YAPTIRIMI VAR: CTP-BG Milletvekili Tufan Erhürman, İyi İdare Yasasının, yaptırımının olduğunu, vatandaşa büyük görev düştüğünü kaydetti. Erhürman, yasanın uygulanmaması için bir sebep olmadığını vurgulayarak, Vatandaş mağdur olduğunu düşündüğü anda Yüksek İdare Mahkemesine dava açabilecek. Yargı, bu yasa doğrultusunda karar vermek zorunda olduğu için çözüm alınabilecek dedi
Gizem ÖZGEÇ KIBRIS
Cumhuriyet Meclisinde geçtiğimiz günlerde kabul edilen ve iki ay sonra hayata geçecek olan İyi İdare Yasası, vatandaşa kolaylık ve güven getirecek. Artık vatandaş, başvurduğu kamu kurum ve kuruluşlarında uğradığı haksızlık ve yanlışlıkların hesabını sorabilecek.
Yasa, vatandaşları, kamu gücü ayrıcalıklarını kullanma yetkisine sahip idareye karşı korumayı amaçlıyor. Yurttaşların, idari işlem, eylem ve ihmallere karşı başvurabilecekleri hukuki yolları düzenleyen yasayla, bundan böyle kamu çalışanları, faaliyetlerini yürütürken, ayrımcılık yapamayacak, işlemlerde tarafsız davranacak, bireylerin temel hak ve özgürlüklerine zarar veremeyecek. Ayrıca vatandaşın kazanılmış haklarına da saygı duymak zorunda olacak idare, bir faaliyeti, ilgili mevzuatta belirtilen süre içerisinde yapmakla yükümlü olacak.
Vatandaş, kamuda, kendiyle alakalı yapılan her türlü işlem ve faaliyetten haberdar olma hakkına da sahip olacak. İdari işlem yapmadan önce, o işlemin muhatabı olan gerçek veya tüzel kişilerin dinlenilme hakkı olacak.
İdari işlemler yazılı olarak yapılacak ve hukuka aykırı idari işlemlerin başvuru üzerine veya kendiliğinden, 75 gün içerisinde geri alınacak.
Özel kişiler, 75 gün içerisinde idari işlemlere karşı iptal davası açabilecek. İdare; kendi işlem, ihmal ve eylemlerinden doğan zararları da giderecek.
İyi bir idare ve hukuki koruma yolu
Yasa ile Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin tavsiye kararıyla üye devletlerde uygulanan İyi İdare Yasasının KKTCde de hukuk sistemine uyarlanarak, halkın iyi bir idareye sahip olması amaçlanıyor.
Yasada, İyi bir idareye, idarenin kamu gücü kullanarak yaptığı eylem ve işlemlere karşı kendisini koruyacak hukuki olanaklara ve hak arama özgürlüğünü kullanarak, ciddi sıkıntılarla karşılaşmaksızın idareye karşı dava açma hakkına sahip olmak modern demokratik hukuk devletinde yurttaşlarının en önemli haklarından görülüyor.
Yasayla, yurttaşlar, karar alma ve bu kararların uygulanmasının denetlenmesi süreçlerine etkili biçimde dahil olacak.
İdareye dava açılabilecek
Yurttaşların hak arama özgürlüğünü kullanarak, ciddi sıkıntılarla karşılaşmaksızın idareye karşı dava açabilmesini sağlayan hükümler de içeren yasa; özel kişileri kamu gücü ayrıcalıklarını kullanma yetkisine sahip idareye karşı korumak ve bu kişilerin idari işlem, eylem ve ihmallere karşı başvurabilecekleri hukuki yolları düzenlemek amacını taşıyor.
İdarenin birey işlemlerine ve düzenleyici işlemlerine karşı, meşru menfaatleri olumsuz yönde ve doğrudan doğruya etkilenen kişiler tarafından, bu işlemlerin öğrenilmesinden itibaren yetmiş beş gün içerisinde iptal davası açılabilir.
