Muller Fz. uitgegeven ~Traiecti Batavorum dèscriptio" t) drie in de Mariakerk van ouds bewaarde afgodsbeelden, waarbij hij naar het bovengenoemde geschrift van Kempius verwijst. Toch zijn er slechts twee geweest, want reeds de oudst bewaarde inventaris van het kapittel van St. Marie, die van 1525, wijst, evenals die van 1579/1580 uitdrukkelijk ~duo ydola erea” (twee bronzen afgodsbeelden) aan 2). Op een inventaris uit het midden der 17de eeuw, eveneens nog op het rijksarchief voorhanden, staan ze als „twee affgodekens” ingeschreven.
In 1668 bezocht de vermaarde Engelsche medicus Edward Brown ons land en zag blijkens zijn reisverhaal in de Mariakerk 0.m.: „Two idols, taken (in time of war) long since in Germany, and given to this place by the emperor Henry the fourth, are worth the seeing, not so much for their neatness, as their antiquity and odd shape”3). Volgens de overlevering was de stichter der kerk dus ook de schenker der in den oorlog in Duitschland genomen beeldjes.
Reisbeschrijvingen uit lateren tijd, ofschoon in vrij groot aantal in druk verschenen, spreken niet meer van de afgodsbeeldjes, maar toch bleven ze in de Mariakerk bewaard. Blijkens zijn beschrijving van ~het gebouw voor kunsten en wetenschappen, voorheen de Mariakerk” 4), bezocht L. E. Bosch op den sden Augustus 1811 het gebouwencomplex en werden hem op eene bovenzaal nog de „twee heidensche afgodsbeeldjes of huisgoden (Dii Lares) van metaal” getoond. De kapittelen waren toen reeds door keizer Napoleon (21 Febr. 1811) opgeheven en hunne bezittingen tot staatsdomein verklaard. De belangrijkste der daarvan afkomstige voorwerpen, ook de afgodsbeeldjes, schijnen toen voor opzending naar Parijs, ter verrijking der Fransche musea, bestemd te zijn geweest; het verloop der staatkundige gebeurtenis zou de verzending echter verhinderd hebben.
1) Bijdragen en mededeelingen van het Historisch Genootschap XXVII (1906), blz. 187.
