Het is vooral Calvijn geweest, die in zijn Institutie (IV. C. lo) op dat punt de R.K. casuïstiek fel heeft aangevallen. De wet heeft zich hier in den plaats geschoven van den Wetgever. Ze is een abstractie geworden in plaats van de uitdrukking van den wil van den levenden God. Ongetwijfeld, die wil Gods is daartegenover bij Calvijn geen willekeur. God, Wiens wil ~legum omnium lex” is, kan niet zelf „exlex” zijn. Maar wel ziet Calvijn altijd achter en boven de wet God Zelf. En gehoorzaamheid aan Gods wet is alijd, bij hem, gehoorzaamheid aan God, aan Zijn levend gebod, dat Hij Zelf door Zijn Woord en door Zijn Geest aan ons bekend maakt en dat daarom niet heteronoom, van buitenaf, dwingend tot ons komt, maar innerlijk ons tot gehoorzame onderwerping beweegt en dat, met uitschakeling van alle menschelijke autoriteit, die zich in plaats van God schuiven wil, rechtstreeks ons in onze consciëntie bindt.
Men voelt het, op dit standpunt blijft er van een casuïstiek in den gebruikelijken zin geen sprake meer. En daarom zal elke ethiek, die zich op deze reformatorische basis stelt, van een dergelijke casuïstiek een verklaard vijand zijn. Alleen, nu is het maar de vraag, of dat nu ook beteekent, dat wij daarom de volstrekte afwijzing van elke casuïstiek, die zegt van dit reformatorisch uitgangspunt te willen uitgaan, kunnen onderschrijven, en of nu toch niet op den grondslag van deze reformatorische ideeën voor een zekere, maar dan anders georiënteerde casuïstiek een plaats over blijft. En dan meenen vwj, dat meerderen, die in den laatsten tijd het recht van elke cauïsstiek betwist hebben, dat hebben gedaan door aan de ideeën der reformatie een ongeoorloofde wending te geven.
