463
﻿

het Latijn had grooter beteekenis : de profane taal van Sions verdelgers vormde de poort, waardoor men het gansche gebied der moderne Europeesche wetenschap kon betreden. Nog was dit niet, gelijk thans, in twee scherp afgebakende terreinen verdeeld : in dat der humaniora en dat der technische vakken. Mochten de humanisten, terugkeerende tot de classieken, bijzonderlijk den litterairen weg bewandelen, de geestesstrooming, welke men in het algemeen met den naam van Renaissance aanduidt, omvatte het gansche gebied van het menschelijk zijn en werken. Spinoza's blik —■ het kon wel niet anders — richtte zich op het hoogtepunt der Westersche wijsbegeerte. Dit was de leer van Cartesius. Wis- en natuurkunde, die den jonger der Rabbijnen een geheel nieuw licht deden opgaan; metaphysica, waartoe zijn godsvoorstelling, en psychologie, waartoe zijn physieke gesteldheid hem dreef; dit alles vond hij nu bij Descartes op inderdaad oorspronkelijke wijze bearbeid. Nochtans is het niet aan te nemen, dat Spinoza's bewondering voor Cartesius hem er ooit een oogenblik toe gebracht heeft, zich een onverdeeld aanhanger van diens leer te moeten bekennen 1). Zijn theologisch-wijsgeerige vorming was reeds te ver voortgeschreden, dan dat hij den ernst van Cartesius' twijfel zou hebben kunnen aanvaarden, terwijl hij ten slotte bij Descartes eveneens op een openbaringsgeloof stuitte, dat hem in den opstandigen leerling der Jezuïetenschool te La Flèche zoowel een dwaasheid als een ergernis moest voorkomen 2). Want juist door zijn geloof in de openbaring of prophetie prijs te geven, had hij den zin van Cartesius' mechanische natuurbeschouwing kunnen verstaan. Niettemin hebben de geschriften van Descartes een dusdanige beteekenis voor Spinoza gehad, dat meer dan van eenig ander auteur de sporen er van in zijn ontwikkelingsgang aanwijsbaar zijn gebleven, inzonderheid ten gevolge van het terugvinden der Korte Verhandeling3). En mag de wiskunde als zoodanig Spinoza, behalve diens methode, mede het inzicht verschaft hebben, dat de tijd — juister gezegd de duur4) — niet tot
1) Vgl. Sir Frederick Pollock/Spinoza (1912) ; bldz. 101 — n3.
