De mannen hebben dat natuurlijk altijd vreesachtig vermoed, en zij zijn er dan de laatste duizenden jaren ook steeds op uit geweest, om de vrouwen zo te regeren en te verdrukken, dat de krachten, die in hen slapen, niet naar buiten kunnen dringen. Maar waarheid is het, dat vrouwen, waar zij die druk konden weerstaan of breken, dingen hebben verricht, die ons doen dromen van hun uiteindelijke, bevrijdende inmenging inde loop dezer dolende wereld. Klinkt dat te groots voor mijn oudtante Martzen Tjaarda, Juws dochter, en wat zij deed, toen de typhus langs de Waterwal kwam en niet stilhield voor de smalle draaibruggetjes? Ik geloof het niet. Martzen hoorde tot de meisjes, die in heimelijk genaaide bonte jakjes gingen dansen in het dorp en zich voor het naar huis gaan weer inde herberg verkleedden, om hun vaders argwaan te bedriegen. Maar zij en haar zusters konden meer dan verboden lijfdracht maken en zich uitspringen op een deel; zij molken, karnden, zij brachten eigengemaakte kaas naar stad. Zij deden al het vrouwenwerk op de boerderij, en dat is veel. Er waren drie zusters. Verder waren er mijn grootvader Wilt, en zijn broer Fedde. De oude Juw
	96



	FAMILIEPORTRET
	Tjaarda deed niet anders dan zijn land en bezit uitbreiden. De drie mannen waren altijd doende met afrasteren, mesten, slootgraven, zaaien, modder-rijden (ieder najaar strooiden ze een laag zeeklei over het schiere, weerbarstige woudland; dat kostte een flinke schep geld, maar het had zijn deugd). Er was weinig vertier op de boerderij, de lange winteravonden. Juw Tjaarda las voor uit de Martelarenspiegel, die beschreef, hoe men in vroeger eeuwen de Dopers had vervolgd en gepijnigd. De meisjes sponnen; het waren de laatste spinsters van die streek, want overal elders stonden de spinnewielen al op zolder te vermolmen. Daarin was Juw Tjaarda onverzetlijk. Wie zijn eigen lijfgoed spint, weet, wat hij draagt, zei hij. En als mijn grootvader Wilt en zijn broer Fedde aanstalten maakten, om niets te zitten doen, terwijl hij voorlas, bromde hij, gramstorig opziende vanachter de ijzeren bril: Zit er niet zo lui bij. Neem je breikous. En de twee jonge mannen namen een breikous uit het kabinet, die hun moeder voor hen had opgezet, en breiden onder het voorlezen van gruwel en glorie der oude Wederdopers. Toen kwam de typhus langs de Waterwal. ledere dag bijna hoorde men bij de Tjaarda’s vaneen nieuw geval. 