Ticaret ikiye ayrılır. İç ticaret ve dış ticaret. İç ticaret mal ve hizmetlerin ülke içindeki dönüşümünü ifade eder. Dış ticaret ise yurt dışı ile yapılan alım satım faaliyetlerini içerir. Dış ticaret ülkelerin ekonomileri ve güçlü bir ülke haline gelmeleri için gereklidir. Hatta zorunlu bir faaliyettir denilebilir. Dış ticaret iyi yönetilemediğinde açık ortaya çıkar.
Dış ticaret açığı haber bültenlerinde sık sık duyduğumuz bir kavramdır. Temelde finansal bir konudur. Ülke ekonomisini ilgilendirir ve etkiler. Dış ticaret herkesi ilgilendiren bir kavramdır. Çünkü ülkenin ekonomisi kişinin çalışması ile orantılıdır. Dış ticaret açığı oluşmaması için alım satım arasında bir denge olmalıdır. Dış ticaret açığı ne demektir? Dış ticaret açığı neden olur? Bütün bunları sizin için derledim.
Dış Ticaret Açığı Ne Demek?
Ülkelerin ithalat ve ihracatları arasındaki denge bazen bozulur. İthalat ülkenin dışarıdan alım yapmasını, ihracat ise ülkenin dışarıya satış yapmasını ifade eder. İthalat fazla ihracat daha az olursa dengesizlik oluşur. Bu dengesizlik de dış ticaret açığı olarak adlandırılır
İhracat fazla, ithalat az ise de bu durumda ticaret fazlası ortaya çıkar. Ticaret fazlası ülke ekonomisini iyi yönde etkilerken dış ticaret açığı kötü yönde etkileyebilir. Aslında dış ticaret açığı bir ülke için olumsuz bir durum gibi görünür. Fakat bazen ülkelerin gelişim göstermesi için dış ticaret açığı faydalı olabilir. Ülkeler açığı kapatabilmek için planlama yapar. Böylece gelişimlerine katkıda bulunurlar.
Dış ticaret açığının birden çok nedeni vardır. Bu açığı kapatmak için de çeşitli atılımlar yapılmaktadır. Kısa dönemde zararlı etkisi olmayan dış ticaret açığı uzun vadede ekonomiyi kötü etkiler. Geçmiş dönemlere göre Türkiye’nin dış ticaret hacminde olumlu gelişmeler yaşanmıştır. İthalat makası daralırken, Türkiye ihracat makasını genişleterek dış ticaret açığını daraltmaya başlamıştır.
Türkiye’de Dış Ticaret Açığı
Türkiye’nin en çok ihracat yaptığı ülkeler Almanya, Birleşik Krallık, ABD, Irak ve İtalya olarak karşımıza çıkar. En çok ithalat yapılan ülkeler İtalya, ABD, Çin, Almanya ve Rusya’dır. Türkiye 2020 yılında en fazla ihracatı Almanya’ya yapmıştır. İthalatta ise ilk sırayı Çin almıştır.
TÜİK verilerine göre 2020 Aralık ayında bir önceki yıla göre İhracat %16 (17 milyar 850 milyon dolar) artış göstermiştir. İthalatın ise yine bir önceki yıla göre %11,6 (22 milyar 381 milyon dolar) oranında artış gösterdiği gözlemlenmiştir. Dış ticaret açığı 2020 yılı Ocak-Aralık döneminde %69,1 olarak karşımıza çıkar. Yani ihracatın ithalatı karşılama oranı %86’dan %77,2’ye düştüğü görülür.
Türkiye’nin en çok ithal ettiği 10 ürün;
- Elektronik ürünler
- Otomobil aksesuarları
- İşlenmiş mücevher
- Petrol ve doğal gaz
- Eczacılık ürünleri
- Bilgi işlem makinaları
- İnsan ve hayvan kanı
- Eşya nakliyesinde kullanılan taşıtlar
- Hurda demir ve çelik
- Kazan ve tanklar
Türkiye’nin en çok ihraç ettiği 10 ürün;
- Otomobil ve otomobil yedek parçaları
- İşlenmemiş altın
- Halı
- Örme kazak
- Kuru tarımsal gıdalar
- Kabuklu ve kabuksuz meyveler
- Mobilya
- Fındık
- İzole kablo
- Demir ve çelik
Dış Ticaret Açığı Nedenleri
Dış ticaret açığına neden olan birçok etken bulunur. İthalatın popülerliği, hammaddeyi işlemede yetersizlik, dövizlerdeki hareketlilik bu nedenlerin küçük bir kısmı olarak gösterilebilir. Gerekli tedbirler alınarak dış ticaret açığının gerilemesi hatta kapanması sağlanabilir. Öncelikle Açığın nedenlerini ayrıntılı bir biçimde incelemek gerekir. Dış ticaret açığının nedenleri genel olarak şu şekilde sıralanabilir:
- Hammadde İhracatı: İhracat yapmak ülke ekonomisine katkıda sağlar. Ancak burada ne tür ürünlerin ihraç edildiği önemlidir. Hammadde ihracı yapıp işlenmiş ve sanayi değeri yüksek ürünleri kat kat fazla fiyata satın almak dış ticaret açığına neden olur.
- Döviz Hareketliliği: Dövizdeki aşırı hareketlilik ve ani yükselmeler yatırımcıları bir adım geri çekilmeye iter. Yatırımcılar belirsizliklerle ya da ani döviz yükselişleriyle vakit kaybetmek istemezler.
