Suçun işlenmesine katkıda bulunmanın farklı dereceleri vardır ki buna hukuk literatüründe “suça iştirak” adı verilir. Suçun birden çok kişiyle işlenmesi, azmettirme, suçu işlemeye yardım gibi farklı şekillerde suçun oluşmasına katkıda bulunmak, durumuna göre farklı cezai yaptırımlar gerektirir. Mesela adam öldürme suçunda birden çok kişinin fail olarak yer alması suça iştirak eden her biri için kısas cezasının söz konusu olacağı hususunda tüm fakihler fikir birliği içerisindedirler.[1]
Lut (a.s.)’ın eşi hakkındaki “…Çünkü onların başına gelecek azap, onun başına da gelecektir” [2] hükmü , suça iştirak konusunda önemli bir örnektir. İlgili ayetlerde Lut (a.s.)’ın kavminin, eşcinselliği bir yaşam biçimi olarak benimsedikleri,[3] dolayısıyla neslin kısmen de olsa yok olmasıyla sonuçlanan, bir anlamda soykırım suçu işlemeleri sebebiyle cezalandırıldıkları söylenebilir. Lut (a.s.)’ın eşinin cinsiyeti itibariyle diğerleriyle aynı fiili işlemesi mümkün olmadığı halde, muhtemelen suça destek olma, ortam hazırlama ve belki de azmettirme sebebiyle aynı cezaya müstahak olduğu anlaşılmaktadır.
Benzer şekilde nitelikli hırsızlıkla ilgili olarak Hz. Yusuf’un kardeşleri kendilerine yöneltilen “…Ey kervancılar! Siz hırsızsınız” [4] şeklindeki ithamı reddettikleri, dolayısıyla suça iştirak etmedikleri ileriki ayetlerden anlaşılıyor. Ancak hitabın tüm kardeşlere yönelik olarak “Hırsızlar ” şeklinde cemî/çoğul olarak kullanılması dikkat çekicidir. Bu noktadan hareketle diğer kardeşlerin suçsuz olduğunun ortaya çıkmaması şeklindeki bir varsayımla her birisinin suça iştirak etmekle “hırsız” sıfatını alacağı sonucuna ulaşılabilir. Bu konuda farklı değerlendirmeler de bulunmaktadır. Mesela Ebu Hanife’ye göre bir kişi koruma (hırz) altında bulunan bir malı alıp arkadaşına verse o da söz konusu malı koruma altından dışarı çıkarsa her ikisi için de “el kesme” cezası verilmez.[5]
Kur’an’ın ortaya koyduğu ceza belirleme sisteminde altın terazisinde tartma şeklinde nitelenebilecek hassas bir dengenin varlığından söz edebiliriz. Dolayısıyla adil bir ceza tayini için suçun tüm ayrıntılarının bilinmesi gerekir. Suçun belirlenmesinde failin amacı, sıfatı, ihlal edilen haklar, suçun işleniş şekli gibi birden çok kriterin varlığı söz konusu olmaktadır.
Sonuç olarak suça teşvik sözünden kastınız suçun içerisinde doğrudan rol almaksızın sadece sözlü olarak destek verme ise teşvikte bulunan kişinin suçun faili ile aynı konumda olmadığı, dolayısıyla aynı cezayı almayacağı şeklinde bir sonuca varılabilir. Ancak bu durumda da suça uygun bir cezanın belirlenmesi daha detaylı bilgi ve çalışmayı gerektirir. Konu ile ilgili bir ayette yer alan ifadelerle cevap verecek olursak “Kim bir suç işlerse ancak suça uygun/misl bir ceza ile cezalandırılır” [6] çerçevesinde suça uygun bir ceza belirlemek için öncelikle failin “işlediği suçu” görmek gerekir.
HAZIRLAYAN: Suat ERDOĞAN
NOT: Hırsızların ellerin kesilmesi ile ilgili olarak sitemizde bulunan diğer cevaplara aşağıdaki linklerden ulaşabilirsiniz:
[1] İbn Kudâme el-Muğnî, c: 11, s: 490; Vehbe Zuhaylî, el-Fıkhu’l-İslamî ve Edilletühû, c: 6, s: 235 vd.; Ebu Zehra, el-Cerime, 299; TCK’da da aynı esasların gözetildiği ilgili konudaki tanımdan anlaşılmaktadır: “Suçun kanunî tanımında yer alan fiili birlikte gerçekleştiren kişilerden her biri, fail olarak sorumlu olur.” TCK, Md. 37
[2] Hûd, 11/81. Ayrıca bkz. A’râf, 7/83.
