“ฉันก็สู้คนนะคะ” ทำความรู้จัก Aggretsuko แพนด้าแดงหัวร้อนสะท้อนสังคมการทำงานญี่ปุ่น
หลังจากที่ แพนด้าแดงหัวร้อน หรือ Aggretsuko โลดแล่นบน Netflix ตั้งแต่ปลายเดือนเมษายน 2018 เราเชื่อว่าหลายคนคงจะเคยเห็น Aggretsuko ผ่านหูผ่านตากันมาบ้างไม่มากก็น้อย แต่นอกเหนือจากหน้าตาน่ารัก ความเกรี้ยวกราด และเพลงเมทัล แอนิเมชันเรื่องนี้ได้บอกอะไรกับเราอีกบ้างเริ่มจากชื่อของแอนิเมชัน Aggretsuko มาจากคำว่า Aggressive ที่แปลว่าก้าวร้าว (หรือที่ในแอนิเมชันใช้คำว่า เกรี้ยวกราด) และคำว่า Retsuko จาก เรตสึโกะ ชื่อของแพนด้าแดงสาว ตัวละครหลักของเรื่องเรตสึโกะเป็นแพนด้าแดงสาวโสด วัย 25 ปี ราศีพิจิก เลือดกรุ๊ปเอ ทำงานอยู่ในแผนกบัญชีของบริษัทเอกชนแห่งหนึ่งในฐานะ OL (Office Lady) ที่ซึ่งเธอจะต้องพบเจอกับงานเดิมๆ ที่แสนน่าเบื่อและสารพันเรื่องราวระหว่างเธอ เพื่อนร่วมงาน และเจ้านาย เมื่อไรที่เธอหมดความอดทน เรตสึโกะก็มักจะระบายความอัดอั้นตันใจของเธอออกมาด้วยเพลงเมทัลในร้านคาราโอเกะเจ้าประจำ หรือตามสถานที่ต่างๆ ในออฟฟิศที่ไร้ผู้คนOffice Lady ตำแหน่งที่ใช้แล้วทิ้งถึงแม้ว่าจะทำงานอยู่ในแผนกบัญชีบริษัทเอกชน แต่ก็ใช่ว่างานของเธอจะตื่นเต้นและท้าทาย เพราะหากมองจากยูนิฟอร์มที่เธอสวมใส่ เรตสึโกะเป็นเพียงแค่ OL ผู้ปิดทองหลังพระเท่านั้นOL ย่อมาจากคำว่า Office Lady ซึ่งใช้เรียกพนักงานผู้หญิงในบริษัทที่ทำงานธุรการทั่วไป หน้าที่ของ OL คือการทำงานจิปาถะตามที่ได้รับมอบหมายให้สำเร็จ เช่น เตรียมข้อมูล ถ่ายเอกสาร ชงชา และอาจจะรวมถึงการทำความสะอาดโต๊ะทำงานของเจ้านาย และเปลี่ยนดอกไม้ในแจกันเหมือนที่เรตสึโกะทำPhoto: @retsuko_anime /Twitterยูนิฟอร์มมาตรฐานของ OL คือเสื้อเชิ้ตสีขาวแขนยาว สวมทับด้วยเสื้อกั๊กและกระโปรงสีเดียวกัน (ซึ่งส่วนใหญ่จะเป็นสีฟ้า) โดยพวกเธอจะไม่สวมยูนิฟอร์มออกจากบ้าน แต่จะมาเปลี่ยนเสื้อผ้าที่ออฟฟิศตอนเข้างานและเลิกงานเท่านั้น ซึ่งเรามักจะเห็นเรตสึโกะพูดคุยระหว่างเปลี่ยนเสื้อผ้ากับเพื่อนร่วมงานของเธอในแอนิเมชันอยู่เนืองๆ Photo: @aggretsuko /Twitterและเพราะหน้าที่ที่ได้รับมอบหมายในแต่ละวันนั้นแทบจะไม่ต้องใช้ความสามารถอะไรมากนัก (ในสายตาของคนอื่น) ทำให้โอกาสเติบโตในหน้าที่การงานของ OL มีน้อยมาก OL ส่วนใหญ่จึงเป็นเด็กสาวช่วงอายุราว 20 ต้นๆ (ที่มักจะจบจากมหาวิทยาลัยระยะสั้น หรือโรงเรียนวิชาชีพเฉพาะทาง) และทำงานในระบบสัญญาจ้างระยะสั้น ที่เมื่อหมดสัญญาก็จะวนไปทำงานกับบริษัทอื่นๆ ต่อไปหรือหากเป็นพนักงานประจำ พวกเธอก็มักจะมีอายุงานที่สั้น เพราะสังคมญี่ปุ่นมองว่าการทำงานของ OL เป็นการมาทำงานเพื่อคั่นเวลาระหว่างรอแต่งงานเท่านั้น ทำให้ OL หลายคนหลังจากได้คบหาดูใจกับพนักงานชายในบริษัท (หรือผู้ชายที่เจอจากงานจับคู่) จนถึงขั้นตกลงปลงใจแต่งงาน พวกเธอก็จะลาออกเพื่อไปเป็นแม่บ้านเต็มตัวเหมือนกับภาพฝัน (หรือทางออก) ที่เรตสึโกะได้วาดเอาไว้ในแอนิเมชันพนักงานออฟฟิศ กระจกสะท้อนภาพลักษณ์ขององค์กรเราเชื่อเหลือเกินว่าหากได้ดู Aggretsuko ครบทั้ง 2 ซีซัน หลายคนอาจจะเห็นภาพทับซ้อนของคาแรกเตอร์เจ้านายและเพื่อนร่วมงานของเรตสึโกะเป็นใครสักคนในออฟฟิศของตัวเองอย่างแน่นอนเริ่มจาก ผอ.ตัน เจ้านายผู้มีอารมณ์ฉุนเฉียว โมโหร้าย ที่ชอบพูดจาถากถางดูถูกพนักงาน (ผู้หญิง) และใช้เวลางานกับการฝึกตีกอล์ฟไปวันๆโคมิยะ ผู้ชื่นชอบการเยินยอเจ้านาย คอยจับผิด และสนับสนุน ผอ.ตัน ในการดูถูกหรือถากถางคนอื่นอยู่เสมอสึโบเนะ ผู้ถนัดการใช้ (งาน) คนอื่นให้เกิดประโยชน์ (กับตัวเอง) การโยนงานของตัวเองให้เรตสึโกะทำคืองานประจำของเธอเฟนเนโกะ เพื่อนสาวของเรตสึโกะผู้ช่างสังเกตและมีไหวพริบ คาบาเอะ ผู้ได้รับฉายาโทรโข่งของออฟฟิศ ผู้มีความสามารถกระจายข่าว (ลือ) ไปทั่วบริษัทภายในเวลาอันรวดเร็ว ถ้าเรื่องไหนคาบาเอะรู้ โลกก็รู้ และชอบอวดลูกหลานของตัวเองอยู่เสมอสึโนดะ สาวน้อยแบ๊วใสที่ไม่อ่อนต่อโลกผู้รู้ว่าควรวางตัวอย่างไร ชื่นชมเจ้านายตอนไหน และทำอย่างไรให้ตัวเองสบาย สามารถเอาตัวรอดได้ทุกสถานการณ์จากการกระทำที่ใสซื่อPhoto: @retsuko_sanrio /Twitterเรตสึโกะ คาแรกเตอร์แสนสดใสที่สะท้อนความในใจของมนุษย์เงินเดือนอาจจะน่าแปลกใจไปบ้างที่ Aggretsuko นั้นเป็นคาแรกเตอร์ของซานริโอ ผู้สร้างคาแรกเตอร์น่ารักๆ อย่าง Hello Kitty My Melody Pompompurin ฯลฯHello Kitty Photo: www.sanrio.comMy MelodyPhoto: www.sanrio.comPompompurinPhoto: www.sanrio.comแต่หลังจากซานริโอเปิดตัว Gudetama ไข่ขี้เกียจผู้มีคาแรกเตอร์ขัดแย้งกับหน้าตาไปในปี 2014 Aggretsuko ก็ถือกำเนิดขึ้นมาเพื่อตอกย้ำแนวทางที่ว่า ความน่ารักไม่จำเป็นจำต้องเหมือนกับลักษณะภายนอก ซึ่งความเกรี้ยวกราดของเรตสึโกะก็สามารถเข้าไปถึงจิตใจของแฟนๆ ได้เป็นอย่างดีไม่ต่างจาก GudetamaGudetamaPhoto: www.sanrio.comซึ่งหากมองย้อนไปในยุค 80s คำว่าน่ารักหรือวัฒนธรรมความน่ารักมักจะมาจากสิ่งที่ดูสดใสและไร้เดียงสาอย่าง Hello Kitty แต่ปัจจุบันความน่ารักนั้นไม่ได้จำกัดเฉพาะความสดใสไร้เดียงสาเท่านั้น แต่ครอบคลุมไปจนถึงความน่ารักแบบเกรี้ยวกราดหรือแปลกพิสดารอีกด้วยPhoto: @retsuko_anime /Twitterโดย Yeti ผู้ออกแบบคาแรกเตอร์ Aggretsuko เคยให้สัมภาษณ์กับสำนักข่าว CNN เอาไว้ว่า กลุ่มเป้าหมายของเราคือกลุ่มคนทำงาน หรือคนที่ต้องการระบายความเครียด และเราคิดว่า Aggretsuko เป็นคาแรกเตอร์ที่สามารถเข้าถึงคนกลุ่มนี้ได้ และหลังจากสังเกตพนักงานที่ทำงานในบริษัทญี่ปุ่นหลายคนทำให้เราได้ยินเสียงกรีดร้องในใจของพวกเขา