Safran Bitkisinin Bilimsel Sınıflandırma Bilgileri
Lâtince Adı: Crocus sativus
Türkçe Adı : Safran
Alem: Plantea / Bitkiler
Bölüm: Magnoliophyta / Kapalı Tohumlular
Sınıf: Liliopsida / Bir Çenekliler
Takım: Asparagales
Familya: İridaceae – Süsengiller
Cinsi: Crocus – Çiğdem
Türü: c.sativus
Safran sonbahar aylarında çiçek açan soğanlı bitki türüdür. Mor tonlarında 3 tepeciği olan çiçeklere sahip bir bitkidir. Kültür bitkisi olarak yetiştirilmekte, baharat ve renklendirici olarak kullanılmaktadır. Safran dünyada en çok İtalya, İspanya, Fransa ve İran’da yetişmektedir. Türkiye’de Safranbolu’da yoğun olarak yetiştirilmektedir.
Çok yıllık bitki olan safranın yetiştiriciliği özel olarak yapılmaktadır. Doğada kendi başına bulunamayan bir bitki türüdür. Safran bitkisi Crocus cartwrightianus yetiştiricilerinin çalışmaları sonucunda elde edilmiş mutantdır.
C. cartwrightianus bitkisinden daha uzun tepecikler elde etmek için geliştirilmiş olan safran kısır bir bitkidir. Çoğaltılması ve üretimi insan eline bağlıdır. Kendi başına çoğalması mümkün olmamaktadır.
SAFRAN YETİŞTİRİCİLİĞİ
Safran üretiminde toprak altında kalan soğanlar topraktan çıkarılır ve birbirinden ayrılarak tekrar ekimi yapılır. Bu şekilde yeni safran bitkilerinin üretimi yapılmaktadır.
Safran soğanları bir mevsim yaşamakta ve bir soğandan 8-10 soğan oluşmaktadır. Yeni oluşan bu soğanlar alınarak yeni bitkilerin üretilmesi için dikilmektedir. Son derece değerli bir baharat olması nedeni ile safran üretimi titizlikle yapılması gerekmektedir.
Yetişme Koşulları
İklim
Safran bitkisi sıcak ve kurak yaz iklimlerinde rahatlıkla yetişmektedir. Sıcak yaz rüzgarları gelişimini olumlu yönde etkilemektedir. Safran bitkisinin -10 °C ye kadar dayanmaktadır. Ayrıca kısa süreli kar altında kalması halinde hiçbir zarar görmemektedir.
İlkbahar yağmurları ile birlikte sonbahar yağmurları safran üretimi için oldukça önemlidir. Sonbahar yağmurları çiçek açma döneminden hemen önce yağmaktadır. Bu sayede de üretim verimliliğinin artmasını sağlamaktadır.
Dik gelen güneş ışıklarını seven safran yaz aylarında Kuzey Yarımküre de ekimi yapılmaktadır. Gölgeyi sevmeyen bitki olması nedeni ile güneş alan alanlarda yetiştirilmesi uygundur. Safran soğanları 7 ile 15 cm derinliğinde toprağa gömülerek dikimi yapılır. Soğanın kök verecek kısmı aşağı toprağa, yaprak verecek baş kısmı ise yukarıya bakacak şekilde dikilmelidir. Haziran ayı safran soğanı dikimi için en iyi dönemdir.
Püf nokta: Safran yetiştiriciliğinde soğanlar derine dirildikçe verimlilik artmaktadır. 15 cm derinliğe dikilen soğanlar, yüzeysel dikilenlere oranla daha fazla yavru soğan ve çiçek elde edilmektedir.
Toprak
Safran bitkisinin en iyi ve en verimli şekilde üretildiği topraklarım ortak özellikleri bulunmaktadır. Bu özellikler;
•Toprağın kuru ve gevşek bir yapıya sahip olması,
•Yoğunluğunun ise düşük olması,
•Çok iyi sulanmış olması ve drenajının iyi olması,
•Humus gibi organik içeriğinin fazla olması,
•Killi ve kalker özelliğe sahip olması şeklinde sıralanmaktadır.
Safran Yetiştiriciliğinde Verim Düşüren Etkenler
Safran yetiştiriciliğinde üretim kalitesini ve safran verimliliğini düşüren etkenler bulunmaktadır. Kaliteli ve yüksek verimliliği olan bitkilerin yetiştirilmesi için bu etkenlerin ortadan kaldırılmasına yönelik çalışmalar yapılmalıdır.
Safran bitkisinin verimini düşüren etkenler şu şekilde sıralanabilir:
•Tam çiçek açma döneminde soğuk ve yağmurlu hava oluşumu,
•Çiçek açma döneminde oluşan hava şartlarından dolayı hastalıkların artması,
•Sürekli devam eden sıcak ve nemli hava,
•Tavşan, kuşlar, köstebek ve sıçan gibi zararlıların toprağı kazması sonucu safran soğanlarına zarar vermesi,
•İplikkurdu ya da yaprak mantarı oluşumu,
•Soğan hastalıkları ve çürümesi.
Safran Hasadı Nasıl Yapılır?
Safra süsengiller ailesinden olması nedeni ile son derece narın bir bitkidir. Bu nedenle de üretiminin çok dikkatli bir biçimde yapılması gerekmektedir. Özellikle de hasat dönemi son derece önemlidir. İki hafta süren çiçeklenme dönemi safran hasat dönemi olarak adlandırılmaktadır.
Safran bitkisi çiçek açma döneminden hemen önce yağan yağmur verimliliği arttırmaktadır. Ancak çiçekler açtığında yağmur yağması hasadı olumsuz etkilemektedir. Sabah saatinde açan safran çiçekleri gün içerisinde solmaktadır. Sabah saatlerinde açan çiçeklerin en erken şekilde toplanması gerekmektedir. Yaklaşık olarak 150 adet safran çiçeğinden 1 kg safran lifi elde edildiği bilinmektedir.
Dikkat gerektiren bir hasar dönemi sonrası çiçeklerin içerisinde yer alan turuncu kırmızımsı saplar (safran lifleri ) ayrılmaktadır. Bu lifler safran baharatı ve gıda boyası olarak kullanılmaktadır. Şifalı bir bitki olarak ta tüketilmekte ve ticareti yapılmaktadır.