„maatschappelijk verkeer, wier aantal klimt van dag tot dag" !). En Descamps leende slechts aan dezelfde waarheid andere woorden, toen hij schreef: „Niet slechts verkrijgt het oude „kapitaalfonds van het volkenrecht scherper omschrijving, breeder „omvang, gewijzigden inhoud, getuigen het de diplomatieke bescheiden nopens gezantschappen en consulaten, de vrijheid der „scheepvaart en der „internationale" rivieren, de wijze van „oorlogvoering te land en ter zee, de onzijdigheid, de ... scheidsrechterlijke uitwijzing van geschillen, de herziening van het „vreemdelingenrecht, .... maar daarenboven is dat recht, neêr„dalend uit de sfeer der zuiver-staatkundige overeenkomsten, „waar het, om zoo te zeggen „uitsluitend", met oorlog, met „vredesherstel en in het voorbijgaan soms ook met verkeer „zich afgaf, den weg opgegaan van „internationale „administratie", van wereldbestuur"2). „Wereldbestuur", inderdaad, dat is de tegelijk passende en veelbelovende naam voor het eindstation, op weg waarheen als tusschenhalten zijn te beschouwen zulke verdragen gelijk die nopens telegraaf en postverkeer, nopens goederenvervoer op spoorwegen, nopens de standaardéénheid van meter en kilogram en de gelijkheid van muntstelsel, nopens gemeenschappelijke bestrijding van „cholera" en pest en besmettelijke veeziekten, nopens bescherming van den vischstand, van het recht op fabrieks- en handelsmerken en van „den letterkundigen eigendom", nopens wering van den meisjeshandel, en den alcoholverkoop op zee of aan de inboorlingen van middelAfrika, en eindelijk, „last but not least", nopens de voorzieningen in samenloop van uitéénwijkende rechtssystemen aangaande familie-, verkeers-, of procesrecht. En nu moge er in de bespiegelingen over den grondslag van dat „wereldbestuur" soms wat met spek worden geschoten en te min gedacht van wezenlijke bezwaren, er moge, met name, in de veelmisbruikte begrippen „solidarité" en „interdépendance" ernstig gevaar schuilen voor eene verwarring tussc-hen „harmonie", die belangenstrijd buitensluit, en onderlinge afhankelijkheid, die zulken strijd juist doet ontbranden, niet te weêrspreken schijnt toch dit: juist zoo, als in den loop der 16e en der 17® eeuw het geleidelijk uitdijen der oude stedelijke en gewes-
') Von Hartens, Völkerrecht, II bl. 7. "Verg. Otfried Nippolii's aangehaald boek, bl. 27 28.
