Yoksulluk Nafakası Nedir ?
YOKSULLUK NAFAKASI
Evliliğin boşanma ile sona ermesinin sonuçlarından birisi de yoksulluk nafakasıdır . Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Yoksulluk nafakası, TMK m.175/1 maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre; “Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz”. Türk Medeni Kanunu kapsamında her ne kadar “Yoksulluk “ teriminin tanımı yapılmamış olsa da. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 07.10.1998/656-688 sayılı kararında; “Yoksulluk ekonomik ve sosyal koşullarla doğrudan ilgilidir. O nedenle bunu ülkenin ekonomik ve sosyal koşulları altında belirlemek gerekir. Herkes sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama, maddi ve manevi varlığını geliştirme hakkına sahiptir. (Anayasa m.17/1, 55 ). Şeklinde açıklamak suretiyle bu noktada yaşanacak belirsizlikleri önlemiştir.
YOKSULLUK NAFAKASININ ŞARTLARI:
1. Öncelikle ve mutlaka boşanmaya hükmolunması gerekir.
2. Yoksulluk nafakası için mutlaka istem-talep gerekir.
3. İstenecek yoksulluk nafakasının miktarı mutlaka belirli olmalıdır.
4. Boşanma sonucu, boşanma yüzünden yoksulluk nafakası talep eden eşin yoksul duruma düşmesi gerekmektedir.
5. Yoksulluk nafakası talep eden eşin diğer eşe göre az kusurlu veya eşit kusurlu bulunması veya boşanmaya neden olan olaylarda tamamen kusursuz olmasıdır.
Yukarıda belirtilen şartlar göz önüne alındığında özellikle beşinci sırada belirtilen husus önem arz etmektedir. Çünkü, yoksulluk nafakası talep eden tarafın muhakkak kusursuz olması gerekmemektedir. Boşanmayla yoksulluğa düşen taraf diğer eş ile eşit kusurlu dahi olsa yoksulluk nafakası isteyebilecektir. Aynı kurala bir başka yönüyle bakacak olursak; evlilik birliğinin temelden sarsılmasına sebep olan tam kusurlu eş, boşanma yüzünden yoksulluğa düşüyor olsa bile yoksulluk nafakası alamaz.
Yoksulluğa düşme koşulu boşanma kararının kesinleştiği tarih itibariyle aranır. Bir başka deyişle boşanma kararı kesinleşmeden yoksulluktan kurtulan eşe yoksulluk nafakası verilemez.
YOKSULLUK NAFAKASININ SÜRESİZ OLMASI
TMK M. 175/I, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf diğer taraftan süresiz olarak nafaka isteyebilir hükmünü içermektedir. 743 sayılı mülga Türk Kanunu Medenisinin 144. Maddesinde; yoksulluk nafakası bir yıllık bir süre için talep edilebilmekteydi. Hakim bir yıllık süreye bağlı olup nafaka süresini artırma veya azaltma gibi bir
takdir yetkisi bulunmamaktaydı. Mülga 743 sayılı kanunda 04.05.1988 tarihli ve 3444 sayılı Kanunla yapılan değişiklik sonrasında bir yıllık süre sınırı kaldırılmış ve yoksulluk nafakasının “süresiz” olarak istenebileceği hükmü getirilmiştir. Yoksulluk nafakasının süresiz olması hususunda Yargıtay’ın uygulaması, Yargıtay, yerleşik hale gelen kararlarında, TMK 175/I gereğince “boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, (...) diğer taraftan (...) süresiz olarak nafaka isteyebilir” hükmünde geçen “süresiz” ifadesini, hâkimi bağlayıcı bir zorunluluk olarak yorumlamakta ve mahkemece nafakanın süre ile sınırlandırılmayacağı, ancak durum ve koşullara göre nafaka miktarının azaltılabileceği yönünde kararlar vermektedir. Bu Noktada İstanbul Bölge Adliye Mahkemesini dikkat çekecek bir karar vermiştir. İstanbul BAM’ın verdiği hükme göre “... Kadının boşanma yüzünden yoksulluğa düşeceği sabittir. TMK’nın 169. Madde çerçevesinde tedbir nafakası verilmesi doğru olduğu gibi yoksulluk nafakasına da karar verilmesi doğrudur, ancak tarafların yaşları, 14.05.2013 tarihinde evlenip boşanma davasının 03.08.2015 tarihinde açıldığı fiili evlilik süresinin az olduğu gözeltildiğinde yoksulluk nafakasının süresiz olarak hüküm altına alınması doğru bulunmamıştır. Davacı-davalı erkeğin yoksulluk nafakasına ilişkin istinaf talebinin ise kısmen kabulü ile ilk derece mahkemesinin yoksulluk nafakasına ilişkin kararın kaldırılmasına, TMK’nın 4. Maddesindeki hakkaniyet ilkesi gözetilerek TMK’nın 176/1. Maddesi gereğince davalı-davacı kadın yararına aylık 350 TL’den 2 yıllık toplam 8.400 TL toplu yoksulluk nafakasının davacı-davalı erkekten tahsili ile davalı-davacı kadına verilmesine...” şeklinde kanaat getirilmesi suretiyle nafakanın süreli olarak verilmesi yönünde karar verilmişti. ( İstanbul BAM 11 HD 2018/2622 E. , 2018/1201 K. ) 04.05.1988 tarihli ve 3444 sayılı Kanunla yapılan değişiklik sonrasında bir yıllık süre sınırı kaldırılmış ve yoksulluk nafakasının “süresiz” olarak istenebileceği hükmü getirilmiştir. 3444 sayılı Kanunun Hükümet Gerekçesine göre 16, “(...) bir yıllık kaydın adalete uygun düşmediği nazara alınıp kaynak İsviçre Medeni Kanununun 152. maddesine uygun olarak süresiz nafaka mecburiyeti esası kabul edilmiştir”. Oysa 26.06.1998 tarihinde yapılan ve 01.01.2000 tarihinde yürürlüğe giren İsviçre Medeni Kanunundaki değişiklikler çerçevesinde yürürlükten kaldırılan 152.maddesinde -3444 sayılı Kanunun Hükümet Gerekçesinde belirtilenin aksine- “süresiz nafaka mecburiyeti” gibi bir zorunluluk söz konusu değildi. Tam tersine hakim, nafakayı belirli bir süre ile sınırlayabilmekteydi.
