Şiir alimlerin ilim tahsilinde bir dal gibidir. İlimsiz şiir bozuk zeminli bina gibidir. Padişahlar ciddi bir ilim tahsili sırasında şiir sanatını da öğrenirler.
Fuzûli, dîvânının önsözün de “İlimsiz şiir, esâsı yok dîvâr gibi olur.Ve esâssız dîvâr gâyet de bî-i’tibâr olur” diyerek bu sanatın özünde ilim olduğu söylemiştir. Bu sebeptendir ki, Osmanlı da padişahların şairlik meziyetleri de vardı. Divan edebiyatında önemli yerleri olan padişahlar dan bir çoğunun “Divanı” vardır. Sultanlardan divanı olan padişahlar şunlardır;
- Fatih Sultan Mehmed- Divânçe (küçük divân) özelliği gösteren divânı vardır.
- Sultan II. Bayezid, Adlî mahlasıyla şiirler yazmış ve divân oluşturmuştur.
-
Sultan I. Selîm –
-
Kanuni Sultan Süleyman 3000 bine yakın şiir bulunan divânı vardır.
-
Sultan III. Murad
-
I.Ahmed
-
II. Osman’ın Fârisî mahlasıyla yazdığı küçük bir divânçesi vardır.
-
III. Ahmed.
-
III.SelimOsmanlı sultanlarından şair olanlar. Divan edebiyatında şiir yazan sultan,şehzade ve sultan kızları şunlardır;
Sıra Padişah Adı Şiirdeki 1 II. Murad – Muradi 2 Fatih Sultan Mehmed – Avni 3 II. Bayezid – Adli 4 Şehzade Korkut – Harimi 5 Cem Sultan 6 Yavuz Sultan Selim 7 Kanuni Sultan Süleyman – Muhibbi 8 II. Selim 9 Sultan Mehmed 10 Şehzade Mustafa 11 Şehzade Cihangir 12 Şehzade Bayezid 13 Sultan III. Murad 14 Sultan III. Mehmed – Adni 15 I. Ahmed – Bahti 16 II. Osman (Genç Osman) Farisi 17 IV. Murad – Muradi 18 IV. Mehmed 19 II. Ahmed 20 II. Mustafa İkbali 21 III. Ahmed Necib 22 III. Mustafa Cihangir 23 III. Selim 24 II. Mahmud Adli 25 II.Mahmutun Kızı adile Sultan 26 II.Abdulhamid 27 Sultan Mehmet Reşat 28 Sultan abdülmecid 29 VI.Mehmet Vahiduddin
ŞAİR PADİŞAHLARDAN ÖRNEK ŞİİRLER
- 1-YAVUZ SULTAN SELİM HAN (I.SELİM)
- Bu şiirin ilginç bir hikayesi var. Yavuz Sultan’ın hizmetinde olan bir türkmen kızı ona gönlünü kaptırmış. Söylemeye cesaret edemez ama dayanamaz. Otağın direğine şöyle yazar;
“Seven insan neylesin”
Sultan akşam otağa gelince direkteki yazıyı farkeder ve altına şöyle yazar;
“Hemen derdin söylesin”
Ertesi gün türkmen kızı altına şöyle yazar;
“Ya Korkarsa neylesin”
Sultan sonraki akşam şunu yazar,
“Hiç korkmasın söylesin”
hikayesi böyle başlayan bu beyit ortaya acı bir sondan sonra çıkmış. Padişah türkmen kızını çağırtmış ve evlenmek için düğün kurdurmuş.
Düğün sonunda türkmen kızın heyecan’dan kalbi durmuş. Sultan olaya çok üzülüp ve ağlamış. Türkmen kızın mezar taşına şunları yazdırmış;
Biz bülbülü muhriki dem-i gülzarı firakız
Ateş kesilir geçse saba gülşenimizden
Cihanın gerçi nuş ettim yedi tastan zehrini
Velakin zehri katilden yine buldum meğer kahren
Benim şol dilberi râma habibi gülzarımdır.
Enisim, munisim, yarim azizim gam küsarımdır.
Edirnem, Stanbulum kalanam Bursam Engürüm
Sinayılı Kayseri rumun acaip şehriyarımdır
Semerkant ve Horasanım Rey ve Şiraz ve Bağdadım
Hucend ve Belh ve Tebrizim Mısır tahtında varımdır.
Irakım hem Sfahanım Demeşkim, Bosna pazarım
Benim Çin ile Maçinim Cezirem siz varımdır.
