Halkının Dune dediği Arrakis gezegeni yıllardır gaddarlığı ve acımasızlığıyla tanınan Harkonnenlerin elinden kurtulup Atreides Hanedanının yönetimi altına girdi. Baron Vladimir Harkonnen bu yenilgiyi kabul edecek mi? Konsey'e bağlı Büyük Hanedanların çok sevdiği ve doğal olarak diğer güçlülerin kıskançlığını kazanan, adil namıyla tanınan Kızıl Dük Leto Atreides, yönetimini üstlendiği bu yeni gezegende de başarılı olabilecek mi? O gezegen ki evrendeki en değerli maddenin, melanj denilen baharatın elde edilebildiği yegane kaynak. Kızgın güneşinin kavurduğu çöllerinde yaşayan, gezegenlerini sulak bir yer yapabilme hayaliyle yaşayan bir halk; insanlık tarihinin görebileceği en iyi savaşcılar, çölün özgür halkı Fremenler... kendilerini Cennete götürecek olan liderlerini, mesihlerini bekliyorlar.
Binlerce yıldır süren Atreides laneti bir kez daha yaşanacak... Güce sahip olma duygusunun etrafında girdaplanarak gelişen entrikalar, savaşlar ve ihanetlerin arasında Dune tarihinin sayfaları açılıyor...
Sanırım bu olağanüstü esere inceleme yapmam çok zor olacak, biraz da uzun gelecek ama bu seferlik de böyle olsun. Çünkü yazıldığı tarihin gerçekten çok ilerisinde bir evreni barındırıyor Dune. Semih/Duvar/ sana her bilimkurgu klasikleri incelememde teşekkür edeceğim, buna alışmalısın :D (Kendisi bu seriye başlama nedenim, onun incelemeleri olmasa bu seriye başlama cesaretini kendimde bulamazdım :))
Dune okumadan önce iyi bir araştırma yaptım. Yazarı, serinin diğer kitaplarını, karakterleri iyice hazmettim bir gün boyunca. Ve sonra Ekler kısmı ile başladım okumaya. Tavsiyem, Ekler ile başlanmasıdır. Hem olaylar daha net anlaşılıyor hem de karakterler oturuyor zihinde. Okuma şevkimi arttıran bir bölüm oldu Ekler bu nedenle. Sonra İmparatorluk Terminolojisi ile devam ettim, başlı başına farklı bir tarz okuyacağımı bildiğim için bunun önemi büyük oldu. Ve okurken biraz da olsa aklımda kalsın istedim kelimeler. (Her seferinde arka sayfaya dönmeden, bir tur terminolojiyi okuma taraftarıyım bu gibi kitaplarda.)
Bir de karakterlerin ve kelimelerin ayrıntılı açıklamasından, Dune evreninin yaradılış sürecinden, Dune terminolojisinden ve daha birçok şeyden ayrıntıları ile bahseden bir siteden yararlandım. ( http://www.bilimkurgukulubu.com ) Bir kitabı okumaya başlamadan her seferinde bu kadar çok araştırma yapmıyorum tabi. Ama serinin uzunluğu ve okurken geçireceğim vaktin kalitesini arttırmak adına bunları yapmalıydım. Sonuçta bu sadece seriye başlangıç. Uzun bir serüven olacak :)
Klasik Dune serisi 6 kitaptan oluşuyor. (1965 yılında yayınlanıyor ilk kitap ve 1985'de 6. kitapla seri bitiyor. Frank Herbert 1986'da vefat ediyor çünkü.) Ve sonra oğlu Brian Herbert ile Kevin Anderson tarafından 6 kitap daha kaleme alınıyor. Hanedan Üçlemesi ve Cihat Üçlemesi olarak geçiyor bu seriler. Ancak bu kitaplar Dune evreni öncesini anlatır nitelikte kitaplar. İsimleri ise kronolojik sıra ile şöyle; "Atreides Hanedanı" (1999) "Harkonnen Hanedanı" (2000) "Corrino Hanedanı" (2001) "Butleryan Cihadı" (2002) "Makinelerin Seferi" (2003) "Corrin Savaşı" (2004) Yine Brian Herbert ve Kevin Anderson seriye iki kitap daha ekliyor. Bu kitaplar da yarım kalan ilk 6 kitabı sona erdiriyor. Ama henüz Türkçe'ye çevrilmediler. "Hunters of Dune" (2006) "The Sandworms of Dune" (2007) Bunun dışında da kitaplar mevcut. Ayrıntılı bilgi için; ( http://www.bilimkurgukulubu.com/...gi-sirayla-okunmali/ )
Bu kadar bilgi yeterli gelecektir sanırım. Biraz da uzun oldu zaten. Ama merak edenler için açıklama olsun istedim sitede.
