Reeds inden tijd van Karei den Groote moeten er bovenmatig veel riviertollen in diens rijk bestaan hebben; ineen capitulare van 805 toch verbiedt deze Keizer het instellen van nieuwe en onbillijke tollen, b.v. daar waar touwen overeen rivier gespannen waren om schuiten over te halen; daar waar veren of bruggen lagen en dergelijke gelegenheden, waar geen de minste hulp aan voorbijvarende schepen werd verleend noch door deze gewenscht. Nijmegen was toen nog geen tolstad, hoewel Smetius in zijn Chronyk beweert, dat daar reeds ten tijde van Pepijn een tol zou bestaan hebben. Smetius’ misvatting ontstond uiteen interpolatie in bovengenoemden privilegiebrief van Karei den Groote aan de abdij van St. Germain. Deze verleende daarbij vrijdom van tol te Utrecht en te Wijk bij Duurstede. Achter dezen laatsten naam plaatsen Heda en in navolging van dezen Bondam 1) de woorden vel Neomago, die in het oorspronkelijke niet voorkomen. Onder ietwat fabelachtige omstandigheden wordt het bestaan van den Nijmeegschen tol inde eerste helft der 11 de eeuw ons medegedeeld. Godfried van Lotharingen, gebelgd dat hij ten behoeve van zijn broeder Gozilo door keizer Hendrik 111 verstoken was van den troon van Lotharingen, sloot in 1047 een verbond met Boudewijn van Vlaanderen en andere naburige vorsten. Met hun bijstand deed hij een verwoestenden inval in het Roomsche Rijk. Nijmegen was eender eerste plaatsen, die hij bemachtigde, en daarbij gaf hij den burcht aldaar ten prooi aan de vlammen. Kleefsche kroniekschrijvers 2) stellen dit feit eenigszins anders voor. Volgens hen zou keizer Hendrik 111 zich tijdens dit beleg op den burcht bevonden hebben, door Dirk II van Kleef en andere vorsten ontzet en het paleis eerst later verbrand zijn. Uit dankbaarheid zou dan de Keizerin 1050 graaf Dirk met den Nijmeegschen burcht en 300 mark uit den Rijkstol aldaar beleend hebben, onder beding dat hij den Keizer jaarlijks op St. Andries (30 November) drie stukken Engelsch laken van schitterend roode kleur, elk 50 ellen lang, als heergewade zou opbrengen. De Kleefsche kronieken weten verder mede te deelen, dat in 1182, toen graaf Dirk V verzuimd had dit laken op den bepaalden tijd te overhandigen, het leen hem door keizer Barbarossa weder ontnomen en bij het 1) Bondam, Charterboek I, No. 5. 2) Teschenmacher, Ann. Cliv., p. 213, 288.
