To co Augustyn w swoim czasie nazwał niepokojem,
mybyśmy dziś mogli nazwać tęsknotą, bo jeśli nawie
dzone niepokojem serce może ukojenie swoje znaleźć
w Bogu, to nie należy w odniesieniu do tego stanu du
szy używać pojęcia negatywnego, które przejdzie meta
morfozę w kierunku pojęcia pozytywnego, jeśli określać
będzie stan złączenia się serca z Bogiem, ale należy ra
czej użyć określenia, które lepiej oddaje ten proces du
chowy, idący od oczekiwania do spełnienia oczekiwa
nia — określenia „tęsknota”. Religja — a wszak o re
ligji swojej mówił Augustyn — opiera się bowiem prze

ewszystkiem na tęsknocie. Tęsknota jest główną pod
stawą religji, tak jak wogóle tęsknota jest i w innych
dziedzinach duchowego życia ludzkiego dźwignią tegoż
życia. Człowiek, który za niczem nie tęskni, nie jest
pelnym człowiekiem. Tęsknota jest integralną cząstką
wewnętrznej istoty człowieka. Ona go pędzi do czynu
i do działania, ona utrzymuje w napięciu jego wolę dą
zenia naprzód, ona mu stawia przed oczyma ideał, któ
ry go pociąga — a choćby człowiek ideału «tego nigdy
nie osiągnął, przecież, stając u schyłku dni swoich,
dziękuje Bogu za tęsknotę, ową motoryczną siłę swoje
go żywota, rad, że ona nie pozwalała mu stać w miej
scu, a więc cofać się bo kto naprzód nie idzie, ten
się cofa.
Tęsknota religijna, podobnie zresztą jak każda in
na, nosi w sobie dwa momenty. Pierwszy ,to ten, który
każe człowiekowi tak napiąć wszystkie siły swojego du


cha, by jak najwięcej zbliżyć się, względnie nawet ze
spolić z przedmiotem swojego „wierzenia religijnego,
więc i swej tęsknoty religijnej w jest, więc charąkteru
subjektywno-aktywnego. Drugi zaś moment możnaby,
określić jako pewnego rodzaju oczekiwanie zbliżenia się
Boga Samego jako przedmiotu tęsknoty religijnej do.