İhmal şikâyet edilebilecek
Yasaya göre; idarenin, ihmalleri nedeniyle olumsuz yönde ve doğrudan doğruya etkilenen vatandaş, ihmalin öğrenilmesinden itibaren yetmiş beş gün içerisinde ihmalin sonlandırılması davası açılabilir.
Özel kişiler, idari dava açmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması veya yeni bir işlem yapılması, gerekçesiz işlemin gerekçesinin bildirilmesi ya da idari ihmalin sonlandırılması talebiyle üst makama, üst makam yoksa kararı veren ya da ihmalde bulunan makama, dava açma süresi içinde başvurabilirler.
Zararı devlet karşılayacak
İdare, kendi işlem, ihmal ve eylemlerinden doğan zararı gidermekle yükümlü olacak. İdare, zarar gören vatandaşın mağduriyetini giderdikten sonra, kusurlu işlem ya da eylemiyle zararın doğmasına sebebiyet veren kamu personeline, mahkeme tarafından tespit edilen kusur oranında rücu edecek. Yani o miktarı kamu çalışanından geri alacak.
Yurttaş gerekçeyi bilecek, ayrımcılık bitecek
Yasa; idareyi yaptığı her işlemi gerekçeli yapmak zorunluluğuna tabi kılarken, yurttaşa makul süre içerisinde cevap verilmesinin sağlanmasını öngörüyor.
Yasa, idarenin, eşitlik ilkesine ve ayrımcılık yasağına uygun davranmasını da zorunlu hale getiriyor.
Yasanın altıncı maddesine göre; idare; din, dil, ırk, renk, cinsiyet, cinsel yönelim, cinsiyet kimliği, siyasi ve felsefi düşünce, mezhep, etnik köken, doğum yeri veya başka herhangi bir sebeple ayrımcılık yapamayacak.
Tarafsızlık ilkesi
Yasayla birlikte, idare, eylem ve işlemlerinde tarafsız ve nesnel davranma yükümlülüğü altına da giriyor.
İdare, görevlilerinin faaliyetlerini, kişisel inanç ve çıkarlarından bağımsız olarak, tarafsız biçimde yerine getirmek zorunda.
Orantılık ilkesi
Yasaya göre; idare orantılılık ilkesine uygun faaliyette bulunmak zorunda. İdare, özel kişilerin hak ve çıkarlarını etkileyen önlemlere ancak gerekli olduğunda ve amacın gerektirdiği ölçüde başvurabilecek. Ayrıca takdir yetkisi kullandığında, kararının özel kişilerin hak ve çıkarları üzerinde yaratacağı her türlü olumsuz etki ile takip edilen amaç arasında uygun bir denge bulunmasını gözetecek.
Amaca, özel kişilerin hak ve çıkarlarını daha az kısıtlayarak ulaşmak mümkünken, aynı amaca bu hak ve çıkarlar daha fazla kısıtlanarak ulaşma sonucu veren eylem ve işlemler yapılamayacak.
Katılım ilkesi
İdare, özel kişilere, hak ve çıkarlarını etkileyen idari işlemlerin hazırlığına ve uygulanmasının denetlenmesine uygun araçlarla katılma olanağı tanımak zorunda olacak.
Çevre ve imarla ilgili konularda, ilgili bölgede ikamet eden özel kişilerin tamamına açık danışma toplantıları düzenlenmeden idari işlem yapılamayacak.
Özel hayat korunacak
İdare, kişisel verilerin işlenmesinde, özel hayatın gizliliği ilkesine de uymak zorunda olacak. Kişisel veri ve dosyaların özellikle elektronik ortamda işlenmesi yetkisi bulunduğunda idare, özel hayatın gizliliğini güvence altına alan tüm gerekli önlemleri alacak.
Kişisel verilerin korunmasına ilişkin kurallar, özellikle kişisel verilere erişim ve hatalı veriler ile tutulmaması gereken verilerin düzeltilmesi veya silinmesine ilişkin kurallar idare tarafından işlenen verilere de uygulanacak.
