Hier werpt spr. een blik op de geschiedenis en wordt aan getoond hoe in de oude wereld de enkele mensch niets, de staat alles was. De machtigste had zich toen meester gemaakt van den staat. Onder de Israëlieten trad het particularisme sterk op den voorgrond. Als men vroeg naar personen, dan bedoelde men alleen de afstammelingen van Abraham. Zelfs in hunne beschhouwing over het voortleven na den dood komt dat particularisme der Israëlieten nog uit. Ieder werd na den dood niet op zich zelf als gelukkig beschouwd, maar men was gezeten »in den schoot van Abraham." Als men de wet der tien geboden trouw naleefde, dan was men wat men moest zijn. Wat verder de mensch was, hiernaar werd weinig gevraagd. De persoonlijke vrijheid van denken werd gebreideld en vastgezet in het onverbiddelijk: Er staat geschreven! Daarom vond later een man als Jezus van Nazareth geen waardeering. Zijn hoog verheven persoonlijkheid werd miskend. En al waren zijne woorden ook »als waterbeken die stroomden voor alle dorstigen naar hooger en reiner leven," — »wij hebben een wet'',zoo klonk het' snaar het kruis met hem!"
	Bij de Grieken was het niet veel beter. Hunne bandeloosheid en twisten wilde Lycurgus door zijne wetten beteugelen. Hij deelde zijne «Spreuken" uit, die ten doel hadden te leeren, dat allen zich hadden op te lossen in den staat. " Goed gekozen en soms sterk sprekende voorbeelden werden voor dit betoog door spr. aangehaald. Lycurgus heeft de orde in Sparta hersteld. Doch het volk werd stompzinnig en krachteloos. Ja de kinderen des volks waren éen,maar slaven. Komt de persoonlijke waarde van den mensch in den staat niet tot zijn recht, dan is hij op een verkeerden grondslag gevestigd, dan is zijn val nabij.
