Koşullanan bir İvan Pavlov köpeği vardır… Yürüttüğü çalışma sonucunda köpeği uyarıcı olarak zil sesi kullanıp, kontrol altına alan Pavlov’un “bilimsel” çalışmasıyla daha orta ve lise öğrenim döneminde karşılaşırız…
Çinliler, Türk kavimlerine saldırıp esir aldıkları erkeklerin başlarını ustura ile derinden tıraş eder, devenin boyun derisini sıkıca başına geçirirler… Çölde, yere kırk beş derece açıyla hazırladıkları ağaç platformlara sırt üstü yatırarak güneş altında aç, susuz bırakırlar; sıcaktan kuruyan deve derisi sertleşir, zamanla kafatasına iyice yerleşerek bütünleşir ve çıkan saçların geri saplanmasına sebep olur. Esir olan kişi bedensel olarak hayatta kalabilecek kadar güçlü ise bağlı olduğu yerde sadece kendisine çok az su ve yiyecek getiren sahibini görür… Hafızasını yitirir; yemek ve su ihtiyacını sadece sahibinin gidereceğini düşünür, insanlık bilinci yok olur, ölümüne köleleşir. Artık adı da yoktur… Ona “mankurt” derler. İvan Pavlov’un “bilimsel” çalışmasıyla çok benzeşen ancak çok öncesinde keşfedilen bu dehşetengiz koşullama yöntemi, namodern adıyla “mankurtlaştırma” çalışması da bilimseldir.
Felsefi Bağlamda Mankurtlaştırır
Aslında “bilimsel” nedir noktasına gelmek istiyorum… Bilimsel, diyerek özellikle dini olgulara karşı bir sürü safsata atıyorlar ortaya… Birçok araştırmayan, doğrulamayan, duyduğu kadar algılamak isteyen insanın da ağzında bilimsel kelimesi doğru – yanlış – karma dolanıp duruyor. Oysa ki; bilgi insanı hükmü altına alır, bir bakıma felsefi bağlamda mankurtlaştırır. Biraz daha değerlendirecek olursak; insanın bilginin doğruluğunu teyit etmek gereksinimini köreltir ve İvan Pavlov’un deneyinde zil sesine tepki aldığı gibi aksiyona geçmesini sağlar. İletişim araçlarıyla mutlak doğru olarak kabul edilmeye başlayan bilgi, doğrulanma gerekliliğini aşarak bir zihin kontrol (yönlendirme) aracına dönüşür.
Bilginin değişkenliği gereğince, bilimselleşecek meselenin güvensizleşmesi söz konusu olacaktır… Yani çok değil birkaç asır önce gökyüzünde (uzayda) 10.000 yıldız var sanılırken; bunun komik bir rakam olduğu anlaşılınca, şüpheciliğin bilimin temeli olduğu söylemiyle, bilimsel söylemlere de şüpheci olmak durumunun ironik bir şekilde aynı koltuğa oturtulması gerekecektir. Ya da bir başka örnekle değerlendirirsek, önceki bir yazımda ele aldığım gibi; Göbeklitepe kalıntıları bulununca, arkeoloji bilgisine dayandırılarak öğrenim müfredatında yer bulan toplumsallaşma ve dini kavramların ortaya çıkış varsayımının çöp olması… Bilimselliği mutlak değil, değişken kılacak; doğruluğu şüphe barındıracaktır.
Yüce Allah “Doğrula” Diyor!
Bilginin, haberin, yorumun… Her ne koşulda olursa olsun yönlendirme, gerçekten yoksunlaştırma amacı barındırabileceğini buraya kadar anlamış olduğumuzu düşünürken aklıma gelen bir detayı da ekleyeyim:
Ey iman edenler! Size bir fasık bir haber getirirse, bilmeyerek bir topluluğa zarar verip yaptığınıza pişman olmamak için o haberin doğruluğunu araştırın. ─ Kur’an-ı Kerim, Hucurât Sûresi, a. 6
Çok ilginç değil mi? Yüce Allah “doğrula” diyor! Bu doğrula emri ayet bilgisi olmak vasfının yanında açık bir uyarıdır. Bitmiyor… Öylesine sorgulama ve araştırmaya sevk ediyor ki, Yüce Allah:
Sana bu mübarek Kitab’ı, âyetlerini düşünsünler ve aklı olanlar öğüt alsınlar diye indirdik. ─ Kur’an-ı Kerim, Sâd Sûresi, a. 29
Buyuruyor ve bilgiye “gerçek” yaklaşımın “dört boyutlu evrenin” ötesinde kavranmasını / kavranabileceğini de ayrıca irdeliyor:
Onlar Kur’an’ı düşünmüyorlar mı? Yoksa kalpleri kilitli mi? ─ Kur’an-ı Kerim, Muhammed Sûresi, a. 24
Yüce Allah, doğruyu bulmanın ana noktasına beyni değil, kalbi koyuyor…
İnsana Hitap
Bireyin akıl ve gönül hassasına uyarıcı bir şok vererek tüm çağlar boyunca bir yaratıcının varlığını sezinleyen, “gerçek” kavramına ulaşmasına imkân sağlayan iman kesin olarak özgürlüğe kapı açar. İnsana, yönlendirmelerden arınarak, kafasındaki tabuları yıkıp iç yolculuğuna başlayabileceğini öğretir… Devrinin kutbu Hacı Bektaş-ı Velî Hazretleri‘nin muazzam ifadesiyle daha iyi anlayacağımız gibi “Ne ararsan kendinde ara!” sırrına yol açar. Sır insanda…
Gönül her hakikate Fahr-i Kâinat anahtarıyla Rabbına bağlandığı an vakıf olur.
Çünkü iman bir gönül meziyeti olarak sevgiyle başlar; bilgi edinerek değil sezgi yöntemiyle insana ulaşılır. Ve düşünecek olursak sezgi olmadan bilim de olamaz…
Maymunzade güruhun bilgiyi bilimselleştiren sezinin de insanca bir meziyet olduğunu idrak etmesi için daha çok yol katetmesi gerekecektir… Kaldı ki Yüce Allah’ın bu güruhla uğraşacağını zannetmiyorum! Malum sadece insana hitap ediyor… Âdemzadelere.