Op zijn catechisatie zitten spionnen, ja er komen spionnen in zijn pastorie, zo genaamd om advies te vragen in voorgewende gewetensnood en dat advies over te brieven aan commu nistische autoriteiten. Een besloten domein, waar geen spionnage be staat, bestaat voor de predikant evenmin als voor de arbeider. En waarom zou hij niet even vatbaar zijn voor de velerlei variëteiten angst, waaraan ook zijn gemeenteleden bloot staan? Voorzichtig preken be tekent gewetensangst, onvoorzich tig preken of onvoorzichtig adviseren betekent: angst voor de auto, die elke avond komen kan. Dit, dat er altijd, dag en nacht door, iemand kan komen om je te halen, is een van de oorzaken van de alom tegenwoordige angst. En om in een dorp of een stad de gehele bevolking massaal met zo'n angstpsychose te beheersen, behoeven er heus geen massale arrestaties plaats te hebben. Eén geval per maand, van iemand, die weggehaald werd en van wie men nimmer iets hoort, die in Siberië kan zitten of in een kelder dichtbij, één zo’n geval per maand is al voldoende om iedereen de schrik op het lijf te jagen. Onder die druk worden spionnen gekweekt. Sommigen wil len aan hun angst ontkomen; wordt spion en ge blijft vrij; wordt spion en ge krijgt voldoende eten en kleren; wordt spion en je zoon mag studeren, wordt spion en... Niemand weet, hoevelen onder die hoge druk voor de verleiding zijn bezweken. Ieder een weet wel, dat hem overal spion nage bedreigt. Ieder mens, groot en klein, is in de Oostzóne een radertje in de inge wikkelde staatsmachinerie. Dat mo- loch-apparaat draait maar door; het produceert voorschriften en heel veel formulieren, geboden en verboden en het radertje, dat niet gewillig meedraait, loopt gevaar vervangen en vernietigd te worden. Dat is ook een benauwend, een angstig gevoel; men is zijn geestelijke vrijheid kwijt, men lééft niet meer, men draait mee en niemand weet wanneer het ogenblik komt, dat de grote machine zegt: dit radertje doet het niet goed, het kan beter in de Aue-machinerie geplaatst worden. Zo’n moment kan b.v. ko men als een arbeider om principiële redenen weigert op Zondag te wer ken. Of als hij niet wil meedoen aan de collecten voor de Volkssolidari- teit, d.i. wijlen onze Winterhulp op- z’n-ergst. 