Ağızdan dökülen birkaç kelime, sarf edilen cümleler, bazen sessiz kalmak bile ihanettir.
Zulmü görmezden gelmek, gizli saklı kumpaslar kurmak, arkadan bıçaklamak ihanetin temel yapı taşlarındandır.
Sadakat kelimesi toplumlarda verilen sözlerin tutulması olarak görülür genellikle. Sözünün eri olmak, ağzından çıkan kelimelerin birer senet olması sadakatli birisi olmak demektir çoğunluk için.
Esasında sadakat kavramı bir söz verip bu sözü yerine getirmekten ziyade, kendi doğruların için yaşayıp, kendi doğrularının dışına çıkmamaktır.
‘’Sadakatsizlik, değişime verdiğimiz bir başka addır; bir inanç değişikliğine, bilebileceğimiz tek değişime. Kendimize olan sadakatsizliğimizle besleniriz’’
demiştir Adam Phillips, Aforizmalar kitabında. Sahip olduğumuz doğrularda bir değişikliğe gidersek, kendi oluşturduğumuz çemberin dışına çıkarsak sadakatsizlik durumu söz konusu olabilir anca.
Edebiyatta sadakatsizlik, edebiyatta ihanet nasıl olabilir?
Acılarla dolu, karamsar bir hayata sahip olan Çek Edebiyatı’nın eşsiz önderi Franz Kafka, keder dolu tecrübelerini kaleme almaktaydı. Acılarla bezenmiş hokka-mürekkepten çıkmıştı ‘’Babaya Mektup, Dava, Bir Açlık Sanatçısı’’.
‘’Çevremizdeki acıların tamamını bizim de çekmemiz gerekiyor. Hepimizin ortak bir vücudu yoktur, ama ortak bir büyüme yolumuz vardır ve bu ise, şu ya da bu biçimde, acılar içinden götürür bizi. Nasıl ki çocuk belli bir gelişim sonucu yaşamın tüm evrelerinden geçer (her evre de istek ve korku bakımından bir önceki için erişilmez görünür aslında), yaşlanır ve sonunda ölürse, biz de bunun gibi (insanlıkla aramızdaki bağ, kendimizle aramızdaki bağdan güçsüz değildir) yaşadığımız dünyanın tüm acılarından geçerek gelişiriz. Bu konuda adalete yer yoktur, acılardan ürkmeye ya da acıları üstünlük olarak nitelemeye de yer yoktur.’’
İşte Kafka’nın aforizması bu, içinde yaşadığı sorunlar dışında çevresindeki acıları da sahiplenmişti kendisi. Ortak bir büyüme yolumuz olduğu gerçeğini kavradı ve tüm çekilen acıların insanları geliştireceğini, güçlendireceği gerçeğini kavrayarak yazdı. Acı çektikçe yazdı, ama yazdıkça acıları dinmedi.
Hafifletmedi acılarını yazdıkları
Bir nebze bile olsun dindirmedi
Ama paylaştı bizlerle, sonraki nesillerle
Nasıl çekmişti kederi, nasıl tecrübelemişti ayrılıkları
***
Uzun bir süre verem ile savaştıktan sonra yumdu gözlerini hayata Kafka. Bu onun için çok üzücü olmasa gerek, zira yaşamak sadece acılarda boğulmaktı Kafka için. Tek üzüldüğü durum; sevdiği kadın Milena’yı arkasında bırakmaktı.
Ölmeden önce tek vasiyeti tüm eserlerinin yakılmasıydı Kafka’nın.Yazdığı eserlerin yayınlanmasını istemiyordu. Onunla beraber yok olmalıydı her şey. Çünkü kaleminden çıkan her bir satır onun kederini, umutsuzluğunu gözler önüne sermekteydi. Acılı hayatı sona erdiğinde, yazılan her bir satır yakılıp kül olmalıydı, tıpkı bedeni gibi. Her yazar kendi kanından, kendi canından yaratmaz mı eserini zaten.
İşte bundan dolayı yakın dostu Çek şair Max Brod’a, ölümünden sonra tüm eserlerini yakmasını vasiyet etmişti Kafka. Hayatta güvendiği nadir kişilerden biriydi çünkü Max. Sözünü tutar diye düşünmüştü Kafka, ancak beklediği gibi olmadı.
Kafka’nın ölümünden sonra bu başyapıtları yakmaya, kül haline getirmeye gönlü el vermedi Max’ın. Yakılmamalıydı, yok olmamalıydı bu şaheserler. Verdiği sözü yerine getirmedi Max ve bu eserleri Kafka’nın ölümünden sonra yayınladı.
Peki ihanet mi etmişti Max, en yakın dostu Kafka’ya? Sadakatsizlik örneği midir Max’ın bu davranışı?
Verilen sözü yerine getirmemek bir ihanet mi veya kendi değerlerini çiğnemeden yakın dostunun adını yüceltmek sadakat mi?
Max bize onlarca sanat eseri bağışladı, yakmadı, yıkmadı, hepsini kurtardı. Kafka’nın vasiyetini yerine getirmedi ancak Dünya Edebiyatı’na büyük bir hediye verdi.