Bu yazımızda sizlere motor modifiye parçalarından bahsetmek istiyoruz. İlk olarak Turbo, Turboşarj, Supercharger, Dump Valve terimlerinin anlamlarından bahsedeceğiz. NOS ve diğer motor modifiye parçalarını da yazımızın sonundan ulaşabilirsiniz.
TURBO NEDİR Turbo NE İŞE YARAR? ?
Motorun çalışma performansı yükseltmek için motora alınan havanın soğutulması gerekir. Turbonun görevi de daha fazla soğuk havayı motora göndermektir.Turbo,atık egsoz gazları kullanılarak çalişmaktadır. Havaya atılan egsoz aslında zengin enerjili bir karışımlı gazdır. Oldukça yüksek ısı enerjisine sahiptir.Normalde boşa giden bu enerjinin kullanılarak turbo sistemi geliştirilmiştir.
Sistemin Çalışması
Yanma odasında patlama ile yanan hava benzin karışımı, gaza dönüşerek egzoz süpaplarından geçerek egzoz manifoltuna doğru itilir. Egzoz manifoldu ile egzoz arasında turbonun pervanesi bulunmaktadır. Manifoldan geçen gazın basıncı ile turbonun pervanesini döndürür. Bu yönlü pervane ile gazın önemli bir kısmı türbüne girer.Egsoz gazı bir türbini (impleeler) döndürür, türbin bir kompresöre bağlıdır. Bu şekilde kompresörü döndürerek basınçlı hava üretilir.Sistem bu şekilde çalışır.Motorda soğuk hava sıcak havadan daha yoğundur. Bu yüzden motordan içeri giren hava ne kadar yoğun olursa içerdeki patlama o derece şiddetli olur. Bu sayede de üretilen güç ve tork da fazlalaşır. Otomobiller soğuk havalarda daha iyi performans sağlar. Turbo ise daha fazla soğuk havayı motora vererek performansı artırır. Bugün, turbolu benzinli motorlar temelde performans açısından değil, düşük yakıt tüketimleri dolayısıyla daha az karbondioksit çıkarmalı sayesinde azalan çevre kirliliği açısından
değerlendiriliyorlar. Günümüzde, egzoz gaz enerjili turbo kullanımının temel nedeni yakıt tüketimini ve zehirli gaz çıkışını azaltıyor.
Otomobilin performansını en üst noktaya çıkarabilmek için kullanılan iki farklı sistem vardır. Bunlar süperşarj ve turboşarjdır.
Turboşarj, egzoz gazı ile çalışan bir süpercharger olarak tanımlanabilir. Gücünü süperşarj gibi kayışlardan ve dişlilerden değil, egzoz gazının basıncından alır.
Yanma odasına alınan yakıtın tamamı silindirlerde yakılamaz. Bir kısmı yakılmadan dışarı atılır. Vakum yoluyla bir silindire alacağınız hava maksimum %110 civarındadır. Fakat çoğu binek otomobilde bu orana ulaşılamaz %95′lerde kalır. Motor kendi başına en fazla 1 atmosfer basıncında hava emdiğine göre motora daha fazla havayı göndermek için 2 yol vardır:
1. Motor hacmini artırırız. Bunu yapmak zordur.
2. Aşırı-beseme kullanırız.
Aşırı besleme hava pompasıdır. Havayı sıkıştırarak motora gönderir. Bildiğiniz kompresördür. Süperşarj ile turbo şarj aynı şeyler. Aralarındaki tek fark güçlerini aldıkları yerlerdir.
Kompresör havayı sıkıştırmak için gereken gücü iki şekilde alırlar. Motorun bizzat kendisinden yada motorun ürettiği sıcaklıktan yani atık gazlardan alırlar.
TURBOŞARJ Nedir?
