Dziś i już na zawsze lud polski jest na tyle


uświadomiony, że jest wrogiem rządu rosyjskiego.
Podtrzymywać i pogłębiać to uświadomienie trzeba.
Lecz przewodnia myśl tej pracy, jej cel, zupełnie
konkretny, nie osłonięty mglistą nadzieją przypadko
wości lub mistycyzmem, — powinien wyraźnie ryso
wać się przed pracownikami. I oni sami przede
wszystkiem powinni stać się w pierwszym rzędzie
przyszłymi fachowcami, kierownikami ruchu zbroj
nego. Inaczej praca ich będzie rzeczywiście syzyłową.
W krajach, gdzie siła liczebna ludu może sto
pniowo zwyciężać swych wrogów przez parlamenty,
sejmy, legalne maniiestacye i t. p, gdzie szerzenie
oświaty nie ma innych przeszkód, jak tylko ciemnotę
mas, — nieunikniony konflikt zbrojny między rzą
dem a ludem może i nie wymaga odpowiednich
przygotowań. System powszechnej służby wojsko
wej jest obosieczną bronią. Wyższy intelektualny
poziom oficerów wychodzących z pośród różnych
sfer narodu, nie daje gwarancyi bezmyślnego posłu
szeństwa w każdym wypadku, a przynajmniej nie
na zawsze. Zresztą w każdem mniej lub więcej
konstytucyjnem państwie są warunki, z którymi li
czyć się trzeba i czasem ustąpić przed jednym, aby
tem skuteczniej wyzyskać drugi.
U nas, w Królestwie Polskiem i na Litwie, ża
dnych warunków dla pracy normalnej nie ma. Je
steśmy w ogromnej mniejszości wobec narodu ro
syjskiego, najmniejszej więc nadziei być nie może
na zrewoltowanie wojska rządowego na naszą ko
rzyść. Pomijam tu niepodobieństwo rewolucyi woj
skowej w Rosyi wogóle, zajmę się tem na innem
miejscu. Zarówno usiłowanie zdobycia demokraty
cznej rzeczypospolitej jak i najmarniejszej autonomii
spotka się z nastawionym bagnetem żołnierza. Wol
ność Polski jest dla rządu stratą materyalną, stratą
tysięcy dochodowych posad, milionów rubli podat
ków i całego prestigeu wobec całego narodu i Eu
ropy — jest to jednem słowem kapitulacya. Możemy
być pewni, że kazuistyka polskich „dyplomatów“
ani uczucie serdeczności nie zmusi rządu do kapi
tulacyi przed nami.
