ล้วงต้นตอ 40 ปี ภูเขาหัวโล้น เจาะวิกฤติป่าต้นน้ำน่าน ฟื้นได้จริงหรือ?
สภาพพื้นที่ป่าต้นน้ำแม่น้ำน่านล่าสุด ในพื้นที่อำเภอทุ่งช้าง จังหวัดน่าน แทบไม่เหลือความเป็นป่าดังเช่นเมื่อ 40 กว่าปีที่ผ่านมา หากมองออกไปสุดลูกหูลูกตาจนถึงสันเขาแนวชายแดนไทยลาว จะเห็นเป็นภูเขาหัวโล้นสลับกับผืนป่าสมบูรณ์ที่หลงเหลือค่อนข้างน้อยมาก และบางจุดมีการเผาป่าจนสามารถมองเห็นกลุ่มควันไฟลอยขึ้นเหนือท้องฟ้าได้อย่างชัดเจน,ภูเขาหัวโล้น ภูเขาที่เคยอุดมสมบูรณ์ด้วยป่าจนเป็นที่เลื่องลือของจังหวัดน่าน แต่ในวันนี้ป่าเหล่านี้ถูกทำลายลงอย่างรวดเร็ว จนแทบจะปลูกป่าไม่ทันการตัดไม้ทำลายป่าด้วยซ้ำไป? สถานการณ์ป่าต้นน้ำน่านที่เคยมีสภาพดินดี น้ำดี สีเขียวขจี กำลังเข้าสู่ห้วงวิกฤติ เหลือเพียงภูเขาโล้นแล้ง เนื่องด้วยปัญหาตัวแปรประชากรที่หนาแน่นขึ้น ตลาดทุนนิยมที่เป็นตัวกระตุ้นให้เกิดการรุกพื้นที่ป่าเข้าไปเพื่อปลูกพืชเศรษฐกิจ ส่งผลกระทบต่อพื้นที่ป่าต้นน้ำน่าน ซึ่งเป็นหนึ่งในต้นน้ำสำคัญของแม่น้ำเจ้าพระยา  ,ภูมิประเทศของจังหวัดน่านมีพื้นที่ทั้งหมด 7,601,880.49 ไร่ หรือ 12,163.04 ตร.กม. โดยร้อยละ 87.2 ของพื้นที่เป็นภูเขา และร้อยละ 12.8 เป็นพื้นที่ราบ ทั้งนี้ เป็นพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติทั้งหมด 6,496,231.62 ไร่ ขณะที่มีการปลูกพืชไร่รุกล้ำเข้าไปในพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติ 1,180,859.49 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 25.41 ของพื้นที่ป่าในจังหวัดทั้งหมด ทำให้จังหวัดน่าน เหลือพื้นที่ป่าเพียง 4,892,272.80 ไร่ โดยจากการสำรวจตัวเลขสถิติพื้นที่ป่า พบว่า ลดลงเฉลี่ยปีละ 70,000-100,000 ไร่ ฉะนั้น ถือเป็นเครื่องสะท้อนให้เห็นถึงความสำคัญว่าทำไมจึงต้องรักษาป่าต้นน้ำน่านอย่างจริงจัง (อ้างอิงตัวเลข โดยธนาคารกสิกรไทยร่วมกับ สกว. / มูลนิธิฮักเมืองน่าน / มหาวิทยาลัยเชียงใหม่),ที่ผ่านมา ความพยายามของทุกภาคส่วน ในการที่จะหยุดยั้งการทำลายป่าในเมืองน่านดำเนินการมาเนิ่นนาน แต่ปีแล้วปีเล่าตัวเลขการบุกรุกกลับเพิ่มอย่างไม่หยุดหย่อน ,ทีมข่าวเฉพาะกิจไทยรัฐออนไลน์, จึงเดินหน้าสืบเสาะหาต้นตอการทำลายล้างผืนป่ามหาศาลที่แท้จริง โดยพูดคุยกับผู้ที่เกี่ยวข้อง กูรูในพื้นที่ ถึงปัญหาที่เกิดขึ้นว่า,เจาะเบื้องหลังต้นตอ การทำลายล้างมหาศาล ผืนป่าต้นน้ำน่าน,ผู้สื่อข่าว ได้สอบถามถึงเบื้องหลังต้นตอการทำลายล้างผืนป่าอันเขียวขจีที่เคยเป็นที่เลื่องลือของจังหวัดน่าน กับ ,นายสำรวย ผัดผล ปราชญ์ชาวบ้าน และประธานมูลนิธิฮัก เมืองน่าน, เผยว่า ย้อนกลับไปเมื่อประมาณ 40 ปีก่อน สภาพป่าต้นน้ำน่าน เป็นป่าที่อุดมสมบูรณ์ เนื่องจากในบรรดาแม่น้ำปิง วัง ยม น่าน ต้นน้ำสำคัญของแม่น้ำเจ้าพระยานั้น พบว่า ปริมาณน้ำดิบร้อยละ 40 เป็นน้ำที่มาจากลำน้ำน่านทั้งสิ้น เพราะฉะนั้นจำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องอาศัยผืนป่ากว้างในการเป็นตัวซับน้ำและปล่อยน้ำ แต่ในภายหลังเกือบ 40 ปีถัดมานี้ พืชเศรษฐกิจเข้ามาเป็นตัวกระตุ้นให้เกิดการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดิน จนกลายสภาพมาเป็นพื้นที่โล่งโล้นอย่างที่ถูกพูดถึงกันมากในปัจจุบัน,ซึ่ง ณ วันนี้ เมื่อสภาพพื้นที่ป่าที่เคยอุดมสมบูรณ์แห่งนี้ ได้ถูกเปลี่ยนการใช้จากแต่เดิมเป็นเพียงสภาพป่าทั้งหมด กลับกลายมาเป็นไร่ข้าวโพด โดยชาวบ้านกลุ่มดั้งเดิม พวกเขาใช้วิธีกระบวนการผลิต ไม่ว่าจะใช้สารฆ่าหญ้า เพื่อฆ่าทำลายพืชต่างๆ รวมถึงการใช้รถแทรกเตอร์ขนาดใหญ่เข้าไปไถ ซึ่งเป็นมูลเหตุใหญ่ที่ทำให้พื้นที่ดังกล่าวนี้ ถูกทำลายจนกลายสภาพมาเป็นพื้นที่โล่งเตียน จนไม่เหลือแม้แต่ต้นไม้ ป่าไม้ก็ถูกทำลายหายหมด อย่างที่เห็นในปัจจุบัน,ปราชญ์ชาวบ้าน กล่าว.,ชาวบ้านกินป่าเป็นอาหาร ยอมทำลายป่าไม้ เพื่อสร้างถิ่นทำมาหากิน,อย่างไรก็ตาม สภาพพื้นที่ที่เกิดขึ้น ทำให้เกิดเสียงวิพากษ์วิจารณ์ถึงการทำลายล้างที่รุนแรงที่สุดเท่าที่เคยมีมา ทำให้สังคมตั้งคำถามว่า ชาวบ้านอยู่กันได้อย่างไร อะไรคือเหตุผลที่ยอมทำลายผืนป่ามหาศาล แลกกับการทำกิน? ในส่วนนี้ ปราชญ์ชาวบ้าน ไขข้อข้องใจให้ฟังว่า เนื่องจากแต่เดิมลักษณะพื้นที่เป็นเพียงป่าอย่างเดียว