Çorlulu Ali Paşa ya da Damat Ali Paşa, miladi 1670 civarında Çorlu’da doğmuş, 1711 yılında Midilli’de idam edilmiştir. Hayatı saray cekişmeleriyle geçmiş olan Çorlulu Ali Paşa’yı yakından tanıyoruz.
Sizlere daha önce yine Çorlu tarihinden bir simayı şair Çorlulu Zarifi‘yi anlatmıştım. Şimdi bir başka Çorluluyu yazıma konuk ediyorum.
Sadaretten İdama Çorlulu Ali Paşa
Çorlu’da ikamet eden çiftçi bir ailenin çocuğu olarak tahmini 1670 yılında doğdu. Padişah II. Ahmed devri devlet adamlarından olan Kapıcıbaşı Türkmen Kara Bayram Ağa kendisini evlatlık olarak aldı.
Bu vesileyle önce Galata Sarayı’na, sonra Enderûn-i Humâyun’da bulunan Seferli Koğuşu’na, nihayetinde Hâne-i Hâssa’ya yerleştirildi.
Bu süreç içerisinde yaşadığı çeşitli sürtüşmeler sonrası Sadrazam Râmi Mehmed Paşa ile Şeyhülislâm Seyyid Feyzullah Efendi’nin hışmına uğrayarak saraydan uzaklaştırıldı.
Bu uzaklaştırmanın bahnesi İstanbul’daki cebeci ayaklanması oldu. Bu olay sonrası Silahdar Ali Ağa, Temmuz 1703’te vezirlik rütbesiyle Edirne’ye gönderildi.
Talihi yaver giden Silahdar Ali Ağa (Çorlulu Ali Paşa), III. Ahmet’in tahta geçmesiyle üçüncü vezir oldu ve Edirne’de kalmaya devam etti.
22 Ekim 1703 yılında Halep valiliğine tayin edilmek üzere İstanbul’a çağrıldı. Fakat daha sonra Halep valiliği görevinden vazgeçilerek Kubbealtı’nda beşinci vezir olarak görevlendirildi.
Bu vazifeyle birlikte Enişte Hasan Paşa’nın yerine 1703 Kasım’ının sonlarında rikâb-ı hümâyun kaymakamlığı vazifesini de yaptı.
Kalaylıkoz Ahmed Paşa’nın sadrazamlığı döneminde yine saray cekişmeleri sebebiyle 8 Ekim 1704’te Trablusşam Valiliği görevine atandı ve saraydan uzaklaştırıldı.
Daha sonra Kalaylıkoz Ahmed Paşa’nın azledilmesi üzerine dördüncü vezir olarak Kubbealtı’na geri geldi.
Bunca heyacanlı ve hararetli saray macerasının ardından 1705 yılında ikinci defa rikâb kaymakamı olarak vazife alan Çorlulu Ali Paşa nihayet 3 Mayıs 1706 tarihinde üçüncü vezirlikten Baltacı Mehmed Paşa’nın yerine sadrazam olarak vazifelendirildi.
1708 yılında da yedi yıldır nişanlı olduğu Padişah II. Mustafa’nın kızı Emine Sultan ile evlendi.
1710 yılına gelindiğinde İsveç ve Rusya arasında yaşanan gerilimde yanlış politikalar uyguladığı gerekçesiyle III. Ahmed tarafından azledildi.
Sadrazamlık görevinden alınan Çorlulu Ali Paşa, Kefe eyaletine gönderildi. Bu esnada gelen tevkif emri üzerine Edirne’ye getirildi.
Edirne üzerinden önce Gelibolu’ya daha sonra da Midilli adasına götürüldü.
Kaderin bir cilvesi olarak vatiyle Sinop’a sürgüne yolladığı baş düşmanı Şeyhülislâm Paşmakçızâde Seyyid Ali Efendi’nin fetvası ve padişahın Aralık 1711 tarihli fermanı üzre 26 Aralık 1711 tarihinde idam edildi.
İdamı sonrasında başı İstanbul’a getirilerek halka teşhir edildi. Teşhir sonrasında naaşı Divanyolu’nda yaptırdığı caminin hazîresine defnedildi.
Çorlu’nun tarihi simalarından olan Çorlulu Ali Paşa, hayır yapmayı seven, devlet işlerinde yetkin, zeka sahibi vakur bir kişilik olarak tarih kitaplarında yer alıyor.
Osmanlı döneminin önemli isimlerinden olan Kaptanıderyâ Kel Ahmed Paşa kızından olan torunudur. Merhum Damat Ali Paşa’nın Soyu günümüze kadar gelmiştir.
Çorlulu Ali Paşa Külliyesi
Kurucusu Çorlulu Ali Paşa olan külliye, 1707-1709 yılları arasında günümüzde Çarsıkapı olarak bilinen geçmişte Irgatpazarı (Esirpazarı, Makasçılar) mevkiinde Simkeşhâne binasının olduğu yere yapılmıştır.
Külliye içerisinde, cami, tekke, medrese, kütüphane ve hazire alanları bulunmaktadır.
Depremler nedeniyle hasar gören külliyenin 1960-1961 tarihlerinde binaları, 1963 yılında ise şadırvanları Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından onarılmıştır.
Külliye günümüzde turist eşya dükkanları ile kahvehane gibi alanlarda kullanılmaktadır. Cami girişinin üzerinde yer aldığı bilinen, “zikredin lâ ilâhe illallah 1120 (1708)” metinli kitâbe artık bulunmaktadır.
Kaynakça
1- TDV İslam Ansiklopedisi, M. Baha Tanman, Çorlulu Ali Paşa Külliyesi maddesi.
2- TDV İslam Ansiklopedisi, M. Münir Aktepe, Çorlulu Ali Paşa maddesi.