Bilim insanlarının ortaya koyduğu yeni bir kuantum paradoksu, bildiğimiz manadaki gerçekliğin temellerinin sarsılmasına neden olabilir.
Gerçeklik konusunda herkesin az çok bir fikri bulunuyor. Günlük hayatımızda sık sık “Hayatın gerçeği bu” ya da “gerçek dünyaya dön” üzere cümleler duyuyoruz. Yeni bir kuantum paradoksuna nazaran gerçeğin ne olduğundan çok da emin olmamak gerekiyor.
Eric Cavanti ve takımı, en temel bilimsel teorilerden ikisini, Einstein’in görelilik teorisi ile bir ortaya getirdi. Sonunda ortaya gerçeklik algısını büsbütün sarsabilecek bir öteki kuantum paradoksu ortaya çıktı
Kuantum, sağduyuya karşı
Öncelikle şu üç tabire bakalım:
- Birisi bir şeyin olduğunu görmüşse, o şey hakikaten olmuştur.
- Hür, ya da en azından istatistiksel olarak rastgele seçimler yapmak mümkündür.
- Bir yerde yapılan bir seçim, uzaktaki bir hadisesi tıpkı anda etkileyemez.
Bu üç temel fikir de pek çok kişi tarafından kabul ediliyor. Bunların ortasında fizikçiler de yer alıyor. Nature Physics’de yayımlanan yeni makale ise bu durumun farklı olabileceğini öne sürüyor. Makaleye nazaran bu önermelerin hepsi birden hakikat olamaz.
Kuantum fiziği bize hiçbir vakit için kesin bir şey söylemez. “Parçacık nerede?” diye sorduğumuzda bize parçacığın, gözlemlendiğinde olabileceği yerlere dair olasılıklar verir. Burada bile “parçacık %37 ihtimalle A bölgesinde” üzere bir önerme yoktur, önerme “A bölgesine bakarsak parçacığı görme ihtimalimiz %37’dir.” biçiminde olur. Alanın öncülerinden Niels Bohr’a nazaran “durum” üzere fizikî özellikler, ölçümlenene kadar yoktur.
Gerçeklik birebir anda olur mu?
1935 yılında Einstein, Podolsky ve Rosen yayınladıkları bir çalışmada gerçeklikte kuantum mekaniklerinin gösterdiğinden fazlasının olması gerektiğini söyledi. Çünkü tıpkı anda iki farklı ölçümü yapmak mümkün olmadığı için birebir anda iki fizikî özellik birden gerçek olamazdı.
1964 yılında ise Kuzey irlandalı fizikçi John Bell, daha farklı ölçümler kullanılması halinde Einstein’ın argümanının çöktüğünü ortaya çıkardı. Ortalama sonuçlar ölçümlerle tahminlenemezdi. Bu da Bohr’un haklı olduğunu düşündürüyordu.
İşin içine Eugene Wigner’in dahil olması ise durumu daha da karmaşık hale getirdi. Wigner’in yaptığı kuantum ölçümlerinde gözleyeni gözlemek de işe karıştı. Arkadaşının yaptığı ölçümler kuantum mekaniklerine uysa da Wigner’in ölçümleri uymuyordu, çünkü arkadaşı ölçüm yaparken parçacıkla dolaşıklık içine giriyordu.
Dostlar laboratuvarına beğenilen geldiniz
Araştırmacıların yeni teorisine nazaran iki arkadaş çiftinden oluşan araştırmacı grupları bu deneyde yer alıyor. Ortalarında uzaklık olan öteki bir laboratuvarda da arkadaşlarından oluşan 2 kişilik bir takım var. Bu grup de kuantum dolaşıklığı olan kesimleri inceliyor. Buna nazaran ikinci laboratuvardaki takım üyeleri, kesimler ile dolaşıklık kuramayacakları için birbirleriyle dolaşıklık kuruyor, en azından teoriye nazaran.
Birinci laboratuvardaki araştırmacılar yazı cinse atıyor ve sonuca nazaran ya arkadaşlarını görmelerini engelleyen kapıyı açıp sonuçları öğreniyor, ya da bir şey yapmıyorlar ve arkadaşları öteki bir ölçüme geçiyor.
Bu süreci karmaşık olarak hesaplayabilecek bir bilgisayarımız şu anda yok ve bu yüzden araştırmacıların önerisi teori etabında olsa da olasılıkların muhakkak bir aralıkta kaldığını söylüyorlar. Bu da bizi üç seçenekten birini kabullenmemiz gereken noktaya getiriyor: Ya deney büyük ölçeğe taşınamıyor ve kuantum mekaniği “nesne çöküş teorisi” ismi verilen teoriyi destekliyor, ya da sağduyumuzun sunduğu üç önermeden birini reddetmemiz gerekiyor.
Bu gizemin çözülmesi için daha fazla araştırma yapılması gerekiyor. Bu noktada araştırmacıların ortaya attığı birkaç farklı teori ve denenebilecek usul bulunuyor. Çıkan sonuçlar ise büyük ihtimalle gerçeklik algısını, en azından teorik fizik açısından değerli formda etkileyecek.
Webtekno