Prof. Dr. Murat Somer: Partiler üstü bir demokrasi bloku şart
Türkiye’de muhalefetin 20 yıl boyunca hem de birkaç defa ideoloji değiştirmiş, kendini tüketmiş bir sağ parti karşısında seçimlerde bazı önemli istisnalar dışında ciddi bir varlık ortaya koyamaması bile tek başına muhalefetin etkin strateji ortaya koyamadığının bir göstergesi. Bunun, aynı zamanda giderek otoriterleşen ülkede meseleyi sağ ya da sol partilerin sorunu olarak değil, genel olarak muhalefetin krizi olarak ele alınmasını gerektirdiği açık. Türkiye’de son zamanlarda kutuplaşma ve muhalefet üzerine ortaya koyduğu tezlerle dikkati çeken Prof. Dr. Murat Somer’le muhalefetin krizini ve geleceğini konuştuk.
TÜRKİYE AKP’NİN İLK DÖNEMİNDE SİNSİCE OTORİTERLEŞTİ, MUHALEFET DE ALTERNATİF DEMOKRATİKLEŞME ÖNEREMEDİ
Muhalefet sizce neden 20 yıl boyunca başarısız oldu? Muhalefetin krizi neydi?
İktidarın gücünü daha konsolide etmediği erken dönemleri ve sonrakileri ayrı değerlendirmeli. Erken dönemlerde iktidar istediği dönüşümlere “rıza üretirken”, henüz mevcut yarı-demokratik rejimin anayasal sınırlarının dışına çıkmamıştı. Sinsi otoriterleşme daha o dönemden başlamıştı. Demokratik teamüllerin ve hakikat kavramının usul usul altının oyulması, kadrolaşma, inceden inceye “bizden ve onlardan olanlar” ayrımı, perde arkasında kurulan kirli ittifaklar gibi. Ama muhalefet için medyada, sokakta, seçimlerde bugün hayal bile edilemeyen serbestlik -özgürlük yerine özellikle bu sözcüğü kullanıyorum- vardı. Dolayısıyla iktidar birçok değişikliği, muhalefetin az çok eşit koşullarda yarıştığı seçimleri veya referandumları kazanarak, yani halktan meşru demokratik yetki alarak yaptı. Kullandığı temel enstrüman görünürde demokratik ama aslında seçilmiş iktidarın otokratlaşmasına kapı aralayan torba-reformlardı. Sinsi-otoriter, örneğin yargının partizanlaşmasına yani bir parti veya kişi lehine (geçmişten farklı olarak sadece bir “devlet” ideolojisi lehine değil) taraf olmasına yol veren reformlar, kendi başına demokratik sayılabilecek, örneğin askeri vesayeti dizginleyen reformların içine yerleştirildi. İşte bu dönemde muhalefetin temel eksiği programatikti. Sahte-demokratik reformlar yerine gerçekten demokratik alternatifler üretemedi, kendi program ve söylemlerini yenileyemedi.
CHP, BAŞ ÖRTÜLÜ ÖRTÜSÜZ TÜM KADINLARA ÖZGÜRLÜK VAAT EDEBİLİRDİ
Bazense önerilerini topluma anlatamadı. İktidarın işine yarayan laik-dindar ekseninin dışına çıkamadı. Örneğin başörtüsü konusunu AKP’den önce CHP ele alabilir, örtülü örtüsüz tüm kadınların haklarını ve eşitliklerini güvence altına alacak çözümler önerebilirdi. Askeri vesayet yanında sivil vesayeti de engelleyecek, sadece devletçi yargıyı değil “partici” ve “kişici” yargıları da engelleyecek, bağımsız ve tarafsız yargı reformları sunabilirdi. “Geliştirmeye” değil “engellemeye” odaklanınca hem toplumdaki değişim arzusunun temsilcisi olamadı hem de yarı-demokratik rejimin savunucusu konumuna düştü. İktidarın gücünü konsolide ettiği yeni dönemde de bu zayıflıklar kısmen de olsa sürüyor. Ekonomi, sosyal adalet, dış politika, sağlık, eğitim, çevre ve özgürlüklerde tutarlı bir “yeniyi” temsil eden politikaları ve söylemleri yeterince oluşturmuş değil. Ama daha önemlisi muhalefet yeni döneme uygun siyasetler üretmekte zorlanıyor. Bu dönemde iktidar muhalefetin siyaset alanını çok daralttı. Anayasal sınırları reddettiği, kanunları sadece muhalefete karşı ve adaletsizce kullanıp silahlaştırdığı “anayasa-dışı” bir dönemdeyiz.
YEREL SEÇİM BAŞARISI DEMOKRASİYİ YENİDEN İNŞA İÇİN YETERLİ DEĞİL
Elindeki otoriter imkânları kullanarak, hem toplumun rızasını hem de muhalefeti, sistematik olarak manipüle edebiliyor. Dolayısıyla muhalefetin haklı olarak eleştirilen birçok eksiği de aslında otoriterleşmenin bir türevi. Eski rejimin kısıtlı demokratik haklarının kullanılamadığı ama yerine yeni bir rejimin de kurulamadığı, toplum nezdinde normalleşemediği bir araf dönemindeyiz. Böyle “rejim-dışı” bir ortamda sadece demokratik rejimlerin normali siyaset araçlarıyla -örneğin seçim ittifakları- başarılı olmak, demokrasiyi ayağa kaldırmak mümkün değil. Burada muhalefetin temel eksiği, bu dönemin koşullarına uygun yeni demokratik siyaset biçim ve stratejileri geliştirememek. Normal-dışı bir duruma normal siyaset araçlarıyla çare aramak.
Aslında muazzam bir demokratik direnç var ve muhalefet geçmiş hatalarından çok şey öğrendi. Son yerel seçim başarıları bu emek ve yaratıcı seçim stratejilerinin ürünü. Ama yerel seçimlerde başarı getiren bu yöntemler seçimler arası dönemde otoriterliği engellemek ve demokrasiyi yeniden inşa için yeterli değil. Meclis ve Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde de yeterli olmayabilir.
PARTİLER ÜSTÜ BİR DEMOKRASİ BLOKU ŞART
Muhalefetin şu anki durumunu nasıl görüyorsunuz? Krizi aşmış görünüyor mu?
Gelişmeler var ama henüz yeterli değil. Tek tek partilerin bahsettiğim programatik-söylemsel eksiklikleri sürüyor. Ama en önemlisi bu normal-dışı dönemde demokrasiyi ve hukuku ayağa kaldırmak ancak demokratik ilkeler temelinde bir “demokrasi bloku” kurarak olabilir. Hak ve hukuk ihlallerine karşı ortak duruş sergileyerek, seçimlere ayrı ittifaklarla girebiliriz programlarımız ayrı ama şu ilkeler temelinde demokraside anlaşıyoruz diyerek, demokrasi ve hukuk devleti için beraber çalışabileceklerini göstererek, insanların demokrasi ümidini canlı tutarak. Bunda gecikiliyor. Zaman geçtikçe, seçimler yaklaştıkça yapılanlar çıkar için seçim ittifakı olarak algılanacak ve inandırıcı olmayacaktır. Bu siyasetlerin de yeni iletişim yöntemleri ve stratejileriyle halka iletilmesi gerekir. Burada sivil toplumla bütünleşmek de önemli.
Birkaç örnek vereyim. Çoklu sendikalar çalışanların haklarını nasıl zayıflattıysa aynı şekilde vatandaşın mahkemelerde “savunma hakkını” zayıflatacak olan çoklu baro önerisi -bekçi yasası, kayyumlar, uygulanmayan AYM kararları ve diğer yasalar, bir imzayla sorgusuz sualsiz Varlık Fonu’na aktarılan milli servet şirketler vs. vs. gibi- tüm toplumu ilgilendiren yaşamsal bir sorun. Ama büyük bir demokratik direnç gösteren avukatlar eylemlerine muhalefet partilerini istemediler. Çünkü haklı olarak bir partiyle tanımlanmak istemediler. Fakat bu şekilde de özgül ağırlıkları azaldı, sanki talepleri belli bir meslek grubunun sorunuymuş gibi. Oysa partiler-üstü bir “demokrasi bloku” olsaydı partizanlık kaygısı olmadan muhalefet (belki iktidar içinden bazı sesler de) avukatlara aktif destek verebilirdi. O zaman avukatların yasal eylemlerinin engellenmesi, büyük medyanın görmezden gelmesi, hakikati bulandırması çok zorlaşırdı.
SOKAKTA SİYASETLE SOKAKTA GÖRÜNÜR OLMAK AYNI ŞEY DEĞİL
Kısacası toplumun demokratik potansiyelinin ve enerjisinin bölündüğünü ve israf olduğunu düşünüyorum. Ateş düştüğü yeri yakmamalı. Eğer muktedirlerin takdirinde serbestlik değil bir hak olarak özgürlük istiyorsak, bu ancak herkes için kendimizle aynı hak ve sorumlulukları isteyerek olabilir.