Turbosarjın çalışma sistemi;
Eksoz gazları türbini basınçlı gazla dolduğu andan itibaren ters yöndeki kompresör pervane de basınçla dönmeye başlar. Gazı, basınçlı bir şekilde, dışarıdan alınan ve emme manifoltuna giren temiz havanın üzerine püskürterek motora giren toplam hava yoğunluğunu ve basıncını normalin yaklaşık yüzde 50 daha üstüne çıkarır. Bu da içeri giren havanın benzinle birlikte ateşlendiğinde çok daha şiddetli bir patlama gerçekleştirmesini sağlar.Bir motordan alınabilecek maksimum gücü elde etmenin en iyi yolu silindirlere gönderilecek maksimum benzin ve hava karışımı ile olur.Bu işlem bir motoru güçlendirmenin bir numaraları kuralıdır.Türboşarjörler çok daha fazla hava basıncı üretirler ve motorun gücünden çok az çalarlar (teorik olarak hiç çalmamaları gerekir ama artan egsoz manifold basıncı yüzünden bir miktar egsoz silindire geri kaçarak yanmayı kötüleştirebilir). Bu trboların avantajıdır. Turbolardan daha fazla güç elde etmek mümkündür. Yani verimlilikleri süperşarja göre daha yüksektir.
Turbo takılan motorda daha fazla benzine ihtiyaç duyulur..Bir turbocharger silindirlere daha fazla benzin göndermeyi sağlayamaz, bunu yapan aracın işletim sistemidir. İşletim sistemin yanı sıra da orjinal benzin pompanızın haricinde daha fazla benzini pompalayabilecek kapasitede bir benzin pompasına ihtiyaç duyulur.
Turbo nasıl çalışır? Turbonun çalışma prensibi nedir?
Kısaca turbo sisteminin çalışma şekli:
- Egzos manifoldundan bir metal hortum yardımıyla ya da turbo motorunun egzos emme kısmının direk olarak egzos manifolduna bağlanmasıyla turbo motorunun egzos kismindaki tribünü çevirir
- Çevrilen egzos tribünü bir kol yardımıyla kompresör tribününü çevirir.
- Çevrilen kompresör tribünü havayı alarak intercooler’a pompalar.
- Intercooler’da sogutularak hava molekülleri küçültülür.
- Sıkıştırılan hava emme manifoldundan yanma odasına basılır
Turbo MOTORA ZARAR VERİR Mİ?
Süpercharger de olduğu gibi, turboda da motor kompresyon oranı atmosferik motorlara göre daha düşük tutulmalıdır. Aksi takdirde yüksek basınçtan dolayı motor çabuk yıpranacak ve hatta çok zorlandığı durumlarda motorun patlama riski ortaya çıkacaktır. Turbo uygulaması, motorun pistonları ve gerekiyorsa diğer aksamının da uygun şekilde değiştirilmesi suretiyle yapılmalıdır. Gücün yüzde 50′lere varan artışına dayanma ihtimali zayıf olan şanzıman ve aktarma sisteminin de değiştirilmesi gerekebilir.
SUPERCHARGER NEDİR?
Gücünü kayışlardan ve dişlilerden alan turbo modelidir.
Supercharger Nasıl Çalışır?
Süperşarjörler genellikle burgu tip kompresörlerdir ve ya bir dişli ya da kayış aracılığı ile doğrudan krank miline bağlıdırlar. Krank mili döndükçe kompresörü de döndürür.
Supercharger motorun emebildiğinden daha fazla havayı yanma odasına sokabilen bir hava kompresörüdür.Supercharger’ın kasnağı krank kasnağı ile birlikte döndükçe arka taraftaki hava sıkıştırma tekerleğini çevirir. Bu tekerlek hava moleküllerini salyangoz şeklindeki kollektöre doğru iter. Sıkıştırılan hava emme manifolduna girer.
Mercedes Benz firması birçok modelinde “Kompressör” seçeniğini sunuyor. Bu araçlar supercharger yerine kompresör ismi kullanılıyor.
