De exploitatie is, zoo luidt het gangbare woord, drainage. De rijkdommen uit den bodem gehaald, vloeien af. De bevolking verkrijgt haar deel daarvan niet. Plaatselijk ontbreekt de voortdurende kapitaalvorming uit de gespaarde vruch ten, die nieuwe productiemiddelen schept, nieuwe bronnen van welvaart opent. Toenemend kapitaal zal, ook indien het zich ophoopt in handen van enkelen, op de plaats waar het vruchtdragend wordt gemaakt nieuw verkeer, nieuwe exploitatie, verhoogde welvaart scheppen onder de bevolking, /ij echter, die de winsten trekken uit de koloniën, zijn door een veel minder nauwen band gebonden aan het land, dat hun die winsten gaf, dan zij, die hun bedrijf voeren te midden van het sociale leven, waarin zij zelf blijvend verkeeren. De exploitant van onze koloniën is de anonymus, die den pompslinger hanteert in andere hemelstreken. En met de afgevoerde vruchten verdwijnt de kiem voor het nieuwe leven.
Men heeft deze werking van het koloniaal-kapitalistisch apparaat betwist. De inlander heeft, zoo hield men staande, toch voordeel van de exploitatie. Ilij verkrijgt daardoor immers arbeidsgelegenheid. Hij wordt betaald met 25, 30, zelfs 40 cent per dag, en dat inkomen heeft hij niet, zoo hij op zich zelf en op zijn rijst met of zonder gedroogde visch is aangewezen. Denk die exploitatie weg, en gij zult moeten constaleeren, dat zonder de onderneming van het



europeesche kapitaal de inlander ter plaatse nog armer zou zijn.
