Türk Felsefeci Farabi Kimdir?
Farabi 870-950 yılları arasında yaşamış Türk asıllı islam felsefecisidir. Asıl adı Ebu Nasr Muhammed bin Muhammed bin Tahran bin Uzlug olan Farabi Türkistan’ın Farab kentinde doğmuştur. Rey ve Bağdat’ta eğitim gören Farabi, Harran’da felsefe üzerine araştırmalar yapmıştır. Aristoteles’in öğretilerine burada öğrenen Farabi, Halep’te Hemadani hükümdarının konuğu olarak yaşadı.
Aristotales’in öğretisi olan madde ve suret kavramını benimsemiş, eşyanın oluşumunda yani yaradılışta madde ve sureti iki temel ilke olarak gören Farabi, fiziği de metafiziğe bağlamıştır. Böylece evrenin ve eşyanın özünü oluşturan toprak, hava, ateş, suyun evrenin ilk maddesi olan el-aklül faalden çıktığını, bu dört ögenin birbiriyle belli ölçüde kaynaştığı, ayrıştığını ve içinde bulunulan evreni oluşturduğunu düşünmektedir.
Farabi ilimleri sınıflandırdı. İlimleri üçüz ve dördüz olmak üzere iki kısıma topladı. Nahiv, mantık, beyan üçüzlü ilimlere; matematik, musiki, astronomi ve geometri dördüzlü ilimlere dahil etti. İlimler Farabi’ye göre; matematik, metafizik ve fizik diye üçe ayrıldı. Bu ayırım Avrupalı bilginler tarafından da kabul edildi.
Sesin, hava titreşimlerden meydana geldiğinin ilk mantıklı açıklamasını Farabi yaptı. Titreşimlerin dalga uzunluklarını hesapladı. Böylece müzik aletlerinin yapımında gerekli ses düzenlemelerini gerçekleştirdi.
Tıp alanında da çalışmaları bulunan Farabi özellikle ilaçlar üzerinde çalışmalar yaptı. Farabi’ye göre alem büyük insandır; insan küçük alemdir. Bilgi insan ahlakının temelini oluştururken, aklın iyiyi kötüden ancak bilgiyle ayırdığını ifade eder. İnsan beyninin çalışması sonucu elde edilemeyeceği sadece tanrısal ve doğuştan geldiğini ifade eder. Bilimin üç kaynağı vardır; duyu, akıl, nazardır.
Bilimler; kurumsal ve uygulamalı diye ikiye ayrılır. Uygulamalı bilimleri; ahlak, siyaset, müzik ve matematik oluşturur. Toplumlar da ikiye ayrılır; erdemli ve erdemsiz toplumlar. Bu toplumları yönetecek en kusursuz devleti de dünya devleti oluşturmaktadır.
Farabi’nin eserleri;
İki Felsefeci Arasındaki Düşüncelerin Uzlaştırılması
Ele Alınan Kaynakların Kaynakları
Hikmetlerin Özleri
Erdemli Toplumun İlkeleri Üstüne Kitap
Aklın Anlamları
Bilimlerin Sayımı
Büyük Müzik Kitabı
Müziğe Giriş