Dzisiaj te poglądy rozpływają się we mgle nowych wydarzeń
wojennych, a butni ich głosiciele oświadczają gotowość ich porzu
cenia, byle tylko zbytnio nie okrojono im skóry. Wielką wymowę
ma dla nich okoliczność, że „profesor“ Wilson, teoretyk i nau
czyciel, który niedawno jeszcze temu nie miał pojęcia o świecie,
jest nietylko propagatorem idei panowania prawa i idealnych zasad
w stosunkach międzynarodowych, łecz zarazem i przedstawicielem
najsilniejszej dzisiaj materyalnej potęgi. To przykre połączenie
siły i prawa w jednej osobie wywołuje wprost nieoczekiwane
przewroty. | dzisiaj jasnem już jest, że jakkolwiek przyszły porzą
dek świata oparty będzie na zwycięstwie jednej ze stron walczą
cych, to jednak będzie się on opierał na ogólnych ideach, a nie
na przemocy.
Każdy naród, który liczy na nowe ukształtowanie swojego
bytu, musi wprowadzić harmonię między swoje roszczenia a idee
nowego porządku światowego. Do tego jesteśmy i my zobowią
zani i uprawnieni, zwłaszcza, że los Polski od czasu rozbioru był
najjaskrawszem zaprzeczeniem poszanowania prawa, najbrutalniej
szym przejawem panowania siły w międzynarodowych stosunkach.
Najtrudniejszem zaś pytaniem, które koniecznie trzeba rozwiązać,
jest kwestya, na jakich zasadach mają się oprzeć granice nowych
państw, o ile i w jakim kierunku stan przedwojenny wymaga
gruntownego przekształcenia. Zgodnie z tem spróbujmy zastano


601


wić się nad tem, czem uzasadnia się wszelkie zdobycze i podboje,
na jakim tytule opiera się pretensye do terytoryów, które przed
tym lub innym wojennym przewrotem pozostawały pod obcem
panowaniem.
Pod tym względem powoływano się na następujące grupy
argumentów : 1) wyższość kultury; 2) granice naturalne i zabez
pieczenie strategiczne; 3) prawa historyczne; 4) zasada narodo
wości, czyli idea stanowienia narodów o sobie. Przejdźmy kolejno
te hasła i postulaty.
1. Wyższość kultury. Dobrze znamy ten argument,
stosowano go często do nas, jako do „minderwertige Nation“.