[3] Bkz. A’râf, 7/81, 82; Hicr, 15/70, 71, 72.
[4] Yusuf, 12/70.
[5] Kâsânî, Bedâiu’s-Sanâi‘, c: 7, s: 66.
[6] En’âm, 6/160.
|Sıra    ||Fetvaya ait soru||Tarih   ||Okunma    |
|1||Kur'an ve sahih sünnete göre tecavüz eden kimseye nasıl bir ceza uygulanır? Yani zorla birisinin ırzına veya namusuna geçen kimseye İslam hukukunda hangi ceza uygulanır?||2015.03.06||83314|
|2||İçki içmenin Kur'an ve Sünnette sabit bir cezası var mı? Bazı kaynaklarda içki içme cezası olarak Peygamber Efendimizin ve Hz. Ömer'in 40 sopa veya 40 kırbaç cezasını uyguladığını okudum. Bunlar doğru mudur?||2009.08.19||19513|
|3||Kur'an'daki hadd cezalarının tarihselliği savunulabilir mi?||2009.08.19||9028|
|4||Dinimize göre, dinden dönenler yani mürted olanlar öldürülmeli midir?||2009.08.17||18607|
|5||Bir kitabınızda okuduğum kadarı ile “dinden dönenin boynunun vurulması hususunda mezhepler ittifak etmişlerdir ve bu şaşırtıcıdır” diyorsunuz. Ama bununla ilgili olarak kütüb-ü sitte’de araştırdığıma göre en azından aşağıdaki duruma göre dinden dönenin boynunun vurulabileceğini ve mezheplerin bu konuda isabetli davrandığını görmekteyim. Zira hadisler bir nevi Kur’an ayetlerinin açıklaması gibidir. O halde mezheplerin bu hadislere dayanarak doğru hüküm verdiklerini söyleyebiliriz. Bu konuda bir fikriniz var mı, bir açıklama yapabilir misiniz? İlgili hadislerden biri şöyledir: Zeyd İbn Eslem (ra) anlatıyor: "Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdular ki: "Dinini değiştirenin boynunu vurun." İmam Mâlik, bu hadisi Muvatta'da Akdiye 15, (2, 736) kaydeder ve hadis hakkında şu açıklamayı sunar: "Bu hadisin mânası şudur: "Her kim İslâm'dan çıkarak zındıklık ve benzeri bir dine girecek olursa, kendisine galebe çalındığı takdirde öldürülür. Öyle birine tevbe teklif edilmez. Zîra gerçekten tevbe edip etmediği bilinemez. Çünkü bunlar (galebeden önce) küfürlerini gizleyip, Müslüman olduklarını ilan ediyorlardı. Ben, böylelerinin küfrü, delille sübut bulduğu takdirde tevbe etmeye çağırılmalarını uygun bulmam, (tevbe etse de kabul edilmemeli)."||2009.08.17||6606|
|6||Dinimizde nitelikli hırsızlığın ve adam öldürmenin cezası bellidir. Peki, bir kişi diğer bir kişiyi hırsızlığa teşvik etse bunun cezası ne olur? Teşvik eden kişi de el kesme cezası alır mı?||2013.02.01||4794|
|7||İşlenen suçlarla ilgili İslam’ın getirmiş olduğu had cezalarını Türkiye gibi İslami esasların hâkim olmadığı ülkelerde işleyen bir kimse, cezasını çekmek istiyorsa ne yapmalı? Hırsızlık, zina, zina iftirası gibi suçları işleyip de cezasını bu dünyada çekmek isteyenler ne yapabilir?||2011.01.18||26838|
|8||İnternetten illegal yollarla film, müzik, kitap ve benzeri dokümanlar indirmek, yapımcıların haklarını ihlal ettiğinden dolayı “bilişim suçu” sayılıyor. Bunun hırsızlıkla denk olduğunu söyleniyor. Mantıken de baktığımızda işlenen eylem, bir çeşit hırsızlık. Peki, İslam’a göre bu suçu işlemenin hükmü, hırsızlıkla aynı mıdır? Ben de çeşitli zamanlarda bu yöntemlerle film, müzik filan indirmiştim. Bu durumda hırsızlık yapmış oluyorum! Dinen elimin kesilmesi mi gerekiyor? Genellersek eğer, bu suçların karşılığı Kur’an’da belirtilen hırsızlığın cezası mıdır?||2013.02.26||7638|
|9||Nefsi müdafaa durumunda birini öldürmenin hükmü nedir?||2013.09.19||7397|