Öte yandan maclis toplumun en çok temsiliyete, uzlaşmaya, çözüme ihtiyaç duyduğu bir dönemde sürekli tatile sokuluyor, işlevsizleştirilmiş durumda. Muhalefetin yasa önerileri rutin olarak ciddiye bile alınmıyor, soruları yanıtlanmıyor. Muhalefet böl ve yönet seçiciliğiyle düşmanlaştırılıyor. Onlar da haklı olarak bundan şikayetçi. Ama sonuçta bu meclis 1920’de bir iktidara değil halka dayanarak kurulmuş. Başta yasa dışı ilan edilmesine rağmen. Yani meclis resmen tatilde bile olsa orada muhalefet partileri tek tek veya ortak, ses getiren açıklamalar, toplantılar yapabilir. Biz meclisin çalışmasını istiyoruz, şu konularda şu çözümleri öneriyoruz diyebilir.
Ayrıca muhalefet sokak siyasetini bir tuzak olarak görebilir. Ama “sokakta siyaset” yani sokakta görünür ve aktif olmakla “sokak siyaseti” aynı şey değil. Eğer meclis çalıştırılmıyorsa muhalefet enerjisini gündelik hayatta görünür olmaya yöneltebilir. Muhalefet iktidarı değil halkı muhatap almalı, onunla konuşmalı.
YENİ MUHALEFETİN SORUNU, REJİMİN OTORİTERLEŞMESİNİ GÖZ ARDI ETMESİ
Bir “demokrasi ittifakı” kurulmasında ne tür sorunlar yaşanıyor?
Siyasetin doğasından kaynaklanan liderlik ve örgüt kaygıları var. Öte yandan “yeni muhalefet” DEVA ve Gelecek partileri henüz bir demokrasi bloku gereğinin ve seçim ittifakından farkının yeterince ayırdında gözükmüyor. Onlar sorunu bir otoriter rejim inşası olarak değil, AKP içinde dengeler değişince ve tek adamlaşmayla, özünde iyi politikaların bir noktadan sonra kötüye gitmesi olarak görüyorlar. CHP, İYİ, SP, ve HDP tabii farklı görüyor.
Diğer partilerse demokrasi bloku ihtiyacının farkında ama uzlaşmanın niteliğinde ayrışıyor. Tam demokratik bir rejimin kuralları dışında içerikte yani politikalarda uzlaşma ne kadar gerekli? HDP diğer partilerin prosedürel olarak tam demokratik bir sistemde de Kürtlerin hukukuna sahip çıkacaklarına güvenmediği için, şimdiden bazı çözüm politikalarında anlaşılmasını istiyor. Kürt meselesi demokrasi içinde çözülmeden içerikte tam bir demokrasiden bahsedilemez, bu konuda haklı. Ama muhalefet partilerinin de Kürt meselesi nasıl çözülür, PKK ile illiyet bağı konularında şu aşamada uzlaşmaları kolay değil.
İlke temelli bir demokrasi ittifakı gereğini en çok anlayan ve savunanlar yenilikçi ve sosyal demokrat CHP’liler ve parti yönetimi gözüküyor. Ama diğer partileri ve kısmen kendi tabanlarını iknada zorluk yaşıyor.
Burada partilerin yaratıcı, uzlaşmacı ve güven sağlayıcı formüller bulmaları gerekecek. Örneğin İYİ Parti ve HDP birbirlerini eleştirebilir ve seçimlerde ayrı durabilir. Ama örneğin mahkumiyet almamış HDP’li başkanların yerine seçim yapmadan kayyum atanması, demokrasi ve hukuk sorunları gibi müşterek zeminlerde buluşulabilir, burada İYİ Parti HDP’nin hukukuna sahip çıkabilir. HDP, PKK ile ortak tabanını reddetmese de silahlı mücadelenin zamanının geçtiğini amasız ve acabasız deklare edebilir. Kürt meselesi ve barış süreci gibi konulara farklı bakan partiler, belli koşullarla halkın desteğini almış çözüm süreçlerine ve halka sorulacak reformların önünde durmayacaklarını açıklayabilir.
Geçmişe dair konularda kim haklı kim haksız ileride halk karar verebilir. Bugün muhalefetin geçmişle değil gelecekle ilgili uzlaşması gerekiyor.
HALK NEREDEYSE SİYASET ORADA OLMALI, SOKAK TANIMI DÖNEME GÖRE DEĞİŞEBİLİR
Sizce halkın sağ partilere teveccühünün toplumsal ve siyasi sebepleri nelerdir? Türkiye’de solun geleceğini nasıl görüyorsunuz?
Türkiye’de halkın kültürel ve sosyal olarak sağa yatkınlığını kendi kendini gerçekleyen bir kehanet veya mit olarak görüyorum. Seçim başarılarını daha çok kimlik, ideoloji ve kültürde arama alışkanlığı var. Oysa bence daha çok örgütlenme ve halkla iletişim biçimlerine bakmak gerek. Patronaj ilişkileri sağ ve sol partilerin ortak özelliği. Ama onun ötesinde parti örgütü yapılarına ve halkla iletişim kurma kanallarına bakınca sağ partilerin görece başarısının nedenleri daha net ortaya çıkıyor. Az önce bahsettiğim sokakta siyasetin, yani seçim dışı dönemlerde halkın içinde ve görünür olma siyasetinin önemi burada ortaya çıkıyor. Oysa solun daha iyi olduğu ve halktan yeterli destek almamaktan hayıflandığı alan sokak siyaseti. Sokak derken, bu bir metafor, elbette çağ değiştikçe sokağın tanımı da farklılaşır. Halk neredeyse siyaset orada olmalı, elemanlarını da oradan devşirmeli. Sol bunu yapabilirse mevcut kanaatler değişebilir.
Tabii tarihsel ideolojik faktörleri de yok saymıyorum. Solun devrimci kökleri, ayrıca Türkiye’de CHP’nin kurucu parti olması, önemli faktörler. Yani yeni bir dil oluşturmak da örgütsel reorganizasyonla iç içe bir faktör. Burada Ekrem İmamoğlu’nun başarısı önyargısız olarak analiz edilmeli.
1960’TA İKTİDAR DARBE YERİNE SEÇİMLERLE EL DEĞİŞTİRSEYDİ DURUM FARKLI OLURDU
Bir de sol partilerin daha çok kullanması gereken bir olgu şu: Sağ partilerin çok partili dönem boyunca halktan aldıkları desteğe rağmen gerçek demokrasiyi ve kalkınmayı sağlayamamış olmak gibi büyük bir bagajları var. 2010’lara kadar askeri bürokratik vesayeti suçlamaları mümkündü ama son on yılda o da mümkün değil, AKP’nin ülkeyi düze çıkarmak için elinde her yetki ve güç mevcuttu. İki uzun seçilmiş sağ iktidar döneminde de, 1950’ler ve 2010’lar, yönetenlerin yolsuzluk ve güç zehirlenmesine yenik düştüğü gerçeği var.
Eğer 1960’ta darbe yerine seçimle iktidar değişseydi demokrasi için çok daha hayırlı olurdu. Bu DP’nin yanlışlarını ortadan kaldırmıyor, iki yanlış bir doğru etmez. Ama bu olay belki sağ partiler üzerinde onları da içeriden çürüten bir mağduriyet etkisi yarattı. “Sol” da belki halkın çoğunluğunun onayını alma, seçim yoluyla tek başına iktidara gelme özgüvenini kazanacaktı, ondan yoksun kaldı.
Aslında dünya konjonktürü solun başarılı olması için çok uygun bir dönemeçte. Covid pandemisi 1990’lardan beri hegemonlaşan neoliberal yönetimlerin ne sağlıkta, ne de çevre ve sosyal adalette çözüm olmadığını kaçınılmaz biçimde gözler önüne serdi. Yani dinamik bir sol halkı ikna edebilir, çözüm olabilir. Ama geçmiş bagajlardan kurtulmak ve dünyaya tutarlı bakmak çok önemli. Dış ilişkilerden piyasa ekonomisine kadar, mevcut kaynaklardan ilham alabileceğimiz ama yeni yaklaşımlar üretmeyi gerektiren bir dönemdeyiz. Çünkü yeni bir dünya var, kimsenin kolay kolay tanıyamadığı bir dünya
YENİ BİR REJİM İNŞA ÇABALARI BAŞARILI OLAMAYACAK
Muhalefetin Türkiye’de rejimin değiştiğine ilişkin söylemini eleştiriyorsunuz ve bunun yanlış bir stratejiye dayandığını söylüyorsunuz. Bu söylemin analizi noktasında akademik ve siyasal olana dair neler söylenebilir?
