Mianowicie powierzchnia ciała stałego według Maxwella
działa tak, że tylko pewien ułamek (1—/) spadających na nią czą
steczek zostaje regularnie odbity, pozostałe zaś zostają zaabsor
bowane i na nowo wyrzucone z prędkościami, stosującemi się do
normalnego prawa rozkładu. Częściowe przywrócenie, w warstwie
powierzchownej, normalnego rozkładu prędkości zamiast zmienionego,


t) Maxwell, Papers IL p. 681; Phil. Trans. 170, 231, 1879. Boltzmann,
Gastheorie I p. 185.
[211] PRZYCZYNEK DO KINIETYCZNEJ TRORYI D


panującego we wnętrzu gazu, jest właśnie powodem owych nie
równości ciśnienia i owych prądów, które rozumiemy przez trans
piracyą termiczną.
Dotychczas jedynie na podstawie Maxwella teoryi „piątych
potęg* udało się wykonać te obliczenia w racyonalny (choć natu
ralnie także uproszczony) sposób; jedyny dotychczas racyonalny
wzór, obejmujący normalną transpiracyę gazu przez rurki włosko
wate, zjawisko ślizgania się i zjawisko transpiracyi termicznej, jest
wzór (17) powyżej cytowanej rozprawy Maxwella (której K nu d
sen widocznie nie znał, gdy pisał swe pierwsze dwie prace).
Zauważę przy tej sposobności, że owe prądy cząsteczkowe,
powodujące transpiracyę termiczną, muszą się też ujawniać w inny
sposób: przez pozorne powiększenie przewodnietwa cieplnego gazu.
Wykonanie przybliżonego obliczenia (patrz Bulletin de PAcad. d.
Se. de Cracovie za m. Lipiec 1910 A) dowodzi, że wpływ ten bę
dzie czynny, zwłaszcza przy wyższych ciśnieniach i w szerokich
naczyniach, lecz że wogóle musi on być tak nieznaczny, że trudno
będzie wykazać go doświadczalnie.
Obliczenia Maxwella. o których była mowa dotychezas,
mają jednak ograniczony zakres ważności. Nie można ich stosować
do wielkich rozrzedzeń, w których średnia długość drogi swobodnej
cząsteczek jest wielkością porównywalną z rozmiarami naczynia
(średnicą rurki włoskowatej). Stopień przybliżenia tych rachunków
jest wówczas niewystarczający i trzebaby w nich uczynić znaczne
zmiany, utrudniające przeprowadzenie całej analizy, żeby i ten przy


padek został objęty.
II.