Muhabbet şahının bir bende-i fermanıyız cana
Gedayı gûyu alemin sultanıyız cana
———–
Ref edince masivayı nuru hak eyler zuhur
Maksat kalbe böyle incila vermektedir.
12 Gün önceydi Sultan Belgrat üzerine yürümek için Edirne’ye yaklaştığı sırada başında ve sırtında bir ağrı hissetdi. Sonra sarığı başına çok ağır geldi ve sarığını çıkardı. Hasan Can şaka yapmış, Tebriz’den gelirken onun “Bu dünya iki sultana az!” dediğini hatırlatıp “Meğer hünkârım dünyaya sığmayan kafa, bir sarığa sığarmış,” demiş. Sultan bu şakaya karşılık vermeyince de Hasan Can bir dertleri olup olmadığını sormuş. Sultan sırtında bir çıban olduğunu, azıcık acıdığını ve ellerini yıkayıp bunu sıkmasını söylemiş. Ama çıban henüz olgunlaşmamışmış. Hasan Can Sultan’a bunun sıkılmaması gerektiğini, bir hekime gösterilmesinin iyi olacağını söylemiş; ancak Sultan çıbanı küçümseyerek sıkılmasını emretmiş: Hatta demiş ki “Sen bizi çelebi mi bilirsin ki bir çıban için hekime müracaat edelim?”
Sonra da sabah Edirne hamamına varıp çıbanı sıktırtmış. Meğer çıban habis imiş. Ağrısı ve etkisi bedene yayılmış. Bu sefer de hekimler çare bulamamışlar. Sultan ateşler içerisinde yanmaya başlamış. Bunu yoldaşlarına, askerlerine duyurmasınlar diye nedimlerine tembih etmiş. O haliyle atına binip ordunun önüne düşmüş.
Bir vakitler babasıyla mücadeleye giriştiği Rumeli yollarında, Uğraş Deresi yakınında artık Poyraz’ın sırtında duramaz olmuş. Ertesi gün ateşi artmış ve mecalden düşmüş. Halkın anlattığına göre bir ara Hasan Can’a sormuş:
“”Hasan can, Halimiz nicedür.?
“”Devletlûm, Allah ile olma zamanıdır.”
“”Bre, sen bizi bunca zamandır kiminle bilirdin? Var şimdi vezirimiz Piri’yi çağırıver Ahir ömrümüz de söyleyeceklerimiz vardır.
“Hasan can veziri çağırtmış. Oğlu Süleyman’ın tahta çıkarılmak üzere İstanbul’a davetini emretmişler. Sonra da hekim Ahi Çelebi’ye sormuş:
“”Bre Ahi! Nedir bu illet, doğru söyle, zinhar saklama!”
“Devasızdır hünkarım, adına şir-pençe derler.
“Şir-Pençe ha!”
“Evet hünkârım, çıbanın adı şir-pençe.”
“Allahu Ekber. Şimdi çekilesiz. Hasan Can sen yanımda kal.”
NOT: Tarihçi Yavuz Bahadıroğlu’nun ifadelerine göre aşağıdaki hikaye tamamen asılsızdır. Alındığı kaynaklar, yanlış bilgi vermektedir. Bunun yazılmasının sebebi herkesin bu yalanı duyup yalan olduğunu bilmesi içindir. Yavuz’un tahta geçtiği dönemde sultan babası II.Bayezid 62 yaşında ve hastadır. Ayrıca Veli olduğu söylenen bir zatın evladına taht için bedduası mümkün değildir. Bu iddianın yalan olduğunu ifade eden Bahadıroğlu tarafından şöyle bir aktarım daha yapılmaktadır;
“Sultan Bayezid tahttan indirildiği tarihte 62 yaşındadır. O dönem açısından bu yaş oldukça ileri bir yaş sayılır. Üstelik çok hastadır. Sultan Selim, sarayda kalmasını, dinlenmesini babasından rica etmiş, ancak o Dimetoka’ya gitmekte ısrarcı olmuştur. Oğlunun cülusundan on bir gün sonra kalabalık bir maiyetle birlikte yola çıkmıştır. Çok hasta ve bitkin olduğu için ata binememiş, tahtırevanla taşınmıştır. Yavuz, babasını Dimetoka’ya uğurlarken, derin bir baba saygısı içinde babasını taşıyan tahtırevanın yanı sıra saatlerce yaya yürümüştür. Bayezid’in ömrü, Dimetoka’ya ulaşmaya yetmemiş, yola çıkışından 32 gün sonra 26 Mayıs 1512’de Edirne’nin Havsa ilçesinin Abalar köyünde vefat etmiştir.
