Każdy okrąg koła jest od średnicy swojej większy ©
czyli 3,14 raza; jest to zresztą wartość przybliżona tylko tego
stosunku, który w geometryi oznacza się głoską grecką «z
(jako pierwszą głoską wyrazu perymetr, obwód). Jeżeli więc
zmierzymy okrąg wielkiego koła na ziemi i dłagość tę podzie
limy przez z (3,14), znajdziemy średnicę ziemi, a połowa jej da
nam szukany promień kuli ziemskiej. Takim sposobem zada
nie pomiaru ziemi sprowadza się do zmierzenia wielkiego
jej koła, to jest południka. W takiej rozciągłości przedsta
wione to zadanie nie byłoby zapewne wiele łatwiejszem, ani
żeli zmierzenie średniey ziemskiej, ale przecież nie trudno tu
będzie wprowadzić istotne a niezmierne ułatwienie. Dla zu
pełnej prawidłowości okręgu koła oznaczymy bezpośrednió
całą jego długość, skoro znaną nam będzie pewna, oznaczona


ERA 5


jego część. Otóż okrąg koła zwykło się dzielić na 360 równyelł.
części, zwanych stopniami; dla znalezienia przeto długości
całego południka wystarcza nam znajomość długości jednego
stopnia, — i rzeczywiście całe olbrzymie zadanie zmierzenia
ziemi sprowadza się do pomiaru stopnia południka. Wycho
dząc tedy z któregokolwiek miejsca na ziemi, należy się posu
nąć w kierunku południka na północ lub na południe o dłu
gość jednego stopnia i przestrzeń przebieżoną zmierzyć. Ale,
niestety, do wykonania rzecz ta równie jest trudną, jak łatwą
jest do pojęcia.
Bo najpierw na ziemi niemasz zgoła drogoskazów, któ
reby nas ostrzegały, żeśmy się o jeden stopień na jej po
wierzchni posunęli; pomiar rozpocząć możemy z któregoko|
wiek punktu, ale nie wiemy zgoła dokąd go prowadzić, gdzie
go ukończyć. Drogoskazów takich niema na ziemi, ale bardzo
je wyraźnie wyczytać można na niebie.
Prosty rysunek rzecz tę nam wyjaśni.
