Daar werden niet alleen de daden van den enkeling waardeloos voor het heil, maar werd het ook onmogelijk door de rede aan de wereld hier beneden eenig idealisme te ontrukken. Alleen in zijn diepste innerlijk kon de mensch nog langs den weg van het sentiment contact vinden met het Goddelijke. De weg naar het sentimenteel individualisme (romantisch) lag open. Niet toevallig is het dan ook, dat het meerendeel der bekende romantici in die religieuse sfeer zijn opgevoed. Inde i8de eeuw woei het Engelsche rationalisme naar Frankrijk over en redeneerde een zoo zorgvuldig mogelijk bewaarde traditie weg. Door de schijn van wetenschap die het zich gaf, was het gevaarlijk voor de middelmatigen, het maakte het volk onverschillig en ongeloovig. Daarnaast groeide een sentimenteele levensbeschouwing, die èn uit protest, èn uiteen gevoel van onmacht dér rede, in het sentiment zijn kracht zocht en van het sentiment alle inzicht verwachtte. Dankbaar echter aanvaardde dit alle conclusies van het Rationalisme. Naast en door elkaar zien wede stroomingen gaan, tot ze samen vloeien inde Fransche Revolutie. Rousseau werd de prediker te midden van den galanten rokokö-tijd en haar epicureïsche zonden. Met aandoening verhaalt hij over de deugden en het leven van de kleine burgerij, over het loon der deugd en de straf der zonde. Zijn heele prediking echter, oorspronkelijk voortgekomen uit haat, tegen de aristocratie, wier leven hij niet kon bereiken, draagt het kenmerk van burgerlijkheid en beperkt zien. Overal schemert er door ijdelheid en eerzucht, een verheerlijking van het milieu waaruit hij zelf was geboren. En als hij de oorspronkelijke goedheid en ongeschondenheid verheerlijkt inden mensch, de goedheid die nog in de kleine lieden is bewaard gebleven, dan leest men er vanzelf achter: die vindt men nog bij lieden van mijn slag. De natuurlijke mensch is goed, wij zijn goed, ik ben goed. Wij zijnde uitverkoornen; de typische leuze die we in alle romantische en neo-romantische bewegingen weervinden. Heel het leven van Rousseau was echter in tegenspraak met zijn prediking, en al poogt hij zijn fouten op echt burgerlijke wijze te vergoelijken door te zeggen dat zijn hart zoo teer was en hij toch ook geen andere leidsman had, dan zijn sentiment en geweten, het kan ons zeker niet ontroeren De romantische deugd is plat en banaal, zij werd aangeprezen en beoefend om de ontroering die ze gaf, een bruikbaar instrument werd zij voor eigen genot. 