Jeszcze w 1905 roku, zanim rząd ogłosił owe ustawy, zniesiono prewencyjną
cenzurę wydawnictw periodycznych, co dało wolność prasie i pozwoliło na
otwartą krytykę władz. Następnie ustawowo zagwarantowano wolność zgro
madzeń i stowarzyszeń, jak również tworzenia związków zawodowych oraz
stronnictw politycznych. Na mocy ustaw Rosja otrzymała dwuizbowy parla
ment, którego izba niższa, Duma, składała się w całości z przedstawicieli wy
łonionych w wyborach powszechnych, lecz według konserwatywnej ordynacji
wyborczej. Istotnymi prerogatywami parlamentu były wolność słowa i immu
nitet poselski, co sprawiło, że od kwietnia 1906 roku do lutego 1917 roku,
Duma stanowiła forum nieskrępowanej krytyki ustroju. Ponadto odejściem
od patrymonialnego obyczaju było częściowe prawo parlamentu do uchwala
nia budżetu państwa oraz prawo interpelacji ministrów. Wszystkie ustawy
wymagały nie tylko aprobaty korony, ale i obu izb parlamentu. Pojawiła się
nowa dyrektywa rządowa, według której decyzje podejmowane przez radę
ministrów obowiązywały wszystkich jej członków. Parlament nie miał jednak
prawa mianowania ministrów, wypowiadania wojny i zawierania pokoju oraz
kontrolowania biurokracji, która często wykorzystywała specjalne rozporzą
dzenia carskie do zawieszania praw obywatelskich mieszkańców, w tym prawa
do swobody zgromadzeń i stowarzyszeń. Chociaż w kategoriach zachodnich
wszystkie te demokratyczne zmiany można nazwać półśrodkami, to patrząc na
wprowadzone ustawy z punktu widzenia pięciuset lat samowładztwa Pipes
uznaje je za kolosalny krok w kierunku ustroju demokratycznego. Zmiany
doceniał sam carski premier P.A. Stołypin, który traktował przedstawicieli
narodu zasiadających w Dumie jako równoprawnych partnerów. Dzięki jego
wysiłkom, w 1906 roku, po raz pierwszy w dziejach Rosji, ustawowo zlikwido
wano pozostałości poddaństwa równając chłopów w prawach obywatelskich
z pozostałymi stanami. Stołypin doprowadził również do rozpoczęcia reformy
rolnej, której celem było przekształcenie mieszkańców wspólnot gminnych
w niezależne chłopstwo typu zachodniego.
