Toch is het merkwaardig, hoe lang deze ideeën stand hebben gehouden, zodat men zich wel eens afvraagt: hadden die mensen dan vroeger geen ogen en geen critisch vermogen? Tot diep in de vorige eeuw is de literatuur vol'van beloonde braven en gestrafte snoodaards, van — voor de lezers van die tijd — tot tranen roerende sterfbedden van edele karakters, die op het laatst nog een stichtelijke toespraak houden van een paar bladzijden en van misdadigers die óf kermend öf vloekend de eeuwigheid ingaan. Eerst het realisme maakt aan deze valse illusie een eind. Nu zetten wij die kost alleen nog voor aan onze kinderen, vanweg de aansporing om zoet te zijn, die er van uit schijnt te gaan.
Maar om op het Jodendom terug te komen: typisch is het ontbreken van een duidelijke voorstelling van wat er na de dood met ons gebeurt. Wat stelde men zich voor bij „met zijn vaderen verenigd" of „in Abraham's schoot"?
	Eerst het Christendom brengt een hemel voor de gelovigen, een hel voor de ongelovigen. Daar zien wij, hoe het hele accent verlegd wordt: niet dit leven, maar het komende houdt de geesten bezig. En dit is ook sociologisch begrijpelijk, immers dit is de eerste godsdienst van het proletariaat en dat heeft het nu eenmaal alle eeuwen door hier op aarde niet zo aangenaam gehad, zocht dus een vergoeding, een vergelding in een komend leven. Tot nog toe hadden alleen de heren gesproken, nu sprak het volk. Daardoor was het de rijken slecht gezind en communistisch georiënteerd, daarom was het tegen het intellect en tegen de wetenschap — een karaktertrek, die het tot op heden nog vaak vertoont — en onwijsgerig.