Bir ülkenin rejimini o ülkedeki temel iktidar ilişkileri tanımlar. Yani ülkeyi kimin nasıl, hangi güce dayanarak yöneteceğini belirleyen temel fiili ve meşru kurallar. Örneğin demokratik rejimlerde yönetenler özgür ve adil seçimlere dayanarak iş başına gelir, yasal ve anayasal sınırlar içinde, muhalefete ve kurumlara hesap vererek ve temel evrensel demokratik normlara uyarak yönetir. Sayfalarca sürecek nedenlerle Türkiye’nin şu anda fiili olarak demokrasi kurallarıyla yönetildiğini söylemek mümkün değil. Peki yeni bir rejim varsa adı, kuralları ne? Rekabetçi veya seçimsel otoriter mi, parti veya şahıs diktatörlüğü mü, neo-patrimonyal mi? Başka bir şey mi? Bu rejimde Bahçeli’nin, Perinçek’lerin, ordunun, ulusalcıların, son yıllarda bir çıkar grubuna indirgenmiş gözüken AKP’nin rolleri ne, ve bu güçleri nereden kaynaklanıyor? Gerçekten bir “tek adam” rejimi varsa eğer, Pelikanlar vs. tartışmaları, ve belki en önemlisi burjuvaziyi nereye koyacağız? Oysa biz Süleyman Soylu’nun istifasının anlamını bile kolay kolay yorumlayamıyoruz. Buna karşılık toplumun meşru kabul ettiği kurallar da -ki bu Türkiye’de askeri darbe dönemlerinde bile seçimlere dayalı demokrasi oldu- değişmiş değil. Normalleşme söylemi de bunu yansıtıyor. Kısacası ben, yeni bir rejim inşa etmek isteyenler olsa da başarılı olduklarını veya olacaklarını düşünmüyorum. Ama bu ilelebet böyle devam edecek diye bir şey de yok tabii. Muhalefetin siyaseti bu yüzden önemli.
REJİM DEĞİŞTİ SÖYLEMİ, MUHALEFETİN KENDİ MEŞRUİYET ZEMİNİNİ ZAYIFLATIYOR
Siyasal yönden bakarsak da, muhalefetin otoriter bir tek adam rejiminden bahsetmesi bence çok riskli bir strateji. Bu söylem bir kesimi mobilize etmekte ve belli bir tabanı korumakta başarılı olabilir. Çünkü bir tehlikeden bahsediyor ve tepki vermeye çağırıyor. Ama bu söylem aynı zamanda muhalefetin kendi meşruiyet zeminini zayıflatıyor. Yarın seçimi kazanırsa iktidarın koltuğunu bırakmasını neye dayanarak talep edecek? Demokratik rejime dayanarak, ama siz rejim değişti diyorsunuz. Keza bu söylem birçok insanı insani kaygılarla sessiz kalmaya, risk almamaya, tercih çarpıtmaya, iktidarla uzlaşmaya, veya ülkesinden ümidini kesmeye itebilir, ki bu zaten oluyor. Eğer rejim değişmişse birçok insan muhalefete destek verip risk almaktan korkacaktır, siyasetle ilgisini kesebilir, göç edebilir, bunlar da büyük tehlikeler. Özetle, ülkenin meşru rejiminin demokrasi olduğu, yani iktidarın meşruiyet kaynağının seçimlere ve hukuka dayanan halk iradesi olduğu inancını korumanın ve canlı tutmanın, muhalefetin en özenle koruması gereken sermayesi olduğu kanaatindeyim. Muhalefet, bizim meşru rejimimiz demokrasi ama iktidar bunu uygulamıyor, biz uygulayacağız demeli ve ikna etmeli.
İktidarın seçim barajıyla ilgili bölgesel baraj vs. gibi konularda yeni düzenleme yapma çabalarını nasıl değerlendiriyorsunuz?
İktidarda kalma temelini artık halkın rızasından çok elindeki kuralları değiştirme, daha doğrusu manipüle etme gücünde gördüğünün emaresi olarak görüyorum. Antidemokratik adımlar.
AKP’den ayrılan siyasi partilerin aktör olarak sahaya çıkmalarının, Türkiye’de siyasetin seyrini değiştirebileceğini düşünüyor musunuz?
Eğer kendilerini bir demokrasi blokunun parçası olarak görebilirlerse kesinlikle.
KUTUPLAŞMAYI SADECE İKTİDAR YARATMIYOR
Muhalefetin Erdoğan’ın kutuplaşma oyununu bozması için neler yapması gerekiyor sizce?
İktidar tabanında giderek büyüyen “kararsız” seçmenler, yanlışları onların da görebildiğini, yani muhalefet tabanından o kadar da farklı olmadıklarını gösteriyor. Ama kutuplaşma, yani karşı taraftan korku, henüz muhalefete destek vermelerine engel oluyor. Kutuplaşmayı sadece iktidar yaratmıyor. Muhalefetten bazı kanaat önderlerinin bilerek veya bilmeyerek kullandığı söylemde de, aynı düşünen, yekpare ve “biz”den farklı bir “onlar” görüyorsunuz. Milyonlarca insan için nasıl bu tür genellemeler yapılabilir? O zaman doğru veya yanlış kendini bu “onlar” içinde gören bir insan muhalefete nasıl oy verebilir? Dolayısıyla muhalefet her türlü kültürel kimliğe dayalı “onlar” tanımından samimi olarak kaçınmalı, bu konuda kendi kanaat önderlerini de ikna etmeli. ”biz ve onlar” tanımı sadece şu eksende yapılmalı. Demokrasi ve adalet isteyenler ve istemeyenler. Bu da bir tür kutuplaşma veya taraflaşma, ama kültürel aidiyeti ve geçmişi ne olursa olsun herkesin demokrasi tarafını seçebilmesine izin veriyor.
Murat Somer kimdir?
Prof. Dr. Murat Somer Koç Üniversitesi Siyaset Bilimleri ve Uluslararası İlişkiler Bölümü’nde Öğretim Üyesi. Kutuplaşma, demokratikleşme ve otokratikleşme, siyasal din ve laiklik, ve etnik çatışmalar üzerine akademik çalışmaları kırkın üzerinde uluslararası kitap, derleme ve makalede yayınlandı. Türk ve Kürt meselesi üzerine Milada Dönüş kitabı 2015’te bir Sedat Simavi Ödülü’ne layık bulundu. Princeton, Stanford ve Harvard gibi üniversitelerde ziyaretçi araştırmacı olarak bulundu, dersler verdi. Habertürk, CNN Türk, Medyascope, T24, Birgün, Euronews, New York Times, Washington Post gibi birçok platforma fikir yazıları, yorum ve mülakatlarla katkı yaptı.
İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nden mezun oldu. Gazeteciliğe Selam gazetesinde başladı. Bir dönem kitap yayıncılığı alanında faaliyet gösterdi. Ardından Filistinhaber, Time Türk, Dünya Bülteni, Birleşik Basın gibi internet sitelerinde editörlük, TRT Arapça, Kanal On4, Kudüs TV gibi televizyonlarda haber müdürlüğü ve TV 5'te program moderatörlüğü, bazı Arap televizyon kanallarının Türkiye temsilciliğini yaptı. Halen Marmara Üniversitesi Ortadoğu ve İslam Ülkeleri Araştırmaları Enstitüsü Ortadoğu Sosyoloji ve Antropolojisi'nde doktora eğitimini sürdürmektedir.
YAZARIN DİĞER YAZILARI
Erhan Keleşoğlu, toplumsal olarak Suriyelilerin muhafazakar bir toplum olmakla birlikte apolitik olduklarını, kendileri hakkında iktidarın payandası şeklindeki bir algının doğruyu yansıtmadığını düşünüyor. Suriyeli mültecilerin kendi iç farklılıklarının göz ardı edildiği ve hepsini aynı kefeye koyma yönündeki eğilimlerin Suriyelileri anlamayı daha da zorlaştırdığı görüşünde.
Vatiyye üssüne kimin saldırdığının elbette önemi var ama (şayet Fransa saldırdıysa bunun yansımaları farklı BAE saldırdıysa farklı olacaktır) her halükarda bu saldırı, Libya’da Türkiye’nin ve UMH’nın karşısında konumlanan aktörlerin ne yapmak istedikleri, niyet ve hedeflerine ilişkin önemli bir işaret fişeği aslında. Muhtemelen Türkiye’nin mevcut kutuplaşma siyasetleri içerisinde güttüğü strateji, karşı kampı bölmek yerine düşman kampı bir araya getirmeye yaramış görünüyor.