- İthalatın Artması: İthalat da döviz hareketliliğe paralel olarak ilerler. İthal ürünlerin daha ucuz olması yerli kullanımın önüne geçer. Bu da üretimin azalmasına ya da durmasına neden olur. Üretimin olmadığı yerde de işçi ihtiyacı görülmeyeceğinden istihdam oranı azalır. Üretim olmadığı için ihracat seviyesi de giderek düşer. İthalat ile ihracatın arası açılır. Böylece dış ticaret açığı ortaya çıkar.
- İhracatın İthalatı Karşılayamaması: İthal edilen ürünler sadece tüketimde kullanılırsa ithalat oranı artar. İhraç edilecek ürünlerde kullanıldığında ise verimlilik ve kaliteyi düşürür. Yer altı ve yer üstü kaynaklarının yetersiz ve bilinçsiz kullanımı ekonomiyi ithalata yöneltir.
- Değeri Yüksek Ürünlerin İhraç Edilmemesi: Ekonominin gelişmiş ülkeler düzeyine çıkarılabilmesi için ihraç edilen ürünlerin değerli olması gerekir.
Enerji kaynakları ve yakıtların ithalatı tek başına Türkiye’nin ithalat toplamının yarısını doldurur. Buna karşılık genel olarak bakıldığında dış ticaret ürünlerindeki satım, alımı karşılamamaktadır. Örneğin Tekstil ürünleri ihraç edilir ancak hammadde olan pamuk ithal edilir. Ya da Un üretimi için gerekli olan buğday ithal edilir. Bu da ithalat ile ihracat arasındaki farkın kapanmasına engel olur. Dış ticaret açığı birtakım önlemler alınarak minimum seviyeye indirilebilir.
Dış Ticaret Açığını Azaltmak İçin Yapılması Gerekenler
Yerli Üretime Teşvik Etmek: Bu konuda hem üretici hem de tüketiciler için teşvik çalışmaları yapılabilir. Üreticinin üründe devamlılığı sağlayabilmesi için destek ödemeleri, vergi muafiyetleri uygulanabilir. Aynı zamanda tüketiciler için de yerli ürünlerin tanıtımı yapılabilir.
Ar-Ge Çalışmaları Yapmak: İhracatı geliştirebilmek için araştırmalar ve çalışmalar yapılabilir. Böylelikle ithalatın gerilemesi sağlanabilir. İşçi, çiftçi, bilim adamı ya da mühendis fark etmeksizin üretimlerini dikkate alarak geliştirme çalışmaları yapılabilir. Böylece ithal edilen ürünleri tasarlayanlar ülkede kalmış olur. Beyin göçünün de önüne geçilir.
İyi Bir Pazar Bulmak: İhracatı yapılan az sayıdaki ürünü satmak için büyük ve önemli pazarlar bulunabilir. Bu hem devamlılığı hem de ihracat gelirlerindeki artışı olumlu etkiler.
Dünya Ticaretini Takip Etmek: Dünyada hangi sektörün hangi noktaya geldiğini incelemek ihracatın yönünü buna göre değiştirmek gerekir. Artış gösteren ve tercih edilen sektörlerin ihracat oranı daha yüksek olabilir.
Proje Bazında Teşvik Yapmak: Ülkede üretim yapanların projeleri değerlendirilerek uygun yatırımlar yapılması sağlanabilir. Proje oranında teşvik vererek devamlılık elde edilebilir.
İthalatı Azaltmak: Dış ticaret açığının en önemli nedeni ithalat olduğundan tüketimde iç pazar zorunluluğu getirilebilir. Böylece daha az ithalat yapılmış olur. Ancak ihracat faaliyetleri devam eder.
Yabancı Yatırımları Arttırmak: Yabancı yatırımlar ülkeye döviz girişi sağlarken bir yandan da istihdam olanağı ortaya çıkarır. Dış pazarın genişlemesine de yardımcı olur.
Açığı kapatmak için dış borç almak da bir seçenek. Fakat mevcut açığı kapatmaya yönelik önlemler almak ülke ekonomisi açısından daha doğru olur. İthalatı azaltıp ihracatı geliştirmeye yönelik hamleler dengeyi sağlar. Özellikle enerjide dışa bağımlılığı azaltıp yurt içi sanayi teşvikleri değerlendirilmeli. Yapılan yabancı yatırımların devamlılığı ve ülke içinde geri dönüşümü sağlanmalı. Ekonomide “denetimli serbestlik” sağlanarak açık kapatılmaya çalışılmalıdır.
Dış Ticaret Açığı Nedir?
Dış ticaret açığı ülkedeki gelirin az giderin çok olmasıdır. İhracat arttırılarak açık azaltılabilir. Dengeli politikalar sayesinde minimum seviyeye düşürülebilir.
Dış Ticaret Açığının Nedenleri Nelerdir?
Kontrolsüz yatırımlar açığa sebep olur. Üretim-tüketim dengesinin gözetilmemesi açığı arttırır. Değeri yüksek ürünlerde dışa bağımlılık açığı zorunlu kılar.
Dış Ticaret Açığını Azaltmak İçin Neler Yapılabilir?
İthalat minimum, ihracat maksimum seviyeye çıkarılabilir. Ülkeye döviz girişi sağlanabilir. Ülkelerin ticaret analizleri yapılabilir.