Kısaca kitaptan bahsedeceğim. İpucu vermeyeceğim yine, kırılma noktalarını okuyacakların keşfetmesi taraftarıyım. Bir çöl gezegenidir Arrakis. Üzerinde yaşayan halk tarafından Dune olarak anılmaktadır gezegenin adı. Ve bu gezegende Melanj adında bir baharat bulunmaktadır. Bu baharat hem insan bilincini hem de psikolojisini etkilemekle beraber galaksiler arasında da seyahat etmeyi sağlar ve aşırı kullanımında uyuşturucu etkisi vermektedir. E tabi bu durumda baharat çıkarma işlemi oldukça önemli. İmparator baharat çıkarımı işlemini Harkonnen Hanedanı'nın elinden alıp düşmanları Atreides Hanedanı'na verince olaylar bir anda karışır. Bütün bunların yanında kitabı benim açımdan zevkle okunur hale getiren ve bu güzel serinin baş kahramanı Paul Atreides'i unutmak olmaz. Atreides Hanedanı Dükü Leto ve eşi Leydi Jessica'nın (Jessica bir Bene Gesserit'tir. Bene Gesserit, Dune evreninde kadınların oluşturduğu bir kardeşlik grubu. ) oğullarıdır Paul. Harkonnenler tarafından hazırlanan bir tuzakta Dük Leto ölünce, Paul ve Jessica kaçarak Fremenler'e sığınır. Fremenler'i de anlatsam buralar roman olur :D Göçebe bir halk olduğunu söylemek yeterli. Paul zaman geçtikçe Fremenler arasında liderliğini belli eder, Fremenler'i esaretten kurtaracak kişi ve onların peygamberi olmuştur. Kendisine Muad'dib adını seçer, zor şartlara göre evrim geçirmiş çöl faresi anlamına gelir Muad'dib. Ve babasının intikamını almak için bir cihat başlatır.
Kısaca bahsedeceğim derken bile yazdıkça yazdım. Okuyanlar bilirler ve okuyacaklar da görecekler, ne yazacaklarının ne de düşüncelerinin sonu var Dune efsanesinde. Bu da okuma heyecanımı arttıran bir etken oldu. Bu yazılanların sadece kısa bir özet olduğunu bilerek okuyabilirsiniz incelemeyi. Çünkü Dune, bundan daha fazlası.
Eser 712 sayfa ancak hem akıcı hem de gerçekten büyük bir zekanın ürünü. Olayları kavradıktan sonra okunması kolaylaşan, hızla ilerleyen bir kurguya sahip. Bu evreni mutlaka keşfedin dostlarım. O zaman gelsin ikinci kitap :)
Nihayet Dune'u okuyabildim. Hep merak ediyordum; çünkü çok fazla övülen bir eser Dune. 1965'te yazıldığına göre, bugüne dek klasik özelliğini sürdürmüş olması da önemli. Kitabı rahatça okudum, bunun bir sebebi de iyi çevirisiydi galiba. Seriyi sevenler daha çok ilk kitaba odaklanarak devam kitaplarının kademe kademe çıtayı düşürdüğünü söylüyor genelde, ancak neredeyse 20 seneye yayılan bir yazma sürecinde inişler çıkışlar olması çok doğal. Bir arkadaşım Dune'un en önemli özelliğinin aslında kendine özgü bir evren yaratabilmiş olması olduğunu söylüyor, bunu yapabilen eserlerin sayısı azdır, diyor. Evrendeki imparatorluğun ve hanedanların müptelası olduğu, ömrü uzatıp insana geleceği görme özelliği vb güçleri dahi verebilen melanj baharatının bulunduğu bir çöl gezegeninde peygamberlik, iman, iktidar ve adalet mücadelesinin verilmesini anlatıyor kitap. Çöl gezegeni Dune'da gizlice yaşayan bir halk olan Fremenler aslında Arapları, müslümanları; bütün evrenin uğruna birbirini yediği melanj baharatı da petrolü temsil ediyor gibi. Kitap boyunca karşımıza çıkan Arapça isimler, İslâmi işaretler, sözcükler, kavramlar ister istemez Batı'nın ortadoğuya, İslâm ülkelerine bakışına da işaret ediyor sanki; yok edilmesi kolay, dinle çekip çevrilebilecek ve kendine özgü tuhaf gelenekleri olan Fremenler bütün zamanların peygamberi, lideri olan Muad'Dib'i bekliyorlar, ama Muad'Dib'in Fremenlerden çıkmaması kadar doğal ne olabilir ki? Kitap bir peygamberin doğuşunu anlatırken bir ekoloji önerisinde de bulunuyor: Baş karakterimiz Paul'ün çöl gezegene dair yemyeşil düşleri ve tasarıları dikkat çekiyor. En az baharat kadar elzem olan su ise sanki bugün yaşanmaya başlayan su kıtlığının insanlara yaşatacağı cehennemin fragmanı gibi duruyor. Kitap elbette bu yazdıklarımdan çok daha fazla olay karmaşığı ile dolu.
