเอง ขณะที่นายทาสกลับมีวิถีชีวิตของผู้กดขี่ซึ่งตรงข้ามอย่างสิ้นเชิงกับความหมายของศาสนาที่พวกตนสอนศาสนาของนายทาสถูกใช้เป็น ยาฝิ่น บรรเทาความเจ็บปวดของบรรดาทาสชาวแอฟริกันจากการถูกเฆี่ยน ถูกกดขี่บังคับให้ทำงานหนักอย่างทารุณอยู่นาน ต่อมาศาสนาได้ถูกแปรเป็นพลังในการต่อสู้ปลดปล่อยทาสในอเมริกัน และส่งต่อพลังดังดังกล่าวมาสู่การต่อสู้เพื่อสิทธิเท่าเทียมของคนผิวดำ โดยนักเทศน์ผู้มีวาทะปลุกเร้าความเท่าเทียมอย่างทรงพลัง นามมาร์ติน ลูเทอร์ คิงประวัติศาสตร์จึงแสดงให้เราได้เห็นว่า เมื่อศาสนาอยู่ข้างผู้ถูกกดขี่ ศาสนาย่อมงดงามและเปี่ยมพลังแห่งการปลดปล่อย ไม่ว่ากรณีของมาร์ติน ลูเทอร์ คิง มหาตมะ คานธี หรือพุทธศาสนาในศรีลังกา พม่า ที่เคยเป็นพลังในการต่อสู้กับการกดขี่ของประเทศเจ้าอาณานิคม เราย่อมเห็นได้ถึงด้านที่งดงามและคุณค่าทางการเมืองของพลังทางศาสนาทว่าเมื่อศาสนามีอำนาจทางการเมือง ย่อมมีความหมายที่ต่างออกไป จริงอยู่ แม้จะฟังดูมีเหตุผลดังที่นิธิ เอียวศรีวงศ์ เขียนไว้ในตอนท้ายบทความ ความแปลกหน้าของมุสลิม (https://www.matichonweekly.com/featured/article_58920 ) ว่า ผมควรกล่าวด้วยว่า หากศาสนามีความสำคัญแก่ผู้คนในสังคมมากอย่างเช่นสังคมอิสลาม จึงไม่แปลกอะไรที่ผู้นำทุกฝ่ายย่อมอ้างศาสนาเป็นเครื่องมือทางการเมืองทั้งนั้น ทั้งฝ่ายที่ครองอำนาจและฝ่ายที่อยากจะแย่งอำนาจ อันที่จริงศาสนิกอื่นก็ทำอย่างเดียวกัน เพียงแต่สิ่งที่อ้างไม่เกี่ยวกับ ศาสนา เท่านั้น เช่น อ้างคอมมิวนิสต์ อ้างชาตินิยม อ้างเสรีภาพและประชาธิปไตย อ้างทุนนิยม อ้างความเป็นไทยหรือความเป็นอเมริกัน อ้างเสาหลัก ฯลฯ แล้วก็จับอาวุธฆ่ากันอยู่เสมอ อันที่จริง เราควรจะย้อนไปพิจารณาเหตุผลของฮัลโลเวย์ว่า ทำไมเราจึงขยาดความรุนแรงในนามศาสนา แม้ว่าเราจะยอมรับความจริงว่ามันมีความรุนแรงเกิดขึ้นในมิติอื่นๆ ดังที่กล่าวข้างต้นและดังที่นิธิชี้ให้เห็น และเราควรจะพูดให้ชัดลงไปว่า การอ้างศาสนาเข้าสู่อำนาจทางการเมืองแบบที่นิธิกล่าวถึงนั้น มันคือการอ้างภายใต้ระบบการเมืองการปกครองที่สถาปนาขึ้นโดยศาสนา ซึ่งเราก็ได้บทเรียนมาแล้วว่า อำนาจทางการเมืองที่ศาสนาสถาปนาขึ้นในยุคกลางในยุโรป หรือรัฐนาฏกรรมในเอเชีย รวมทั้ง รัฐศาสนา