„Należy głosy ważyć, a nie liczyć*. Albo jak słusznie notuje
H. Ibsen: większość wyobraża zawsze prawdy niegdyś może
słuszne, dzisiaj jednak cierpiące już na uwiąd starczy... z czem
doskon:le się kojarzy ubołewanie, godne głębszego zastanowienia
się, wybitnego angielskiege socjologa i jednego z najpoważniej
szych dramaturgów Bernarda Shawa: „Wszystkie proroki w ka
żdej generacji — giną, by zbawić tych, co nie mają żadnej wy
obrazai“. I z tego rodzaju przesłanek dochodzi ostatecznie wiel
ki bazylejski uczony do wniosku, iż — „każdy błąd w jakiemkol
wiek znaczeniu jest następstwem zwyrodnienia instynktów, dys
gregacji woli: jest to niemal definicja lichego. Wszystko dobre
jest instynktem“... Te szczytową alternatywę jego rozumowania
gruntownie i rzeczowo rozwija — podług prof. Raf. Radziwiłło
wieza — najprzedniejszy z współczesnych myślicieli angielskich
prof. Bertrand Russel, orzekając, iż: „wszelka wiedza, jaką napot
kać można, musi opierać się na naszych... przekonaniach instyn
ktownych.. Filozofja powinna wskazać nam hierarchię naszych
przekonań instynktownych...*

A w tej dziedzinie będą mieli szerokie pole do popisu prze
dewszystkiem przyrodnicy — kto wie, może na czełe ich stoją
lekarze, jak tego tak gorąco pragnął sam Dr. Nietzche, powiadając:
„Nie ma dziś zawodu, któryby pozwalał na tak wielkie doskona
lenie, jak zawód lekarza... Mówiąc krótko, lekarz dobry potrze:
buje teraz sposobów i przywilejów sztuki wszyskich innych zawo
dów; tak uzbrojony jest w stanie stać się dobrodziejem całego
społeczeństwa, a to przez pomnażanie dobrych dzieł, radości
i płodności duchowej, przez uchronienie od złych myśli, uprzedzeń,
łajdactwa (których wstrętne źródło tak często kryje się w pod
brzuszu), przez utworzenie arystokracji duchowo : cielesnej (zapo
mocą łączenia lub zakazywania małżeństw), przez dobroczynne
usunięcie wszystkich tak zw. mąk duchowych i zgryzot sumienia:
— wtedy dopiero z ,,konsyljarza“ stanie się zbawicielem, nie
potrzebując przytem czynić żadnych cudów... zbyteczna też, żeby
się miał dać ukrzyżować*... Tą drogą dojdzie się też do zrozu


370 STRESZCZENIA 1 OCENY ZESZYT 1I-IV


mienia, jak jednocześnie wielkim był politykiem i socjologiem
zarazem — i to nie w sensie bynajmniej pojętego przez B.
