

Rus çarlarının sonuncusu. 1868de Petersburgda doğdu. Rus çarlarından Üçüncü Aleksandrın oğludur. Siyâset hâriç, iyi bir eğitim ve öğretim görerek yetiştirildi. Seyâhatlerde bulunarak, bilgi ve görgüsünü arttırdı. 1894te, Alman asıllı olup İngiliz kültürüyle yetişen Hessen prensesi Alix Von ile evlendi. Aynı yıl Rus Çarı oldu.
İkinci Nikola, iç siyâsette önce, bağımsız ve mutlak olan otokrat idâresini yürüttü. 1905 Rus-Japon Harbi sırasında, ülkede çıkan ihtilâller neticesinde otokratik idâresi zorlandı. Tâviz vermek zorunda kaldı. 17-30 Ekim 1905te îlân ettiği manifestoda, halka genel seçim hakkı ve temsil edilecekleri Duma Parlamentosunu açma hakkı verdi. 1907de yaptırdığı seçimle, Dumaya muhâfazakârları doldurdu. Dış politikada, ananevî Rus yayılma siyâsetini tâkip etti. Balkanlarda Rus nüfûzunu kuvvetlendirme faaliyetlerine devam etti. Birinci Dünyâ Harbinde Almanya karşısında, İtilâf Devletleri safında yer aldı. Rusyayı içte ve dışta da kötü duruma düşürdü. İtilâf Devletleri, Rusyaya yardım etmek için Osmanlı hâkimiyetindeki Boğazlardan geçmek isteyince, Çanakkale Muhârebeleri oldu. Savaş yıllarında bolşevik (komünist) hareketler fazlalaştı. 1915te devlet adamlarının tavsiyesine aykırı olarak, Rus ordularının başkumandanlığını üzerine aldı. Yeterli siyasî bilgisi olmamasına rağmen mesuliyetsiz ve kâbiliyetsiz müşâvirlerle Rusyayı idâre etmeye başladı. Rusyada açlık çıktı. Ülkede ulaşım bozulup, lüzumlu irtibatlar kesildi. Durumu değerlendiren bolşevikler, 1917 başlarında Petersburg dâhil birçok şehirde ihtilâl çıkardılar. Çar, başşehirdeki askerlerin baskısıyla istifâya zorlandı. 15 Mart 1917de istifâ etti, hapsedildi. İngiltere siyasî mülteci olarak kabul etmek istedi. İngilterenin teklifi ve İkinci Nikolanın ricâsı bolşeviklerce reddedildi. Âilesiyle berâber Sibiryaya sürgüne gönderildi. Yekaterinburgdayken, bolşevik düşmanı askerler, esâretten kurtarmak istediler. Anti-bolşevik askerler şehre gelmeden, bolşevikler, Nikola ve âilesini kaçırdılar. 16-17 Temmuz 1918de, Çar Nikola, âilesi, on dört yaşındaki veliaht adayı oğlu ve dört kızından beşiktekiler dâhil Braçki ormanlarında komünistler tarafından hunharca katledildiler.
Asya ve Avrupa kıtasında büyük topraklara sâhip Çarlık Rusyasının hâkimi bir âileden doğup, büyüyen Nikolanın hayâtı ibret vericidir. Yirmi iki yıllık saltanatının sonu felâkettir. İktidarda olduğu yıllarda bolşeviklerin sözlerini dinler, onlara değer verir sarayına alırdı.
Nikola bir Asya seyâhatinde, medrese talebesi Müslüman bir çocuktan Kurân-ı kerîm dinlemişti. Medrese talebesine dersini sorup, okuyup, açıklamasını istedi. Talebe Kâfirûn sûresini okuyup, tefsirindeki mânâsını, İkinci Nikolaya bildirince; Kurân-ı kerîmden bu sûrenin çıkarılmasını istedi. İkinci Nikolanın bu sözü, Müslümanlarla arasını açtı. Haber İstanbula da geldiğinde tepkiyle karşılandı. Kurân-ı kerîme bu şekilde dil uzatmasının üzerinden çok geçmeden çıkan bolşevik ihtilâli sonunda hayâtını kaybetti.