Avrupa ve ABD’de feminist hareketin örgütlenmeye ve sesini duyurmaya başladığı 19'uncu yüzyıl, Arap-İslam dünyasındaki kadın hareketi açısından son derece cılızdır. Bu yüzden Arap kadın hareketinin güçlenmesi için 19'uncu yüzyıl sonu ve 20'nci yüzyılın başını beklemek gerekecektir. Araştırmacı Selma Abdüssettar Ebu’l Hüseyn’e göre kadın hakları hareketinin öğretileri, 20'nci yüzyılın ilk döneminde Batılı ülkelere ziyarete giden bilimsel delegasyonlar, Arap entelektüellerinin yaptıkları çalışmalar ve yarı aristokrat sınıfın Batı kültür ve davranış kalıplarını taklidi yoluyla Arap ülkelerine girmeye başlar.
Türkiye kendince karşısındaki sert ittifak blokunu yumuşatmaya ve mümkünse aralarındaki anlaşmazlıkları derinleştirmeye dönük hamlelerini artırıyor. Ankara, Mısır’ın Libya’ya ilişkin önerisini kabul etmeyeceğini açıkça deklare ederken buna mukabil Tobruk’taki Meclis Başkanı Hafter yanlısı Ukayla Salih’le görüşülebileceğini ifade etmesi böyle bir mantığın sonucu. Bir taraftan diplomatik çözüme kapıları bütünüyle kapatmadığı yönünde mesaj verirken diğer taraftan da karşı safların içine anlaşmazlık tohumları ekmeye çalışıyor.
Amerikan toplumu ırkçı bir toplum mu? Salgın akademide önceliklerin yerini nasıl değiştirdi? Başkaldırı nasıl bir sona doğru evrilecek, hukuki düzende radikal değişiklikler yaratacak mı yoksa gerçek bir değişime yol açmadan sönüp gidecek mi? Marksist sosyolog Michael Burawoy’le birlikte bu soruların yanıtını aradık.
Sosyal medyanın bir silaha dönüştürülmesi, zaten otoriter olan ülkelerde içerideki kutuplaşmayı artırırken otoriterliğe ilişkin çarpan etkisi yapması, sosyal medya şirketlerini önlemler almaya itiyor. Ancak mavi tik uygulaması başta olmak üzere Twitter’in aldığı önlemler yetersiz bulunurken, akademisyenler ve siyasiler kafa kafaya vermiş kamuoyunda ekstra önlemler üzerinde duruluyor. Bu kapsamda Twitter, kamuoyunu ilgilendiren özellikle de devlet görevlilerine ait hesapların açıklamalarının gerçekleri yansıtıp yansıtmadığına ilişkin ‘teyit’ ibaresini koymaya başladı.
Levent Baştürk, ABD’deki siyahların mücadelesinde Malcolm X ile Martin Luther King arasındaki farklılıkların bugünkü siyah mücadelesini etkileyen boyutları olduğunu belirterek kurucu liderlerinin ta baştan bir “imparatorluk” olarak gördüğü “Amerika” gerçeğiyle de yüzleşmeyi gerektirdiği kanaatinde. Baştürk, birçok Amerikalı yazarın bugünleri görerek ülkede yaşanacak kaoslara işaret ettiğini aktarıyor ve pandemik süreci ve ekonomik krizlerin şu anki protesto gösterileriyle birleşerek güçlü bir Amerikan devleti algısını zayıflattığını vurguluyor.
George Floyd meselesinde Amerikan toplumunun liberal değerleri esas alan kesimlerinin bu olayı münferit bir vaka olarak değerlendiriyor. Irkçılığın Amerikan politik sisteminin ürettiği yapısal bir patoloji olarak değerlendirmek yerine daha partikülarist yaklaşım geliştiren bu anlayış biçimi, sistemin işleyişinde temel bir sorun olmadığı, mevcut işleyişi ihlal eden tutumların tamamen istisnai vakalar olduğunu ileri sürüyor. Böylelikle geleceğe ilişkin kapsamlı bir sorgulamanın ve bu doğrultuda yapılacak bir reformun önünü ister istemez tıkanmış oluyor.
Al Rifai, Müslüman Kardeşler başta olmak üzere İslami hareketlerin devlet algısının büyük ölçüde bir yanlış anlama ve yaşananları yeterince kavrayamamaktan kaynaklandığını belirtirken Hz. Muhammed’in getirdiği orijinal İslam tasavvurunda otorite kavramını içeren bir devlet anlayışının yeri olmadığını kaydediyor. Değişimin devletten değil toplumdan başlaması gerektiğini savunan ve modern devleti büyük ölçüde totaliter aygıtlardan oluşan bir kavramsallaştırma olarak gören yazarla Seyyit Kutup başta olmak üzere İslamcıların önder olarak gördüğü isimlerin devlet tasavvurunu masaya yatırdık.
İslam düşünce tarihi ve İslam Hukuku uzmanı Wael Hallaq’ın kaleme aldığı ve süratle Arapçaya tercüme edilen “İmkânsız Devlet” yayınlanır yayınlanmaz, İngilizce olarak yayınlandığı Batılı ülkelerde ve ama daha çok Arap ve İslam ülkelerinde yankı buldu. Kanada vatandaşı, Filistinli bir Hıristiyan olan Hallaq’ın çalışması, analitik yaklaşımı ve İslam siyasi tarihine ilişkin projeksiyonlarıyla dikkat çekiyor.
Politik psikoloji çalışan Rüveyda Yılmaz, son dönemde yaşanan önemli travmalardan biri olan İbrahim Gökçek’in ölümünün ve onun bedenine Kayseri’de yapılan saygısızlığın toplumda bir utanç duygusu oluşturduğuna, ancak toplumun bu utanç duygusuyla yüzleşmekten kaçtığına işaret ediyor. Nasıl bir haleti ruhiye içerisinde olduğumuzu analiz için buyrun söyleşiye...
İçinden geçmekte olduğumuz sürecin Selefilik açısından önemli bir dönüm noktası olduğunu belirtelim. NATO ittifakı da IŞİD’i besleyen bir damara dönüşmesi nedeniyle Selefiliği destekleme politikalarını, bu tür örgütlerin kendisi için ciddi bir tehdide dönüşmesi nedeniyle bir dönem için de olsa rafa kaldırdığı söylenebilir.
Küreselleşme eleştirisi üzerine kurulu Avrupa aşırı sağının büyük ölçüde tektipleştirici, yerel eğilimleri göz ardı eden küreselleşmeye doğal bir tepki olarak geliştiğini belirten Sinan Baykent’e göre, yaşadığımız salgın da zaten içe kapanma eğilimi gösteren ulusalcı hareketlerin elini daha da güçlendirecek. Baykent, Avrupa aşırı sağının kimyasını bozanın, Amerikan sağının Avrupa sağına sızması olduğunu düşünüyor. Baykent’le Avrupa sağının ideolojisini, aralarındaki teorik farklılıkları, geçmişteki faşist ve nasyonal sosyalist çizgiden farklılaştığı ve ona benzediği noktaları konuştuk.
Nekbe, Filistin’in İsrail’in yalanlar üzerine kurulu Siyonist tarih teorilerinin uluslararası toplumda ikna edici bulunmasıyla gerçekleşen trajik ve travmatik tarihinin bir özetidir aslında. Filistin halkının yaşadığı büyük felaketlerin müsebbibi olsa da Nekbe’nin en önemli yönü, Siyonistlerin yaşadığı katliamlar ya da yerinden yurdundan edilmeden daha çok, ırkçı Siyonist ideolojinin post-truth bir mantıkla geliştirdiği tarih tezleridir.
İhtisas alanı Türkiye’de darbeler ve sivil asker ilişkileri olan Tanel Demirel, 2016’daki birtakım hukuki düzenlemelere rağmen sivil-asker ilişkilerinin ideal noktada olduğunun söylenemeyeceği görüşünde. Öte yandan Demirel, sivil kontrol prensibinin hayata geçirilmesinin liberal demokrasi için gerekli olduğunu ancak yeterli olmadığını ifade ederken Türkiye’deki demokrasinin sorunlarının sadece askeri vesayete indirgendiğini vurguluyor. Tanel Hoca, seçilmiş olmanın otomatik olarak kimseyi demokrat yapmadığı kanaatinde. Röportajı ilgiyle okuyacağınızı umuyoruz.
El Müstakbel Partisi’nin içinde yaşanan çatışmalar Âdem’in çocukları Habil’le Kabil arasındaki kavgaya benzetiliyor. Gelecek Partisi yetkilisi Velid el-Ba’arin bu konuda şunları söylüyor: “Biz bu olaylar yaşanana kadar Kabil ve Habil'in hikâyesinin tarihte kaldığını zannediyorduk. Meğerse her ülkenin kendi Kabil’i varmış.”
