Sual: Musa Carullah Bigiyef, (Şahsi ihtiraslar ve siyasi çatışmalarla daha başlangıçta kaynakları bulanmış olan din, sonraları Abbasiler zamanında oyuncağa çevrilmiş iken, Osmanlı devleti kuruldu) diyor. Buna ne cevap vermek lazım?
Cevap: Zavallı Osmanlılar ne fenâ zamana rastlamışlar! Dinin kaynakları o kadar bulanmış ise, bugün dinde reformlar hangi temel üzerinde yapılacak? Hadis-i şeriflerin hemen hepsini şüphe altına alıyorlar. Reformcular Kur’ân-ı Kerîm için acaba ne diyecekler? O menba da bulanık mı? Musa Carullah daha önce, ahlakı düzeltmek için din lazımdır demişti. Menbaları bulanmış ve oyuncağa çevrilmiş olan din mi bunu yapacak? Sözleri birbirini tutmuyor. Koca reformcu Musa Carullah da, kelam, fıkıh bilgilerine çatıyordu. İslam âlimlerinin işi gücü bırakarak, Yunan felsefesi ile uğraştıklarını yeriyordu. O zaman Yunan felsefesi Arapçaya tercüme edilince, bir yenilik, ilericilik olarak İslam memleketlerine yayılmıştı. Çok kimsenin akıllarını, bilgilerini bulandırmıştı. Kelam âlimleri, zamanlarında ehemmiyet kazanan o yeni fikirleri birer birer inceliyerek cevaplandırdılar. Böylece, Ehl-i sünnet itikadını sarsılmaktan korudular. Bugün de, ilmin, fennin, yeni buluşların, İslam inançlarına bağlılığı bulunan yerlerini incelemek, cevaplandırmak, din adamlarımızın şerefli bir vazifesidir. Dinde reformcular, bugün bu ihtiyacı anlıyorlar, istiyorlar da, eski âlimleri, zamanlarındaki vazifeyi yaptıkları için, niçin lekelemeye kalkışıyorlar? Demek ki bir ilme, bir temele dayanmadan, körü körüne, İslam âlimlerini küçültmek çabasındadırlar. Bugün, din bilgileri, yeni buluşlara, bilişlere uydurulmuyor. Büyük bir suç oluyor diyorlar. Eski âlimler, dini, zamanlarının felsefesi ile yeni buluşları ile karıştırmışlar. O da suç diyorlar. Görülüyor ki din adamlarının her yaptıkları, reformculara göre suç olmaktadır.