Het is onmogelijk, uit afzonderlijke gevallen een theorie af te leiden. De geweldige ingewikkeldheid van alle maatschappelijke verschijnselen eischt, dat met het totaal der dingen, waarvan sprake is, rekening wordt gehouden. Het zou echter volkomen fout zijn, met voorbeelden uit een enkel land algemeen geldende wetten te willen bewijzen. De vraag van het staatskapitalisme kan niet „nationaal beperkt" gesteld worden. Het huidige streven tot staatskapitalisme te komen vloeit voort uit de voorwaarden der wereldeconomie. Zooals een koloniaal land in zijn feodale achterlijkheid zich onder invloed van de kapitalistische wereldeconomie ontwikkelt, op die zelfde wijze zijn alle landen der wereld, overeenkomstig hun gebondenheid aan de wereldmarkt, afhankelijk van de economische en politieke voorwaarden van het imperialistische monopolie en van de maatregelen van de in zijn dienst gestelde staatsmachine.
De kapitalistische economie, de heerschende economische vorm van de laatste eeuw, is gebaseerd op het privaat-eigendom van de productiemiddelen, den loonarbeid, de wareneconomie en de hier uit voortvloeiende „vrije" concurrentie. De vrije concurrentie bracht de wetten van concentratie der productie voort. Op den ontwikkelingsweg ontstaat het mononolie en daarmede komt het kapitalisme in den,
in het kapitalistische raam hoogst mogelijken organisatievorm. Het ontstaan van het monopolie voltrok zich niet in rechte lijn of evolutionnair. Onder zware schokken der geheele economie, in geweldige crises, die het geheele economische systeem aangrepen, werden de voorwaarden der monopolies geschapen. De oorzaken der crises, de wanverhouding der kapitalistische economie moesten door de monopolies worden gekompenseerd, dat was haar historische beteekenis. Het was een maatschappelijke ervaring, waartoe de kapitalisten door de harde feiten werden gedwongen, geen theoretische uitvinding van eenige spitsvondige speculanten.
