งามตระการริ้วขบวนพระบรมศพ
การอัญเชิญพระบรมศพพระมหากษัตริย์ไทยจากพระมหาปราสาทที่ทรงใช้บำเพ็ญพระราชกุศลพระบรมศพไปยังพระเมรุมาศก็ดี หรือการอัญเชิญพระบรมอัฐิจากพระเมรุมาศกลับสู่พระบรมมหาราชวังก็ดี ตลอดจนการอัญเชิญพระบรมราชสรีรางคารไปบรรจุหรือลอยพระอังคารก็ดี นับเป็นประเพณีเก่าแก่ของประเทศไทยมาแต่โบราณกาล,ด้วยสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณขององค์พระมหากษัตริย์ที่มีต่อพสกนิกรและด้วยความเชื่อที่ว่า พระมหากษัตริย์ทรงเป็นสมมติเทพหรือเทพยดาจุติลงมาสู่มนุษย์โลก ครั้นเมื่อสวรรคตจึงเท่ากับเป็นการเสด็จกลับสู่สรวงสวรรค์ ดังนั้น ในพิธีอัญเชิญพระศพส่งเสด็จสู่สวรรค์ จึงต้องอัญเชิญด้วย ,ขบวนพระราชอิสริยยศ, หรือ ,ริ้วขบวน, ที่สมพระเกียรติ,ใน ,ริ้วขบวน, ของแต่ละองค์พระมหากษัตริย์ จะประกอบด้วยราชรถ ราชยาน พระคานหาม รวมทั้งมีกำลังคนในการฉุดชัก หรือหามจำนวนมาก พร้อมด้วยเครื่องประกอบพระอิสริยยศได้แก่เครื่องสูง พระกลด บังสูรย์พัดโบก บังแทรก พุ่มเงิน พุ่มทอง จามร พระอภิรุมชุมสาย พรั่งพร้อมด้วยเครื่องประโคม เช่น สังข์ แตร ปี่ กลองชนะ และกำลังโขลนพลโยธาแห่นำตามแซงเสด็จทั้งคู่แห่คู่เคียงจำนวนมากเข้าสู่ขบวนและเคลื่อนขบวนไปอย่างมีระเบียบและสง่างาม,ในเอกสารที่กล่าวถึงการจัดริ้วขบวน หรือขบวนพระราชอิสริยยศได้กล่าวไว้ตอนหนึ่งว่า, การจัดริ้วขบวนในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพนั้น เป็นสิ่งสำคัญยิ่ง จึงต้องบูรณะตกแต่งราชรถ ราชยาน คานหาม ให้พร้อมสำหรับการอัญเชิญพระบรมศพ พระบรมอัฐิ และพระบรมราชสรีรางคาร รวมทั้งการซักซ้อมการเคลื่อนขบวนให้งดงามประหนึ่งราชรถเคลื่อนบนหมู่เมฆส่งเสด็จสู่สวรรค์ทุกประการ,ขบวนพระราชอิสริยยศที่มีการกล่าวขวัญถึงและบันทึกไว้ตั้งแต่ยุคต้นๆของกรุงรัตนโกสินทร์ ได้แก่ ขบวนพระราชอิสริยยศของ ,สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก, พระราชบิดาของ ,พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก รัชกาลที่ 1, เมื่อ พ.ศ.2338 โดยได้มีการสร้าง ,พระมหาพิชัยราชรถ, ขึ้นเป็นราชรถทรงบุษบกขนาดใหญ่ตามแบบราชประเพณีแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยา เพื่อใช้ในการอัญเชิญพระโกศพระบรมอัฐิของสมเด็จพระปฐมบรมมหาชนกเพื่อถวายพระเพลิง ณ พระเมรุมาศ ในปีดังกล่าว,ต่อมาก็ได้มีการใช้ ,พระมหาพิชัยราชรถ, ในการอัญเชิญพระบรมศพ และพระศพพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศ์ผู้สูงศักดิ์มาโดยตลอด รวมทั้งพระบรมโกศ ,พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก, รัชกาลที่ 1 ใน พ.