Kitapta en sevdiğim şeylerden birisi karakterlerin iç seslerini duymamızdı. Beni kitabın sonlarına doğru artık çekmemeye, etkilememeye başlayan neydi bilmiyorum açıkçası. Klasikleri okuyamıyor muyum, yoksa kitabın gerçek meselelerine nüfuz edemediğim için bunalıyor muyum, karakterler mi beni çekmedi, hâlâ emin olamadım. Yine de bilim kurgu seven herkese öneririm.
Kendi evreni olan kitaplara bayılıyorum. Bu kitap da onlardan biriydi. Diniyle, diliyle, gelenekleriyle, efsaneleriyle ve tarihiyle tamamen ayrı bir dünya yaratmış yazar. O yüzden okumaya başlamadan önce hakkında kısa bir araştırma yapmanız, hiç değilse arkasındaki ek bölümleri önceden okumanız iyi olur. Çünkü kitabın içinde konuyu kesip olan biten açıklanmıyor. Örneğin Butleryan Cihadı'dan sonra şöyle oldu diye anlatılıyor ama Butleryan Cihadı'nın ne olduğu, nasıl ve neden geliştiği tam anlatılmıyor. Satır aralarından hakkında üstünkörü bir bilgi edinilebiliyor sadece. Kitabın arkasındaki ek bölümlerde Dune gezegeni, dinler, soylu hanedanlar ve çeşitli siyasi oluşumlar hakkında kısaca bilgiler ve sözlük var. Kitabı okurken Dune'u Arabistan olarak düşündüm. Sadece çöl ikliminden dolayı değil; beklenen bir peygamber olması, bunun önceden bildirilmesi, bu peygamberde çeşitli işaretlerin görülecek olması, daha sonra bu peygamberin kendi bildiklerini halkına öğretmesi ve düşmanlara karşı koyması bana Hz. Muhammed'i fazlasıyla çağrıştırdı. Zaten Fremenlerin kullandığı bazı sözcükler şöyle: Bedeviyân/İhvân Bedeviyân, bilâ-keyf, seyyidina... Sadece İslâm esintileri mi var, hayır. Örneğin kabul gören dinlerden birinin kitabı Turuncu Katolik İncili. Hikaye Arrakis denilen çöl gezegeninde geçmektedir. Gezegenin yerlileri Fremenler Dune der bu gezegene. Melanj denilen, diğer hiç bir gezegende bulunmayan çok değerli baharat ile gezegen önemli bir ticari değere sahiptir. İmparatorun emriyle Dük Leto Atreides gezegenin yönetimini alır ve hanesiyle birlikte bu gezegene yerleşir. Ancak gezegenin eski yöneticisi olan Harkonnen Hanedanı bir suikast düzenler, dükü ve tüm soyunu öldürtür; kargaşa sırasında kaçmayı başaran oğlu Paul ve onun annesi dışında. Paul yaşanması imkansız denilen Fremen çölünde saklanır, Fremenler onları bulana dek. Dışdünyadan birilerini kolay kolay aralarına almayan yerliler Paul'ün yüzyıllardır beklenen, dünyalarını cennete çevirecek olan mesih olduğunu farkedince işler değişir. Tüm evreni etkileyecek olaylar böyle başlar.
Bir de kitabın bilimkurguyla karışık fantastik bir kitap olduğunu söylemeden geçemem. Neden bilimkurgu kategorisine alındığı çok açık ancak içinde barındırdığı fantastik öğeler ve bilimkurguya farklı bir yönden yaklaşması bu kitabı diğerlerinden biraz ayırmış.
Öncelikle Semih Bey'in İthaki Yayınları okumalarından feyz alarak kitabı okuduğumu bildirmek isterim.Gerçekten de pişman olmadım.
