Çin’in uçak gemisine ulaşma isteği ile Sovyet Rusya’dan başlayıp Çin’de son bulan bir hikaye; “Varyag’dan Liaoning’e Dev Macera”.
Çin deniz kuvvetlerinin uçak gemisi hedefine ulaşmak için akla gelmedik yollar denedi ve sonunda 1985’de Sovyet Rusya döneminde kızağa konan Varyag isimli Admiral Kuznetsov sınıfı uçak gemisi sınıfı geminin Ukrayna’dan satın alınması ile amacına ulaştı.
Çin Deniz Kuvvetleri’nin bir uçak gemisine sahip olması durumunda, ülkenin büyüklüğünü, prestijini ve askeri gücünü ortaya koyacağı düşüncesi ile şekillenen proje yüksek maliyet ve mühendislik sorunları sebebiyle farklı bir alım yöntemi ile çözülerek 2012 yılında Çin donanmasına Liaoning uçak gemisinin katılması ile son buldu.
Sovyet Rusya’da Başlayan Bir Hikaye; Varyag
6 Aralık 1985’de Nikolayev’in Güney Nikolayev tersanesinde Sovyetler Birliği’nin 2. uçak gemisi olarak kızağa konduğunda Riga adıyla biliniyordu. 4 Aralık 1988’de denize indirildiğinde ise adı, 1904’de Japon savaş gemilerince sıkıştırılınca mürettebatı tarafından teslim olmamak için batırılan Rus savaş gemisi Varyag’ı hatırlatması için Varyag olarak değiştirilmişti.
Rusya ve Ukrayna arasında yapılan bir anlaşmayla gemi 1993 yılında Ukrayna’ya bırakıldı. Geminin yapım çalışmaları maliyet sorunu sebebiyle 1992’de henüz %67 oranında tamamlanmışken durdurulmuştu. Gemi açık arttırma yoluyla satışa konuldu, motorları ve dümeni yoktu.
İngiltere, gemiyi 1996 yılında hurda olarak satın aldı. Ancak sözleşme Ukrayna tarafından iptal edildi ve gemi askeri amaçlarla kullanılmama şartıyla 1998 yılında 20 milyon ABD Doları’na Agencia Turistica e Diversoes Chong Lot Limitada isimli bir Makao turizm şirketine satıldı. Savaş gemisi olarak kullanılmaması için elektronik sistemleri ve güç kaynağı Ukrayna tarafından sökülmüştü.
Sonradan Doğrulanan Paravan Şirket İddiaları
Rus basınına göre söz konusu turizm şirketi paravandı ve gemi Çin Halk Cumhuriyeti donanmasına katılacaktı. Aynı iddia uluslararası savunma yayınları tarafından tekrarlandı ve Çin’in gemiyi uçak gemisi teknolojisini elde edebilmek amacıyla istediği vurgulandı. Geminin açık denizlere ulaşabilmek için İstanbul ve Çanakkale boğazlarından geçmesi gerektiğinden tartışmaya Türk basını ve kamuoyu da katıldı. Türk basınının asıl endişesi geminin boğazlarda kaza geçirmesi halinde boğaz trafiğinin en az 6 ay tamamen duracağı yönündeydi. Türkiye Cumhuriyeti Hükumeti ve makamları ise geminin hem bir savaş gemisi olması hem de motor ve dümeninin olmayışı sebebiyle Montrö Boğazlar Sözleşmesi’ni gerekçe göstererek Karadeniz’den Ege’ye geçiş için boğazların kullanılmasına izin vermiyordu.
Kumarhane Gemi Olacak Yalanı ve 2,5 Milyon Turist Hikayesi
Genelkurmay Başkanlığı ve Dışişleri Bakanlığı’nın Çin’le ilişkilerin geliştirilebilmesi için geminin geçişine izin verilmesi gerektiği yönündeki görüşlerine Çin’in verdiği 1 Milyar ABD Doları tutarında teminat mektubu, geminin askeri amaçlarla kullanılmayarak bir kumarhane gemi şeklinde limana bağlı hizmet vereceği sözü ve Türkiye’ye hatırı sayılır miktarda turist gönderileceği sözü eklenince Türk hükumeti geminin tamamen boş olması şartıyla geçişine izin verdi.
Çin Donanmasının Dev Gücü; Liaoning
Varyag römorkörler ile Çin’e ulaştıktan sonra elde edilen planlar ile öncelikle kuru havuzda ana bakımları yapıldıktan sonra teknik donanımları sağlanarak bir uçak gemisi olarak son halini aldı. 2011 yılında Çin Savunma Bakanlığı tarafından açık deniz testlerine başlanmasına karar verilen ve adı Liaoning olarak tanıtılan uçak gemisi 25 Eylül 2012’de resmen Çin Donanması’nın uçak gemisi olarak göreve başladı.
Varyag İstanbul Boğazı’ndan Geçiyor
Çin Donanması’nın Dev Gücü; Liaoning