(**% Die Sterblichkeit der Stadt Budapest v. J. 1873 u. 1875. Berlin 1877 str. 3.
— 351 —


stami, które do ogólnćj liczby zmarłych nie wliczają osób zmarłych w szpi
talach (*) uważając je za obce; jakotóż w porównaniu z miastami(**), gdzie w obli
czeniach ogólnej śmiertelności nie bywa wykluczoną ludność wojskowa, po
między którą przecież, jąko należącą do najzdrowszćj klasy ludności, stosun
kowo najmnićj osób umiera.
Ten ostatni wzgląd jest wielkićj wagi, co nam wyjaśnić może następujący
przykład: W roku 1878 umarło pomiędzy tutejszą załogą wojskową, która
wynosi około 6500, osób 72 (***). Gdybyśmy przeto wliczyli i wojskowych
do ludności stałćj a umarłych wojskowych do liczby zmarłych ogółem, na
tenczas wykładnik śmiertelności za tenże rok nie byłby, jak to powyżćj wy
kazano 31,8 tylko 35,0. Jeżeli więc uwzględnimy miasta większe z liczniej
szą załogą wojskową, jakże ta musi znakomicie wpływać na obniżenie wy
rachowaneg.» odsetka śmiertelności.
Gdybyśmy nadto opuścili, na wzór niektórych miast, osoby zmarłe w szpita
lach i klinikach, otrzymalibyśmy jeden z najświetniejszych wykładników śmier
telności, jakim się szczycić mogą najzdrowsze miasta na całym świecie. W ten
sposób wypadałoby za rok 1877 23,6 za rok 1878 20,5; liczby te, gdyby do
obliczenia wciągnięto także wojskowych, zmiejszyłyby się jeszcze blisko o 3
czyli wypadałoby 20,7 i 17,6.
Nie zupełnie właściwe jest porównanie wykładnika śmiertelności miast
mniejszych ze stolicami przynajmnićj kilka kroć sto tysięcy mieszkańców li
czącemi także i z tego powodu, że w ostatnich, jak wiadomo gromadzi się
więcćj osób wieku dojrzałego a także zatóm mnićj podlegającego rozlicznym cho
robom; przeciwnie zaś w miastach mniejszych bywa stosunkowo więcćj dzieci,
pomiędzy któremi, jak to już od dawna wykazano największa bywa śmiertelność.