En geç otuz gün içinde
İdare, yargı kararlarının gereklerini en geç otuz gün içerisinde yerine getirmek zorunda olacak. Yargı kararlarının gereklerini en geç otuz gün içinde yerine getirmeyen idare, bundan doğacak zararı gidermekle yükümlü olacak.
İdare, zarar görenin zararını giderdikten sonra, kusurlu işlem ya da eylemiyle zararın doğmasına sebebiyet veren kamu personeline, mahkeme tarafından tespit edilen kusur oranında rücu edecek. Yargı kararlarını kasten yerine getirmeyen kamu personeline karşı, bundan doğan zararın giderilmesi istemiyle tazminat davası açılabilecek.
Erhürman: Amaç yurttaşın daha çok korunması
Yasayla ilgili KIBRISa bilgi veren Tufan Erhürman, 2007 yılında Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin bir tavsiye kararı yayınladığını ve üye ülkelerden İyi İdare Yasasını kendi ülkelerinin mevzuatlarına uyarlayarak hayata geçirmelerini istediğini anlattı. Erhürman burada amacın; Avrupa Konseyi üyesi devletlerde, idarenin yurttaşlarla olan ilişkilerinde, daha çok korumanın sağlanması olduğunu kaydetti. İdarenin her zaman üstün yetkilere sahip olduğuna dikkat çeken Erhürman, Vatandaşın da korunması gerekirdi. Biz de bunu aldık ve KKTC hukukuna uyarladık. Çevirisi yapılıp konulmadı, çok fazla değişiklik yapıldı. KKTC hukukundaki eksiklikler de içine yerleşti. Temel hedef aynı, ancak 2007 taslağından farklı. Epeyce değişiklik yapıldı. Bu yasayla ilgili çalışmalara seçimlerden çok öne başladım. Seçimlerde bildirgeye koyduk. Daha sonra hükümet programına girdi. Ve sonrasında öneri olarak Meclise sundum. Hukuk ve Siyasi İşler Komitesinde kabul edildi daha sorma ise Meclisten geçti diye konuştu.
Daha önce hiç olmayan düzenlemeler yapıldı
Erhürman, yasanın temelde üç açıdan yenilik getirdiğini belirtti ve daha önce KKTC hukukunda hiç olmayan düzenlemeler yapıldığını ifade etti: Erhürman şu örnekleri verdi:
İdare artık tüm işlemlerinde gerekçe gösterecek. Bizim hukukumuzda bu yoktu. İkincisi; kamu personeli, idari işlem yaptığında, işlemi üzerinde muhatap olan vatandaşa hangi süre içinde nereye başvuracağını göstermek zorunda bırakıldı. Dava mı açacak, itiraz mı edecek bilmeyen vatandaşa, idare yol gösterecek. Üçüncüsü bir vatandaşı, doğrudan doğruya ilgilendiren bir işlem varsa, vatandaşa yazılı olarak bilgi verilecek. Örneğin malı kamulaştırılacak vatandaş bunu geç öğrenir. Ne zaman sokağında buldozeri görür olayı anlar. Şimdi idare böyle bir durumda vatandaşa mecburi bildirecek. Hiç olmayan diğer nokta; çevre ve imarla ilgili konularda karar almadan önce bölgedeki insanlarla toplantı düzenleme zorunda olunacak. Bunun gibi hiç daha önce olmayan düzenlemeler getirildi.
Yasaya aykırılık iddiasıyla dava açılabilecek
Erhürman, bu yasada dağınık olan farklı farklı yasalardaki olanakların da derli toplu hale getirildiğini kaydetti. Bir de buna ek olarak, daha önceden mevzuatta olan ama mahkemeler tarafından uygulanmayan haklar olduğuna dikkat çeken Erhürman, Mesela tüzük ve yönetmeliklerin yasalara aykırılığı ile ilgili şikâyetler. Anayasaya göre tüzük yasaya uymak zorumda. Vatandaş bunun aykırı olduğu iddiasıyla dava açtığı zaman mahkemeler bu davaya bakmıyordu. Anayasanın 152. Maddesine göre davranıyorlardı. Şimdi, eğer bir vatandaş iddia ediyorsa ki tüzük yasaya aykırıdır, dava açabilecek.