Altı kitaplık bir serinin ilk kitabı olan Dune,1965 yılında Frank Herbert tarafından kaleme alınmıştır ve üç bölümden oluşmaktadır.Yazarın hayat görüşünün etkileri de eserinde görülmektedir. Budizm ve çevrebilim alanlarına ilgisi Herbert’ı uzay evren, ruhsal boyut ve çevre üzerinden yola çıkarak bilim kurgu özelliklerine sahip Dune evreninin kapılarını bizler için açmaya yöneltmiştir. Aslında bir kurgu kitabı deyip geçmemek de lazım.Yaşadığımız dünyadaki kavramlar,olaylar farklı isimler ve terimlerle de olsa aynı şekilde gerçekleşiyor.
Dune evreni,imparatorluk tarafından yönetilen feodal bir yapıya sahiptir.Büyük ve güçlü iki Hanedan vardır:Atredies ve Harkonenn. Atreies Hanedanı,Dük Leto ve bir Bene Gesserit rahibesi olan Jessica tarafından yönetilmektedir.Büyük bir planın parçası olarak İmparator tarafından Dük Leto Arrakis gezegeninin yöneticisi olur.Bu durumdan hoşlanmayan Harkonenn hükümdarı Vladimir bir savaş başlatır.Çok kanlı ve şiddetli olan bu savaş,Dük Leto’nun ölmesiyle fakat Jessica ve oğulları Paul’un kurtulmasıyla sonuçlanır.Böylece Paul Atreides’in Paul Muaddib’e dönüşüm yolculuğu başlamış olur.
Ufak bir girişten sonra sırayla Arrakis gezegeninin çevresel ve ticari yapısına değinmek istiyorum. Arrakis çorak topraklardan oluşan diğer bir tanımlamayla bir çöl gezegenidir.Su oldukça değerli ve nadir bulunur.Bu yüzden çok zor yaşam şartları vardır.Bu gezegende yaşayanlar vücutta oluşan sıvıları suya dönüştürebilen damıtıcı bir giysiye muhtaçtırlar.Yoksa ölüm kaçınılmazdır. Ayrıca gezegen çok önemli bir bir zenginliğe –baharat kaynağına sahiptir.Bu durum da güç savaşlarına yol açmaktadır.Melanj adıyla da bilinen bu madde geleceği gösteren bir içeriğe sahiptir ve ticareti çok yüksek ücretlerle yapılmaktadır..Nitekim de paranın çok olduğu yerde ticari kurnazlıkların ve ihanetin olmaması mümkün değildir.Bu noktada Lonca Teşkilatı karşımıza çıkıyor.Çıkarları doğrultusunda her şeyi göze alabilecek bir yapıya sahipler.Çekindikleri fazla kimse yoktur.Fremenler dışında.
Göçebe bir toplıluk olan Fremenler,gizli geçitlere sahip mağaralarda yaşayarak çölde hüküm sürerler.Kum solucanlarını avlayıp onları yolculuk için kullanabilecek kadar çöl hayatına adapte olmuşlardır.Kum solucanları demişken biraz da onlardan bahsedeyim.Çölün diplerinde yaşayan,Küçük Yaradan da denilen yarı bitki yarı hayvan niteliğine sahip olan ve vücut atıklarıyla baharat üretimini sağlayan varlığı iç güdüsel olarak koruma görevini üstlenmişlerdir.Yaşam suyu,zehirli bir su,olmadan öldürülemezler.Yaşam suyuna sahip Fremenlerin gücü biraz da buradan geliyor.
Su değerliydi dedik değil mi? İmparatorluk gezgini Kynes’ın araştırmaları ve deneysel çalışmaları sonucunda Arrakis’te Fremenlere ait gizli bir yerde su rezervi bulundurması da apayrı bir planın parçası olarak karşımıza çıkıyor.Yetiştirebilir bitkiler ve yaşanabilir bir Arrakis hayali Fremenleri savaşmaya ve sürekli olarak kendilerini geliştirmeye yöneltiyor.
Bir önemli taraf da Bene Gesseritler’dir.Bir tür rahibe okulu olarak geçer fakat amaçları farklıdır.’’Kutsal Heidatz’ diye adlandırdıkları bir kişiyi planlı bir üreme yoluyla dünyaya getirmektir.Birden fazla yerde bulunan ve uzay zaman kavramının dışına dahi çıkabilecek bir insanı yaratmak ve yarattıkları insanla güce sahip olmak hedeflerini uzun vadede planlarla güçlendiriyorlar.Fremenlere ,sömürgelerdeki misyonerlik misali;bir rahibe Ana göndererek idealarını yavaş yavaş işleyerek zamanı geldiğinde Fremenlerin yanlarında olmasını sağlamak da planların bir diğer kısmı.
