Różnicę długości geograficznej dwu miejsc poznajemy
z różnicy ich czasów. Zależność ta wypływa z rozumowania
bardzo prostego. Przy obrocie swym dziennym ziemia zwraca
kolejno różne swe strony ku słońcu, miejsca zatem, dalej ku
wschodowi położone, wcześniej wschód gwiazdy dziennej wi
tają, aniżeli okolice bardziej zachodnie. Dla miejscowości, na
jednym i tym samym południku położonych, chwila południa
przypada współcześnie, punkty natomiast wzdłuż równoleżnika
rozrzucone mają godziny różne. Ponieważ w pozornym tym
swoim ruchu słońce w ciągu doby, czyli 24 godzin, obiega cały
okrąg o 3609, co czyni 15° na godzinę, miejsca przeto, różniące
się o 15% w długości geograficznej, mają czas o godzinę różny;
gdy w Warszawie południe, w okolicach Moskwy już godzina
pierwsza, na zachodniej granicy Francyi dopiero jedenasta.
Oczywiście zresztą, zamiast słońca obserwować można bieg
którejkolwiek gwiazdy, a w szczególności punktu równonocnego
wiosennego; jak zatem czas słoneczny średni, tak też i czas
gwiazdowy służyć może do oznaczania długości geograficznej.
Tak np. gdy w Wilnie jest południe czyli 12 godz. — min, — sek.
w Warszawie jest dopiero BI ARM o,
różnica zatem czasów wynosi 15 min. 37 sek.
A że różnica l godziny czyli 60 minut w czasie odpo
wiada różnicy 159 w długości, zatem z proporcyi
60 min: 15 min. 37 sek =150:»,
znajdujemy x=39 54 14”.
