3 AAN, Urząd do Spraw Wyznań (dalej: UdSW), sygn. 133/14, Notatka informacyjna
dot. działalności zakonów w Polsce, Warszawa, dnia 18 czerwca 1959 r., k. 1.
216 JOANNA WIŚNIEWSKA


FORMY DYSKRYMINACJI KATECHETÓW ZAKONNYCH
W PRAWIE OŚWIATOWYM


Porozumienie między państwem a Kościołem z 1956 r. nie miało
charakteru normatywnego, a więc i żadnej mocy prawnej, stąd władze
oświatowe dość bezceremonialnie przystąpiły do osłabienia wpływów
Kościoła w szkolnictwie*'. Ministerstwo oświaty wydało cały szereg
aktów prawnych zmierzających do ograniczenia, a może nawet likwidacji
szkolnego nauczania religii. Pojawiły się również przepisy prawa oświa
towego dyskryminujące osoby konsekrowane. W przepisach prawa
oświatowego okresu gomułkowskiego, katecheci zakonni poddani zostali
dyskryminacji zarówno pośredniej, tzn. takiej, w której pozornie neutral
ne przepisy prawa oświatowego, zastosowane wobec ogółu katechetów,
dotykały w rzeczywistości tylko członków zgromadzeń zakonnych, jak
i dyskryminacji bezpośredniej, charakteryzującej się tym, że przepisy
wprost dotyczyły i uderzały w godność oraz prawa zakonników.
Pierwsza z form dyskryminacji, tzn. pośrednia, ujawniła się przy
okazji prawnego regulowania wymagań dotyczących kwalifikacji
zawodowych katechetów. Gdy od połowy grudnia 1956 r. wznowiono
nauczanie religii w ramach systemu oświaty i wychowania’, diecezjal
ne wydziały katechetyczne stanęły wobec niełatwego zadania zapew
nienia szkołom odpowiedniej liczby katechetów. Władze kościelne
z prośbą 0 pomoc wystąpiły wówczas do żeńskich i męskich zgroma
dzeń zakonnych, gdyż duchowieństwo diecezjalne, choć dominujące
w strukturze zatrudnienia nauczycieli religii, stanowiło jednak niewy
starczające siły personalne do obsadzenia wszystkich szkół na terenie
kraju**. Krótki termin na podniesienie poziomu wykształcenia odbierał


31 J. Kowalczyk, Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską
1993-1996, Płock 2013, s. 32-33.
32 A. Mezglewski, Polski model edukacji religijnej w szkołach publicznych, Lublin 2009,
s. 46.
