พิชญ์ พงษ์สวัสดิ์ : ต่อต้านแบบหลุดกรอบ ชาตินิยม
อาจารย์ประจำคณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยนำเสนอความเห็นในเวทีสัมมนาโต๊ะกลม ชำแหละ ร่างพ.ร.บ.เขตเศรษฐกิจพิเศษ พ.ศจัดโดย กมธ.พัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ กมธ.ต่างประเทศ วุฒิสภา และคณะกรรมาการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ วันที่ 2 กุมภาพันธ์ 2548------------------------------------------------------------------- ร่างพ.ร.บ.เขตเศรษฐกิจพิเศษ ถ้าดูให้ลึกลงไปถึงวิธีคิดมันไม่ใช่เรื่องใหม่ มันดำเนินมานานแล้ว ในความหมายที่ว่ารัฐจะลงไปจัดการพื้นที่พื้นที่หนึ่ง เพื่อให้เกิดการพัฒนาทางเศรษฐกิจ มันมีมาในหลายรูปแบบก่อนจะมีคำว่า เขตเศรษฐกิจพิเศษ การจัดการพื้นที่เพื่อให้เกิดผลการเติบโตทางเศรษฐกิจที่มีลักษณะผิดจากธรรมชาติที่มันควรจะเกิดเอง มันมีมานานแล้ว ประเด็นที่สำคัญ ขออนุญาตทำตัวเป็นนักวิชาการ ผมเปิดดูรายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์ ภาษา อังกฤษเรียก completion report สิ่งหนึ่งที่เราต้องดูคือบรรณานุกรม ของรายงานวิจัยที่ลงทุนไป 6 ล้านบาท มีบรรณานุกรมในส่วนที่เป็นภาษาไทยทั้งหมด ไม่มีเรื่องอะไรที่เป็นเรื่องเขตเศรษฐกิจพิเศษ ไม่มีงานวิชาการใดๆ ทั้งสิ้นมารองรับ เป็นร่างกฎหมายที่มาจากงานวิจัย ซึ่งเป็นขององค์กรไปทำมาทั้งนั้น เช่น การศึกษาความเหมาะสมในการจัดตั้ง การจัดทำแผนแม่บท ส่วนภาษาอังกฤษ ข้างในไม่มีงานวิจัยชิ้นใดเป็นพิเศษ ยกเว้นชิ้นเดียวที่พูดถึงการพัฒนาในลักษณะเขตเศรษฐกิจพิเศษ โดยบอกว่า อะไรคือหลักการพื้นฐาน อะไรคือ สิ่งที่ต่างจากการพัฒนาภูมิภาคที่มีมาก่อนนี้ไม่มีเลย มีแต่เอกสารของ World Bank มีแต่กรอบกว้างๆ ว่าการค้าจะทำให้เกิดการเติบโตไหม มีตำราเรียนแฝงเข้ามาด้วย คงไม่น่าแปลกใจว่าทำไม งานวิจัยนี้เป็นเรื่องให้เราต้องถกเถียงว่า การออกแบบกลไกทางกฎหมายซึ่งเน้นในเรื่องของการรวมศูนย์อำนาจ ก็ดูว่าผู้ที่เกี่ยวข้องกับการทำวิจัยส่วนใหญ่ก็มาจากทางด้านกฎหมาย และหน่วยงานราชการ ไม่ได้มาจากงานวิจัยในระดับของมหาวิทยาลัย ซึ่งประเทศชาติก็เสียเงินไปตั้งเยอะ มันมีงานวิจัยจำนวนมากที่ว่าด้วยเรื่องเศรษฐกิจชายแดน การวิจัยว่าด้วยเรื่องสิทธิมนุษยชน ก็ไม่ได้อยู่ในนี้ ฝากไว้ว่ากระบวนการออกกฎหมายทั้งหมดว่าถ้าจะออกกฎหมายโดยมีงานวิจัยรองรับ การประเมินงานวิจัยก็มีความสำคัญ บทเรียนต่อมาที่เราเจอในเรื่องเขตเศรษฐกิจพิเศษ ก็คือ บทเรียนจากอดีตวิธีการส่งเสริมพื้นที่ให้เกิดเขตเศรษฐกิจพิเศษ เรามักจะทำใน 2 ลักษณะคือ 1. ให้รัฐลงทุน 2. วิธีการทางเศรษฐกิจ โดยใช้แรงจูงใจทางด้านภาษี คำว่าส่งเสริมการลงทุนสมัยก่อน จะเน้นแต่เรื่องลดหย่อนภาษี ผมอยากจะบอกว่า เขตเศรษฐกิจพิเศษใหม่ ทำให้รัฐค้นพบสูตรใหม่ในการส่งเสริมเศรษฐกิจ 1. ลดหย่อนภาษี 2. ส่งเสริมอำนาจรัฐส่วนกลาง 3. ซึ่งซ่อนอยู่ในนี้ทั้งหมด คือ การจัดการแรงงาน การทำให้แรงงาน ไม่เป็นคน ไม่เป็นพลเมือง 3 ข้อนี้คือสูตรใหม่ในการพัฒนาเศรษฐกิจ อาจจะมีข้อต่อไปคือ ไม่สนใจสิ่งแวดล้อม สุดท้ายแล้วเศรษฐกิจแบบทุนนิยมจะเติบโตได้จริง มันไม่สามารถจัดการได้ในพื้นที่เล็กๆ หรือที่เรียกว่าการสร้างนิคมอุตสาหกรรมได้ มันจำเป็นต้องใช้อำนาจที่ใหญ่กว่านั้น คือ แปรพื้นที่ทั้งหมดให้เป็นโรงงาน มีอำนาจแค่ทำโรงงานไม่พอแล้ว ทีนี้ผมขออนุญาตที่ประชุมนำเสนอมุมมองที่แตกต่างไป ผมคิดว่ากระแสของการไม่เห็นด้วยกับร่างพ.