W dalszym ciągu Plechanow stara się wyka
zać identyczność niektórych grup rosyjskiej so
cyaldemokracyi z t. z. „prawdziwymi socyalista
mi* w Niemczech z połewy XIX. stulecia, z ty
mi „prawdziwymi socyalistami*, których Marks
zjadliwie piętnował za to, że „w przeddzień bur
żnazyjnej rewolucyi przemawiali takim językiem,
jaki byłby na miejscu zaledwie po rewolucyi*. Gdy
pewna radykalna gazeta — opowiada Plechanow —
wyraziła pogląd, że rosyjska socyaldemokracya
mogłaby skupić dokoła siebie całą opozycyę de
mokratyczną, to z partyi rzucono jej odpowiedź


o jakiemś „burżuazyjnem głupstwie*. „Minęłe
kilka dni; zaczął się trzeci strejk powszechny i
petersburska rada delegatów robotniczych w swojej
odezwie z tego powodu napisała, że preletaryat
broni sprawy, w której tryumfie zainteresowane
jest całe społeczeństwo, i że dlatego ma prawo
liczyć na poparcie ze strony wszystkich pragną
cych wolności żywiołów. Rada petersburska miała
zupełną słuszność. Ale skoro ona miała słuszność,
to zupełnie niesłusznie postąpili towarzysze, któ
rzy napisali szorstką odpowiedź radykalnej ga
zecie*.
Przechodząc dalej do dotychczasowych ruchów
zbrojnych, Plechanow twierdzi, że „były one bar
dziej żywiołowymi, niż świadomymi ru
chami*. „A w takim razie powstaje pytanie: Na
czem więc ma polegać obecnie, wobec błędów,
wynikłych zprzewagi żywiołowości, za
danie praktyczne świadomych żywiołów na
szego ruchu robotniczego?“ Niestety odpowiedź,
jaką ma Plechanow na to pytanie, nacechowana
jest jakimś pesymizmem, czy też rezygnacyą.
Nie wierząc w siły dzisiejsze ruchu, są
dzi on, że partya powinna odgrywać rolę hamulca.
„Rola hamulca nie zawsze zasługuje na potępie
nie. Grał ją Robespierre, gdy zwalczał Żyrondę
za przedwczesne nawoływanie do zbrojnego po
wstania. Grał ją w 1848 r. niepoprawny spisko
wiee i nieokiełznany rewolucyonista Blanqui. Grała
ją kierowana przez Marksa Rada Międzynaro
dówki, powstrzymując — w odezwie 1870 r. —
proletaryat paryski od przedwczesnych wybu
chów*.