Jessica tüm kurallara karşı gelerek aynı efsanenin peşinden giderek Paul’ü dünyaya getirmiştir.Paul Bene Gesseritler için ’Kutsal Heidatz’ Fremenleri içinse Lisan-ül Gayb.Bir efsanenin şekil almış hali olan henüz 15 yaşındaki Pauldür aslında.Annesi tarafından özel olarak yetiştirilmiştir.Büyük savaştan kaçıp kurtulduğunda Fremenlerle birlikte çölde yaşayarak hem kendi mücadelesini vermek hem de babasının intikamını almak için kendini geliştirmiştir.Bu aşamaları geçerken de bir çok kayıp vermiştir
Kitap için düşüncelerime gelirsek,Frank Herbert’ın ,Paul’ün Dük Leto’nun oğlundan bir Mesih olma aşamalarını anlatırken yarattığı kurguyu gerçekten de çok beğendim.Kimi zaman kafam karıştı;kimi zaman sa şaşırdım.712 sayfa bir kitap olmasına rağmen çok akıcı bir dil ve iyi bir kurgu olması sayesinde kitap alıp götürdü beni.Bu da yazarın kabiliyetinin ne kadar yüksek olduğunun bir göstergesi.Kendisine ait bir terminolojisi olmasından dolayı bir terim sözlüğüne sahip olması iyi bir detay olmuş.Ayrıca Dune ekolojisi ve tarihi hakkında da ek bölümleri okumak faydalı olabilir.Çünkü kitabın bazı yerlerinde e biraz karmaşa oluyor. Bilim kurgu sevenler için Dune gerçek bir hazine zannımcaAyrıca kitap araştırmasını yaparken filminin de olduğunu gördüm.Merak edenler için linki de ekliyorum.
"Yüzüklerin Efendisi dışında bu kitapla kıyaslanacak başka bir kitap yok." Arthur C. Clarke
Sonunda! Haftalardır kütüphanemde diğer üç kitabıyla birlikte duran, kalınlığıyla bana meydan okuyan, muazzam kapak tasarımı ile sürekli elime alarak sağına soluna bakmamı sağlayan bu kitabı sonunda okumuş bulunmaktayım. Kapak tasarımını sevmeyenler olabilir ama ben böyle minimalist tasarımlara bayılıyorum, ithaki yayınevinin bilimkurgu serisinin tüm kitaplarına bayıldığım gibi. Neresinden başlayacağımı bilemiyorum inanın. Kitabın son bölümlerinde imparatorluk terminoloji, olayın geçtiği Arrakis (Dune) gezegeninin yaşayış, din ve Bene Gesserit rahiplerinin kim olduğu ile yaşayış amacının bir özeti bulunmakta. Önce buraya bir göz gezdirmekte fayda var. Çünkü muazzam bir kurgu var karşınızda millet. Yazarken bile ağzım sulanıyor. Şunu kesin söyleyebilirim; İthaki' nin tüm bilimkurgu serisi bir tarafa bu kitap bir tarafa (bakın seri bile demiyorum). En iyisiydi. Bir imparatorluk mevcut. Gezegen valileri olan Baron' lar bu imparatora bağlı olarak yaşamını sürdürmekteler. Caladan' ın Siridar beyi olarak yöneten Atreides hanesi lideri Leto Atreides imparatorun talimatı üzerine ismi Arrakis olan ancak gezegende yaşayanlar tarafından Dune olarak adlandırılan bir çöl gezegenine Dük sıfatıyla atanması yapılır. Daha önce burayı yöneten hanedan olan Harkonnen hanedanı ile geçmişte yaşanan bir olay gereği hasımlıkları bulunmakta. Tabi ki bu gezegenin en önemli durumu (tüm imparatorluğu etkileyen) "Melanj" isimli baharattır. Bu baharatın leziz özellikleri bulunmakla birlikte, fazla kullanıldığında uyuşturucu etkisi de var. Zaten bu baharat yüzünden oluyor her ne oluyorsa(kitapta açıklaması mevcut). Her neyse, Atreides hanedanı Dune' a gelir ve olaylar başlar efendim. Bundan sonrasını anlatmayayım tadı kaçar gibime geliyor. Siz deneyimleyin. Yahu yazar bey, bu nasıl bir kurgu, terminoloji, efsaneler . . . Siyaset, aşk, lobi faaliyetleri, ajanlıklar, din... Ve tüm bunların kusursuz bir şekilde olaylara yedirilmesi. İnanılmaz ya, gerçekten inanılmaz. Eğer daha önce İthaki' nin bilimkurgu serisini okumuş ancak beğenmemiş iseniz, bu kitabı kesinlikle seveceksiniz, adım gibi eminim. Sanırım ilk defa bu kadar uzun bir inceleme yaptım ama kesinlikle değdi, bu seriye değer. Hatam, eksiğim atladığım yerler olmuştur, affola. İyi okumalar efendim.
