Apandis veya apendiks olarak bilinen organın iltihaplanmasına apandisit denir. Bebeklerde nadir görülen bu durum en sık ergenlik döneminde ve yirmili yaşlarda görülür. Toplumda görülme sıklığı ortalama %7-10 arasında değişmektedir.
Apandis Nedir, Nerede Bulunur?
Apandis (apendiks) karnın sağ alt kadranında bulunan bir organdır. Bu bölgede kalın bağırsağın başlangıcı olan çekum isimli bölgeden çıkar. Yaklaşık 8-10 cm uzunluğunda olan bu organ nadir olarak (karın organlarının ters yerleştiği kişilerde) sol alt kadranda da bulunabilir.
Apandis (apendiks) ne işe yarar?
Apandisin görevi hala tartışmalı bir konudur. Genel olarak insanın beslenme alışkanlığı sonucunda, zamanla körelmiş bir organ olarak görülmektedir. Önceden bir işlevi olmadığı söylenen bu organın, bağışıklık sisteminin bir parçası olduğu son yıllarda anlaşılmıştır.
Bazı hayvanlarda apandis aktif olarak sindirimde yer almaktadır. Örneğin zehirli okaliptus yaprağı ile beslenen koalalarda apandis oldukça uzun ve sindirimde görevli bir organdır.
Apandisit Neden Olur?
Apandis (apendiks) neden iltihaplanır hep birlikte bakalım.
Tıkanıklık: Apandis ‘kör bağırsak’ olarak da adlandırılan içi boş bir organdır. Bir ucu kör sonlandığı için bağırsağa tek yolla bağlanmaktadır. Bu yolun çeşitli nedenlerle tıkanması sonucu apandis şişer, bakteriler ürer, iltihaplanır ve apandisit oluşur. Burada tıkanıklığa neden olabilecek şeyler; meyve çekirdeği gibi sert cisimler, sertleşmiş barsak içeriği(fekalit), bazı barsak parazitleri ve mikroorganizmalar…
Lenfoid hiperplazi: Crohn, ülseratif kolit gibi inflamatuvar bağırsak hastalıkarına bağlı lenf dokusunda çoğalma ve büyüme gelişebilir. Bu da apandiste tıkanıklığa neden olabilir.
Travma: Nadir de olsa karın travmaları sonrası apandisit geliştiği bildirilmiştir.
Tümörler: Apandiste tıkanıklık yaparak apandisite neden olabilirler.
Enfeksiyonlar
Ayrıca kolonoskopi işlemi sonrası nadir de olsa apandisit geliştiği bildirilmiştir.
Apandisit Belirtileri Nelerdir?
- Karın ağrısı: Göbek çevresinde başlayıp zamanla sağ alt kadrana doğru kayan ve buraya yerleşen bir ağrı apandisit için tipiktir. Ancak bu tip ağrı her apandisitte görülmeyebilir. Genellikle ağrı hareketle, öksürmekle ve zıpalamakla şiddetlenir.
- İştahsızlık sık görülür
- Bulantı ve kusma: Bulantı ön plandadır.
- Ateş
- Bazen ishal veya kabızlık eşlik edebilir.
- Bazı hastalarda idrarda yanma ve kanama eşlik edebilir. Bu belirti apandisite özgü değildir ancak apandistte de görülebilir.
Apandisitte genellikle ilerleyerek devam eden ve geçmeyen bir ağrı bulunur. Kramp tarzında arada vurup geçen ağrı daha az görülür.
Apandisit Nasıl Anlaşılır ve Tanısı Nasıl Konulur?
Apandisitin tanısını koymada yukarıdaki belirtilerin birinin yada birkaçının birlikte olması oldukça önemlidir. Bu şikayetlerin yanında doktor muayenesi en az belirtiler kadar önem kazanmaktadır. Doktor muayenesinde apandisitten şüphelenirse şu tetkiklerden bazılarını isteyebilir;
Kan Tahlilleri: Kan tahlillerinde lökosit ve CRP yükseklikleri iltihabi bir durumu düşündürür. Apandisitte (apendiks iltihabı) genellikle bu değerlerin yükselmesi beklenir.
İdrar Tahlili: Apandisiti diğer hastalıklardan ayırt etmek için istenmektedir. Apandisit olan birisinde hafif şekilde idrarda kanama görülebilir.
