Pierwsi mówią: „Mimo wielkiego przy
rodzonego uzdolnienia i wielkiego patrjotyzinu,
mimo kilku pomyślnych zwrotów losu, naród
nasz w ciągu ostatnich lat stu spadał, pod
względem praw politycznych, ze szczebla na
szczebel. Straciliśmy po kolei konstytucję,
rząd odrębny, autonomję, podlegamy prawom
wyjątkowym, tusyfikacja się szerzy, jesteśmy
traktowani jak wewnętrzni wrogowie państwa,
nieszkodliwi dlatego tylko, że na straży spo
koju stoi czterysta tysięcy wojska i cały czuj
ny aparat rosyjskiej państwowości. System
nieufności i represji paraliżuje prawidłowe
funkcjonowanie narodowego organizmu, a je
dnocześnie wytwarza Stan nerwowego rozdra
żnienia, który z kolei staje się dla biurokracji
rosyjskiej „racją stanu“ dla mocniejszego
jeszcze zaciskania  dławiącej nas obręczy
żelaznej.
Tu autor dowodzi, że przecie można wy
szukać jakiś modus vivendi z Rosią.
Szowiniści rozumują: „Naród żyć może
normalnie tylko w państwie własnem i niepo
dległem. Jesteśmy Stronnictwem niepodległo
ści, ale rozumujemy, że w chwili obecnej o
powstaniu zbrojnem, a nawet o materjalnem
przygotowaniu do powstania mowy być nie
może. Starajmy się więc tylko o wytwarzanie
takiego duchowego nastroju, zwłaszcza wśród
ludu, któryby umożliwił wybuch, kiedy wiel
ka godzina wybije, to jest, kiedy wytworzą
się dla nas pomyślne warunki zewnętrzne.
Tymczasem trzebą teroryzować rząd postra
chem i zmuszać go do robienia ustępstw,
które nas wzmocnią i zwiększą szanse osta
tecznego zwycięstwa. Kto ma innej drodze
dąży do polepszenia losu narodu — popełnia
wobec niego zdradę“.
Właściwie jest to program wszechpolski—
z listopada zeszłego roku. W maju b. r. wy
gląda on już nieco inaczej, nieco trzeżwiej.