ร.บ.นี้ก็จำเป็นต้องได้รับการตั้งคำถามเช่นกัน ไม่ใช่มาถึงแล้วผมค้านอย่างเดียว ผมอยากจะพูดในประเด็นนี้ เพราะผมเห็นว่าคณะผู้จัด คือคณะกรรมาธิการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ คณะกรรมาธิการการต่างประเทศ และคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ คำว่า มนุษย์ คำว่า การต่างประเทศ คำว่า สิทธิมนุษยชน สำคัญมากในกฎหมายฉบับนี้ เพราะความมั่นคงของเราขึ้นอยู่กับความมั่นคงของคนรอบๆ เราด้วยความมั่นคงของพวกเรามันเกิดขึ้นไม่ได้ ถ้าเราไม่ได้ทำให้คนที่อยู่ตรงนั้นเขามั่นคงด้วย ชุมชนชายแดนมันมีประชากรแฝงมากกว่าประชากรจริงหลายเท่า และประชากรแฝงเหล่านั้น คือคนซึ่งสร้างความมั่งคั่งให้กับประชากรจริง และเรื่องซึ่งเราพบก็คือว่า โดยมาตรการทางภาษีไม่เคยสามารถที่จะทำให้พื้นที่เหล่านั้นเติบโตได้เลย หรือแม้กระทั่งพื้นที่บางพื้นที่ในประเทศไทยที่รัฐเอาโครงการพื้นที่จำนวนมากใส่ลงไปมันก็ไม่เคยโต ผมไม่ได้พูดในนามของคนที่ต่อต้านแรงงานต่างชาติ แต่ผมกำลังจะบอกว่า คุณกำลังจะเติบโตโดยการทำให้แรงงานเหล่านั้นไม่ได้รับสิทธิเท่ากับพวกเรา และเป็นคนจำนวนมากที่สร้างรายได้ให้กับประเทศ เรื่องนี้ใหญ่มาก คุณใช้กฎหมายแรงงานไปจัดการเขา ทำให้เขาไม่สามารถต่อสู้ร้องเรียนได้ ในกฎหมายฉบับนี้ก็เช่นกัน ในมาตราที่เริ่มต้นด้วย สิทธิพิเศษ ส่วนที่ 6 ตั้งแต่มาตรา 62 น่าสนใจมาก มาตรา 62 บอกเลยว่า ผู้ที่ได้รับอนุญาตให้ประกอบการมีสิทธิในการนำแรงงานต่างด้าวเข้ามา และอยู่อาศัยในราชอาณาจักร มาตรา 65 บอกต่อว่า อนุญาตให้อยู่ได้ เพราะเป็นช่างฝีมือ เป็นผู้บริหาร แต่ในมาตรา 66 ยังมีการอนุญาตให้คณะกรรมาการนโยบายเขตเศรษฐกิจพิเศษกำหนดให้แรงงานคนต่างด้าวที่ไม่ใช่ช่างฝีมือเข้ามาก็ได้ ร่างพ.ร.บ.เขตเศรษฐกิจพิเศษ วางอยู่บนประสบการณ์ของ 2 ประเทศคือ จีน กับ เม็กซิโก ของจีนเรารู้สึกว่ามันดี เพราะมันทำให้เกิดการเติบโต ในกรณีของเม็กซิโก ความสัมพันธ์ระหว่างเม็กซิโกกับอเมริกา เขาไปตั้งโรงงานในเม็กซิโกเพื่อกันไม่ให้แรงงานเม็กซิกันเข้ามาในอเมริกา แต่ในกรณีของเรามาตั้งโรงงงานในฝั่งเรา เพราะเราไม่สามารถกำหนดความแน่นอนอะไรในอีกฝั่งหนึ่งได้ ซึ่งสิ่งนี้ก็เกิดขึ้นจริงอยู่แล้ว กำลังทำให้มันถูกต้อง และยังคงห้ามคนเหล่านี้ออกนอกพื้นที่ มันจึงไม่ใช่เรื่องของการรวบอำนาจอย่างเดียว มันมีมิติเรื่อง การต่างประเทศ มันมีมิติของ ความเป็นมนุษย์ ในสังคมซึ่งพยายามเปิดให้คนไหลไปมาได้อย่างรวดเร็ว อำนวยความสะดวกให้เงินไหลและตกไปในพื้นที่ต่างๆ แต่ก็ใช้วิธีหลายอย่างที่กีดกันไม่ให้คนไหลไปมา และทำให้คนจำนวนมากไม่ได้รับสิทธิ และการดูแลในฐานะที่เป็นมนุษย์ เพราะกรอบคิดในการร่างกฎหมายนี้มันไปอยู่บนฐานของงานวิจัยที่เน้นมิติด้านกฎหมายและอำนาจในการบริหารจัดการมากจนเกินไป และไม่ตอบคำถามใหญ่ว่า ความเป็นมนุษย์ของเรา ตลอดจนของเพื่อนเราจะได้รับการคุ้มครองดูแลอย่างไร 
อาจารย์ประจำคณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย นำเสนอความเห็นในเวทีสัมมนาโต๊ะกลม ชำแหละ ร่างพ.ร.บ.เขตเศรษฐกิจพิเศษ พ.ศ จัดโดย กมธ.พัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ กมธ.ต่างประเทศ วุฒิสภา