“Yalanın Siyaseti” kitabının yazarı Yalın Alpay, internet ve sosyal medya olmadan post-truth’un varlık alanı bulamayacağını, zira tek bir merkezden yürütülen propagandanın post-modern düşünce biçiminin çocuğu olan post-truth’tan farklı olarak siyasetçilerin seçmenlerle el ele ürettiği bir yalan olduğunu ifade ediyor. Çağımıza damgasını vuran bu kavramın farklı boyutlarını Yalın Alpay Gazete Duvar’a anlattı.
Anlaşmazlığın boyutlarını anlama bakımından bu tutuklamaları tam olarak hangi istihbarat kurumunun yaptığını belirlemek oldukça önemli. Yönetim içerisindeki mekanizmalarda üst düzey konum işgal edenler arasında kim bu kararları alıyor? Bu kişi, İran’a mı Rusya’ya mı bağlı? Bu yaşananların İran’la Rusya arasında Suriye üzerinde yaşanan nüfuz rekabetiyle yakından ilgisi var mı? Gerçekten bu iki ülke arasında nüfuz çatışması var mı?
“Siyasette Dinselleşme” kitabının yazarları Mol, Kara ve Taştan, AKP’nin 2000’li yılların başlarında siyasi partilere duyulan güvensizliğin beraberinde getirdiği krizden de yararlanarak neoliberalizmle inancı bütünleştiren bir hegemonya tesis ettiğini, dinin de burada araçsal bir rol oynadığını ifade ediyor. Gelecekte özellikle de Covid-19 pandemisi ve yaşanan neoliberal kriz ışığında dinin siyasi söylemlerdeki yeri artar mı azalır mı? Bu röportada bütün bunları konuşmaya çalıştık.
Suudi-BAE ittifakı, yıllar süren savaş sonucunda ilan ettikleri hiçbir hedefe ulaşamadıkları gibi, düşmanları ise sınırı kalbura çevirerek Suud toprakları içinde yapmış oldukları operasyonlarda binlerce Suudi askerini öldürdü, binlercesini esir etti. Krallık yönetimi şu an, güney sınırlarındaki kontrolü büyük ölçüde kaybetmiş durumda ve sınır kentlerinde vatandaşlarının güvenliklerini sağlayamamanın acziyetini yaşıyor.
Tarık Çelenk, sağ gelenekten gelen bir isim olarak sağcılığa ilişkin dikkat çekici tespitlerde bulunuyor. Türk sağının iktidardaki başarılarına rağmen teorik ve düşünsel başarısızlığına vurgu yapan Çelenk, Türk sağının dayandığı kaynaklarla sağlıklı bir ilişki kuramamasından yakınıyor ve bu durumun ciddi semptomlara yol açtığını düşünüyor. Çelenk’le hem Türk sağının bugününü hem de geleceğini konuşmaya çalıştık.
AKP sözcüsü Mahir Ünal’ın, hiçbir meşru bir gerekçeye dayanma ihtiyacı hissetmeksizin, ülkenin içinden geçtiği bu zor günlerde muhalefetin yardım faaliyetlerini paralel devlet ifadesi üzerinden kriminalize ettiği açıklaması, bir söylem analizine tabi tutulduğunda kendini açığa vuran şeyin sadece keyfilik olmadığı görülecektir.
Reha Ruhavioğlu, bölgedeki süreci değerlendirirken mümkün mertebe sayısal verilerden ve sahadaki gerçeklerden hareket etmeyi tercih eden bir isim. Sahadaki verilere ilk elden ulaşabilme imkanına sahip olan Ruhavioğlu, bölge insanının devletten yana iyi niyet gördüğünde maruz kaldığı ihmal ve eşitsizliğe rağmen tüm ön yargı ve ideolojik angajmanlarını bir kenara bırakabildiğini ifade ediyor. Bölge insanının bu süreçte Sağlık Bakanı Koca’yı başarılı bulmasına rağmen hükümeti bilgi akışı noktasında şeffaf bulmamasına dikkat çeken Ruhavioğlu, iktidarın tam da salgının ortasında kayyım atamasına nasıl enerji harcayabildiğini ve buna nasıl motivasyon bulabildiğine şaşırıyor.
Öyle görünüyor ki istifa olayı, AKP içerisinde şu aralar görünürlüğe kavuşan ama aslında alttan alta varlığını devam ettiren çatışmayı su üstüne çıkarmış görünüyor. Bu çatışma görebildiğimiz kadarıyla partide Erdoğan sonrası süreci kimin yürüteceği, AKP liderinin halefinin kim olacağı üzerinden yürüyor.
Trump’ın sağ popülizmi iflas etmek üzere. “Ben başka ülkelerin değil ABD’nin başkanıyım” mantığıyla başka ülkelerdeki salgınlara kayıtsız kalması, kendisini zor duruma düşürmekten başka bir işe yaramadı. ABD’deki müesses nizam, dünya liderliğini, virüs konusunda ilk başta ciddiye almasa da hemen tutumunu değiştirip hızlı ve kararlı tutumuyla ölümlere son vermiş olan Çin’e kaptıracağından endişeli.
Öyle şeyler oluyor ki Türkiye’de, bazı olayların gerçekten yaşanıp yaşanmadığına bir süre ikna olamıyor insan. Açıklanan ekonomik paketteki öngörü yoksunluğuna, belediyelerin hesaplarına el koymadaki basiretsizliğe ve hukuksuzluğa, milletvekilleri oğullarının test kiti satarak krizi kâra çevirme utanmazlığına ses çıkarılmazken görüşlerini açıklayan TIR şoförünün tutuklanmasındaki aymazlığa girmiyorum bile.
Her ne kadar Covid-19 virüsü ABD’ye ve AB’ye sıçrayarak 'virüsü ürettiği' iddia edilen ülkeleri diğerlerinden daha çok vursa da hâlâ doğruluğu tartışmalı komplo teorileri birbiri ardına sökün ediyor. Kimi virüsün doğal olmadığını, laboratuvar ortamında üretildiğini söylerken kimi ise yıllar önceden bilindiğini yine kanıtlanamayacak bir takım iddialarla ispat etmeye çalışıyor. Dr. Altay Ünaltay’la virüsün tıbbi boyutunun yanı sıra bu teorilerin arka planını ve virüse ilişkin sıra dışı iddiaları, ulus-devletlerin bu süreçte nasıl bir sınav verdiğini konuştuk.
İnsanlığın artık en az veba ve Covid-19 kadar tehlikeli olan bu ucube sistemden kurtulmasının zamanı geldi de geçiyor bile. Bunu salt ideolojik bir mesele değil, gerekli adımlar atılmazsa dünyayı yok oluşa götürecek ortak insani bir mesele olarak görmek gerekiyor.
Bu haftaki söyleşimizi, yeni kurulan DEVA Partisi’nin Kurucular Kurulu Üyesi Ahmet Faruk Ünsal’la yaptık. Uzun yıllardır insan hakları mücadelesi veren ve aktivist kimliğiyle ön plana çıkan Ünsal, devletteki keyfiliğin ortadan kalkması için parlamenter sisteme geri dönülmesinin şart olduğunu ifade ediyor. Her şeyin belirsiz bir niteliğe büründüğü bu süreçte AK Partililerin de memnun olmadığını belirten Ünsal’a göre AKP sonrası restorasyon sürecinde ilk yapılması gereken şey, bu belirsizliğin ortadan kaldırılması, kendini hukukla kayıtlayan bir yapıyı yeniden inşa etme mücadelesine girişilmesi ve parlamenter sürece geri dönülmesi gerekiyor. Söyleşi boyunca konuğumla Türkiye’nin hallerini ve DEVA’nın derde deva olma potansiyelini konuşmaya çalıştık.
Alpaslan Kuytul, Türkiye’nin dindar kesimlerinin statüko yanlısı tutumu aksine hukuksuzluğa karşı mücadelesiyle öne çıkan bir isim. Müslüman kesimin muhafazakarlaştırıldığını düşünen Kuytul’a göre dindarlar, sadece kendisine yapılan haksızlıklara değil Irak’ın işgali ve Suriye meselesi başta olmak üzere küresel güçlerin yaptıkları ve Türkiye’deki iktidarın ortak olduğu haksızlıklar karşısında da sessiz kaldı.
DEVA’nın hangi derde derman olacağı elbette tartışılır ve tartışılmalı. Güçlü bir özeleştiri yapmadıkları taktirde maşeri vicdandaki yerleri oldukça tartışmalı olacak, bu gayet net. DEVA’nın halkın teveccühünü kazanıp kazanmayacağı ayrı mesele bunu zaman gösterecek ancak, hareketin geleceğini daha çok muhalefet bloğuyla ve Millet İttifakı'yla ilişkisi belirleyecek gibi görünüyor.
