Birbiri içine geçmiş yuvarlaklar, çoğunluğu siyah beyaz geometrik desenlerden oluşan hareket ediyor veya bulanıklaşıyormuş gibi görünen görüntüler ilk bakışta aşina olduğumuz diğer sanat eserlerine pek de benzemiyor. Peki bunların hangi sanat akımının parçası olduğunu biliyor muyuz?
Op Art veya Optik Art olarak adlandırdığımız sanat hareketi 1960’lı yıllarda ortaya çıktı. Belki de diğer sanat hareketlerinden ayrılan en büyük özelliği diğer sanat stillerinde görülmeyen üç boyutlu bir görselliğe sahip olmasıydı. Optik etkilerin kullanımıyla şişen ve titreşen resim veya heykelleri tanımlamak için kullanılan Op Art hareketi bir süre eleştirmenler tarafından belli bir derecede kuşkuyla karşılandı.
1950’lerde teknoloji ve psikolojideki yeni ilgi alanları ile ittifak eden bu kaygılar bir harekete dönüştü. Op ya da Optik sanat, tipik olarak, gözü şaşırtan efektler üretmek için, ön planda ve arka planda, çoğunlukla siyah ve beyaz olarak en yüksek ve keskin bir kontrastla oluşan soyut kalıpları kullanır.
1964 yılının Ekim ayında, bu yeni sanat stilini anlatan bir makalede, Time Magazine daha yaygın olarak bilindiği gibi “Optik Sanat” (ya da “Op Art”) terimini kullandı. Bu terim, Op Sanatının illüzyondan oluştuğu gerçeğine atıfta bulunur ve sıklıkla, matematiksel temelli kompozisyonundan dolayı insan gözüne hareket ediyormuş gibi gözükür.
Op sanatçıları için dönüm noktası “The Responsive Eye” (Duyarlı Göz) sergisiyle oldu. The Responsive Eye başlıklı 1965 yılında yapılan sergisi sonrasında halk harekete oldukça büyük bir ilgi gösterdi. Sonuç olarak, Op Art’ı her yerde görmeye başladı: baskı ve televizyon reklamlarında, giyim ve iç tasarımda moda motifi olarak.
Op Art halkın hayal gücünü ele geçirdi ve 60’lıların bir parçası oldu.
Bridget Riley, Victor Vasarely ve Richard Anuszkiewicz en önemli op sanatçılarından üçüydü. İşte o Opart Sanatçıları ve eserleri.
1- Victor Vasarely
Op-art sanat hareketinin tartışmasız en önemli temsilcilerinden biri Vasaely. Karelerin yuvarlakların iç içe geçtiği eserleriyle Op Art’ın kurucularından. Tıp eğitimi ile başladığı kariyerini askıya alarak yaşamında radikal bir karar aldı ve bilim yerine sanattan çok daha fazla şey bulduğu için yönünü tamamen değiştirerek sanat alanında bir kariyer yapmaya karar verdi.
1947 yılında Vasarely temsili imgelerden, soyutlanan resimlerden, tamamen geometrik şekillerden oluşan soyut eserlere geçmeye başladı.
1951 ile 1959 yılları arasında Victor Vasarely geometrik şekillerle çalışmaya devam etti ve eserlerinde tamamen siyah ve beyazla çalıştı. Bu dönemin eserlerinde, Op Art olarak bildiğimiz şeyin başlangıcını izliyoruz.
Vega eseri ile birlikte Op sanat hareketinin temelleri atıldı.
Vasarely yarattığı eserlerle bilinirliğe ulaşmasına ve birçok prestijli ödül kazanmış olmasına rağmen halk tarafından henüz uluslararası olarak bilinmemekteydi. 1965’te Vasarely, eserleri New York Modern Sanatlar Müzesi’nde “The Responsive Eye” adlı sergide, Bridget Riley gibi diğer önemli Op Sanatçılarıyla birlikte sergilenirken değişti. Halkın sergiye tepkisiyle birlikte birkaç yıl boyunca reklam, ambalaj, moda ve tasarımı alanında Op Art rüzgarları esti.
Responsive Eye, uluslararası bir sanat ünlüsü statüsünü Vasarely’ye verdi ve bunun ardından eserlerini sergilemesi için dünya çapında sayısız büyük galeri ve müzelere davet edildi. Vasarely “Op Sanatının Babası” olarak adlandırıldı.
Pek çok kişi, Victor Vasarely’nin 1938 tarihli “Zebra” adlı resmi ile bu harekete öncülük ettiğine katılıyor .