01.01.2002 tarihinde yürürlüğe giren 22.11.2001 tarihli Türk Medeni Kanunu’nun 175.maddesinin 1.fıkrasında da aynı esas benimsenerek yoksulluk nafakasının süresiz olarak talep edilebileceği hükmü, yeni kanun metnine aynen aktarılmıştır. İsviçre Hukukunda 01.01.2000 tarihinde yürürlüğe giren revizyonla, boşanma hukukunda
kusur esası terk edilmiş ve bu değişiklik yoksulluk nafakasının koşulları bakımından da etkili olmuştur. Revizyon öncesinde de, İsviçre’deki öğreti ve uygulama, yoksulluk nafakasının her durumda süresiz olması yönünde bir eğilim içerisinde değildi. Buna göre 5 yıldan kısa süren evlilikler, “kısa süreli”; 5-10 yıl arasında süren evlilikler, “orta süreli” ve 10 yıldan fazla süren evlilikler ise “uzun süreli” olarak sınıflandırılmış ve böylece evliliğin süresi, yoksulluk nafakasının süresinin belirlenmesinde ciddi bir rol oynamıştır. Aynı yargı uygulaması prensip olarak bugün için de devam etmektedir.
YOKSULLUK NAKAFASININ MİKTARININ BELİRLENMESİ
Hâkim, yoksulluk nafakasının takdirinde, nafaka alacaklısı eşin ihtiyaçları ile nafaka yükümlüsü eşin gelir durumu arasında bir oranlama yaparak, taraflar arasında sağlanan dengeyi koruyarak bir karar vermelidir. Bu verilecek karar da TMK 4.maddesi kapsamında hakkaniyete uygun olmalıdır.
Bu noktada birçok kişiyi yakından ilgilendiren bir soru akıllar gelmektedir. “Asgari ücretle çalışıyor olmak yoksulluk nafakası bağlanmasına engel midir?”
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 07.10.1998/656-688 sayılı ilamında; “ ...yeme, giyinme ulaşım, kültür(eğitim) gibi bireyin maddi varlığını geliştirmek için zorunlu ve gerekli görülen harcamaları karşılayacak düzeyde geliri olmayanlarının, yoksul kabul edilmesi gerektiği vurgulanmıştır. “
Hukuk Genel Kurulu yerleşik kararlarında “asgari ücret seviyesinde gelire sahip olunması” yoksulluk nafakası bağlanmasını olanaksız kılan bir olgu kabul edilmemiştir. (HGK. 07.10.1998 gün 1998/2-656 e – 1998/688 k, 26.12.2001 gün – 2001/21158-1185 sayılı ve 01.05.2002 gün – 2001/2 – 1158-1185 sayılı kararları)
YOKSULLUK NAFAKASI DAVALARINDA ZAMANAŞIMI
Yoksulluk nafakası, boşanmak adına verilen dava dilekçesinde istenebileceği gibi boşanma davasından sonra açılacak nafaka talepli münferit bir dava ile de istenebilir.
Davacı, HMK m. 141 gereği dilekçeler teatisinin sonuna kadar ve karşı tarafın iştirak etmemesi halinde ön inceleme aşamasında yoksulluk nafakası talebinde bulunabilir. Aynı şekilde davalı taraf da boşanma davası dahilinde cevap ve ikinci cevap dilekçesinde yoksulluk nafakası isteyebileceği gibi karşı tarafın iştirak etmemesi halinde ön inceleme aşamasında yoksulluk nafakası talebinde bulunabilir. Boşanma davası içinde istenmeyen yoksulluk nafakası boşanma davasının kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde istenmelidir. Çünkü TMK m. 178 düzenlemesine göre evliliğin boşanma nedeni ile son bulmasından doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
YOKSULLUK NAFAKASI DAVALARINDA GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEME
Yoksulluk nafakası ile bu nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması davalarında Aile Mahkemeleri veya bu mahkemenin bulunmadığı yerlerde Asliye Hukuk Mahkemeleri görevlidir.
TMK m.177 uyarınca boşanma davasının kesinleşmesinden sonra açılacak nafaka davalarında, nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.
Daha fazla bilgi için doğrudan 05325740383 numaralı telefondan veya diğer iletişim yollarından irtibata geçebilirsiniz.