Ordu pek tabii Yavuz’u istiyordu, ama Bayezid’in de sevenleri çoktu, o kadar ki, en küçük bir saygısızlık ordu içinde çalkantıya sebep olabilirdi. Böyle bir durum, bırakınız baba-oğul hukukunu bir tarafa, siyaseten bile eski padişaha saygı göstermeyi gerektiriyor.
Zehir meselesi yerli kaynaklardan ziyade, Yunan ve Bizans kaynaklarında geçer. Hâlbuki Yavuz’un en amansız rakibi olan ağabeyi Şehzade Ahmed, Memlüklü Sultânı’na gönderdiği mektupta (aslı Topkapı Sarayı’da), babasının Karlıdere mevkiinde hastalanarak vefat ettiğini, ancak halk arasında, vefatına kardeşi Selim’in sebep olduğu yolunda dedikodular çıktığını yazar. Bu tür dedikoduların, Şah İsmail’in casusları tarafından kargaşa çıkması için uydurulması ihtimali çok yüksektir. Zira Yavuz’un Osmanlı tahtına geçmesi demek, Şah İsmail’in sonunun gelmesi demektir. ”
“Lâkabı “Veli” olan Sultan II. Bayezid’le birlikte sekiz yıllık hükümdarlığına seksen yıllık icraatı sığdıran ve Osmanlı başkentini aynı zamanda Hilâfet Merkezi (Dar-ül Hilâfe) yapan Yavuz Sultan Selim’e atılan bu iftiranın günahından müfteriler nasıl kurtulur, bilemiyorum. Tahta çıktıktan sonra, Yavuz Sultan Selim’in rütbesi “Padişah-ı Cihan”dır. Sultan II. Bayezid o andan itibaren “baba”lık şerefine dönmüştür. “Baba” bile olsa bir “kul”un Cihan Padişahına beddua etmesi, Osmanlı devlet geleneği açısından da imkânsızdır. Yani böyle bir beddua yok. Ama Sultan II. Bayezid’in, oğlu Sultan Selim’e tavsiyeleri var.
Diyor ki: “Adâletten ayrılma… “Âcizlere ve çaresizlere karşı merhametli ol… “Kimsesizlere şefkat göster… “Ulemaya karşı saygıyı ihmal etme… “Zaruret olmadıkça, kimseye sert davranma…”
yalan olan hikaye
Yavuz Sultan Selim çok hastadır ve can yoldaşı Hasan Can’a şöyle demiştir;
“Bak a Hasan Can! Şahit olasın ki babamızın hakkını öderiz. Burada karşısına dikilmiş tahtını istemiştim. Sonra İstanbul’da öfkeme kapılıp göğsünden elimle ittirmiştim. O da bana
“İlahi oğul! Beni berbat edip tahtımdan ettin. Dilerim Allah’tan, sen de genç yaşında berbat olup şir-i pençelere elinde gidesin!” demişti.
Ben bu Şir-i Pençeyi hep aslanpençesi veya pençesi aslan gibi olan biri diye düşünürdüm ve yıllardır aklımdan çıkarmak isterdim ama yüreğimin bir köşesinde acısını hep duyardım. Sekiz yıllık Saltanatım da durmadan çabalamam bu yüzdendi. Genç iken çok iş yapabilmek içindi. Allah bana küffar ile savaşmayı ve zaferleri nasip etsin diye hep dualar ettim ama işte bak tam küffar üzerine giderken baba ahına uğradık.
Hem de adıyla sanıyla şir-pençelere uğradık. Mecaz, hakikat oldu. Allah beni affetsin”
Bunun üzerine Hasan Can, Sultan’a abdest aldırıp başucunda Yasin-i Şerif okumaya başlamış.
Hasan Can Surenin bir yerinde hata yapınca ölüm döşeğindeki Yavuz, Ey Hasan Can ayeti baştan al yanlış okudun diyecek kadar şuurlu bir sultandı.
Yasin Suresindeki Zalike Taktirul azizil alim(İşte bu Aziz olan Allah’ın Takdiridir.) ayeti bittiği an Yavuz Sultan Selim Han Ruhunu Teslim etmiştir.
Kaynak
https://www.turkedebiyati.org/forum/konular/647-sair-padisahlar
https://www.turkedebiyati.org/forum/konular/647-sair-padisahlar
İskenden Pala,Şah Sultan
http://www.edebiyatvesanatakademisi.com/divan-siiri-ve-sairler/yavuz-sultan-selim-divani-1171.aspx
http://www.yeniakit.com.tr/yazarlar/yavuz-bahadiroglu/babasi-yavuz-sultan-selime-beddua-etti-mi-540.html