Deniz seviyesinde ve ideal şartlar altında motorumuza giren havanın basıncı 1 bardır. Supercharger ise bu 1 bar hava basıncının üzerinde basınç oluşturur. Örneğin 1 bar atmosferik basınç ile 240 beygir güç üreten 3,30a 0,25 barlık supercharger monte edildiğinde 300 beygir güç elde edilir.
SUPERCHARGER Neye Yarar? Avantajları nelerdir?
Süpercharger gücünü motordan aldığı için dezavantajlı gibi gözükürler. Dolaysıyla motor devrine göre bir net kazanç-kayıp eğrileri vardır. Belli devirlerde net kazanaç üretirlerken diğer devirlerde net kayıp söz konusu olabilir. Bu tamamen kompresör tasarımı ile ilgili bir şeydir. Genellikle yüksek motor devirlerinde daha verimlidirler ve o yüzden yarış otomobillerinde yaygın bir şakilde kullanılırlar. Supercharger ın limitleri ise motor devriyle sınırlı olmalarıdır. Ancak motor devri kadar hızlanabilirler.
Avantajlarıda vardır. Daha motor çalıştığı ilk anda çalışmaya başlarlar ve gücünü gösterir. Turbo gibi yanan gazın türbini doldurmasını beklemez. Motor rölantiden itibaren güç üretmeye başlarlar. Yani alt devrilerde motorun gücüne katkıları hissedilir düzeydedir ve daha az bakım gerektirirler, daha dayanıklıdırlar.
EN ÇOK HANGİ TİP SUPERCHARGELER KULLANILIR?
Otomobil dünyada başlıca Roots, Screw ve Centrifugal superchargerlar kullanılıyor. ASA kitlerinde centrifugal modeli bulunuyor.
Superchargerlarda basıncın önemi
Supercharger motora giren hava miktarını arttırır. Daha fazla hava ile birlikte daha fazla benzin yanar, yanma odasındaki basınç yükselir ve pistonlar daha hızlı bir şekilde krankı çevirir.
Dump Valve nedir, ne işe yarar?
Dump Valve, turbo kullanılan araçlarda, turbo basıncını sürekli yüksek tutar, gaza basılmayan durumlarda turbonun pervanesinin yavaşlamasını engeller.
Turbo ile çalışan araçlarda gaz pedalından ayak çekildiğinde turbonun pervanesi dönmeye devam etmektedir. Turbonun sistem için oluşturduğu havanın gaza basılmadığı için gidecek bir yer bulamaz. Bu şekilde oluşan yüksek basınç turbonun pervanesine kuvvet uygulayarak pervaneyi aniden yavaşlamasına yol açar. Tekrar gaza basıldığında turbo basıncının yeniden gaz bırakıldığı durumdaki basınca ulaşabilmesi için pervaneyi tekrar hızlandırmak gerekir. İstenilen turbo basıncına ulaşılamadığı için motorda performans kaybı doğar. Dump Valvenin görevi bunu önlemektir.
Dump Valve nasıl çalışır?
Gaz pedalından ayağınızı çektiğinizde turbonun performansı düşmemesi için Dump Valve devre girer ve turbonun basınçlı havanın sistemin dışına çıkmasını sağlar. Bu şekilde turbonun önceden bastığı havanın geri tepmesini önler ve geriye doğru basınç olmadığı için pervane yavaşlamaz. Tekrar gaza basılınca pervane yavaşlamadığı için hiçbir performans kaybı yaşanmaz.Turbo pervanesi üzerindeki olumsuz geri basıncı önleyerek turbonun ömrünü uzatır. Turbo pervanesinin hızının yavaşlamasını engelleyerek turbo basıncını sürekli yüksek tutar. Yüksek turbo basıncı yüksek güç anlamına gelmektedir. Gazdan ayak çekme ve gaza basma arasındaki eski ısınmış havayı dışarı vererek, yeni soğuk havayı sistemden içeri aldığı için artı güç sağlar.