I dlatego Strug dał nam najpiękniejsze i najczy
stsze dusze, dał to wszystko, co było gestem ry
cerskim epigonów Belwederu i 63 roku, co posta
wiło ich w rzędzie odkupicieli ludzkości i własnego
narodu. Krwią zbryzgane ulice miast i wiejskie dro
gi całować w nabożnem czekaniu nowej jutrzni,
oto projekcya na przyszłość, płynąca wprost z du
szy po czytaniu utworów Struga. Bo odrębnością
Struga od innych pisarzy porewolucyjnych jest ści
sła łączność, niejako zacieśnianie się, prócz rzadkich
dygresyi — do ducha czysto narodowego, czysto pol
skiego. Strug nie pisze malowanek i bajek dla łaknącej
wzruszeń i nastrojów publiczności, nie jest on je
dnym z tych modnych, jest pisarzem martyrologii
polskiej w dobie rewolucyjnej, jest twórcą narodo
wym.-Rewolucyonista jego, chociażby np. Kozło
wski z noweli „W twardej służbie“ nie jest w ża
dnym wypadku typem komiwojażera rewolucyjnego,
co to objeżdża całą Europę, wszędzie coś podłubie,
a w końcu znudzony wraca w filisterski tryb ży
cia. Jest to typ ściśle polski, dochodzący drogą głę
bokiej analizy do rozwiązania zagadki, który mimo
to, iż pojechał gdzieś w daleki Świat grnntować
swe ideały „powróci kiedyś i usłyszy o nim świat“.
Powróci, by braciom swym prawdę zdobytą nieść
w promieniach jasnej zorzy pewnego zwycięstwa.
Bo jego formuła jest niezwyciężoną. On zdobędzie
i zburzy stary świat.
