Prof. Dr. Mehmet Hasgüler
Siriza kelebek etkisi yaratır mı?
Siriza Yunanistan’da2008’den beri yaşanan ekonomik krizin doğrudan bir ürünüdür. Elbette Siriza’nın arkasında güçlü bir kadro vardır. Bunların da söylem geliştirmede son derece ciddi katkıları olmuştur. Siriza 6 siyasal partinin ve çeşitli grupların bir koalisyonudur. Yunan solundaki aydın ve akademisyenlerin bu partiye “ortak aklı” oluşturma ve halka alternatif gösterme bakımından önemli katkıları olmuştur. Siriza 149 vekilde kaldığı seçimlerde birinci parti olmuş ama tek başına hükümeti kuracak çoğunluğa erişememiş. Siriza ile koalisyon kurmaya istekli tek parti ANEL’dir(Bağımsız Yunanlılar) lakin onlar da aşırı sağ bir partidir.
Neden sistem değişikliği vaadedilmiyor?
Siriza için esas sınav AB, Avrupa Merkez Bankası ve IMF’den alınan 320 milyar Avroluk borcun akıbeti… Özellikle Troyka’nın yani bu üçlünün Atina ile ilişkilerinde en hassas konu budur. Siriza’nın köklü sistem değişikliği önermemesinin altında yatan esas sebeplerden birisi de ülkenin bu borçlanma düzeyidir. Siriza seçimlerde kısmen borç silme önermiş, geri ödemelerde faiz oranının düşürülmesi ve vadelerin belli oranlarda uzatılması şeklinde ifade edilmişti.
Aynı zamanda yoksullara dönük bazı önlemler de Siriza’nın seçim programında vardı. Yoksulluk sınırı altındakilere, uzun süreli işsiz kalanlara ulaşım, elektrik ve ısınma hizmetlerinin bedava sağlanması; düşük gelirlilere gıda ve kira yardımı; emekli maaşlarında iyileştirme; zenginlerin vergilendirilmesi ve gelir vergisi alt sınırının yükseltilmesi toplumu birebir ilgilendiren projeler arasında. Ayrıca 2 yıl içinde yaklaşık 300 bin istihdam yaratılması, asgari ücretin iyileştirilmesi(751 Avro’ya yükseltilmesi) ve banka borçlarının silinmesi için bulunulacak girişimler de atılacak önemli adımlar arasında.
Halkın onuru…
Özel olarak ifade etmek lazım. Siriza’nın vurguladığı esas can alıcı nokta, Yunan halkının onurunu kurtarma konusundaki dokunaklı söylemdir. Bu, yukarıda sayılan tüm önlemlerin anasıdır. Bir bakıma ileri sürdükleri söylemlerin gizemi burada yatıyor. Kimse “Siriza işsizliği ortadan kaldıracak” veya “Yunanistan’ın borçlarını sildirecek” diye onlara oy vermedi. Elbette bu söylemler öne çıktı ama halkın bu teveccühü ne işsizlik ne de borç silme değildir. Yunan halkının onurunu kurtarmaya aday olmaları sebebiyle, halk onlara böyle bir teveccühde bulundu. Emin olunuz işsizliği ortadan kaldırıp borçları silseler bile eğer Troyka karşısında belli bir duruş sergilemezlerse büyük prestij ve oy kaybı yaşarlar.
Kelebek etkisi Kıbrıs’a uzanır mı?
Son yedi yıllık ekonomik krizle eş zamanlı olarak oylarını katlayan ve sonunda Yunanistan’ın en büyük partisi olan Siriza’nın sola dair bazı dersler verdiği de aşikardır. PASOK’u yüzde 3’lere çeken sosyal demokrat-sol oyların Siriza’ya yönelmesinde ekonomik sebepler rol oynamış olabilir ama esas etkiyi, Troyka konusunda belli bir tutum sergileneceğini ilan etmeleriydi. Siyaset bilimi literatüründe bu duruma aslında toprak kayması denilmektedir. Özellikle son 40 yıldır Yunan halkı “bir seçimde PASOK diğerinde Yeni Demokrasi” şeklinde bir tahterevalli siyasal sistemi arz ediyordu. Bu durum Sirizanın en azından PASOK’u dibe göndermesiyle değişti. En çok konuşulan kelebek etkisi ise umutsuz vakadır. Öyle ki istenirse her ülkenin özgün koşulları ile Yunanistan’da yaşananlar benzeştirilebilir. Lakin o iş öyle kolay da değil.
Mesela Kıbrıs’ta Nisan 2015 seçimlerinde 3 sol aday var. İkisi geleneksel köklü sosyal demokrat parti olan CTP ve TKP’nin desteklediği adaylar. Buna bir de komünist adayı eklemek lazım. Elbette Sibel Siber ile Mustafa Akıncı’nın kişisel oyları da önemlidir. Lakin burada Siriza’dan farklı bir siyasi atmosfer vardır. Sosyal demokrat, sol çevreler düşük düzeyde işbirliği içindeler. Henüz sol-sosyal demokrat bir koalisyon ve ona özgü bir hegemonya kurulması arayışı söz konusu değildir. Dolayısıyla kelebek etkisi ancak toplumsal koşulların özelinde ona kendisini hazırlayan sosyal dinamiklerin bir ürünü olarak hayat bulabilir. Öykünme ile kelebek etkisi beklemek girdileri olmayan bir çıktı istemek gibidir. Kısacası sol ayrıştırıcı ve bölücü dilini kucaklayıcı ve kapsayıcı bir dile döndürmeyi başardığı oranda kelebekler uçmaya başlayabilir…