Dus opent zich in het bewuste scheiding maken tusschen die beide helften van het hedendaagsche volkenrecht een uitweg uit de ondraaglijke spanning der „staatsmoraal" en der „openbare meening", waarover boven werd gesproken in de woordenkeus van een' geestig Scandinaviër. En die uitweg staat niet slechts open; hij wordt ook reeds in de practijk betreden. Het veel gebezigde — en veel gesmade — voorbehoud nopens vragen van onafhankelijkheid, van eer en van levensbelangen, dat in ettelijke „doorloopende" verdragen ter vreedzame beslechting van geschillen welhaast eene standvastige „formule" is geworden, de niet minder vermaarde beperking ook van het 16e artikel der in 1899 gesloten Haagsche overeenkomst tot „les questions d'ordre juridique eten premier lieu les questions d'interprétation ou d'application des conventions international es",



het een en het ander getuigt hoe, vol- of halfbewust, den zich verbindenden partijen het inzicht was opengegaan: hier zijn twee groepen, twee systemen van „internationale" aanspraken en plichten; en de ééne groep is in afzienbaren tijd bestemd om met veel sneller vaart dan de andere „juridisch" uit te groeien. Verre van blaam te verdienen, behoort veeleer die splitsing te worden bevorderd. Het toont een onvoldoend gevoel voor het thans bereikte ontwikkelingspeil der statenverhoudmgen, op het voorbehoud, op de beperking, waarvan zooeven sprake viel, hoogmoediglijk te smalen. De wensch om beide helften van het volkenrecht, de jongere en de oudere, te zien vooruitschrijden in even vluggen pas is onverstandig, daar het gevolg slechts zijn kan, dat de snelvoetigste der twee door de andere wordt opgehouden. Maar de omgekeerde wensch ware met minder misplaatst. Bij het doorlezen van Mr. De Louter s boek drong zich den schrijver dezer regelen allengs gebiedender de vraag op: of niet trots allen adel der bedoeling de nadruk op de „onafhankelijkheid" der staten, als het „noli-me-tangere ook voor den verderen opbouw van het nieuwe volkenrecht, eene evenzeer remmende kracht zou kunnen blijken als, andererzijds, de voorbarigheid der smalers van zooeven. Met dat beginsel der onafhankelijkheid, heilzaam, ja niet te ontberen tegenwicht tot tempering van de begeerlijkheden der oudvolkenrechtelijke „negermoraal", met dat beginsel in even scherp gepunten zin te blijven hanteeren bij de bearbeiding van het "moderne" bestanddeel, loopt men gevaar, de wetenschap van dezen tak des rechts hare kans op leiding bij den voortbouw aan dat nieuwere voor langen tijd te doen verspelen. 