Hata yapan kamu çalışanı bedelini ödeyecek
Diğer bir başka yenilikten de bahseden Erhürman, mevzuatta olan bazı noktaların genişletildiğini dile getirdi. Erhürman, bununla ilgili şunları belirtti:
İdare diyelim ki, eylemiyle veya işlemiyle kişiye zarar verdi. Şu anda ki mevzuatta vatandaş dava açar kazanırsa, idare tazminatı öder, ama sonra o zararı veren kamu görevlisinden bunu isterse alır istemezse almaz. Sadece hakkı var. Bunu zorunluluk haline getirdik. Bir kamu görevlisi, örneğin bir doktor yanlış ameliyat yapıp hastayı sakat bıraktıysa, vatandaş gidecek dava açacak, tazminatını alacak. İdare o miktarı doktordan da alacak. Bunun amacı hem kamu görevlilerinin daha dikkatli olmasını sağlamak hem de hazineden çıkan paranın geri dönüşümü.
Direk kamu görevlisine de dava açılabilecek
Erhürman, bir başka olaya da işaret etti ve Daha önce mesela yargı kararını kamu görevlisi keyfi şekilde uygulamıyordu. Mahkememe kararları yerine getirilmeli. Bundan dolayı bir zarar doğduğunda, vatandaş dava açıp kazanmalıydı. Şimdi bize bu durumda diyoruz ki: İstersen gene dava aç kazan, ama istersen de doğrudan doğruya kamu görevlisine dava aç.
Cinsiyetle ilgili madde ilk kez
Erhürman, Anayasaya göre herkesin eşit olduğunu ancak cinsel yönelimle ilgili madde bulunmadığını kaydetti. Erhürman, bugüne kadar hiçbir yasada cinsel yönelim ve cinsiyet ayrımcılık ile ilgili bir maddenin kullanılmadığını söyledi ve İlk defa bu yasada altıncı maddenin ikinci fıkrasında bu madde var. Oy birliği ile kabul edildi. Bu çok önemli dedi.
Yasanın yaptırımı var
Büyük görev vatandaşta
Erhürman, yasanın ne kadar uygulanacağının tartışıldığına işaret ederek, Yasa havada değil. Yaptırımı çok fazla. Bu yasanın uygulanması vatandaşa bağlı. Vatandaş mağdur olduğunu düşündüğü anda Yüksek İdare Mahkemesine dava açacak. Yani yaptırımı var. Yargı da bu yasa doğrultusunda karar vermek zorunda olduğu için çözüm alınabilecek. Ombudsman da bu yasaya bakacak. Denetim kurumları olsun yargı olsun, buna uyacak şeklinde konuştu.
Torpilin de önüne geçecek
Yasanın tarafsızlığı da beraberinde getireceğini belirten Erhüman, torpilin de böylelikle önüne geçileceğini dile getirdi. Erhürman, kamu görevlilerinin bütün faaliyetlerinde, ilkelere uymak zorunda olacağını vurgulayarak, öte yandan orantılılık ilkesine de dikkat çekti. Erhürman, örneğin polisin orantısız güç kullanmasının da yargıya taşınabileceğini söyledi.
Yurttaşa el kitapçığı
Erhürman, vatandaşın bilgilenmesi gerektiğini de söyledi ve küçük bir yurttaş el kitapçığının planlandığını kaydetti. İyi İdare Yasasının olanaklarını anlatmak gerektiğini vurgulayan Erhürman, yasayı iki ay ertelemelerinin sebebinin ise kamu görevlilerine yasayı öğretmek olduğunu belirtti. Kamu çalışanlarının ilk defa karşılaşacakları unsurların varlığına da dikkat çeken Erhürman, sözlerini şöyle noktaladı:
Kamu çalışanı artık işlem yaptığında gerekçesini vermek zorunda olduğunu bilecek. Vatandaşın ne kadar sürede başvurması gerektiğini yazacak. Eğer bu iki ayda bende vakit bulursam elli soruda cevap veren bir kitap hazırlayacağım.