Röntgen: Bazı hastalıkların dışlanmasında yardımcı olabilir.
Ultrason (USG): Apandisitin tanısında kullanılan önemli bir görüntüleme yöntemidir. Şişmiş ve iltihaplanmış apendeksi direkt gösterebilir ve tanı koydurabilir. Radyasyon vermemesi bir avantaj olsa da aşırı barsak gazı varlığında ve apendiksin arka tarafa yerleşmiş olması durumlarında apandisit tanısında yetersiz kalır.
Tomografi: Apandisitin tanısını koymada oldukça duyarlı bir yöntemdir. Damardan ilaç(kontrast madde) verilerek çekilmesi gerektiğinden radyasyon maruziyeti ve yan etki gelişebiliyor olması dezavantajıdır.
MR: Apandisitte rutin kullanılmasada bazı durumlarda tanıda kullanılabilecek bir yöntemdir.
Yapılan tüm görüntülemelere(ultrason, tomografi gibi) normal çıksa bile düşük oranda kişide apandisit çıkabilir. Bundan dolayı doktor yüksek oranda şüphelenirse yatırarak takip eder.
Apandisit Hangi Hastalıklar İle Karışabilir?
Şu hastalıklar da apandisite benzer yakınmalara neden olabilir ve karışabilir;
- Crohn hastalığı
- Böbrek taşı düşürme
- İdrar yolları iltihabı
- Ektopik gebelik
- Kadınlarda yumurtalık kistlerinin patlaması
- Miyom
- Karın içi abseler
- Kolon kanseri
- Kas dokusundaki abseler ve kas içi kanamalar
- Lenf bezi iltihabı
- Kolon kanseri
- Apandanjit
- Divertikülit
- FMF hastalığı
- Mezenter iskemi: Barsakları besleyen damarlarda tıkanıklık olması.
Apandisit Tedavisi
Kişinin ameliyat olmasında bir engel yoksa ameliyat edilir. İltihaplı olan apandis çıkarılır. Günümüzde kapalı ameliyatlar(laparaskopi) daha sık kullanılmaktadır. Kapalı ameliyatlar daha uzun sürse de kişiler daha hızlı iyileşir. Bazı durumlarda kapalı ameliyatlar açığa çevrilebilir.
Ameliyatsız tedavi mümkün mü?
Ameliyatsız, damardan antibiyotik ile apandisit tedavisi daha önce denenmiştir. Bu durumda apandisitin patlaması, abse oluşması, yapışıklık gelişmesi gibi komplikasyonlar gelişebilmektedir. Antibiyotik ile tedavi edilen kişilerin bir kısmında olay tekrarlamış ve ameliyat gerekmiştir. Tüm bu nedenlerden dolayı kişinin ameliyatına engel durum yoksa tedavi cerrahidir.
Kişiye hem ameliyat öncesi hem de ameliyat sonrası antibiyotik tedavisi verilmektedir.
Apandisitten korunmak mümkün mü?
Apendisitten korunmak için bilinen bir yöntem yoktur. Ancak risk azaltılabilir. Yapılan çalışmalarda lifli gıdalar ile beslenenlerde görülme oranının daha düşük olduğu bildirilmiştir.
Apandisitte Gelişebilecek Komplikasyonlar
Apandisite bağlı gelişebilecek yan etkiler şunlardır;
- Perforasyon: Apandisitin patlaması anlamına gelen bu durum genç ve yaşlı bireylerde daha çok görülür.
- Peritonit: Karın zarının yaygın iltihabı.
- Yara Enfeksiyonu
- Barsakta yapışıklık
- Apse gelişmesi
- Sepsis
- Ameliyat bölgesinde yara açılması
- Plastrone apandisit: Apandisitin patlaması sonrası çevre dokunun bu bölgeyi sararak sert bir kitle oluşturmasıdır. Bu durumda bir süre antibiyotik tedavisi verilir ve belli bir zaman sonra ameliyat edilir.
Apandisit geciktirildiği taktirde hayati risk oluşturan acil bir durumdur. Bundan dolayı şüpheniz varsa mutlaka doktora başvurunuz.
Referanslar
Kolorektal Hastalıklar ve Proktoloji Prof Dr Korhan Taviloğlu s:171-180