Równocześnie rząd rosyjski utrudnia nabywa
nie ziemi Ormianom i muzułmanom i ustanawia
maximum obszaru ziemi, jaki znajdować się mo
że w rękach jednego nie-Rosyanina. Po dokona
niu anneksyi Karsu, w myśl tego rozporządzenia,
bejowie tureccy zostali w połowie co najmniej
wywłaszezeni.
Lepsze nieco było położenie, Gruzinów, należą
cych przeważnie do wschodniego kościoła, którzy
okazywali przychylność Rosyanom, i w zamian po
zostawiono im ich mienie, co pod rządem rosyjskim
już jest niemałą łaską. Lecz gdy rząd zaczął prześla
dować ich języki przystąpił do rusyfikacyi ich ko
ścioła i szkół, skończyło się na tem, że i oni
pomnożyli szeregi niezadowolonych.
O Armenii nie potrzeba przytaczać świeżych
szczegółów; niedawno prasa europejska szeroko
rozpisywała się o kwestyi szkolnej w Armenii
i o protekcyonistycznych rozporządzeniach cło
wych, które podkopały jej handel w widokach
dostarczenia monopolu fabrykantom moskiewskim...
Prawda, że Kaukaz wiele kosztuje Rosyę, ale
wszystko włożyła ona w drogi i koleje żelazne,
zbudowane w widokach strategicznych; olbrzymie
sumy wydaje także na uzbrojenia. Rosya prze
widuje, że zmuszona będzie jeszcze stoczyć wal
kę rozstrzygającą, by zapewnić sobie posiadanie
tych krajów, zdobytych podstępem, lub też przyj
dzie jej tłumić powstania, jakie wybuchnąć mo
gą przy pierwszej nadarzającej się sposobności.
Dzisiaj panuje tłumione niezadowolenie śród na
rodowości kaukaskich, wyzyskanych, oszukanych
i złudzonych obietnicami rosyjskiemi.