İlk olarak herkese iyi günler diliyorum yaklaşık 35 kadar kitap okusam da bir türlü kitap incelemesi yapamazdım kendim de tecrübesizlik hisseder ve kitap hakkımda düşüncelerimi kendime saklardım ama artık bir yerden başlamak gerektiğini düşünüyorum ve Dune incelememe başlıyorum.
Sanırım başlamadan önce şunu da söylemem gerekiyor ki bence gayet önemli bir durum kitabı almadan önce diğer incelemeleri okurken bir arkadaşımız kitabı daha iyi anlamamız için "Ekler" bölümünü okursak daha iyi olur demişti ve ben de pek dikkatli olmadan o kısmı da okumuştum neyse ki aklımda pek bir şey kalmamış çünkü ekler in 4. kısmında(4. Ek) kitap hakkında spoilerlar içerdiğini düşünüyorum yani eğer kitabı alacaksanız ekleri okurken dikkatli olmanızı öneriyorum.
"İthaki Bilim Kurgu Klasikleri" serisinde okuduğum 3. kitap olan Dune gerçekten de 20. yüzyılın en iyi bilim kurgu kitabı seçilmeyi hak ediyor, gerek büyükçe evreni, gerek karakterler arasındaki ilişki gerekse de Frank Herbet'in olayları mantık hatası olmadan bağlayabilmesi kitaba çok iyi diyebilmem de önemli etkenler oldular.(İthaki'nin müthiş çevirisini de unutmayalım.)
Kitabın konusu ve hikayesi hakkında biraz özet geçebiliriz artık Bir gezegen var ki-Arrakis(Dune)- bütün evrenin elde etmek istediği bir uyuşturucuyu(Melanj) elinde tutuyor bu uyuşturucunun en önemli özelliklerinden birisi ise yaşlanmayı geciktirmesidir. Dune gezegeninin İmparatorluk'un emriyle Harkonnen hanedanlığından alınıp Atreides Hanedanlığına verilmesiyle Harkonnen Hanedanlığı oldukça sinirlenir ve Atreides'in Dükü olan Dük Letoyu sinsi planlarla öldürür, aslında burada spoiler verip vermediğimden emin olamadığım için başa spoiler ifadesi koymak istedim, asıl hikaye buradan sonra başlıyor diyebiliriz sanırım Leto'nun ölümüyle birlikte Atreides Hanedanlığı çöker ve yerine Harkonnen Baron'u Baron Vladimir tekrar Dune'u ele geçirir. Atreides çöktükten sonra Leto'nun oğlu Paul ve annesi Jessica çöle, Fremenler'e(Çölde yaşayan zor koşullara alışmış çöl insanları) sığınırlar.
Eğer bilim kurguya meraklıysanız ve kitabın uzunluğundan korkuyorsanız size önerim hiç beklemeden gidin ve kitabı alın inanın başladığınız zaman ne kadar çabuk bittiğinin farkında bile olmayacaksınız.
Yüzüklerin Efendisi ile kıyaslamak mı? Hadi canım ! Arthur C.Clarke çok mu abartmış acaba! Bir de yirminci yüzyılın en iyi bilim kurgu romanlarından biri seçilmiş. E bir kitap bu kadar övülüyorsa boşa değildir herhalde... Dedikten hemen sonra siparişini verip doksan yedi günde bitirdiğim roman , geniş bir zaman dilimine yayma sebebim bu eleştirileri haklı çıkaran kitabın bitmesini istemeyişimdi. Dune birçok farklı kültürün harmanlanmasından ve psikoloji ,sosyoloji, felsefe ,din, aşk, siyaset ,savaş, bilim, sanat, ekoloji gibi konulara değinmesinden ötürü her türden okura hitap etmesine sebep oluyor. Kitabı hangi türde değerlendirirseniz o konuda bir ana fikir bulursunuz . _Spoiller_ Olaylar teknolojinin çok geliştiği ama insalığın bir türlü gelişemediği bir çağda geçiyor .Evreni yöneten bir İmparator ve belirli gezegenlerde yaşayan hanedanlar var. Her gezegen farklı özelliklere sahip. Dune diğer adıyla Arrakis gezegeni bir çöl gezegenidir. Su yokluk sınırındadır.Gezegenin yerli halkı toplumsal özellikleri olan bir ırk değil bir kaç değersiz grup olarak horgörülmektedir. Aynı zamanda gezegende üç kilometreye kadar büyüyebilen çöl solucanları var , yıkıcı fırtınaları da unutmamak gerek. Tüm bu özelliklerin yanında Arrakis en gözde gezegendir. Sebebi melanj baharatıdır. Melanj ömrü uzatıp geleceği görme yetisi kazandıran solucanların ürettiği bir baharattır, aynı zamanda bağımlılık da yaptığı için kullananların bırakamayacağı bir uyuşturucudur.
