Star Wars’tan çıkma bir ışın kılıcına benzeyen bu cisim, çok uzak bir galaksiye ait bir manzara gibi görünebilir. Ancak aslında yeni doğmuş bir yıldıza ait olan bu göz kamaştırıcı görüntü, bizim kendi güneşimizin ilk yıllarında nasıl göründüğüne dair bir örnek sunuyor.
Perseus takımyıldızında, Dünya’dan yaklaşık bin ışık yılı uzaklıkta bulunan Herbig-Haro 211 (HH 211), NASA’nın James Webb Uzay Teleskobu tarafından çekilen görüntüde aslında belli olmuyor. Ancak gök bilimciler yıldızın büyüdüğünü gösteren, her iki yanından akan devasa gaz ve toz jetleri nedeniyle yıldızın orada olduğunu biliyor.
Şu anda Güneş’in yaklaşık yüzde sekizi büyüklüğünde olan bu yıldızın önümüzdeki birkaç milyon yıl içinde Güneş ile aynı büyüklüğe ulaşması bekleniyor. Bu protostardan, yani bebek yıldızdan fışkıran çift kutuplu enerji akımları Webb’in yakın kızılötesi kamerası tarafından daha önce görülmemiş ayrıntılarla yakalanarak HH 211’in sadece birkaç bin yaşında olduğunu gösteren kapsamlı analizlere olanak sağladı.
Gizemli bir oluşum
Görüntüler aynı zamanda gaz jetlerinin tam olarak neyden yapıldığının ortaya çıkmasına da yardımcı oldu. Bu enerji akımlarının çoğunlukla molekül (kimyasal bir bağla birbirine bağlı iki veya daha fazla atom) olduklarını ve karbon monoksit, silikon monoksit ve moleküler hidrojen içermesi araştırmacıları şaşırttı. Benzer iki kutuplu jetlerde olduğu gibi, astronomlar bunların da tek tek atomlardan veya iyonlardan oluşmasını beklemişti ancak bu tutarsızlığın nedenine dair bir açıklamaları var.
Gök bilimciler, HH 211’den gaz ve toz akışının daha gelişmiş protostarlarda görülenden çok daha yavaş olduğunu tespit etti. Bu da onları HH 211’in jetlerinde molekülleri daha basit atomlara ve iyonlara ayırmak için yeterli enerji olmadığı sonucuna götürdü. Buna rağmen uzmanlar, bu akımların neden diğer iki kutuplu jetlerden daha yavaş olduğunu ‘‘şimdilik bir gizem’’ olarak değerlendirdi.
Dublin İleri Araştırmalar Enstitüsü’nden Profesör Tom Ray, ‘‘Bu yeni görüntüden elde edilen çok heyecan verici bir keşif; bir yıldız ortaya çıktığında, birkaç ışık yılı boyunca uzanabilen oldukça süpersonik madde ışınları yayıyor’’ diye açıklıyor.
Star Wars ışın kılıçlarına benzeyen bu ışınlar birçok farklı atom ve molekülden gelen ışıkla parlıyor. Profesör Ray, yeni yıldızların genellikle ‘‘gaz ve tozla örtülü’’ olmaları nedeniyle Dünya’dan fark edilmelerinin zor olduğunu belirtiyor. Ancak Webb’in yardımıyla gök bilimcilerin kızılötesi ışığı kullanarak bu engeli aşabileceğini ve yıldız doğumlarını ya da HH 211 gibi yıldızları ortaya çıkarabileceğini sözlerine ekliyor.
Profesör Ray, ‘‘Yıldızlar sabit değil, tıpkı bizler gibi onların da bir başlangıcı ve sonu var. Ancak bu süreç binlerce milyon yıl alıyor’’ diye anlatıyor.
Araştırma, astronomların daha önce düşündüğünün aksine en genç yıldızların neredeyse saf moleküllerden oluşan ışınlar yaydığını ve çok yavaş hareket ettiğini ortaya koyuyor. Bu tür ışınların atomlar ve iyonlar olmadan nasıl üretildiği ise şimdilik gizemini koruyor.
‘‘Bunun gibi buluşlar sayesinde yıldızların nasıl doğduğuna dair anlayışımızı geliştirerek, Güneş’in ve Güneş sisteminin nasıl oluştuğuna dair bilgilerimizi derinleştiriyoruz.’’
Kaynak: Daily Mail, Ceyda Yetim yerelleştirdi.