Rozumiejąc, że istotnie ostatnia nadzieja leżała
w... zceSarzu* — sam sie usunął ze Świata...
„ Wegetował... Zabawiał się uprawą ogród
ka, tokarstwem, wyrabianiem chodaków dre
wnianych...* O przeszłości ukochanej wciąż
myślał. „Ale był coraz bardziej obcy samemu
życiu. Nawet tok wielkich dziejowych zdarzeń
nie był mu znany. Ze żdziwieniem patrzeć
będzie na kozaków, gdy ci wczesną wiosną
1814 r. posuną... swoje zągony aż do jego
wiejskiej we Francyi siedziby“. W rozmowie
z cesarzem Aleksandrem I miesza drobiazgi
z rzeczsmi największej wagi, plącze fakty, prze
staje być — niebezpieczny.
„lmperater wszystko dla niego zapew
nia*.., tak donosiły listy prywatne, „i nic mu
jeszcze nie odmówił*.. Było to oddawanie ho
norów cztowiekowi, z którym nie liczono się
już zgoła. Cheliano go tylko ściągnąć do kra
ju, aby tem zaznaczyć koniec walk niepodległo
ściowych i utrwalić dzieło kongresu wiedeń
skiego.
Te wszakże wyrachowania zawiodły.
„Kościuszko pozostał zagranicą. Pelnię
życia duchowego przetrwała myśl, że wrócić
może tylko do całej, niepodległej ojczyzny“.
Ed. Paszkowski.
, Ności.
N 282 D


typolskich zadowolili się również krótkiemi uwa
gami, zastrzegając się stanowczo, że nie życzą so
bie zasadniczej dyskusyi polskiej i że w dyskusyę
taką nie pozuołą się wciągnąć. Tak mówił konser
watysta Gossler; podobnie wypowiedział się naro
dowy liberał Friedberg. A marszałek hr. Schwerin
spckojnie słuchał wszystkich najostrzejszych zwro
tów interpelanta, nie nawołująć go wcale do po
rząłku, żeby—jak to „wyjaśnia“ „Tazl, Rundschau“
— „nie tworzyć męczenników”.
Bardzo to wszystko wymowne i zgadza się
nadzwyczajnie z tartyką prasy hakatystycznej,
która wielką w sprawie wywłaszczenia okazuje
wstrzemięźliwość pod względem swej wymow


sce", zebranych w jedvą cał. ść i oto w roku
jubileuszowym swej pracy naukowej wzbcgaca
literaturę ojczystą wielkiem w tej materyi dzie
łem (3 t Kraków, 1912).