สภาพแวดล้อมในที่ทำงานของญี่ปุ่นสร้างปัญหาให้กับพวกเขา และเราคิดว่ามีคนจำนวนมากที่กำลังทนทุกข์ทรมานกับมันPhoto: @aggretsuko /Twitterซึ่งคาแรกเตอร์ของ Aggretsuko ไม่ได้ถูกสร้างออกมาเพื่อเสียดสีสังคมการทำงานในญี่ปุ่นเท่านั้น แต่มันยังสะท้อนเสียงในใจของมนุษย์เงินเดือนหลายคนที่วันๆ ต้องก้มหน้าก้มตาทำงานตามหน้าที่ของตัวเองไปเรื่อยๆ โดยที่ไม่ได้มีปากเสียงหรือการระบายออกใดๆPhoto: @retsuko_anime /Twitterอย่างที่เรารู้กันดีและเห็นเป็นภาพจำว่าการงานในองค์กรญี่ปุ่น (สมัยเก่า) นั้นจะต้องทุ่มเทชีวิตเพื่อบริษัท เช่น การทำงานล่วงเวลาจนถึงดึกดื่น ออกไปสังสรรค์กับลูกค้าจนเกือบถึงเช้า กลับบ้านไปนอนเพียงแค่ไม่กี่ชั่วโมง และกลับมาวนลูปเดิมอีกครั้งโดยสาเหตุสำคัญที่ทำให้คนญี่ปุ่นตัดสินใจฆ่าตัวตายนั้นมีความเกี่ยวพันกับการทำงานของพวกเขา ชั่วโมงการทำงานที่มากเกินไปส่งผลต่อสุขภาพกายและสุขภาพจิต ยังไม่นับรวมสภาพแวดล้อมการทำงานหรือลักษณะนิสัยของเพื่อนร่วมงาน โดยเฉพาะเจ้านายที่อาจจะจู้จี้ อารมณ์ร้อน หรือโมโหร้าย ซึ่งอาจจะสร้างภาวะตึงเครียดและความกดดันให้พวกเขามากขึ้นPhoto: @aggretsuko /Twitterเหตุผลเหล่านี้เป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้คนญี่ปุ่นหลายคนตัดสินใจฆ่าตัวตายหรือป่วยเป็นโรคคาโรชิ (Karoshi – สภาวะการทำงานหนักมากเกินไปจนตาย) ซึ่งในผู้ป่วยบางรายจะเสียชีวิตอย่างกะทันหันจากภาวะหัวใจวายและเลือดไปเลี้ยงสมองไม่เพียงพออันเกิดจากความเครียดสะสม การอดอาหาร หรือการรับประทานอาหารที่ไม่ถูกวิธีปัจจุบันทางการญี่ปุ่นเองก็ไม่ได้นิ่งนอนใจกับเรื่องเหล่านี้ เพราะพวกเขาได้จัดทำแบล็กลิสต์บริษัทต่างๆ ภายในประเทศที่บังคับให้พนักงานทำงานมากจนเกินไป (มีจำนวนการทำงานล่วงเวลาเกิน 100 ชั่วโมงต่อเดือน)อ้างอิง:Photo: www.change.org Photo: @aggretsuko /Twitter
OL ย่อมาจากคำว่า Office Lady ใช้เรียกพนักงานผู้หญิงในบริษัทที่ทำงานธุรการทั่วไป หน้าที่ของ OL คือการทำงานจิปาถะตามที่ได้รับมอบหมายให้สำเร็จ เช่น เตรียมข้อมูล ถ่ายเอกสาร ชงชาAggretsuko ไม่ได้ถูกสร้างออกมาเพื่อเสียดสีสังคมการทำงานในญี่ปุ่นเท่านั้น แต่มันยังสะท้อนเสียงในใจของมนุษย์เงินเดือนหลายคนที่วันๆ ต้องก้มหน้าก้มตาทำงานตามหน้าที่ของตัวเองไปเรื่อยๆ โดยไม่ได้มีปากเสียงหรือการระบายออกใดๆสาเหตุสำคัญที่ทำให้คนญี่ปุ่นตัดสินใจฆ่าตัวตายนั้นมีความเกี่ยวพันกับการทำงานของพวกเขา ชั่วโมงการทำงานที่มากเกินไปส่งผลต่อสุขภาพกายและสุขภาพจิต ยังไม่นับรวมสภาพแวดล้อมการทำงานหรือลักษณะนิสัยของเพื่อนร่วมงาน เจ้านายที่จู้จี้ อารมณ์ร้อน ที่อาจจะสร้างภาวะตึงเครียดและความกดดันให้พวกเขามากขึ้น