ศ.2354 และ ,พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย, รัชกาลที่ 2 เมื่อ พ.ศ.2368 ,พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว, รัชกาลที่ 3 ใน พ.ศ.2395 ,พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, รัชกาลที่ 4 ใน พ.ศ.2412,มาจนถึงการอัญเชิญพระโกศพระบรมศพ ,พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, รัชกาลที่ 5 ใน พ.ศ.2453 ก็ได้มีการใช้ ,พระมหาพิชัยราชรถ, อีกครั้ง ก่อนที่มีการซ่อมครั้งใหญ่ เพราะตัวราชรถและล้อทรุดโทรมลงไปเป็นอันมาก,ดังนั้น ในพระราชพิธีถวายพระเพลิง ,พระบรมศพพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว, รัชกาลที่ 6 จึงต้องใช้, เวชยันตราชรถ, ในการอัญเชิญพระโกศพระบรมศพแทน แต่ให้ออกนามในหมาย กำหนดการว่า, พระมหาพิชัยราชรถ, ตามพระราชอิสริยยศ ในฐานะที่เป็นพระราชยานอัญเชิญพระบรมศพพระมหากษัตริย์,เวชยันตราชรถ, เป็นราชรถรองที่สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ.2342 ในสมัยรัชกาลที่ 1 เพื่ออัญเชิญพระศพสมเด็จพระพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากรมพระศรีสุดารักษ์ คู่กับสมเด็จพระพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากรมพระยาเทพสุดาวดี ซึ่งทรงใช้ ,พระมหาพิชัยราชรถ, และได้ใช้พระราชรถรององค์นี้ในการอัญเชิญพระศพเจ้านายชั้นสูงอีกหลายพระองค์ และต่อมา ,พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว, รัชกาลที่ 7 ทรงตัดสินพระทัยให้ใช้ในการอัญเชิญพระบรมศพ พระมหาธีรราชเจ้า รัชกาลที่ 6 เพราะพระมหาพิชัยราชรถทรุดโทรมมากดังได้กล่าวไว้แล้ว,ราชรถรององค์นี้ยังมีโอกาสได้อัญเชิญพระโกศพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอีกพระองค์หนึ่ง ได้แก่, พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล, รัชกาลที่ 8 เมื่อ พ.ศ.2493,หมายเลข 9781 คือเลขรหัสประจำราชรถ ,เวชยันตราชรถ, ในปัจจุบัน และมีรายละเอียดเพิ่มเติมว่า เป็นราชรถที่มีขนาดกว้าง 4.90 เมตร ยาว 17.50 เมตร สูง 11.70 เมตร น้ำหนักรวม 12.25 ตัน ใช้จำนวนพลฉุดชักทั้งสิ้น 206 นาย แบ่งเป็นด้านหน้า 160 นาย ด้านหลัง 46 นาย โดยมีผู้ควบคุม 5 นาย,ต่อมาใน พ.ศ.2499, เวชยันตราชรถ, ยังมีโอกาสได้อัญเชิญพระโกศพระบรมศพสมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสาอัยยิกาเจ้า โดยออกนามว่า ,พระมหาพิชัยราชรถ, จนถึงวันที่ 9 เมษายน 2528 ในนามพระมหาพิชัยราชรถเช่นกัน ได้มีการใช้อัญเชิญพระโกศพระบรมศพสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินีในรัชกาลที่ 7 เป็นองค์ล่าสุด,สำหรับ ,พระมหาพิชัยราชรถ, ที่ชำรุดเป็นอันมาก และมิได้ออกใช้ในราชการเป็นเวลานานนั้น ต่อมาได้รับการบูรณะโดยกรมศิลปากร เมื่อ พ.ศ.2530 และกรมสรรพาวุธทหารบกบูรณะระบบล้อเพิ่มเติมจนแข็งแรงมั่นคง เมื่อ พ.ศ.2539 จนสามารถนำมาใช้ในการอัญเชิญพระโกศ ,สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี, ได้อีกครั้ง,จากนั้นใน พ.ศ.2551 พระมหาพิชัยราชรถก็ได้รับหน้าที่ในการเชิญพระโกศประกอบพระอิสริยยศ ,สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์, และเชิญพระโกศทรงพระศพ ,สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชร รัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี, ใน พ.ศ.2555,และในวันที่ 26 ตุลาคม พุทธศักราช 2560 ,พระมหาพิชัยราชรถ, จะรับภารกิจที่สำคัญที่สุดอีกครั้งหนึ่ง ในฐานะราชรถอัญเชิญพระบรมโกศประกอบพระบรมราชอิสริยยศ, พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช, ในหลวงรัชกาลที่ 9 อันเป็นที่รักยิ่งของปวงชนชาวไทย,พระมหาพิชัยราชรถ ปัจจุบันใช้เลข 9780 เป็นเลขรหัสประจำราชรถมีขนาดกว้าง 4.88 เมตร ยาว 18 เมตร สูง 11.20 เมตร น้ำหนักรวม 13.7 ตัน ใช้จำนวนพลฉุดชักทั้งหมด 216 นาย แบ่งเป็นด้านหน้า 172 นาย ด้านหลัง 44 นาย มีผู้ควบคุม 5 นาย,สำหรับในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ ในหลวงรัชกาลที่ 9 ครั้งนี้ ได้มีการบูรณะเพิ่มเติมพระมหาพิชัยราชรถอย่างใหญ่หลวง ทั้งโดย, กลุ่ม วิทยาศาสตร์เพื่อการอนุรักษ์ สำนักพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ, และ ,สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร, ที่เข้ามาทำความสะอาดด้วยวิธีการทางวิทยาศาสตร์ ตลอดจนประดับกระจกใหม่ทั้งองค์ และปิดทองในส่วนที่ชำรุด รวมถึงการปรับปรุงส่วนอื่นๆจนงามสง่าดังที่เห็นจากการซ้อมใหญ่หลายๆครั้ง,ในขณะที่ระบบล้อทั้ง 4 ล้อ และระบบการขับเคลื่อนก็ได้รับการจัดสร้างขึ้นมาใหม่ โดย, กรมสรรพาวุธทหารบก, มีการเพิ่มระบบห้ามล้อ และให้ความสำคัญกับห่วงชักลากที่แข็งแรงรับน้ำหนักได้ดีกว่าเดิม ถือเป็นการปรับปรุงระบบขับเคลื่อนครั้งใหญ่ที่สุดนับตั้งแต่มีการสร้างพระมหาพิชัยราชรถขึ้นเมื่อ 200 ปีที่ผ่านมา,กล่าวกันว่านับตั้งแต่ พ.