Dil bilimi, “çok alanlı” bir bilim olarak Osmanlı döneminde önemsenmiş, yapılan çalışmalar ve ortaya konan eserler ile alet ve vasıta biliminden, gaye bilimi ve yüksek bilimler mesabesine yükseltilmiştir. Arapların “Acemceye karışarak bozulan dillerini düzeltme çalışmalarıyla başlayan ve ilk örneklerini nahiv, sarf, belâgat ve lügat alanında veren Arap dil bilimi, ortak İslâm medeniyet ve kültürünün etkisiyle Osmanlı dil eğitimi-öğretimini etkilemiş; Osmanlı dil bilimi gelişimini asırlarca Arap dil biliminin etkisinde devam ettirmiştir. Osmanlı dil bilimi, Osmanlının kuruluşundan Tanzimat’a kadar medrese ve Tanzimat’tan Harf İnkılabı’na kadar mektep usulüne dayalı öğretim ile varlığını geliştirmiştir. Dil eğitim-öğretimi ve ortaya konan eserleri açısından Osmanlı dil biliminin Türkçe yönünden en velut ve en verimli devresinin Tanzimat dönemi olduğu söylenebilir. Asırlarca Arap dil biliminin hakimiyeti altında varlığını sürdüren Osmanlı dil bilimi bu dönemde yazılan kavait, emsile, sarf-nahiv ve belagat kitapları ile milli bir kimlik ve söyleyiş kazanmıştır.
Osmanlı, eğitim, dil bilimi, sarf-nahiv, belagat