İşim benimle konuşuyor bana bir şeyler anlatıyor.
Günlük hayatın içinde fabrikada yaşamak zorunda olan insanlar. İşsizlikle işçi olmanın, paralı, parasız olmanın kesiştiği nokta.
Fabrikalar insanlara kendilerini tanımayı öğretmiştir. Çalışma hayatını görev ve sorumluluk sahibi olmayı öğretmiştir. Çalışmanın rahatlığını, tembel bir hayatın ne kadar zor olduğunu öğretmiştir. Elinin emeğiyle bir şeyler satın almayı öğretmiştir. Alın terinin ettiği değeri alın terinin ne demek olduğunu öğretmiştir. Para kazanmayı birilerine faydalı olmayı öğretmiştir.
Çalışarak hayatı öğrenmek ne güzel. Para kazanmak ne güzel şey. Ailenden para almak yerine onlara ihtiyacınız var mı? Diye sormak ne gurur verici.
Fabrikalar insanlara hayatı öğretmiştir. Fabrikalar, bazıları için sakin ve neşeli bir hayatın içinden çıkıp geliveren bazıları içinde günlük sorunlarından kaçarak saklandığı bir yer haline gelmiştir.
Fabrikalar vasıfsızlara işçiliği öğretmiştir. Onları tecrübe sahibi ederek çavuş, usta, başusta, amir, vardiya sorumlusu gibi unvan ve rütbeler vermiştir.
Fabrikalar başkasına muhtaç olmamayı el açmamayı öğretmiştir. İnsanları tembellikten, başkalarının tutsaklığından kurtarmıştır. Onlara zorluklarla savaşmayı boğuşmayı öğretmiştir. Sıkıntıyı acıyı kararsızlığı yenmeyi öğretmiştir. Fabrikalar onlara ekmek kavgasını öğretmiştir. Hayata tutunmayı ekmeğe hürmeti, insanları sevmeyi ve geleceği görebilmeyi öğretmiştir. Kalabalıkta her telden insanın içinde tertemiz kalabilmeyi öğretmiştir.
Tek başına yaşayanlara yoksullara çaresizlere gençlere genç evlilere yardım etmiş onlara da hayatı öğretmiştir. Hem maddi hem de manevi yönden hayatın orta halinde insanlara hayatı öğretmiştir. Sadece basit şeylerle yaşamaya alışmış yaşama düzeni sıradan insanlara, biraz hava biraz değer, biraz saygınlık, biraz sevgisinden vermiştir. Her zaman soğuk ve duygusuz gibi görünen fabrika çalışma standartlarına uygun tipte yaşam alanları vermiştir.
Evlilere taksitle evlerine eşya alabilmeyi öğretmiştir. Bankadan emeğinin karşılığı maaş çekmeyi banka numarası almayı öğretmiştir. Yıllarca güneşsiz evininin bodrum katında oturan birinin işçi konutlarından ev almasını ve sıcacık kalorifere sırtını dayamasını öğretmiştir. Her gün gidip geldiği bir işi ve o iş için evinden çıkabilme gücü her gün ve devam eden günlerde aynı eylemi tekrarlamayı öğretmiştir.
O kişi de işsizlik nedir? Parasızlık nedir? Yoksulluk nedir? Çok iyi öğrenmiştir. Geçmiş yıllarda ona hiç kimse yardım etmemişti. Karaman sokaklarında servisler yanı başından geçerken o da boş avare geziyordu. Sadece küçük bir eylemle onun da yapması gereken sadece servislerin birine atlaması. Sade vasıfsız insanların başvurduğu iş koluna, kendisinin de elinde bir malzeme, meslek yok iken. Gerçek manada o yıllarda kendisi de sadece fabrikadan iyilik görmüştür. İşi, onun elinden tutmuş sadece işi ona yardım etmiştir. Onu heyecanlandıran coşturan şeyde işte sadece bu, ona yapılan iyiliğe, nimete olan vefa ve hürmettir.
O işveren değildir hâlâ da işçidir. İşveren olabilmek ve onları savunmak gibi bir isteği de yoktur. Orta hizada kalmak vasat kendi dünyasında, orta direk kendisiyle aynı derece mal mülk sahibi olan insanlar arasında, o da fabrika arkadaşları içinde mutludur. Yanı başındaki komşusu yol arkadaşı, arkasını dönüp de baktığı, sağı solu her yanı yine kendisinin çalışma arkadaşlarıyla dopdoludur. Onların evlerine misafirliğe gitmiş, çaylarını içmiş batırıklarını yemiştir.
Ama ne kadarda mutluyduk öyle değil mi? Küçük yaşam alanları orta halli bir yaşam ama ne kadar da zengindik öyle değil mi? Sıradan insanlardan oluşmuş bir topluluk mesleklerimiz de yok ki birbirine karışsın hepimiz de işçiydik işçi vasfındaydık. Hepimiz de birbirimize karışmış duyguların sonsuzluğunda yüzen, gülen, neşeli insanlardık. Dünyamız fabrika ve ev ikisi bir bütün halini almış başka da bir dünyamız yokmuş gibi. Aslında dikkatli bir bakışla fabrikalar dar alandaki hayatlarını yavanlıktan durgunluktan kurtarmıştır. Kendilerini keşfedenleri bazen de bir belirsizlik içinde dalgalananları son derece sıkı dostluklarla birbirine bağlamıştır.
Hususi fabrikaya girmek çalışmak için seçilmiş insanlar gibi hususi analarımız fabrikalarda çalışmak için doğurmuşlar gibi o kadar çok birbirimize benziyorduk. Tüm fabrikalara yetecek kadar çok yüzlerce sıradan insanlar. Ama aralarında unutulmaz olanlar da var; çavuşlar amirler, tanıdık kızlar, ustalar, ölmüş olanlar, yaşadıklarıyla anılarıyla hâlâ gündelik konuşmalarında dillerine dolananlar. Fadime Abla, Hatice Abla, Ayşe Abla, İsmet Abi tüm bu isimler ve başkaları bir anı olarak dilimizde neşeli hatıralar uyandırıyorken tekrar onlarla biz oluyoruz. Onlarla güçleniyoruz.
Nurten Kılıç.