Dziś od systemu podatkowego i od poszczególnych jego
podatków żądamy często między innemi, by uspokoił niezado
wolenie wśród pewnych klas społeczeństwa. To jest jedną
z przyczyn, że ustawy o podatku od zysków wojennych
dążą do odebrania dorobkiewiczowi wojennemu drogą podatku
tych, niepodzielnie ujemną opinią się cieszących dochodów ;
że się wprowadza podatki zbytkowne na lustra, kapelusze, po
wozy, konie, służbę domową, futra, fortepiany, kalosze, wię
ksze mieszkania i lepsze urządzenia domowe, obrazy, oraz dzieła
sztuki. Przytem mniej chodzi państwu o dochód z takiego podatku,
który jest z reguły mały, a koszta jego administracyi znaczne, ale
o to, by sam fakt jego istnienia był ukojeniem w oburzeniu z po
wodu nierówności społecznych i nierównomiernego odczuwania
skutków wojny.
Dziś coraz częściej spotykamy się ze zdaniem, że podatki
winny być mniejsze dla osób z liczną rodziną, a większe dla ludzi
bezżennych, i że w ten sposób należy poprzeć dążenia popula
cyjne rządów, którym zależy na szybkiem wypełnieniu luk, jakie
wojna wydarła w ludności państw wojujących, że podatki powinny
być tak urządzone, by popierać oszczędność w gospodarstwach


621


prywatnych drogą opodatkowania całej konsumcyi ponad pewną
normę.
Coraz częściej przebija się zasada, że państwo przy sposo
bności jakiegoś świadczenia w dziedzinie gospodarczej winno od
tych, którzy z niego przedewszystkiem korzystają, żądać specyal
nych wzajemnych świadczeń pieniężnych w formie daniny, albo
przygotowywać sobie przy tej sposobności grunt do swojej przy
szłej polityki skarbowej: i tak za wprowadzenie ceł ochronnych
winna chroniona gałąż produkcyi specyalnie przyczyniać się do
ciężarów państwowych, taksamo za wprowadzenie przymusu kon
cesyjnego, za tolerowanie karteli lub trustów, za udzielone prawo
wywłaszczenia na swoją rzecz gruntów lub praw majątkowych,
za prawo wyzyskania sił wodnych, za monopol zbytu, za po
zwolenie na sprowadzenie surowca, za udzielenie sił robo
czych itd.
