Om nu enerzijds het reële loon onafhan kelijk te maken van veranderingen in de waarde van het geld en anderzijds toch de arbeiders te doen delen in de stijging van de arbeidsproductiviteit, dus in de ver meerdering van de welvaart, is een tweede belangrijke bepaling in deze langdurige collectieve arbeidsovereenkomsten opge nomen. Deze luidt dat het loon, afgezien van de aanpassing aan die kosten van levensonderhoud, jaarlijks met 2,5 pet stijgt. Of die 2,5 pet per jaar nu precies overeen komt met de stijging van de arbeidspro ductiviteit weten wij natuurlijk niet; maar onderzoekingen op lange termijn hebben het wel waarschijnlijk gemaakt dat deze schatting van 2,5 pet niet ver van de — realiteit zal zijn. DOOR dit samenstel van bepalingen be reikten de arbeiders ip de automobiel industrie hetgeen zij wensten. De reële stijging van het loon is eventueel econo misch alleen mogelijk als ook de arbeids productiviteit jaarlijks met 2,5 pet toe neemt. Hierdoor worden de ondernemers onder druk gezet en worden zij gedwongen deze verhoging van de arbeidsproductiviteit met alle middelen na te streven. De druk die hier van de arbeiders, resp. van hun loon uitgaat, is zo een kracht die tot grotere productiviteit en dus tot grotere welvaart leidt, althans in principe. Maar wat zijn nu weer de gevolgen van dit drijven naar steeds grotere arbeids productiviteit in de auto-industrie? Wat wij mochten verwachten, nl. een verder gaande mechanisatie van de productie. Dit ver vangen van menselijke arbeidskracht door werktuigen en instrumenten, zal alleen dan niet tot werkloosheid leiden als de vraag naar de producten, hier dus auto’s, tezamen met de vraag naar werktuigen en instru menten zo sterk is, dat daardoor weer ar beiders in het productieproces worden in geschakeld, of als het gelukt de door de mechanisatie vrij komende arbeiders in geheel nieuwe bedrijfstakken op te vangen. Voor de arbeiders in de auto-industrie is het dus in het bijzonder de vraag of de afzet van auto’s gelijk tempo kan houden met de stijging van de arbeidsproductiviteit. Die zekerheid hebben wij evenwel niet; er zijn zelfs aanwijzingen dat de afzet van auto’s zich niet meer snel ontwikkelt. An derzijds gaat, door de 2,5 pet loonstijging per jaar, de druk in de richting van de mechanisatie door. Dat is op zichzelf niets nieuws. In het begin van de vorige eeuw ging de stoom machine de menselijke spierkracht ver vangen. 