Kochamy więc wszystkich naszych współbraci,
dzieci jednej ziemi, która to ziemia — przypominać to
zawsze musimy — miała slawę potęgi i chwały, która
krwią męczenników przesiąknięta, która wielu Świętych


wydała. Kochany lud polski, który i dziś, jak za cza
sów silnej Rzeczypospolitej, sięga od Karpat aż do Mo
rza Baltyckiego. Kochamy Małopolan, Mazurów, Kra
kowiaków, Kurpiów, Kaszubów i do nich wszystkich
chcielibyśmy słać pozdrowienie jako do braci i sióstr,
o których istniemu wiemy, a do których dostać się nie
możemy. A wiecie, gdzie to Kaszuby? Ich język może
cokolwiek trudniejszy do zrozumienia, bo mają niektóre
do naszego niepodobne wyrazy, a inne odmiennie) wy:
mawiają. I tak kobieta nazywa się u nich białka,
chata checza, wejłe znaczy oto, skórznie buty z długie:
mi cholewami, nekac znaczy pędzić (nasze nękać mę
czyć. Ten to lud poczciwy a dzielny mieszka nad Balty
ckiem Morzem, więc koło Gdańska, w Oliwie, Karzinie
Szenejdzie, Melanowie itd.
Jako bliski sąsiad niecnych niegdyś Krzyżaków
którzy się panami Prus stali, doznał lud ten ze wszyst:
kich plemion polskich może najwięcej ucisku i najwię
cej był wystawiony na wpływ niemczyzny, mimo tt
zachował i zachowuje wiernie narodowość i język, cho
ciaż im się to nie wszędzie udaje, bo miasta i wsie są
rozprószone między niemieckiemi tak, że miejscami za
lani są niemczyzną, jak n. p. Kaszubi tak zwani Ka
batkowie nad jeziorem Łaba. Nie dając się pochłonąć,
o ile im sił na to starczy, usiłują się utrzymać, czytają
polskie gazety, modlą się tylko na polskich książkach,
a o przynależności swojej do Polski śpiewają:


— Próźniakowi nie dam.
— Myślisz, że o pozwolenie pytać będę! — krzyk
nal Bartek, rzucając się za Marychną.
Ale ona zwinnym ruchem wysunęła mu się z objęć
i pomknęła wąską drożyną ku polom.