Abdullah Gül’ün "Siyasal İslamcılık paradigması çöktü" ifadesi birçok okumayı gerektiren bir yaklaşım. Her şeyden önce "İktidar İslamcı mı?", "İslamcılar nerede hata yaptılar?", "Tartışma doğru bir mecrada mı ilerliyor?", "Yaşanan sıkıntılar temel metinlerle kurulan çarpık ilişkinin bir sonucu mu?", "Mesele teorik mi yoksa daha çok pratik nedenlerden mi kaynaklanıyor?" Ahmet Taşgetiren’le bunları konuştuk.
Soçi ve Astana anlaşmalarıyla karşılaştırıldığında bu kez ‘Suriye’nin toprak bütünlüğü’ ifadesi yerine ‘Suriye Arap Cumhuriyetinin toprak bütünlüğü’ ifadesi kullanılması dikkat çekici. Burada da aslında Şam yönetiminin Suriye’nin BM tarafından tanınmış bütün sınırlar içerisindeki askeri ve siyasi egemenliğine güçlü bir vurgu yapılmış.
Hatay-Antep-Kilis hattına Patriot yerleştirilmesi, NATO üyesi bazı ülkelerin istihbarat ve elektronik savaş konusunda destek olması, elbette sahadaki dengeleri değiştirir ancak, Ankara’nın her an değişkenlik gösteren NATO ve ABD’ye güvenerek Rusya ile kapsamlı bir çatışmaya girmesini beklemek çok rasyonel olmayabilir.
Türkiye, Rusya karşısında elinin zayıf olduğunun farkında ancak asıl rahatsızlığı bu değil, bunun kamuoyuna yansıması. Türkiye’yi yönetenler, zaaf içerisinde olduklarını ifşa edecek her şeye bundan sonra daha sert ve düşmanca bir tutum alacaklardır.
Darbe söylentisinin kime yarayacağı aşikâr. Onca yaşananlardan sonra yeni bir maceraya girişmek, artık gücü giderek tükenmekte olan AKP’yi iyice konsolide etmek demek. Öte yandan sivil-asker ilişkilerine dair kaleme alınmış teorilerin büyük bir bölümü her ne kadar askerlerin sivil iradeye tabi olmasını demokratikleşmenin ön koşulu olarak görse de bu kriterlerin yerine getirilmesinin kaçınılmaz olarak demokratikleşmeyi beraberinde getirmediğini görüyoruz.
Türkiye’nin tam da savaşın eşiğine geldiği bu süreçte, Rusya uzmanı Aydın Sezer’le Astana ve Soçi süreçlerini, bu süreçlerde tarafların mutabakatlara yükledikleri anlamları, anlaşma maddelerinin iyi niyetle yorumlanıp yorumlanmadığını, Suriye’yi gelecekte neyin beklediğini ve Rusya ile Türkiye arasında anlaşma koşullarının ne olduğunu konuştuk.
Maceracı politikaların artık durulmasını beklerken tam tersi gelişmeler yaşanmasına yol açan birçok neden bulunabilir ama bunların başında iç politikayla dış politika arasındaki ayrımı kaldıran tutumun geldiği açık. Dış politika, içerideki beka çizgisini besleyen bitmek bilmez bir memba olarak görüldükçe bu tutumdan vazgeçilmesi sadece hayal gücünün konusu olabiliyor.
Burak Bilgehan Özpek, şahsiliğin son dönemde giderek bütün kurumları etkisi altına aldığına ve kurumsallaşmada yaşanan zaaflara işaret ediyor. Kendisiyle bu çerçevede Türkiye’nin demokratikleşme serüvenini, Kemalizm’e ilişkin otoriterlik tartışmalarını, Türkiye’nin içinden geçmekte olduğu otoriter süreci ve ülkenin modernleşme macerasını konuştuk.
Türkiye, Astana ve Soçi anlaşmalarını Rusya tarafından oldukça farklı yorumlayarak uzun süredir mevcut dezavantajlı konumunu telafi etme ve kazanımlarını koruma peşinde. Ancak Türkiye, elindeki kozların zayıf olmasına rağmen sahada rakiplerini köşeye sıkıştıracak hamleler yapabileceğini düşünüyor.
Kazım Güleçyüz’le yazdığı yazılar ve yaptığı paylaşımlar nedeniyle yargının kendisine vermiş olduğu cezaları, yargı üzerinde gerçekleşen baskıları, iktidarın sistematik olarak muhalifleri sindirme politikalarını, iktidarın dindar kesimi nasıl sindirdiğini ve mevcut otoriter durumdan kurtulmanın yollarını konuştuk.
Aslında Trump, Yüzyıl’ın Planı’nı ilmek ilmek ördü. Önce Kudüs’ü İsrail’in başkenti ilan etti. Bir sonraki adımı ise Siyonistlerin 1967 yılında gasp ettiği Golan Tepeleri’ni İsrail toprağı olarak tanımasıydı. Ardından, geçtiğimiz sene Bahreyn’de bir zirve düzenleyerek Yüzyılın Planı’nın ekonomik ayağını oluşturmaya çalıştı. Şimdi de planı ilan ederek Filistin sorununa nihai darbeyi vurmuş oldu.
Eğitimci ve tarihçi Vedat Kara ile Alevilerin sorunları, tarihsel olarak Aleviliğin süreklilik ve kopuşlarını, Alevi inanç ve ritüellerini, pirlerin ve dedelerin konumunu, modern dönemdeki sorunlarını, tanınma ve kimlik taleplerini konuştuk.
İslam’ın sol ile ilişkilenemeyeceğini söyleyenlerin ortaklaşa yanılgısı, İslam düşüncesinin doğasına ilişkin kanaatlerinden kaynaklanan bir takım çıkarımlar görünüyor. İslam’ın kendisi ilahi bir din olmakla birlikte İslam düşüncesi, içerisine yorum, tevil ne derseniz deyin farklı insanî faaliyetlerin eşlik ettiği beşerî bir düşüncedir. Sekülerliği aşırı önemseyen sol da laikliği büyük bir küfür olarak gören ve metnin literal anlamını yüceleştiren İslamilik de aynı eksenden hareket ediyor. Halbuki Kuran’ın kendisiyle Kuran’ı anlama çabasını eşitlemek, Kuran’la Kuran tefsirlerini ya da Kuran üzerine yapılan araştırmaları aynı görmek kadar yanıltıcı.
Siyaset bilimci Polat Alpman, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ni, değişen AK Parti'yi, eski devlet ile yeni devlet arasındaki farkları ve Milli Görüş ile siyasal İslam ilişkisini anlattı.
Arap dünyasının temel özelliklerinden biri de sosyalizmle ateizm arasında zorunlu bir birlikteliğin olmaması. Ancak bu, Arap dünyasındaki solun ya da daha doğru bir ifadeyle Marksistlerin çok dindar bir yapıya sahip olduğu anlamına gelmiyor. Tabii bu noktada Marksistlerle sosyalistleri birbirinden ayırt etmek gerekiyor. Arap Marksistlerin önemli bir bölümü, hala ateist çizgi üzerinde hemfikir. Ama sosyalizmle din arasında belirli ölçüler dahilinde geçişkenlikler olduğu söylenebilir.
Atrisi, post-Süleymani sürecinde bölgenin daha büyük istikrarsızlıklara sürükleneceği ve bölgede suların yakın zamanda durulmayacağı kanaatinde. Bu çerçevede bölgede rejim karşıtı gösterilere dış desteğin daha fazla olacağını belirten Atrisi, yabancı desteğin gösterileri güçlendirmek yerine zayıflattığı görüşünde. Gazete Duvar’a konuşan Lübnanlı araştırmacı, ayrıca önümüzdeki dönemde Irak yönetimini zor bir sürecin beklediğini ve İran’ın Irak’taki Amerikan üslerini yine hedef alacağını kaydetti.
İran, Kasım Süleymani suikastının ardından hesaplarını Trump’ın gidişini hızlandıracak şekilde yapmak zorunda olduğunu fark etti. Bu nedenle suikasta misilleme yapmama gibi bir seçeneği yoktu. Ancak içeride protesto gösterileri dışarıda ise ABD saldırısı nedeniyle sıkıntılı günler yaşayan ülke, misillemesini kapsamlı bir savaşa yol açmayacak ancak Trump’ın gidişine katkıda bulunacak şekilde yapmalıydı.
Suveyhli, Libya ile ilgili konularda uluslararası medyanın taraflı tutumundan oldukça şikâyetçi. Medya’nın Libya’daki gerçeklerle pek ilgilenmediğini daha çok bağlı bulunduğu çıkar odaklarının menfaatini gözeten bir tutum içerisinde olduğunu dile getiriyor. Hafter güçlerinin işlemiş olduğu savaş suçlarına dikkat çeken Libyalı analist, BAE’nin Libya’da yerine getirdiği kritik role ilişkin ilginç ve önemli bilgiler veriyor.
