die clorpsvereenigingen of onder-afdeelingeu of hoe anders men die vereenigingen genoemd heeft, waar men, in gezelligen en vertrouwelijkeu kring gezeten, allerlei zaken met elkander bepraat en ieder vrij uit zijne meening durft zeggen, veel meer dan op die talrijker bezochte vergaderingen, waar de Heeren doorgaans toch maarde eerste viool spelen. Zoo als overigens duidelijk is, zijn deze vereenigingen als het ware de natuurlijke vrucht der omstandigheden, waaronder zij ontstonden en passen zij dus geheel op d® bestaande toestanden. Haar karakter is echter alweder hetzelfde. Ook hier is het toch wrijving van gedachten, een leeren van elkander over en weer, vooral waar zulke bijeenkomsten goed worden' geleid; ook hier een meer gemeen maken van kennis, kortaf vooruitgang, al is het dan ook slechts op kleine schaal en als in het verborgene. De maatschappijen van landbouw hebben echter ook nog op andere wijzen tot de verspreiding van kennis bijgedragen, waaronder het doen houden van voordrachten over deze of gene onderwerpen op den landbouw betrekking hebbende. Eigenlijk zijn zij ook op tweeërlei wijze gehouden, I°. namelijk door het doen houden vaneen bepaalden cursus aan ééne en dezelfde plaats, ten behoeve van zulken, die zich daartoe hadden aangemeld; 2°. het doen houden van vrije voordrachten door zoogenoemde wandelleeraars, die overeenkomstig hunnen naam, heden deze, morgen gene plaats bezochten en tot de saamgekomene vergadering het woord voerden. Dat de opkomst bij zulke voordrachten, ook waar één en dezelfde spreker optrad, aan de ééne plaats zooveel grooter was dan aan de andere, is genoeg bekend. In het algemeen genomen was zij echter tamelijk voldoende en als men nu bijgewoond heeft, met hoeveel belangstelling en aandacht de spreker veelal werd aangehoord, dan moest wel de overtuiging post vatten, dat hij waarlijk niet voor niet had gesproken, en dat wij ook hier, in zulke voordrachten namelijk, een krachtig middel bezitten tot verspreiding van kennis. Toch zou ik meenen, dat men zich bij het volgen van dezen weg voor één ding wachten moet, namelijk dat de vrije discussie daarbij niet ter zijde 'geschoven worde. , Eene voordracht moge nog zoo nuttig zijn, zij wordt het m.i. dubbel, wanneer de spreker, na den afloop, de gelegenheid geeft om den inbond te bediscussiëeren en, zoo noodig, nadere toelichtingen te vragen enz. Alle tot dusverre genoemde middelen zijn echter alleen ten dienste der volwassenen, niet ten behoeve der jeugd, op welke toch eigenlijk de hoop der toekomst moet worden gebouwd. 