— Wspomniał pan o centrach rdzennych, panie
profesorze. O ile wiem, tak zwana Stara Serbia,
czyli kraj teraz przez Serbów Turkowi odebrany,
uważany jest za kolebkę serbskiego narodu, a jej
stolica Skoplje (Uiskiib po turecku) za odwieczną
siedzibę carów serbskich. Należałoby więc ją uwa
żać właśnie za takie „centrum rdzenne“. Tymcza
sem w Skoplje na 80 000 mieszkańców jest 60 000
Turków, Żydów, Cyganów, Greków, Arnautów,
19.000 Bułgarów, a Serbów tysiąc — jeden tysiąc |

— Tak jest. Tak jest dzisiaj. Ale niech pan te
go Bułgara... podrapie, a pod cienkim naskórkiem
ujrzy pan prawowitego Serba — Serba z dziada,
pradziada. Skoplje przed setką lat było serbskie,
dziś jest mieszane, za setkę lat będzie może zno
wu serbskie.
— Trzeba tylko... drapać!

I Serbowie poczynają już istotnie „drapać“. Co


„raz częściej nadchodzą z nowe przyłączonych kra


jów wieści o konflikcie między władzami serbskie
mi a ludnością tubylczą, a zwłaszcza Bułgarami.
Policya rozwiązuje stowarzyszenia, rozpędza zgro
madzenia — Bułgarzy się burzą, protestuą, grają
hymn bułgarski i wołają „niech żyje car Ferdy
nand !* „

W oswokodzonych krajach gotuje się nowa go
rączka. Jeno zmieni się pacyent i chirurg.
Słyszy się często, że na Bałkanie, po zrzuceniu
jarzma tureckiego, zapanuje teraz ład i harmonia,
że zakwitnie tam oliwna gałązka pokoju.
Tak. I wulkany pokrywają się między jednym
wybuchem a drugim zielenią i radosnym kwieciem.
Lecz wybuchy mimo to przychodzą |

Na Bałkanie będą się narody teraz... drapać. A to
nie wróży pokoju.
Wulkan pozostanie jeszcze długie czasy wulka


nem“.