ศ.2339 ที่มีการใช้พระมหาพิชัยราชรถอัญเชิญพระโกศพระบรมอัฐิของสมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก เป็นพระองค์แรกจนถึงการเชิญพระโกศทรงพระศพสมเด็จ พระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภา พัณณวดี ได้มีการใช้ราชรถองค์นี้ไปแล้ว 25 ครั้ง โดยมิได้นับครั้งที่ใช้เวชยันตราชรถ แต่ให้ออกนามว่าพระมหาพิชัยราชรถ,ดังนั้นการอัญเชิญพระโกศประกอบพระบรมราชอิสริยยศ, พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหา ภูมิพลอดุลยเดช, จะเป็นครั้งที่ 26 และตรงกับวันที่ 26 ตุลาคม พ.ศ.2560 โดยบังเอิญยิ่ง,นอกจากพระมหาพิชัยราชรถแล้ว ยังมีการใช้ ,พระราชรถปืนใหญ่, ในการเวียนพระโกศทองรอบพระเมรุมาศด้วยก่อนเชิญพระโกศทองขึ้นประดิษฐาน ณ พระจิตกาธาน,การใช้พระราชรถปืนใหญ่ในการเวียนพระโกศเป็นธรรมเนียมใหม่ที่เกิดขึ้นใน ,รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6, ในการพระราชทานเพลิงพระศพจอมพล พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงนครไชยศรีสุรเดช เมื่อ พ.ศ.2459 เป็นครั้งแรก,โดยนำมาใช้แทน ,พระยานมาศสามลำคาน, อันเป็นธรรมเนียมเดิม แต่ก็จะใช้เฉพาะพระมหากษัตริย์ และพระบรมวงศานุวงศ์ ที่ดำรงพระยศในราชการทหารครั้งทรงพระชนม์ชีพเป็นส่วนมาก,พระบรมศพพระเจ้าอยู่หัวพระองค์แรกที่ทรงราชรถปืนใหญ่แห่เวียนพระเมรุมาศก็คือ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ซึ่งมีพระบรมราชโองการไว้ว่า,ในการแห่งพระบรมศพตั้งแต่พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทไปถึงวัดพระเชตุพน ให้ใช้ยานมาศตามประเพณี จากวัดพระเชตุพนไปพระเมรุขอให้จัดแต่งรถปืนใหญ่เป็นรถพระบรมศพ เพราะข้าพเจ้าเป็นทหาร อยากใคร่เดินทาง สุดท้ายนี้อย่างทหาร,แต่ในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระองค์ท่านจริงๆนั้น ในหลวงรัชกาลที่ 7 โปรดเกล้าฯให้อัญเชิญพระบรมโกศขึ้นเวชยันตราชรถในนามพระมหาพิชัยราชรถไปยังพระเมรุมาศท้องสนามหลวง แล้วจึงเชิญขึ้นราชรถปืนใหญ่แห่เวียนโดยอุตราวัฏรอบพระเมรุมาศ 3 รอบ ถือเป็นการเริ่มต้นใช้ราชรถปืนใหญ่ในการอัญเชิญพระบรมศพเวียนรอบพระเมรุมาศแต่นั้นมา,สำหรับราชรถปืนใหญ่ถวายพระเกียรติพระ บรมศพในหลวงรัชกาลที่ 9 ผู้ทรงเป็นจอมทัพไทย กรมสรรพาวุธทหารบกได้ดำเนินการจัดสร้างขึ้นใหม่ทั้งหมด 3 องค์,ประกอบด้วยราชรถปืนใหญ่ต้นแบบสำหรับใช้ในการฝึกซ้อม ราชรถปืนใหญ่สำรองมีรูปแบบเหมือนองค์จริงเพื่อเตรียมไว้ใช้เป็นองค์สำรอง และราชรถปืนใหญ่ที่จะใช้ในพระราชพิธี วันที่ 26 ตุลาคมนี้,ราชรถปืนใหญ่ทั้ง 3 องค์นี้ถอดแบบมาจากปืนใหญ่ภูเขาแบบ 51 ซึ่งประจำการในกองทัพบกมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 6 ซึ่งกรมสรรพาวุธทหารบกได้คัดเลือกปืนใหญ่ที่สมบูรณ์ที่สุดมาเพียง 3 กระบอก