W końcu zaczepił jeszcze Plale porównanie, jakiego użył
Wasmann na oznaczenie trwałości poglądu chrześcijańskiego.
Nieprawdą jest mówi Plate—by pogląd chrześcijański podobny
był do niewzruszonej skały, gdyż z biegiem czasu wybiła nauka
w tej skale trzy potężne dziury. Pierwszą falą była astronomia
Kopernika, która pokazała błąd w Biblii, a temsamem zachwiała
jej boską powagą. Druga fala — to reformacya, która oderwała
od Kościoła tysiące członków. Wreszcie przyszła trzecia fala
teorya ewolucyjna, która zadała cios wierze w cuda i dogmaty.
Nie należy jednak — pociesza Plate — obawiać się, żeby chrześci
jaństwo rozsypało się w gruzy; owszem, będzie się ono coraz
więcej oczyszczało, dopóki dzięki naukom przyrodniczym nie na
stąpi piękna jedność katolicyzmu z protestantyzmem. Reasumu
jąc swe wywody, wraca Plale do tego, od czego zaczął: że
w Wasmannie istnieją dwie natury, mające swe Źródło w do
browolnej czy niedobrowolnej zależności od Kościoła i dlatego
Wasmann nie jest prawdziwym badaczem przyrody, nie jest
prawdziwym uczonym.
Oto w streszczeniu mowa głównego oponenta. Co o niej
sądzić? Pomijając wyniosły i pogardliwy ton, nie bardzo licu
jący z powagą uczonego i z charakterem dysputy naukowej,
musimy zakwestyonować niemal wszystko, co powiedział Plate
o materyi i o samorodztwie, o powstawaniu gatunków, o celo
wości, o monizmie i teizmie i wreszcie o spustoszeniach, wyrzą
dzonych Kościołowi przez trzy wrogie fale.
Że w zagadnieniu o początku materyi, życia i ruchu trzeba
się spotkać ze Stwórcą, jako z ostateczną przyczyną, to krótko,
ale dostatecznie zaznaczył Wasmann w drugim swoim odczycie.
