sprake is bij de verovering van Utrecht door de Noormannen, waar we vinden: „ende worpen die poirten, toornen ende voir- poorten erkteren ende rondelen ende muren van deer stadt ende van den castele neder.” Het hier gebruikte woord rondeel slaat op groote rondgebogen voorwerken, welke naam in verbasterden vorm nog terug te vinden is in het Fran- sche boulevard. Onder de verdere werken, die aan de enceinte werden toegevoegd, moeten vöor- eerst wel de bastilles genoemd worden, waaronder men kleme geslo ten afzonderlijke versterkin gen verstond, die meestal van vierkanten grondvorm, met een bijzonder krachtig defensief vermogen, zeer be langrijke punten, vooral de bruggen en poorten be- heerschten. Het woord, dat voor ons de Fransche staats gevangenis in de verbeelding oproept, vinden we reeds bij Maerlant gebruikt in den werkwoordvorm, waar van een „huns” gezegd wordt : „Ghebatalgiert jeghen nytspele”. - Als laatste algemeene ver sterking der buitenwerken moeten ook de barracanes niet onvermeld blijven, die vooral tot taak hadden een défilé of weg, toegang heb bende tot de stad, af te sluiten. In den regel half cirkelvormige goed te ver dedigen muren, soms ook geheel zelfstandige buiten- werkeridie vooruitgeschoven als gewichtige wapenplaatsen hoog in eere gehouden wer den, hebben ze den geleerden taalvorschers en etymologen heel wat hoofdbrekens gekost, daar de afkomst van het woord,' zoowel als de verschillende beteekenissen al bijzonder duister in hun oorsprong zijn. In het Fransch vinden we het nog opgegeven voor schietgat, maar Roquefort die barbacane, barbaquane, barbecane en barbocanne opgeeft, geeft een verklaring van een soort voorwerk, wat we in het latijn terugvinden in bar- bacana, barbacenus, barbachana, bar- bicana en barbicanum, genoeg namen dus Vierkante verdedigingstoren met hangtorentjes. 127 MIDDELEEUWSCHE VERSTERKINGSKUNST. om een geleerd betoog op te bouwen, waarbij men dan nog het mhd. barbigan zou kunnen voegen om eindelijk met Dr. de Vries te komen tot de verklaring, dat „barbekane de benaming is van een voor muur of bui tenwerk eener vesting, hetzij ! dan in een kanteel met | borstwering J metingekorven schietgaten, of in een versterkt bruggehoofd j bestaande” .Nu zou ik met u wel weer kun nen nagaan, hoe het woord: „canteelen” van latijnsche oorsprong schijnt te zijn en beschouwd mag worden als een bijvorm van het woord „canteria”, zooals bij Vi- truvius de dak sparren ge noemd werden, maar dat zou verre gaan bui ten de omlij ning, waarin deze causerie gehouden dient te worden. 