İran, bu süreçten yüzünün akıyla nasıl çıkacağının hesabını yaparken ABD’nin önümüzdeki on yılı, Trump’ın berbat ettiği bir çuval incirin oluşturduğu çevre kirliliğini temizleme çalışmalarıyla geçecektir.
Prof. Dr. Mehmet Evkuran’a göre Batı emperyalizmi, medeniyetler arası çatışma teorisini askıya aldı ve daha kullanışlı başka bir projeyi devreye soktu. Şu an geleneksel İslam’ın Müslüman dünyada medeniyet içi bir çatışmayı tetikleme operasyonuna hizmet ettiğini düşünen Evkuran Hoca, Müslüman dünyada zaman kaybı olduğuna dair bir propagandaya maruz kalan ve hem modern olana hem de kendi geleneğine eleştirel bakmayı becerebilen İslam modernizminin aslında elimizdeki tek seçenek olduğunu düşünüyor. Bunun için tek koşul ise, İslam modernizminin üzerindeki elitist havayı atıp aydınlanmacı tortularından kurtulabilmesi.
Yeni bölgesel sistemin kuruluşu, bölge ülkelerinin performansına ve yöneticilerin yeni kurulmaya çalışılan düzene intibak kapasitesine bağlı.
Şankıti, Batılı değerler manzumesinin ödünç alınmasının yeterli olmayacağını, İslam dünyasının bu düşünce sistematiğinden yararlanarak yeni bir değerler manzumesi yaratması gerektiğini söylüyor. İslam dünyasını çepeçevre kuşatan imparatorlukların dayattığı otoriterliğin belirleyici olduğunu ifade eden Moritanyalı yazar, Roma-Yunan demokratik değerleriyle İslam’ın sözleşmeci çizgisinin bu koşullarda filizlenme imkanı bulamadığını kaydediyor.
Son 20 yılda dünyada meydana gelen ayaklanmalar ya da “devrimler”, küreselleşme politikalarıyla yakından alakalı olmakla birlikte eski toplumsal hareketlerin tersine, toplumsal bir ütopyayı değil bireysel hayal ve ideallerin tetiklediği ayaklanmaları temsil ediyor.
Karabaşoğlu’na göre mütedeyyin kesim, özgürlük kavramının ne kadar hayati olduğunu anlayabilmiş değil ve şu an, mezkur eksikliğin açmazlarını yaşıyor. Ona göre gerek Kuran-ı Kerim’de gerekse Risale-i Nur külliyatında istibdat düşüncesine meşruluk kazandırmak mümkün değil. Bu minvalde İslamcılığın kendisini, farklı tarihsel dönemlerde oluşmuş otoriter kültür üzerinden değil; Kuran’da vurgulanan siyasi prensipler üzerinden yeniden yapılandırması gerekiyor.
Libya’nın gerek son derece girift siyasi ve askeri krizleri gerek aktörlerin çeşitliliği gerekse buraya siyasi anlamda yatırım yapan uluslararası aktörlerin beklentileri bakımından en az Suriye kadar hatta ondan daha kompleks ve sorunlu hale gelmiş durumda. Bu nedenle Türkiye’ye maliyeti en az Suriye kadar ve ondan da fazla olabilir.
Batı’da yıllardır Türkiye’de ise yeni yeni tartışılmakta olan İslami feminizmin nasıl bir şey olduğunu konuşabileceğimiz en doğru isimlerden biriydi Hidayet Şefkatli Tuksal. Kendisiyle feminizm, feminizmler, İstanbul Sözleşmesi, mütedeyyin bir camiada kadın hakları mücadelesi, aynı anda hem feminist hem de dindar olmanın zorlukları, mazbut bir hayat sürerek de kadın hakları mücadelesi verilip verilemeyeceğini, radikal feminizmin taleplerini konuştuk.
Yarım saattir salonda bekleyen Fransız istihbarat ajanları endişeliydiler. Her yerde fotoğraftaki özelliklere sahip kişiyi arıyorlardı, ama sanki yer yarılıp içine girmiş, Carlos ortadan kaybolmuştu. Hartum'da olduğunu dünyadaki üç istihbarat örgütü, "CIA", Ürdün istihbaratı ve Fransızlar biliyordu...
Buzgan, Kürt sorununun ve dindarların sorunlarının çözümü noktasında çıtayı yükselterek önce çok yüksek beklentiler oluşturan ardından da bu beklentileri bütünüyle tahrip eden AK Parti iktidarından ümidi tamamıyla kestiklerini, dindar da olsa Kürtlerin bundan sonra AK Parti’ye ilişkin herhangi bir umut beslemesinin söz konusu olmayacağını ifade ediyor. CHP ile ilgili rezervlerine rağmen mütedeyyin Kürtlerin yine de sosyal demokratları denemeye değer bulduklarını, CHP’yi bir imkan olarak değerlendirdiklerini ifade ediyor.
Bazı Türk-İslam sentezcileri gibi meseleyi sadece Horasan erenleri, Türk Hanefiliği ya da Matüridiliğiyle açıklamak, Anadolu’nun etnik ve mezhebi çeşitliliğini tek bir nedene indirgemek mümkün değil. Ancak bu tür bir dini anlayışın Anadolu topraklarına hem tarihsel olarak hem de modern dönemde son derece olumlu getirilerinin olduğunu, bu anlayışın farklılığa ve çeşitliliğe önem veren karakteristiğinin toplumsal yapımıza kattıklarını unutmamak gerekiyor.
Doğu Konfederasyonu, geçmişte el Fetih içerisinde gerilla deneyimi yaşamış olan Nakkaş’a göre, başta Türkiye olmak üzere birçok Ortadoğu ülkesi arasındaki bölgesel sorunlara son vereceği gibi ülkelerin kendi içindeki demokratikleşme, ekonomik kalkınma, zenginliklerin doğru yatırımlara dönüştürülmesi vs. gibi sorunlara da çözüm üretecek.
FKÖ lideri Yasir Arafat, İsrail işgal güçlerine karşı sürdürdüğü mücadelede hem kendisinden destek almak hem de sahip olduğu gerilla savaşı deneyimlerinden yararlanmak için yanına ziyarete gittiği Mao’dan bazı taktikler vermesini ister. Mao, Arafat’a "Arapların çok büyük bir gerilla liderine sahip olduğunu başkalarından taktik almasına gerek olmadığını" söyleyerek yanıt verir.
Hem kendi iktidarını hem de bu iktidarın oturduğu toplumsal zemini milliyetçi söylemle tahkim eden Abdülhamit, Ertuğrul vs. gibi diziler, AKP’nin tarihsel olayların milliyetçi-muhafazakâr bakış açısıyla aktarımından öte anlamlar taşıyor. Tokdoğan, oluşturduğu analiz çerçevesinde AKP elitlerinin nasıl bir zihin dünyasına sahip olduğunu anlatırken onların muhafazakâr değerleri nasıl yağmaladığına da dikkat çekiyor.
Vox Partisi ve lideri Abascal hakkında gerçek olduğu belgelerle kanıtlanmış iki konu var ki partinin ve liderinin İslam’la ilişkisini oldukça netameli ve kompleks hale getiriyor. Bunların ilki, Vox Partisi’nin bir İranlı ve en azından Müslüman aidiyeti olan bir kuruluş tarafından fonlanması. Diğeri ise tarihi belgelere göre atalarının Endülüs’te üst düzey görevlerde bulunmuş bir Arap ve Müslüman olması.
Kuruluşundan beri çatışmasız bir gün dahi geçirmeyen Ensarullah Hareketi'nin öyle görünüyor ki daha uzun yıllar savaşacak enerjisi var. Zira kuruşulundan bugüne sürekli saldırılara maruz kalmış bir hareket için savaş, bir yaşam tarzı haline gelmiş durumda.
Her iki ülkede de hükümetler istifa etse hatta mevcut siyasi elit bütünüyle karar alma mekanizmalarından çekilse bile kimlik merkezli düzen değişmediği sürece kalıcı bir çözümün üretilme ihtimali neredeyse imkânsız. Zira her iki ülkede de taifeci sistem, yabancı ülkeler tarafından dayatılmış.
Irak’ta bilanço her geçen gün ağırlaşıyor. Hükümetin istifa etmesi an meselesi ancak bunun da çözüm olup olmayacağından insanlar emin değil. Birçok Arap ülkesi gibi Irak da kendisini büyük bir açmazla karşı karşıya hissediyor. Gençlerin geleceğe ilişkin umutları azalmış vaziyette. Irak’ın önde gelen siyasi yorumcularından Dr. Vasık el Haşimi ile Irak’ta uzun bir süre devam edecekmiş gibi görünen gösteriler üzerine konuştuk.