เพื่อที่จะถอดเสาปืนใหญ่ออกให้เหลือเพียงโครงสร้างหลักที่ใช้ในการทำราชรถเท่านั้น,ในส่วนของการประดับประดาตกแต่งราชรถปืนใหญ่นั้นเป็นผลงานของสำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร เป็นผู้ดำเนินการ ลวดลายส่วนใหญ่ถอดแบบมาจากราชรถปืนใหญ่ที่ใช้ในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพรัชกาลที่ 8 แต่ทั้งนี้ก็มิได้ตกแต่งทั้งองค์ราชรถ เพื่อให้คงความสง่างามและความเข้มแข็งของราชรถปืนใหญ่เอาไว้สำหรับเป็นราชรถถวายพระเกียรติแด่ในหลวงรัชกาลที่ 9 ผู้ทรงเป็นจอมทัพไทย,สำหรับการอัญเชิญพระบรมอัฐิและพระบรมราชสรีรางคารของในหลวงรัชกาลที่ 9 กลับเข้าสู่พระบรมมหาราชวัง หลังจากพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพแล้วนั้นจะใช้พระที่นั่ง, ราเชนทรยาน, และ ,ราเชนทรยานน้อย, เป็นพระราชยานพาหนะ,ในการอัญเชิญพระที่นั่ง ราเชนทรยาน เป็นพระที่นั่งที่สร้างขึ้นโดยช่างหลวงในสมัยรัชกาลที่ 1 เป็นทรงบุษบกย่อมุมไม้สิบสอง หลังคาซ้อน 5 ชั้น สร้างจากไม้แกะสลักลงรักปิดทองประดับกระจกมีคานสำหรับหาม 4 คาน ความสูงจากฐานถึงยอดสูงราว 4.15 เมตร กว้าง 103 เซนติเมตร ยาว 191 เซนติเมตร โดยจะใช้เวลาเสด็จพระราชดำเนินโดยขบวนแห่ที่เรียกว่าขบวนสี่สาย เช่นในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก จะใช้ในการเสด็จพระราชดำเนินจากพระราชมณเฑียรไปถวายสักการะพระแก้วมรกต ณ วัดพระศรีรัตน ศาสดาราม เป็นต้น,นอกจากนี้ยังใช้ในการเชิญพระโกศพระบรมอัฐิพระมหากษัตริย์ และสมเด็จพระบรมราชินี จากพระเมรุมาศท้องสนามหลวง เข้าสู่พระบรมมหาราชวังอีกด้วย ปัจจุบันเก็บรักษาไว้ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติพระนคร และในปี 2527 ได้เชิญออกมาบูรณะเป็นครั้งแรก ต่อมาในปี 2539 ได้เชิญมาใช้ในการเชิญพระบรมโกศพระบรมอัฐิ ,สมเด็จพระศรีนครินทรา บรมราชชนนี, จากพระเมรุมาศท้องสนามหลวง กลับสู่พระบรมมหาราชวัง,ปี 2551 ใช้พระที่นั่งราเชนทรยานในการเชิญพระโกศพระอัฐิ ,สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวัฒนา กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์, และ ล่าสุดปี 2555 ก็ได้ใช้ในการเชิญพระโกศพระอัฐิ ,สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี, จากพระเมรุท้องสนามหลวงกลับสู่พระบรมมหาราชวังอีกครั้ง,ในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ได้มีการจัดสร้าง ,พระที่นั่งราเชนทรยานน้อย,เพิ่มขึ้นอีกองค์หนึ่ง เพื่อใช้อัญเชิญพระบรมราชสรีรางคาร แทน ,พระวอสีวิกากาญจน์, ที่ใช้มาแต่เดิม ส่วนองค์ที่ใช้เชิญพระบรมอัฐิจะยังคงเป็น ,พระที่นั่งราเชนทรยาน, ตามเดิม,ผู้ออกแบบและสร้างพระที่นั่งราเชนทรยานน้อย