Maar Gharley Toorop heeft ons ineens haar heftige felle werk voor oogen gezet, we voelen die ontwikkeling, die basis van studie hierin niet. En ik noemde dit gevaarlijk om dat zooiets bij niet werke-
﻿

152
DE KRONIEK
lijk grooten aanleg en innerlijke kracht leidt tot verwildering, aanstellerij, holheid, maniërisme, omdat het bij zoovele jongeren die de studie verachten, op den duur op niets zal uitloopen.
Voor als nog schijnt Gharley Toorop boven dat gevaar verheven, 't Lijkt me wel eens dat ze sommige dingen beter niet had gemaakt (of altans niet geëxposeerd), zooals enkele landschappen die in April bij d'Auvretsch tentoongesteld waren, maar 't grootste deel van haar werk toont zooveel kracht en overtuiging, zoo'n persoonlijk inzicht, dat we er wel in gelooven moeten. Ook al is in de uitbeelding alles schijnbaar tegen den draad in, barbaarsch of onbeholpen. Wat doet dat er in laatste instantie toe, als het door een innerlijke groote overtuiging gedragen wordt!
Als we dit werk wenschen te rangschikken onder een bepaalde rubriek, dan zou ik het tot het expres, sionisme willen rekenen, in 't algemeen genomen die opvatting waarbij niet van uit de aanschouwing, de waarneming, van buiten af het werk ontstaat, maar vanuit de innerlijke schouwing van den kunstenaar.
Wanneer we haar schilderijen vóór ons zien dan voelen we wel hoe ver dit alles van naturalisme is verwijderd. Wie vormen waarneemt en daarvan uitgaand zijn lijnen, plans en kleuren opbouwt, komt nooit tot dit. Hier is iets essensieel anders ; zoo als ze haar menschen innerlijk beleeft, zóó geelt ze ze, wat ze van ze ziet speelt daarin maar een bijkomstige rol. En ze beleeft ze in hoofdzaak naar de psychische kant; daarin is ze heel sterk en heel persoonlijk.
