Naród, wysuwając postulat naturalnej granicy, dążąc nawet
do jej zdobycia, nadaje temu postulatowi charakter defenzywny.
Chodzi mu o zabezpieczenie własnego bytu, o obronę kraju sto
sunkowo słabemi siłami, o zabezpieczenie spokojnego rozwoju.
Bardzo często jednak granica naturalna niema tak spokojnego
charakteru. Fr. Ratzel pisze w ten sposób o pojmowaniu granicy
z punktu widzenia militarnego: „W znaczeniu wojskowem granica
nie jest tylko linią obronną, lecz zawsze równocześnie frontem
atakowym. W prawie wszystkich wypadkach przeważy to osta
tnie pojmowanie, gdyż w wojnie chce się iść naprzód, chce się
zyskać przestrzeń, a można to zrobić wtedy, gdy się zaatakuje
i przekroczy granicę przeciwnika“...
Wobec istnienia tych tendencyi, granica naturalna nie sta
nowi przeszkody dla ekspanzyjnych dążności, a nawet bardzo
często ułatwia plany wojenne. Pozwala bezpiecznie skupić siły do
ataku, wymierzyć go na najdogodniejszym punkcie, ukryć swoje
plany przed przeciwnikiem. W wojnie francusko-niemieckiej z r. 1870
ogromne znaczenie dla niemieckich planów ofenzywnych miały
wielkie lasy, leżące na pograniczu walczących narodów. Nieraz
też zdarza się,. że granica naturalna daje tylko jednostronne
korzyści, i to silniejszemu czynnikowi, słabszego nie zabez
piecza.
Że naprawdę uzyskanie granicy naturalnej samo w sobie nie


605


gwarantuje pokoju, tego dowodzi znany nam przykład, mianowicie
losy linii Renu, uzyskanej przez Francyę w dobie rewolucyjnej.
Jak to znakomicie podkreśla Sorel, opanowanie lewego brzegu
Renu nie dało Francyi upragnionego pokoju: „Paradoksem pokoju
w granicach naturalnych jest to, że jest rzeczą niemożliwą, by
republika zatrzymała się w nich na stałe. Zarówno, by je obronić,
jak i by je zdobyć, trzeba je przekroczyć”. Granice naturalne pro
wadzą do nowych zdobyczy. Przyczyna tego jest bardzo prosta.