Kum solucanı , fırtınalar, baharat , susuzluk... bu tehlikeli döngünün içinde yerli halkın ya nesli tükenecek ya da zor koşulllarda yaşamayı öğrenip yediden yetmişe güçlü bir halk olacaklardı. Sadece bedenleri değil ruhlarıda güçlenmiş bir halk, dünyevi arzulardan arınmış, gelecek nesillere bol yeşillikli bir gezegen bırakma gayeleri var gezegenin kontrolunu alıp hayallerini gerçekleştirmek için tek eksikleri ,sürekli kehanette söz ettikleri mesih liderdir ... -Spoiller-
Frank Herbert'ın araştırmacı kişiliği ve keskin zekası , hayal gücü ile birleşince ortaya Dune gezegeni çıkıyor. Yazar hakkında çok şey bildiği Oregon Çölünden ilham alıp bir çöl gezegeni yaratıyor. Jung psikolojisi ve Zen Budizmiyle ilgili olan Herbert bu bilgileri de karakter yaratmada kullanıyor. Altı yıllık süreçte yazılan bu kitapta daha nice araştırmaların meyvesi var.
Dune bir yol gösterendir. Ekolojik dengesi bozulmuş susuz kalma tehlikesiyle karşı karşıya olan gezegenimiz için gelecekten gelen bir fragman gibidir. Dünyanın canına okumaya devam edersek biz ve torunlarımız vücut atıklarımızı damıtıp tekrar içmek zorunda kalabiliriz.
Liderler mükemmel görünseler bile hiç bir zaman sonuna kadar güvenmeyin. Zeki birinin sizden biri gibi davranması onun için zor değildir.Sırf kabul görmek için dini duygularınızla oynamaları da zor değildir.
Teknoloji ne kadar ilerlerse ilerlesin genel insani özellikler hep aynı kalacak; tamahkarlik nice topluluğu yok etmeye devam edecektir.
Küçük yaştan itibaren verilen düzenli ve sürekli eğitimin karakter gelişiminde ne kadar önemli olduğu vurgulanıyor. Sadece küçük yaşta değil hangi yaşta olursanız olun düzenli bir program ve sabırla başaramayacağınız az şey vardır. Arrakis gezegeninde de tüm güçlü karakterlerin ortak özelliği budur.
Kitap hakkında yazmak istediğim nice düşünce olmasına rağmen incelemeyi burada noktalıyorum zira böyle donanımlı bir kitabı hakkıyla incelemek harcım değil.
Bu kitabı ve devamı seriyi okumadıysanız, bilimkurgu hiç okumadınız demektir. Hiç o alışık olduğunuz pop kültür bilim kurgu kitaplardan değildir. Okurken sadece bazı paragraflar için bile saatler harcadım. Zorluğundan değil, yazar bunu nasıl düşünebilmiş diye. Koskoca bir evren çıkacak karşınıza. Sonra Yıldız Savaşları ne kadar basitmiş diyeceksiniz. Şiddetle tavsiye ettiğim ve kitaplığınızın baş tacı olacak bir seridir. Not:Seri 6 kitaptır. Yazar 7.yazarken vefat etmiştir. Oğlu bu serinin öncesini anlatan 3er kitaplık 2 seri yazmıştır.
Hayli zamandır merak ediyordum ve hakkında hiçbir bilgi sahibi olmadan okudum Dune'u. Çok beğendim, hatta bayıldım diyebilirim ama bazı pürüzler var.
Dune bilim kurgu romanı gibi görünse de içinde çok fazla fantastik öge var hatta bilim kurgudan çok fanteziye yaklaştığı zamanlar olmuş. Dune beni şaşırtan bir roman oldu, yazar yeni dünyalar kurmuş, yeni dinler, ırklar, kehanetler -daha bir çok şey- kurgulamış ve bunları aynı potada eritmiş. Dune, büyük çaplı bir kurgu ve bu kadar geniş alanı kapsayan kurguları yönetmek zordur, mutlaka çatlaklar oluşur. Herbert her ne kadar bir çok ayrıntıyı hesaplasa da bazı çatlaklar kalmış, bir kısmının ilerideki kitaplarda ortaya çıkacağını düşünsem de bazıları olduğu gibi kalacak sanırım.