ได้แก่ สำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร ถอดแบบรูปทรงจากพระที่นั่งราเชนทรยานเป็นส่วนใหญ่ ดูจากภายนอกจะเห็นว่ารูปทรงพระที่นั่งทั้ง 2 องค์จะเหมือนกัน เพราะมีความแตกต่างกันเพียงเล็กน้อย คือ ฐานสิงห์ย่อมุม ที่รองรับบุษบกของพระที่นั่ง ,ราเชนทรยาน, จะมีลักษณะส่วนฐานพื้นเป็นสี่เหลี่ยมผืนผ้า ส่วนพระที่นั่ง, ราเชนทรยานน้อย, จะมีลักษณะฐานพื้นเป็นสี่เหลี่ยมจัตุรัสด้านเท่า ทำให้ขนาดบุษบกของพระที่นั่งราเชนทรยานน้อยย่อมลงกว่าเล็กน้อย,ทั้งราชรถ ราชยาน และพระคานหาม ที่กล่าวมาทั้งหมดนี้ ล้วนประกอบกันเป็นริ้วขบวนในการพระบรมศพพระมหากษัตริย์ และพระบรมวงศานุวงศ์ มาแต่โบราณกาล นับเป็นเครื่องเชิดชูพระเกียรติยศถวายแด่พระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์ เป็นครั้งสุดท้าย ก่อนเสด็จสู่สรวงสวรรค์,พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช, ทรงเป็นที่เคารพรักและเทิดทูนยิ่งของพสกนิกรชาวไทยทุกหมู่เหล่า การจัดริ้วขบวนพระบรมราชอิสริยยศ จึงเป็นไปอย่างสมพระเกียรติ และยิ่งใหญ่ครบถ้วนตามพระราชประเพณีแต่โบราณกาลทุกประการ ดังจะเห็นได้จากการฝึกซ้อมริ้วขบวนหลายต่อหลายครั้งในช่วงเวลาที่ผ่านมา,วันนี้ 26 ตุลาคม 2560 ขบวนพระบรมราชอิสริยยศจะยิ่งสมพระเกียรติและงามตระการตาขึ้นอีกหลายเท่า อันจะทำให้การส่งเสด็จพระองค์ท่านขึ้นสู่สรวงสวรรค์อยู่ในความทรงจำของพสกนิกรชาวไทยไปตราบกาลนิรันดร.,***************,รายละเอียดริ้วขบวนถวายพระเพลิงพระบรมศพ ร.9,วันที่ 26 ตุลาคม พุทธศักราช 2560,ริ้วขบวนที่ 1, เชิญพระโกศทองใหญ่ โดยพระยานมาศสามลำคานจากพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ผ่านประตูเทวาภิรมย์ จากนั้นใช้เส้นทางถนนมหาราชเลี้ยวเข้าสู่ถนนท้ายวังมุ่งไปยังถนนสนามไชย,เชิญพระโกศทองใหญ่ขึ้นประดิษฐานในบุษบกพระมหาพิชัยราชรถ บริเวณหน้าวัดพระเชตุพน วิมลมังคลาราม รวมระยะทาง 817 เมตร ใช้เวลาประมาณ 30 นาที,ริ้วขบวนที่ 2, เชิญพระโกศทองใหญ่ขึ้นประดิษฐานในบุษบกพระมหาพิชัยราชรถโดย เกรินบันไดนาค จากหน้าวัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามไปทางถนนสนามไชย ยาตราขบวนแห่เชิญพระโกศทองใหญ่จากถนนสนามไชยเข้าสู่ถนนราชดำเนินใน ผ่านหน้ากระทรวงกลาโหม ศาลหลักเมือง ศาลฎีกา,จากนั้นขบวนพระบรมราชอิสริยยศแห่เชิญพระโกศทองใหญ่เข้าสู่ท้องสนามหลวง รวมระยะทาง 890 เมตร ใช้เวลาประมาณ 2 ชั่วโมง,ริ้วขบวนที่ 3, เชิญพระโกศทองใหญ่ลงจากพระมหาพิชัยราชรถโดยเกรินบันไดนาค ประดิษฐานพระโกศทองใหญ่บนราชรถปืนใหญ่ ตั้งขบวนพระบรมราชอิสริยยศเข้าสู่ราชวัติ เวียนพระเมรุมาศ โดยอุตราวัฏเวียนซ้าย 3 รอบ เมื่อครบแล้วเทียบราชรถปืนใหญ่ที่ เกรินบันไดนาคพระเมรุมาศ เชิญพระโกศทองใหญ่ขึ้นประดิษฐาน ณ พระจิตกาธาน รวมระยะทาง 260 เมตรต่อรอบ ใช้เวลาประมาณ 30 นาที,วันที่ 27 ตุลาคม พุทธศักราช 2560,ขบวนพระบรมราชอิสริยยศ ,ริ้วขบวนที่ 4, เชิญพระโกศพระบรมอัฐิขึ้นประดิษฐานในบุษบก พระที่นั่ง ,ราเชนทรยาน, และเชิญ พระบรมราชสรีรางคาร ขึ้นประดิษฐานในพระที่นั่ง ,ราเชนทรยานน้อย, จากพระเมรุมาศเข้าสู่พระบรมมหาราชวัง,เคลื่อนขบวนพระบรมราชอิสริยยศเชิญพระโกศพระบรมอัฐิ พระบรมราชสรีรางคาร ขบวนพระบรมราชอิสริยยศเชิญพระบรมราชสรีรางคารโดยพระที่นั่งราเชนทรยานน้อย แยกเข้าวัดพระศรีรัตนศาสดารามเชิญพระผอบพระบรมราชสรีรางคารพักไว้ที่พระศรีรัตนเจดีย์,ขบวนพระบรมราชอิสริยยศเชิญพระโกศพระบรมอัฐิโดยพระที่นั่งราเชนทรยาน เข้าประตูพิมานไชยศรี เชิญพระโกศพระบรมอัฐิจากพระที่นั่งราเชนทรยานเข้าสู่พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ประดิษฐานที่บุษบกแว่นฟ้าทอง รวมระยะทาง 1,074 เมตร ใช้เวลาประมาณ 30 นาที,วันที่ 29 ตุลาคม พุทธศักราช 2560,ริ้วขบวนที่ 5, เชิญพระโกศพระบรมอัฐิ โดยพระที่นั่ง ,ราเชนทรยาน, จากพระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทขึ้นประดิษฐาน ณ พระวิมานบนพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท รวมระยะทาง 63 เมตร ใช้เวลา 10 นาที,ริ้วขบวนที่ 6, ขบวนกองทหารม้า เชิญพระบรมราชสรีรางคารจากพระศรีรัตนเจดีย์ วัดพระศรี รัตนศาสดาราม โดยรถยนต์พระที่นั่งออกจากพระบรมมหาราชวังทางประตูวิเศษไชยศรี ไปยังวัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามและวัดบวรนิเวศวิหาร,***************,ศิลปิน : ยุทธกิจ ประสมผล,ภาพ : ปกฟ้าร่มแผ่นดิน,ขนาด 90 x120 ซม. สีน้ำมัน,แรงบันดาลใจ : ในหลวง รัชกาลที่ 9 ทรงเป็นสมมติเทพ ดุจพระโพธิสัตว์ จึงถ่ายทอดภาพนี้ประหนึ่งว่า พระองค์ทรงประทับอยู่บนสรวงสวรรค์ แผ่ทิพยบารมีลงมาสู่เบื้องล่าง เมื่อมองภาพนี้แล้ว ทำให้รู้สึกว่าพระองค์ยังคงอยู่ปกผืนฟ้า ป้องแผ่นผืนดิน ให้ชาวประชาได้อยู่ร่มเย็น ด้วยพระบารมี ภายใต้พระบรมโพธิสมภาร
ใน ริ้วขบวน ของแต่ละองค์พระมหากษัตริย์ จะประกอบด้วยราชรถ ราชยาน พระคานหาม รวมทั้งมีกำลังคนในการฉุดชัก หรือหามจำนวนมาก พร้อมด้วยเครื่องประกอบพระอิสริยยศได้แก่เครื่องสูง พระกลด บังสูรย์พัดโบก บังแทรก
รัชกาลที่9,ในหลวง ร.9,พระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ,ริ้วขบวน,พระเมรุมาศ,ข่าวรัชกาลที่9