ในปัจจุบันนั้น อย่าว่าแต่จะมีสิทธิ เสรีภาพทางการเมืองและทางอื่นๆ เลย แม่แต่ เสรีภาพทางศาสนา แบบสังคมโลกวิสัยก็ไม่สามารถจะมีได้การเปลี่ยนระบบการเมืองการปกครองและเรื่องสาธารณะอื่นๆ จากอำนาจศาสนา จึงไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่เป็นเรื่องของการต่อสู้ที่ยาวนาน ผ่านการสูญเสียมหาศาล และมีบทเรียนชัดเจนแล้วว่า เมื่อศาสนามีอำนาจทางการเมืองแบบยุคกลาง มักจะนำมาซึ่งการกดขี่และความรุนแรง แม้แต่พุทธศาสนาที่ไม่ได้มีอำนาจทางการเมืองเต็มที่แบบคริสต์และอิสลาม แต่เมื่อเป็นศาสนาของคนส่วนใหญ่และมีบทบาทชี้นำทางการเมืองสูงแบบพุทธศรีลังกาพม่า ไทย ก็มักจะนำไปสู่ความรุนแรงได้เช่นกันหรือแม้แต่พุทธแบบธิเบตที่นำโดยทะไลลามะองค์ปัจจุบัน ถ้าเราลอง สมมติ ให้ทะไลลามะเป็นองค์จักรพรรดิจีน (โดย สมมติ ต่ออีกว่าจีนยังเป็นระบบกษัตริย์) เราย่อมจะจินตนาการเห็นบทบาทศาสนาของทะไลลามะต่างออกไปจากบทบาทอันสวยงามด้วยสำนึกการปลดปล่อยอย่างที่เห็นได้ในปัจจุบันผมไม่ได้มองว่าสิทธิมนุษยชนคือ ศาสนา เพื่อนต่างศาสนาของผมมักจะบอกว่า สิทธิมนุษยชนเป็นเพียงสิ่งที่มนุษย์คิดขึ้น ไม่อาจเทียบได้กับบทบัญญัติของพระเจ้า แต่ผมมองตามข้อเท็จจริงว่า หลักสิทธิมนุษยชนไม่ได้ขัดแย้งกับคำสอนสำคัญของศาสนา ในส่วนที่ถือว่าทุกคนคือบุตรของพระเจ้าเท่าเทียมกัน พระเจ้าให้เจตจำนงเสรีแก่มนุษย์ พระองค์รักมนุษย์ และมนุษย์รักพระองค์ ผู้ยืนยันหลักสิทธิมนุษยชนไม่ได้มีปัญหาใดๆ กับคำสอนศาสนาเกี่ยวกับเรื่องความรัก ความเมตตากรุณา การให้อภัย ความอดกลั้นต่อความเชื่อที่แตกต่าง หรือประเพณีพิธีกรรมทางศาสนาที่ไม่ละเมิดสิทธิของบุคคลแต่หลักสิทธิมนุษยชนจะขัดแย้งโดยเฉพาะกับคำสอนศาสนาใดๆ ที่ไม่เคารพสิทธิและความเท่าเทียมทางเพศ การยอมรับระบบทาส การใช้อำนาจเผด็จการและความรุนแรงในนามพระเจ้าธรรมะ หรือความเชื่อใดๆ ที่ละเมิดสิทธิของปัจเจกบุคคล เสรีภาพทางศาสนา สิทธิ และเสรีภาพทางการเมือง
 มีเพื่อนชาวมุสลิมบางคนเข้ามาแสดงความเห็นทางเฟซบุ๊กของของผมว่า อำนาจเผด็จการ(ในนามศาสนา)ลงโทษ ทำร้ายคนที่เปลี่ยนศาสนาด้วยการปาหิน การแขวนคอ ตัดมือ ประหารชีวิตคนรักร่วมเพศ ทำสงครามกับต่างศาสนา
ความรุนแรง,ศาสนา,สุรพศ ทวีศักดิ์