cyi, nawet rzemieślniczej, przez wieśni
ków „narokowców*; handel toczy się nie
mal jedynie zagranicznymi przedmiotami
zbytku. Rycerstwo, dawna podpora książąt,
dziś samo jest ziemiaństwem. Walka wiel
możów z księciem wychodzi szlachcie
drobnej na korzyść: wićlmoże, chcąc mieć
w niej sprzymierzeńców, nie mogą, jak by
ło na Zachodzie, poddać jej pod swoją wła


dzę na tych samych zasadach lennych, na
jakich oni uznają nominalna przynajmniej
władzę księcia. Wskutek tego nie tworzy


się w Polsce calkowita piramida feodaliz
mu, zstępująca od monarchy i najwięk
szych przez coraz to mniejszych wasalów
ku chłopom. Pomiędzy monarchę a chłopa
mi tworzy się w Polsce jeden stan szluche
cki, wewnątrz którego prawne różnice się
nie wytwarzają; cała szlachta bierze udział
w wiecach, które powracają, ale różnią się
od dawnych, rodowych tem, że kmiecie już
są z nich wykluczeni. Gorzycki, który za
oyiada zresztą osobne studyam o feoda
izmie w Polsce, nazywa ustrój taki feuda
hstycznym w odróżnieniu od ścisłe feudal
nego — na zachodzie Europy (który też
wytworzył się na Litwie i Rusi),

Miasta we właściwem znaczeniu tego
słowa, ze stały ludnością  rzemieślniczą
i kupiecką, zaczynały się jednak rozwijać
kiedy nagle na Polskę, pozbawioną silnego
organu obronnego przez rozdrobnienie i o
słabienie władzy książęcej, spadla wroga
siła zewnętrzna, rezultat obcych, odległych
procesów ekonomicznych: najazd tatarski,
Zewnętrzna tu przyczyna miała doniosłe
następstwa. /amieniła ona kraj niemal w
pustynię, wygnułu Judność rolniezą w lasy,
o ile nie poszła ona w jassyr tatarski, Ksią
żęta i panowie z rozwiniętemi już potrze
bami gospodarczemi nic mogli, wobec gro
żącej im ruiny, czekać na naturalny powrót
do stosunków normalnych: uciekli się na
wielką skalę do raktykowanej po części
już dawniej kolomzacyi niemieckiej, której
w dodatku sprzyjały straszne wojny domo
we, rozdzierające Niemcy w połowie XIII
w, wytwarzające stan niepewności i nie
bezpieczeństwa, Koloniści przybywali jako
rzemieślnicy i kupcy do miast, jako rolni
ty — na wieś, ale zawsze tylko na podsta
wie umów, zapewniających im wielkie ko
rzyści i swobody: samorząd na prawie nie
mieckiem i wolność od ciężarów na pewien
czas, tem dłuższy, im sprowadzający bar
dziej ich potrzebował; nujdogodniejsze wa
runki otrzymywali więc u najmniej boga
tych, najbardziej zagrożonych ruiną pa
nów. W miastach wójt, we wsiach sołtys,
mający godne stanowisko spoleczne, bo po
woływany nawet do słażby wojskowej, sta
li na czele kolonii i byli pośrednikami w
poborze czynszów w gotówce, należnych pa
nw za dziedziczne władanie ziemią osadni
czą. 