Emboli nedir? Akciğer embolisi nedir?
- Eğer toplardamar içinde oluşan kan pıhtısı (tromboz) ilk oluştuğu yerden koparak ayrılır ve toplardamar içerisinde seyahat eder ise emboli olarak adlandırılır. Eğer emboli akciğerlere ulaşarak damar sistemini tıkar ise akciğer embolisi olarak isimlendirilir.
Tromboz Nedir?
- Tromboz sözcüğü hemen hemen herkesin yaşamında bir kez duymuş olduğu tıbbi bir terimdir. Tromboz teriminin kökeni Antik çağa dayanır. “Thrombós” kelimesi eski Yunancada “tıkaç” demektir.
- Dolayısıyla tromboz, bir kan damarının kan pıhtısı (“tromboz”) nedeniyle tıkanması anlamına gelir. Trombozun en sık meydana geldiği yerler bacak ve kalça bölgesindeki derin toplardamarlardır, yol açtığı en tehlikeli sorunlardan biri de akciğer embolisidir.
Venöz tromboz ve derin ven trombozu nedir?
- Venöz tromboz toplardamarlar içerisinde kan pıhtısı (tromboz) oluşumuna verilen isimdir. Bu pıhtı toplardamar içerisinde kan akışını engelleyerek bölgesel şişme ve ağrıya yol açar. Venöz tromboz en sık olarak bacak, baldır ve kalçada derinde bulunan toplardamarlarda meydana geldiğinden derin ven trombozu olarak da adlandırılır.
- En sık olarak bacak venlerinde (toplardamarlarda) meydana gelen trombozlar o bacağın dokusuna zarar verebilecek kan pıhtılarıdır. Ayrıca, bu kan pıhtıları koparak ayrılabilir ve damarın içinden başka yerlere akabilir. Böyle bir kan pıhtısı akciğere ulaşarak oradaki bir damarı tıkadığında “akciğer embolisi” meydana gelmiş olur.
Akciğer Embolisi Risk Faktörleri?
- Akciğer embolisi sık oluşan ancak zor teşhis edilen bir hastalıktır. Hastanede yatan hastaların %1-2’sinde akciğer embolisi gelişebildiği, derin ven trombozu (genellikle bacak ve veya baldır toplardamarlarında pıhtı oluşması) olanların da 1/3’ünde eş zamanlı akciğer embolisi olduğu bildirilmiştir.
- Derin ven trombozu olanlarda bacak ve baldır toplardamarlarında oluşmuş olan pıhtı yerinden kopup dolaşıma katılır ve akciğer atardamarına ulaşıp dallardan birini tıkar. Ancak oluşan akciğer embolilerinin büyük çoğunluğu küçük emboliler olup klinik olarak hafif şikayetlerle veya silik bir tabloyla geçip gitmektedir. Yine de hastane ölümlerinin başta gelen nedenlerinden biri akciğer embolileridir. Akciğer embolilerin %90’ından fazlasında olayın sebebi ve embolinin kaynağı derin ven trombozudur.
- Derin ven trombozlarının yaklaşık 1/4-1/3’ünde ilk belirti akciğer embolisidir.
Akciğer Emboli Oluşum Nedenleri:
1) Özellikle bacaklarda olmak üzere kanın damar sisteminde dolaşımının yavaşlamasına veya durmasına neden olan, yani toplardamarlarda kanın daha fazla süre kalması, göllenmesini yaratan sebepler en önemli risk faktörlerinden biridir.
- İleri yaş
- Uzun süren hareketsizlik:
- Ameliyat:
- Özellikle kalça ve diz protez ameliyatları, emboli için başlı başına risk faktörüdür. Bu riski azaltmak için genellikle ameliyat öncesi ve sonrasında koruyucu amaçla kan sulandırıcı uygulanır.
- Ameliyat sırasında uygulanan genel anestezinin süresi arttıkça da risk artar.
- Basitçe her türlü ameliyatta hareketsiz kalma ve yatağa bağımlılık süresi arttıkça risk de artar. Bu nedenle hekimler, ameliyat sonrasında hastalarını olabilecek en erken sürede ayağa kaldırmaya, yürütmeye çalışırlar.
- Kronik hastalık nedeniyle uzun süreli yatak istirahati
- Oturur pozisyonda, beş saatten uzun süren yolculuk, Uzun uçak veya otobüs yolculukları (Ekonomik klas sendromu)
- Ameliyat:
- Ağır KOAH
- Bacak varisleri
- Kalp yetmezliği
- Bacak ve baldır toplardamarlarında ve pelvis içindeki toplardamarlarda kan akımında azalmaya yol açan gebelik;
- Karın içi tümörler,
2) Bazı kan hastalıklarında olduğu gibi pıhtılaşma sisteminde aşırı pıhtılaşma yönünde bir farklılaşma olmasına yol açan durumlar:
- Aşırı pıhtılaşmaya neden olan genetik faktörler, ( Trombositoz, Protein C, S veya antitrombin III eksiklikleri),
- Heparine bağlı 2. tip trombositopeni,
- Kanser: Özellikle pankreas, yumurtalık, akciğer kanseri ve vücuda yayılım göstermiş tüm kanserlerde pıhtı oluşumu kolaylaşır. Meme kanserinde tamoksifen veya raloksifen kullanımı riski artırır.
- Bazı böbrek hastalıkları,
- Bazı kan hastalıkları,
- Östrojen (kadınlık hormonu) kullanımı: Doğum kontrol hapları, menapoz veya başka nedenlerle hormon tedavisi pıhtı oluşumuna zemin hazırlar. Sigara içen kadınlarda hormon kullanımı riski daha da arttırır.
- Sigara içmek
- Şişmanlık: Özellikle sigara içen ve yüksek tansiyonu olanlarda şişmanlık, pıhtı oluşumunu kolaylaştırır.
3) Damar duvarının hasarı yoluyla akciğer için risk oluşturan durumlar :
- Travma,
- Cerrahi girişimler en önemli risk faktörleri olarak sıralanabilir.
Diğer tıbbi risk faktörleri:
- Miyokart infarktüsü
- Kalp hastalıkları: yüksek tansiyon ve kalp damar hastalıklarında pıhtı oluşma riski artar
- Şok
- İnme
- Daha önceden akciğer embolisi veya tromboz geçirme öyküsü
Akciğer Embolisi nasıl oluşur?
- Kanın pıhtılaşması vücudu korur. Kanın topaklanarak akmaz hale gelmesine kan pıhtılaşması denir. Kanın pıhtılaşması, yaraların iyileşmesini sağlar. Bunu hepimiz örneğin kesik gibi küçük yaralardan biliriz. Yaralanan yerdeki kanama, kanın pıhtılaşması ve koruyucu bir kabuk bağlaması sayesinde çabucak durur ve bunun hemen ardından yaranın iyileşme süreci başlar.
- Ancak, eğer iyileşme için önemli olan pıhtılaşma kan damarlarının içinde gerçekleşirse bu durum ciddi sorunlara sebep olabilir. Çünkü buradaki kan pıhtıları örneğin akciğerin içine ulaşabilir ve orada bir akciğer embolisi meydana getirebilir.