|10||Nisâ suresinin 92. ayetinde yanlışlıkla adam öldüren kimselerin bir köle azat etmesi gerektiği bildirilmiş. Köle azat etme seçeneği günümüzde nasıl uygulanabilir?||2013.10.02||5968|
|11||Doğru Bildiğimiz Yanlışlar kitabınızın 294. sayfasında “Kur’an-ı Kerim’de 100 değnekten başka ceza yoktur” deniyor. Hâlbuki Kur’an-ı Kerim’de el kesme cezası da var. Bunu nasıl anlamak lazım?||2010.06.10||20116|
|12||Mâide suresinin 38. ayeti, hırsızların ellerinin kesilmesi gerektiğini söylüyor. Yusuf suresinin 31. ayetinde de aynı kelime ile Yusuf'u gören kadınların ellerini kestikleri ifade ediliyor. Bu kadınların ellerini keserek kopartmadıkları aşikârdır. Kullanılan fiilin aynı olması ve dahası bu ayetlerin sure ve ayet numaraları toplamının da aynı olmasından [Maide 5:38 (5 + 38) = Yusuf 12:31 (12 + 31) = 43] kaynaklanan ayetler arası bağlantıdan yola çıkarak hırsıza verilecek cezanın “el üzerinde bir işaret bırakacak şekilde bir kesme” anlamına geldiği sonucuna ulaşabilir miyiz?||2013.10.25||8510|
|13||İslam Hukukuna göre borcunu ödeyememenin cezası hapis midir?||2010.05.11||7532|
|14||Nefsi müdafaa sonucu adam öldüren bir kimse, maktulün yakınlarına kan parası (diyet) ödemeli mi?||2014.02.26||6884|
|15||Subliminal mesaj veyahut başka yollar ile yapılan zihin kontrolü karşısında mağdur olan şahsın uyguladığı fiilin hükmü nedir?||2016.07.13||1890|
|16||Kamuoyunda son günlerde çocukları hunharca katleden canilerin cezasının ne olması gerektiği tartışılıyor. Bir grup, katillerin öldürülmesi gerektiğini yani idam cezasını savunurken diğer bir grup katili öldürmenin de canilik olduğunu, onları ağırlaştırılmış müebbet hapse mahkûm etmek gerektiğini savunuyor. Peki, Kur’an’da bu meselenin çözümü nedir? Kasten adam öldürenleri öldürmek mi gerekiyor?||2011.03.30||5200|
|17||Hataen adam öldüren kişi diyeti nasıl ve ne kadar ödemeli?||2010.04.02||8804|
|18||Diğer Müslümanları aşağılayan ya da kötü sözler söyleyen bir Müslümanın cezası nedir?||2011.09.16||3901|
|19||Peygamberimiz, hiç hırsızlık yapanların ellerini kesmiş veya kesilmesini emretmiş midir?||2011.12.12||14988|
|20||Allah, anne-babanın hataları yüzünden evlatlara ceza verir mi? Ebeveyninin hatalarını engellemek mümkün değil ise evlat ne yapmalı?||2011.12.14||7393|
|21||Recm konusunda bazı ayetlerdeki “el-azab” kelimesini “100 değnek cezası” olarak yorumlamışsınız. Acaba “el-azab” kelimesinden kastedilen, ahiret azabı olamaz mı? “Peygamber eşleri zina yaptığı zaman azabı iki katına çıkar.” ayetini “200 değnek” olarak yorumluyorsunuz. Peki, ayetten “Peygamber eşleri ahirette iki kat azab görür.” anlamı çıkmaz mı? Kelimenin anlamından nasıl bu kadar emin olabiliyorsunuz?||2012.01.03||13152|
|22||Nur suresi 2. ayetinde “zina eden erkek ve kadınlara 100 değnek vurulması” emrediliyor. Bu imgesel yani sembolik bir anlatım mıdır? Zina eden insanların cezasının Allah tarafından ahirette verilmesi daha doğru olmaz mıydı?||2012.11.27||29396|
|23||Mâide suresi 38. ayette hırsızlık için belirlenen el kesme cezasının Kur’an’dan önce indirilmiş ilahi kitaplarda bulunmadığı söyleniyor. Bu ayette hırsızlık için öngörülen ceza eğer geçmiş ümmetlerde olandan farklı ise bu takdirde Kur’an önceki kitapları “misli” ile değil “hayırlısı” ile nesh etmiştir diyebiliriz. Ancak önceki ümmetlerde buna dair bir ceza bulunmuyorsa bunu söylememiz bir çelişki oluşturmaz mı?||2013.01.04||8028|