Schrijvende over de geschiedenis van deze eeuw is het wel gewenst op te merken, dat bij de fusie van H.S.M. en S.S. na de wereldoorlog 1914-1918 locomotieven en rijtuigen behalve in Haarlem nog in Tilburg, Zwolle en Utrecht in onderhoud waren. Na enige noodmaatregelen tengevolge van de bezetting tijdens de wereldoorlog nummer twee zijn hiervan alleen de Centrale Werkplaatsen Tilburg voor alle soorten locomotieven en locomotoren en Haarlem voor alle soorten reizigersmaterieel overgebleven. Deze laatste bewering is iets te kras, er moet n.l. staan: stalen reizigersmaterieel. Er zullen nog gedurende luttele jaren een aantal houten rijtuigen blijven dienst doen; deze zullen elders in onderhoud zijn.
Nogmaals bij het begin beginnend: de eerste spoorwegrijtuigen waren grotendeels van hout vervaardigd, een dak er op was destijds luxe. Dit verklaart de aanwezigheid van een bergplaats voor rijtuigen op de eerste stations en eveneens een tijdlang op de Centrale Werkplaats. Veel later, toen de rijsnelheden der treinen vergroot werden en men langere rijtuigen ging bouwen, werd het houten onderstel door een ijzeren vervangen. Dit bestond uit verschillende maten profielijzer tot een raamwerk samengeklonken. Aan dit raamwerk waren de asbalansen en de buffers bevestigd, het steunde op de draagveren, de veer van het trekwerk vond er zijn aangrijpings-



	vlak en het remwerk was er grotendeels aan opgehangen. Verhoogde rijsnelheid brengt op alle punten vergrote krachten mee, niet het minst bij de remmen.
Een volgende grote stap in de ontwikkeling was het rijtuig op draaistellen. Opnieuw maakte deze noviteit aanmerkelijke wijzigingen in de werkplaats nodig en bleef dit doen o.a. omdat hiermede een tijdperk van periodieke verlenging van de aangeschafte rijtuigen ingeluid was. Bij rijtuigen van deze constructie verhuizen asbalansen, draagveren en veel van het remwerk naar de draaistellen en komt het onderstel met draaikommen op de draaistellen te rusten.
