Bilinen en eski medeniyetlerden olan Sümerler, Mezopotamya panteonunun ilk yaratan topluluktur. Sümerlerden önceki kavim ve topluluklara ait yazı, tablet yahut imare bulunmadığı için bazı anlayışlarda, dinlerin Sümerlerden geldiği düşünülür. Oysaki tüm medeniyetlerin mitolojilerine bakıldığında hepsinde aynı tema ve olaylar anlatılır. Kutsal dinlerde anlatılan olayları anlayamadıklarında, kişi ve toplumların tanrıları insan, insanları tanrı gibi düşünmeleri ve hikaye olarak anlatmalarından gelir.
Sümer mitolojisi
Binlerce mitolojik tanrının oluşturulduğu ve piramit şeklinde bir hiyerarşik sistemin yapıldığı mitolojik hikayeler ve kahramanlardan oluşur. Çivi yazılarının günümüze ulaşabilen kısımları ve okunabilen kısımlarına göre sümer mitolojisi anlatılır.
Sümer Mitolojisinin Özellikleri
Sümerlerde en başta bir kral tanrı bulunur. Sistem baş vezir ve diğer tanrıların hiyerarşik sisteminde devam eder. Kral Tanrı Enlil (Ellil) olarak bilinir. Baş vezir Enki (EA), güneş tanrısı Utu, bilgelik ve su tanrısı Enki gibi her görev için bir tanrı oluşturmuşlardır.
Sümerler çok tanrılı dine inanan ve Ziggurat ismini verdikleri tapınaklarında 7 katlı ve 3 bölümden oluşan yapılarda ibadet ederlerdi. Tüm yaşam ve mitolojileri bu yapıların 2 katlarında bulunan okul- tapınak kısımlarında kaydedilmiştir. Yazının ilk çıktı çağlar, Sümerler dönemidir.
Yaratılış Mitosu
Sümer mitolojisi kayıtlarına göre yaradılış şu şekilde gerçekleşmiştir.
- Başlangıçta ilksel deniz vardı;
- İlksel deniz gök ile yerin birliğinden oluşan kozmik dağı vücuda getirdi.
- Tanrılar insan biçiminde kişileştirildiğinde, Anu (gök) eril, Ki (yer) dişildi. Onların birleşmesinden hava tanrısı Enlil doğdu.
- Hava tanrısı Enlil yerden göğü ayırdı ve babası Anu göğü ele geçirirken, Enlil annesi Ki yeri ele geçirdi.
- Ninmah, “yüce kraliçe”, Ninhursag, “kozmik dağın kraliçesi” adları verilen tanrıça, insanın yaratılışı ve uygarlığın kuruluşunu başlattı.
İnsanın Yaratılış Mitosu
Mitolojiye göre, insanların tanrılara hizmet etmesi için yaratıldığından bahsedilir. Enlil’in kendilerine hizmet etmeleri için insan yaratmış olduğu, tahıl tanrıçasıyla ve sığır tanrı yarattığından bahsedilir.
Sümer mitolojisinin bu kısmında; Adem ve Havva örneğinden esinlenerek yasak meyve ve cennetten ayrılma gibi konular anlatılır. Ayrıca kutsal dinlerde anlatılan ve Adem’e Tanrı tarafından verilen özellikler ve niteliklerden bahsedilir. Sümer mitosları iyi incelendiğinde, insanlığa ilk indirilen dini yazıtlar ve levhalardan örnekler olduğu anlaşılabilir. Mitolojinin temeli; toplumların anlayamadıkları/ anlamlandıramadıkları konuları kendi yorumlarıyla ve hikayeleriyle anlatmalarıdır. Gerçeklik payı yoktur.