Din ve kültürler, şuan geçerli olan dinlerden ve tarihten bir çok esintiye sahip, tamamen bağımsız olması düşünülemez ama yer yer fazla bağlantı olduğunu düşündüm. Kehanetleri genel anlamda zayıf buldum, tüm Fremenlerin kehanetleri ve dini alıntıları çok iyi bilmesi ve alıntıların doğrudan olması, her olayla Muadib'i işaret eden kesin alıntılar bana gerçekçi gelmedi, biraz daha muğlak olması daha uygun olabilirdi.
Solucanların ekosisteme katkıları ve kitaptaki konumlarını çok beğendim. Kitabın fantastik kısmını güçlendirdikleri gibi gezegendeki vazgeçilmez konumlarının bilime dayandırılıyor oluşu onları daha da etkileyici kılıyor.
Karakterler ve kurgu çok iyiydi, bir olay çözüldükçe yeni bir olay başlıyor ve tempo hiç düşmeden, beklenti içinde sayfalar akıp gidiyor. Yalnızca sonunu kitabın geneline göre zayıf buldum, biraz aceleci bir son gibi geldi. Karakterler güçlü ancak ilerleyen kitaplarda ne kadar iyi olduklarını göreceğiz diye düşünüyorum, özellikle Paul'ün bu kadar mükemmel oluşu sürprize yer vermiyor. Bölüm başlarında yer alan alıntılar da her bölüme ayrı bir güzellik getirmişti ve kitabın içinde çok güzel sözler var.
Dune çok sevdiğim ve etkilendiğim bilim kurgu romanları arasına girdi. Giriş kitabı olarak çok güçlü ve dolu dolu bir kitaptı, yazar aynı tempoyu devam ettirebilecek mi bilmiyorum ama devam kitaplarını merak ediyorum.
Mükemmel bir kurgusu olan, içinde mükemmel aforizmalar bulunan ve mukemmel derinliği olan bir kitap. bir an önce bitirip serinin diğer kitaplarınıda okuyacağım. İthakinin bu kitabı neden klasikleri serisinin ilk kitabı olarak yayınladığını anlamış oldum.
"Neden bu zamana kadar bu kitabı okumamışım!" dedirten bir kitap oldu benim için. Bazen farklı yerlerde görür ve bu kitabı okuyacağım derdim ama beni bu kadar etkileyeceğini hiç tahmin etmezdim. Dört dörtlük bir bilim kurgu... Kitapla ilgili incelemem: http://kitapokurum.blogspot.com/...ne-col-gezegeni.html
Bir yazarın ulaşabileceği en son noktalarda (serinin birinci kitabı olmasına rağmen, devamında kesinlikle daha da gelişmiştir), anlatım, kurgu, şiirler, gözlemler enfes olmuş, uzun zamandır bu kadar zevk alarak bir kitap okumamıştım.
Paul’e bir Bene Gesserit atasözünü söylemişti.’’Din ile siyaset aynı arabada gittiğinde,sürücüler karşılarında hiçbir şeyin duramayacağını sanır.Dümdüz gider,hızlandıkça hızlanırlar.Engelleri tamamen göz ardı eder,körlemesine gidenlerin uçurumu çok geç farkedeceğini unuturlar.’’
Halkının Dune dediği Arrakis gezegeni yıllardır gaddarlığı ve acımasızlığıyla tanınan Harkonnenlerin elinden kurtulup Atreides Hanedanının yönetimi altına girdi. Baron Vladimir Harkonnen bu yenilgiyi kabul edecek mi? Konsey'e bağlı Büyük Hanedanların çok sevdiği ve doğal olarak diğer güçlülerin kıskançlığını kazanan, adil namıyla tanınan Kızıl Dük Leto Atreides, yönetimini üstlendiği bu yeni gezegende de başarılı olabilecek mi? O gezegen ki evrendeki en değerli maddenin, melanj denilen baharatın elde edilebildiği yegane kaynak. Kızgın güneşinin kavurduğu çöllerinde yaşayan, gezegenlerini sulak bir yer yapabilme hayaliyle yaşayan bir halk; insanlık tarihinin görebileceği en iyi savaşcılar, çölün özgür halkı Fremenler... kendilerini Cennete götürecek olan liderlerini, mesihlerini bekliyorlar.
Binlerce yıldır süren Atreides laneti bir kez daha yaşanacak... Güce sahip olma duygusunun etrafında girdaplanarak gelişen entrikalar, savaşlar ve ihanetlerin arasında Dune tarihinin sayfaları açılıyor...