ทำให้ชาวบ้านมีการถือครองครัวเรือนในลักษณะพืชหมุนเวียนทุกปี ,แต่ปัจจุบันเป็นช่วงของพืชเศรษฐกิจเข้ามาเป็นทางเลือกใหม่ โดยเฉพาะการทำไร่ข้าวโพด ถือเป็นพืชที่ตอบโจทย์กับสภาพพื้นที่และมีตลาดรองรับที่ชัดเจน ไม่ว่าจะเป็นการส่งออกไปยังโรงงานปศุสัตว์ โรงงานอาหารสัตว์ พูดง่ายๆ ก็คือ มีกลุ่มนายทุนและวงจรการซื้อข้าวโพดที่ชัดเจนและแน่นอน ,แต่ถามว่า คุ้มกันหรือ? กับการแลกป่าต้นน้ำที่สำคัญ เพื่อใช้เป็นที่ทำมาหากิน นายสำรวย แสดงทรรศนะว่า ,ทำลายล้างป่าต้นน้ำ เพื่อแลกมาด้วยการทำไร่ข้าวโพด ให้มีกินไปวันๆ คุ้มหรือ?,ขณะที่ ,นายธนิตย์ หนูยิ้ม ผู้อำนวยการสำนักอนุรักษ์และจัดการต้นน้ำ, กล่าวว่า จากการลงพื้นที่พูดคุยกับชาวบ้าน สะท้อนให้ฟังว่า, , ซึ่งแม้ว่าการทำไร่ข้าวโพดจะได้ค่าตอบแทนหรือได้ผลผลิตไม่มาก แต่เนื่องจากชาวบ้านเหล่านี้ ไม่ได้มีต้นทุนสูงนัก ฉะนั้น การเลือกทำไร่ข้าวโพด ซึ่งเป็นพืชที่สามารถทนแล้งได้และไม่ตาย ทั้งยังมีตลาดรองรับซื้อข้าวโพดอยู่แล้ว ทำให้พวกเขาสามารถนำเงินส่วนนั้นมาหมุนเวียนใช้จ่ายในครัวเรือนได้ ซึ่งเป็นเหตุผลว่า ทำไมพวกเขาถึงเลือกแลกผืนป่าไว้เป็นที่ทำกิน,ถามว่า พืชชนิดอื่นได้ไหม ทำไมต้องไร่ข้าวโพด? คำตอบคือ ต่อให้เปลี่ยนเป็นปลูกพืชอื่น ไม่ว่าจะเป็น กะหล่ำ มันสำปะหลัง หรือขิง ก็ตาม ส่งผลต่อสภาพหน้าดินในลักษณะที่รุนแรงมากกว่าการทำไร่ข้าวโพดด้วยซ้ำไป เนื่องจากต้องใช้หน้าดินที่ลึกลงไปกว่าเดิม ,แลกป่าทำมาหากิน กระทบวิถีชีวิตและภัยธรรมชาติในระยะยาว,อย่างไรก็ตาม เมื่อทราบถึงต้นตอของการตัดไม้ทำลายป่า จนเหลือเพียงสภาพพื้นที่โล้นๆ เตียนๆ จนแทบไม่เหลือพื้นที่สีเขียวไว้ให้เชยชมแล้วนั้น ผู้สื่อข่าวถามอีกว่า ชาวบ้านในพื้นที่ใช้ชีวิตอยู่กันได้อย่างไร ได้รับผลกระทบจากป่าที่สูญสิ้นบ้างหรือไม่? ผู้อำนวยการสำนักอนุรักษ์และจัดการต้นน้ำ ให้ความเห็นว่า ป่าต้นน้ำมีความสำคัญ เนื่องจากเป็นต้นน้ำหลักให้กับแม่น้ำเจ้าพระยา สำหรับผืนป่าน่าน เมื่อถูกทำลายล้างจนแทบไม่เหลือซากแล้ว แน่นอนว่า ไม่มีผืนป่าคอยซับน้ำ ผลกระทบที่ตามมากับภัยพิบัติทางธรรมชาติก็ย่อมรุนแรงมากกว่าปกติ ไม่ว่าจะเป็นภาวะวิกฤติน้ำแล้งรุนแรง หรือในภาวะน้ำไหลหลากก็จะค่อนข้างรุนแรง ,ส่วนผลกระทบทางกายภาพที่เกิดขึ้นเป็นรูปธรรม ก็เช่น สภาพหน้าดินเสื่อมพัง ความเสื่อมโทรมของแหล่งน้ำ ส่งผลต่อระบบนิเวศสัตว์น้ำจนไม่สามารถอยู่ได้ และที่อยากจะย้ำเตือนก็คือ ความเสื่อมโทรมของสภาพน้ำเป็นอย่างไร ก็ล้วนส่งผลต่อแม่น้ำเจ้าพระยาด้วยเช่นกัน เนื่องจาก 40% ของปริมาณน้ำที่ไหลสู่แม่น้ำเจ้าพระยา มาจากต้นน้ำน่าน,ประธานมูลนิธิฮัก เมืองน่าน ก็ยอมรับว่า ที่ผ่านมา แม้ชาวบ้านจะยอมแลกป่าเพื่อทำกิน แต่แน่นอนว่าพวกเขาเองก็ต้องทนอยู่กับสภาพความเดือดร้อนที่เกิดขึ้นตามมา ไม่ว่าจะเป็น 1. เรื่องความมั่นคงทางทรัพยากรอาหาร เนื่องจากในสมัยก่อน ป่าก็เปรียบเสมือนซุปเปอร์มาร์เก็ตของชาวบ้าน ที่จะต้องอาศัยพรานป่าในการออกล่าเหยื่อ แต่ปัจจุบันไม่มีสัตว์หลงเหลือให้ล่าแล้ว 2. ไม่มีพืชผักให้กลุ่มแม่บ้านเข้าไปเก็บใช้ในครัวเรือน 3. จากวิถีชีวิตที่เคยมีแม่น้ำลำธารไว้ดื่มใช้อย่างไม่ขาดแคลน แต่สภาพน้ำในปัจจุบันไม่สามารถดื่มกิน หรือนำไปใช้ได้ เนื่องจากสารพิษเจือปนจากสารฆ่าหญ้า 4. ด้วยสภาพภูเขาที่มีลักษณะสูงลาดชัน ฉะนั้น เมื่อมีการใช้เครื่องจักรขนาดใหญ่เข้าไป ตะกอนจากหน้าดินก็จะทับถมลงสู่แม่น้ำ ส่งผลต่อระบบนิเวศของสัตว์น้ำ ไม่สามารถอยู่อาศัยได้ และ 5. ความเสี่ยงต่อการเกิดภัยพิบัติทางธรรมชาติ ไม่ว่าจะเป็นภาวะน้ำท่วมฉับพลัน วิกฤติน้ำแล้ง และดินถล่ม  , ปราชญ์ชาวบ้าน แนะ 2 วิธีฟื้นฟูป่า?, ปราชญ์ชาวบ้าน เสนอแนวทางการฟื้นป่าอย่างเป็นรูปธรรมว่า จากการวิเคราะห์ลักษณะกายภาพป่าแล้ว วิธีที่จะสามารถช่วยฟื้นฟูป่าได้ ,กรณีที่ 1 สำหรับบางพื้นที่ที่มีเมล็ดพันธุ์ ท่อนพันธุ์ และไม้เดิมหลงเหลืออยู่ ก็อาจไม่ต้องมีการปลูกใหม่ เพียงแค่ทำแนวกันไฟ และไม่เข้าไปยุ่งในพื้นที่อีก ป่าก็สามารถฟื้นและแพร่พันธุ์ต่อไปได้ ส่วนกรณีที่ 2 เมื่อลงพื้นที่สำรวจกายภาพของป่าแล้วพบว่า ไม้ใหญ่ ไม้ดั้งเดิม หรือไม้หลัก ไม่หลงเหลืออยู่แล้ว เนื่องจากถูกทำลายด้วยยาพ่น สารเคมี และรถแทรกเตอร์ไถ กรณีนี้จำเป็นต้องปลูกใหม่ ไม่ว่าจะโดยวิธีการข้ามถิ่น ข้ามดอย หรือข้ามจังหวัดไปหาไม้ดั้งเดิมมาเพาะก็ต้องทำ,นอกจากนี้ นายสำรวย กล่าวด้วยว่า เมื่อได้ป่าคืนมาแล้ว ก็จะต้องประคับประคองให้ป่าฟื้น โดยสิ่งสำคัญคือ ตัวองค์กรชุมชนที่ต้องเข้มแข็งเพื่อคุ้มครองดูแลป่า และเห็นถึงความสำคัญของป่าต้นน้ำ และปลูกฝังให้ชาวบ้านรู้ว่าพวกเขาเป็นเจ้าของป่าที่จะต้องทำหน้าที่เฝ้าดูแลและอนุรักษ์ไว้ให้ดีที่สุด,แนวทางแก้ ปัญหาตัวการบุกรุก ทำลายป่า และคืนผืนป่าสู่ธรรมชาติ,ทั้งนี้ สำหรับแนวทางการแก้ปัญหาที่เป็นรูปธรรมของเรื่องนี้ อันดับแรก? ปราชญ์ชาวบ้าน เผยว่า หากวิเคราะห์จากสถานการณ์ปัจจุบันแล้ว มองว่าควรแก้ทั้งระบบเศรษฐกิจและสภาพจิตใจชาวบ้านไปพร้อมกัน ซึ่งภาครัฐเองก็ต้องช่วยกันหาทางออก ให้ชาวบ้านในพื้นที่ได้มีอาชีพทางเลือกอื่นๆ รวมถึงช่วยกันประคับประคองและปรับตัวเชิงอาชีพให้พวกเขา ขณะเดียวกันก็ต้องชี้ให้เห็นว่า ชาวบ้านก็เป็นอีกหนึ่งแรงสำคัญในการช่วยฟื้นฟูและผลักดันเศรษฐกิจได้ โดยไม่จำเป็นต้องบุกรุกและใช้พื้นที่ที่กว้างมาก ,ขณะที่ ผอ.สำนักอนุรักษ์และจัดการต้นน้ำ กล่าวทิ้งท้ายว่า ,อย่างไรก็ตาม ทีมข่าวฯ ได้พยายามติดต่อไปยัง ,นายสุวัฒน์ พรมสุวรรณ ผู้ว่าราชการจังหวัดน่าน ,แล้ว แต่ก็ไม่ได้รับการตอบรับแต่อย่างใด, มาถึงวันนี้ ห้วงเวลาของโลกทุนนิยมเข้าครอบงำสังคมทุกหย่อมหญ้า ฉะนั้น หากว่า ยังไม่มีแผนยุทธศาสตร์ระดับชาติ ที่ได้แรงสนับสนุน ทั้งเรื่องงบประมาณ องค์ความรู้ และทรัพยากร แน่นอนว่า คงไม่มีทางสกัดการทำลายป่าได้,ทีมข่าวเฉพาะกิจ
ที่ผ่านมา ความพยายามของทุกภาคส่วน ในการที่จะหยุดยั้งการทำลายป่าในเมืองน่านดำเนินการมาเนิ่นนาน แต่ปีแล้วปีเล่าตัวเลขการบุกรุกเพิ่มอย่างไม่หยุดหย่อน ทีมข่าวฯ จะเดินหน้าสืบเสาะหาต้นตอการทำลายล้างของผืนป่ามหาศาลนี้
วิกฤติป่าน่าน,วิกฤติป่าต้นน้ำน่าน,ภูเขาหัวโล้น น่าน,ทีมข่าวเฉพาะกิจไทยรัฐออนไลน์,ภูเขาหัวโล้น,ป่าน่าน,ผืนป่าน่าน ถูกทำลาย,ตัดไม้ทำลายป่า,ผืนป่าน่าน,ผืนป่าต้นน้ำน่าน,ต้นตอทำลายป่า น่าน,ไร่ข้าวโพด,ไทยรัฐ,ไทยรัฐออนไลน์,น่าน,ภาคเหนือ,ข่าว