361



	DE GEHEIMEN VAN WUTHERING HEIGHTS
	Raskolnikow: „Heathcliff is een element”, waarmee in dit verband bedoeld wordt, dat men zich niet in Heathcliff verplaatsen kan, men heeft hem slechts te aanvaarden, zooals regen en wind. Inden zoo juist geschetsten gedachtengang is dit echter apert onjuist. Waar Heathcliff een meer „elementairen” indruk maakt dan Dostojewski’s helden, daar is dit voornamelijk te wijten aan het geheel andere milieu en aan de gevolgde techniek: vrijwel het geheele boek wordt namelijk verhaald door de dienstbode Nelly Dean, een schrandere, doch eenvoudige ziel, die natuurlijk niet toe is aan een „verklaring” van het phaenomeen Heathcliff. Maar zoodra men een dergelijke verklaring niet alleen zoekt ineen toegevoegde explicatie, doch ook inde gebeurtenissen zelve, dan verandert de zaak, en blijkt Heathcliff als romanfiguur veel beter doorlichtbaar dan b.v. Stawrogin, Dostojewski’s meest „demonische” schepping. Zie ik het goed, dan is het verschil tusschen deze beide vergelijkbare grootheden inderdaad gelegen ineen verschil in motiveering van den wrok. Bij Stawrogin, den door het lot verwende, wien niemand eenig leed heeft berokkend, althans staat dit nergens inden roman, is volop sprake vaneen „ressentiment”, een smeulend wrokgevoel zonder bepaald object, en dat zich daarom op iedereen en op alles kan richten. De wrok is hier een surplus, dat uit „niets” ontstaan is, of, anders gezegd, het behoort tot den karakterkern van den man in kwestie, en draagt als zoodanig bij tot den indruk van het „elementaire”. Eerst in onzen tijd heeft men er zich aan gewaagd een dergelijk objectloos ressentiment toch nog tot zijn oorsprong te herleiden, maar waar noch bij Emily Brontë noch bij Dostojewski de dieptepsychologie, die tot dat doel eenige meer of minder goed gefundeerde theorieën in omloop bracht, aan de orde is, kunnen wij deze verklaringsmogelijkheid stilzwijgend voorbijgaan. Waar het hier op aankomt is, dat, gemeten aan hetzelfde psychologisch-analytische niveau, Heathcliff’s handelingen, gegeven natuurlijk een zekere predispositie, volledig te verklaren zijn uit wat hem wedervoer, Stawrogin’s handelingen uitsluitend uit wat hij is. Dit verschil in rijkdom aan motiveering laat zich dan tot inde kleinste bijzonderheden aantoonen. 