Yeni Bağdadilerin ve IŞİD benzeri yapıların birkaç devlet büyüklüğündeki topraklarda kanlı eylemlerine bir kez daha tanık olmak istemiyorsak, söz konusu yapıları ortaya çıkartan koşullar üzerinde düşünmeye ve emek vermeye ihtiyacımız var.
Vasıf el Hareke, Lübnan’daki protesto eylemlerinin önderlerinden. Hareketin seyri ve alınan kararlar üzerinde etkili bir isim. Avukat ve aktivist olan Vasıf el Hareke ile protesto eylemlerinin amacı, mantığı, Arap dünyasındaki farklı toplumsal hareketler, Gezi olayları ve hükümetin reform paketi üzerine konuştuk.
Lübnan’daki siyasi kalıtım (tevarüs), ülkenin bağımsızlığını kazandığı 1943 yılından bu yana siyasi hayata olumlu katkıda bulunmak bir yana zaten karmaşık olan yapıyı daha da derinleştirmiş, siyaseti patronaj ilişkisine dönüştürmüş bulunuyor. Bunda Lübnan’ın kuruluş aşamasında söz konusu feodal toplumsal ilişkileri ve ailelerin yönetim üzerindeki etkisini tahkim eden ve meşrulaştıran anayasa ve yasaların katkısı büyük.
Ümit Aktaş İslamcı gelenekten gelmekle birlikte mevcut İslami birikim içinde farklı bir çizgiyi temsil eden bir yazar. Sadece İslam düşüncesine ilişkin değil, ideoloji, Aydınlanma, siyaset-din ilişkisi, Batı felsefesinin sorunları üzerine de kafa yoran velud bir yazar. Kendisiyle İslam ve Avrupa düşüncesinin sorunlarını ve çözüm yollarını konuştuk.
Ülkemizde son on yıldır demokrasinin esamesi bile artık okunmuyor ayrı mesele de; savaş, barış, harekât, askeri müdahale, antlaşma, muahede, sulh vs. gibi bir ülkenin kaderini ilgilendiren konularda karar alamayacak ve halka danışılmayacaksa, sizin demokrasiniz, adalet mekanizmalarınız, güvenlik aygıtlarınız ne işe yarar?
Müslüman Kardeşler’in Dünya Teşkilatı Sözcüsü Kemal Hilbavi örgüte yönelik uzun süredir takındığı eleştirel tutumla biliniyor. Savaş karşıtı Muslim Association of Britan'ın kurucusu Hilbavi ile İslam Birliği Araştırmaları Merkezi’nin düzenlediği sempozyumda bir araya geldik. Hilbavi Müslüman Kardeşler'i, İslamcıların beklentilerini ve dünyayla ilişkilerini Gazete Duvar'a anlattı.
Erdoğan meyve veren ağacı kurutmuş olabilir ama o ağacın meyveleri aslında hormonluydu ve Erdoğan değilse de bir başkası askeri darbelerin kolunu kanadını kırdığı bu ağacın köküne kibrit suyu dökecekti zaten. Sonuç olarak, devletin sınırsız hegemonyası ve dayatmaları karşısında ezilen kitleler, kişilere bel bağlamak ya da devleti vatan, millet, Sakarya edebiyatı adına kutsamak yerine özgür ve adil bir yönetimin toplumu güçlendirerek inşa edebileceğinin farkına varması gerekiyor.
Uluslararası kamuoyunda Husiler olarak bilinen Ensarullah Hareketi, merkezi Yemen’in Sada kentinde gelişip büyüyen bir hareket. Her ne kadar üyeleri Şiiliğin Zeydi kolundan olsa da hareketin askeri yapılanması Devrim Komiteleri içerisinde Sosyalist, Arap milliyetçisi ve Marksist her kesimden insan bulunuyor. Ayrıca bazı Sünni Yemenli kabileler de hareketle ittifak kurmuş durumda. Hareketin güçlü isimlerinden Yüksek Devrim Konseyi Başkanı Muhammed el Husi, son günlerde Yemen’de yaşanan gelişmelere ilişkin Gazete Duvar’a konuştu.
Mısır ve Cezayir gibi ülkeler, diğer Arap ülkeleriyle karşılaştırıldığında kurumsal yapısı ve bürokratik meşruiyet bakımından birbiriyle benzeşirken diğer Arap ülkelerinden ayrışıyor. Her iki ülkede de teamülleri olan, uluslararası arenada göreli olarak belirli saygınlığı olan devlet denebilecek bir olgunun varlığından bahsetmek mümkün. Aynı şeyi Sudan ve diğer Arap ülkeleri için söyleyemiyoruz.
Fas Tevhid ve Islah Hareketi’nin Başkan Yardımcısı Muhammet Tullabi, Marksist-Leninist bir örgütün üst düzey yöneticiliğinden 90’lı yılların başlarından itibaren İslami hareketin saflarına geçmiş. Ona göre İslam dünyası entelektüel açıdan komada ve bölgeye şizofrenik bir tarih bilincinin hâkim olduğunu düşünüyor. Güç dengelerinin değiştiğini medeniyetin ağırlık merkezinin doğuya kaydığını da söyleyen Tullabi, "ABD’nin küresel düzlemde işlediği hatalar nedeniyle değil, daha çok tarihin alttan alta işleyen kanunları nedeniyle meydana gelen bir medeniyet değişimi ve medeniyetin doğuya göç etmesi nedeniyle olacak. Ben Avrupa’da görüştüğüm öğretim üyeleri ya da düşünürlere Avrupa Birliği’nin bu yüzyılın ortasında çökeceğini söylüyorum. Bu aynı zamanda Batı’nın sönümlenmesinin başlangıcı olacak. Bizler İslam dünyası olarak yükselmekte olan Doğu güçleriyle, yani Konfüçyüs medeniyeti ve Hindu medeniyeti havzası güçleriyle bir çatışmaya girmekten kaçınmamız gerekiyor" ifadelerini kullanıyor.
Tunus seçimlerini yakından takip edenler için yerleşik düzen için deprem anlamına gelen bu seçimlerle ilgili sorulması gereken soru şu: Tunus’un en örgütlü siyasal partisi olan ve en disiplinli parti tabanına sahip Nahda, örgütsel yapısında ciddi reformlara imza atmış olmasına rağmen neden başarısız oldu?
Geçen hafta Canan Kaftancıoğlu ile ilgili yazısının yayınlanmaması üzerine gazetesi Yeni Şafak'tan istifa eden Özlem Albayrak, istifaya kadarki süreci anlattı. Medyanın inandırıcılığını yitirdiğinden bahseden Albayrak hükümeti fanatizm düzeyinde destekleyen yüzde 80'in hiçbir etkisinin olmadığının altını çizdi.
Dünyadaki güç dengelerinin Batı’dan Doğu’ya doğru kaymaya başladığı bu süreçte, geleceğin süper güçleri olarak Rusya’dan daha çok Çin ve Hindistan’ın mevcut küresel gücün yerini alacağını ifade eden Tullabi, bunu gerekçelendirirken büyük ölçüde nüfus faktörüne dayanıyor. Nüfus ve ekonomik güç üretemeyen küresel güçlerin düşüşe geçeceğini, yerini güçlü insani alt yapıya sahip Çin ve Hindistan gibi ülkelerin alacağını, AB’nin de yeterli nüfus üretemediği için 21. yüzyıl ortalarında çöküşle yüzleşeceğini kaydediyor.
Akademisyen Özet: Yeni muhafazakar orta-üst sınıfların "Başakşehir'e sığındık" ifadesi ile dile getirdiği kaygı, sadece kentsel kalabalıklardan uzak kalma arzusu taşımaz. Aynı zamanda Kemalizm'e dönük bitmek bilmez yabancılaşma eleştirisinin “bir iktidar söylemi”nden öteye uzanamadığının da itirafı niteliğinde.
Dindar kitlenin, Peygamber sonrası dönemde saltanata evrilmiş, zalim sultana itaat fikrinde somutlaşan bir iktidar anlayışının mirasçıları olduğu göz önüne alındığında onların bu tutumunu salt rant ve çıkarla açıklamanın mümkün olmadığı aşikar.
Sapla samanı birbirine karıştırmamak adına hukuki bir vaka olan Kuran kurslarındaki cinsel istismar meselesiyle toplumsal bir ihtiyacı karşılayan kurslar ve cemaatlerin varlığı meselesinin birbirinden ayrı tartışılması gerektiği açık. Bir başka ifadeyle sorun, “Kuran kursları kapatılsın” ya da “Buraları finanse eden dernekler lağvedilsin” naifliğiyle çözülecek basitlikte değil.