Gelecek yıllarda Vasarely birkaç farklı çalışma dizisi daha yarattı. Bunlardan birisi ‘Vonal’ serisiydi. Seride değişen renklerin kullanımı, aynı zamanda, izleyiciye kinetik enerji, derinlik ve alan hissini gösterdi. Diğer bir serisi ise 1968 yılında oluşturduğu çok popüler bir dizi olan ‘Vega’ oldu. Bu seriler ile birlikte Vasarely’in eserleri renkle kucaklaştı.
Üçüncü seri ise Vasarely’nin altıgen büyüsü olan Gestalt serisi oldu. Vasarely gerçekten geometrik eserlerin usta isimlerinden birisi ve Op Art’ın babası adlandırmasını sonunda kadar yaşatan sanatçılardan birisiydi.
Eserleri şu anda Buffalo’daki Albright-Knox Sanat Galerisi, Chicago Sanat Enstitüsü, Londra’daki Tate Galerisi ve Venedik’teki Peggy Guggenheim Koleksiyonu’nda yer almakta.
2– Richard Anuszkiewicz
Çok, çok mekanistik bir geometriden romantik bir şey yapmakla ilgileniyorum. Geometri ve renk bana çok net ve çok saf olan idealize edilmiş, klasik bir yeri temsil ediyor. “
-Richard Anuszkiewicz
Anuszkiewicz, 1953’te Cleveland Sanat Enstitüsü’nden mezun oldu. Yale’de Güzel Sanatlar Yüksek Lisansı yaptı ve ilginç bir şekilde Yale’deki oda arkadaşı bir başka etkili Op Artist, Julian Stanczak idi. Yale’den mezun olduktan sonra bilinen renklerini ve biçimini yoğunlaştırdığı bilinen stilini geliştirmeye başladığını söyledi.
Responsive Eye sergisi onun için de önemli bir dönemeç oldu. Zamanın en önemli Op sanatçıları Bridget Riley ve Victor Vasarely de dahil olmak üzere orada çalışmalarını gösterdi. Sergi, Anuszkiewicz’i zamanın seçkin ve önemli Amerikalı sanatçılarından biri yaptı. Op Art gelmişti ve bu harekette Richard Anuszkiewicz de vardı.
1960’ların ve 1970’lerin sonlarında, Anuszkiewicz’in yükselişi devam etti.
Hem halk hem de eleştirmenler onun çalışmalarını sevdi: John Canaday, New York Times’ta 1969 Janis sergisini “göz kamaştırıcı” olarak nitelendirdi.
1970’lerin başlarında, Anuszkiewicz esas olarak ‘kare’ temelli resim stilini öncelikle dikdörtgen formlara dayanan birisine geliştirdi.
70 ve 80 dönemlerinde “Spectrals” serisinde de renk kullanımını geliştirerek, ‘eş zamanlı kontrastı’ yaygınlaştırarak iki yan yana, yan yana, birbirleriyle etkileşime girerek bu algılarımızı buna göre değiştirdi. İyi bir örneği doğru olarak gösterilmiş olan “Merkezlenmiş Kare” serisine de odaklandı.
1981’de, Riley’nin orada ilham bulduğu yıllarda, Anuszkiewicz Mısır’ı ziyaret etti ve karşılaştığı canlı renkten ilham aldı. Bu ilham, ünlü “Tapınak” serilerine yol açtı.
3- Bridget Riley
Riley bir çocuk olarak büyük bir özgürlüğe sahipti ve zamanının çoğunu yaşadığı Padstow yakınlarındaki uçurumlarda ve plajlarda geçirdi. Değişen ışık, renk ve bulut oluşumlarını izleyerek saatler geçirdi ve hafızasında gördüğü şeyleri depoladı. Daha sonra, bu çocukluk anılarını, hayatı boyunca görsel farkındalığı üzerinde büyük bir etkisi olduğunu söyledi.
Bridget Riley Büyük Britanya’nın bir numaralı sanatçılarından biri oldu.
“Görmek, tanımak ve yeniden yaratmakla istediğim şeye yaklaşamadım, bu yüzden problemi kafasında tuttum. Kareler, dikdörtgenler, üçgenler ve ortaya çıkardıkları hisleri incelemeye başladım… Benim çalışmamın herhangi bir edebi dürtüye bağlı olduğu ya da açıklayıcı bir niyetinin olduğu doğru değil. Tuval üzerindeki işaretler, resmin yapısını oluşturan bir dizi ilişkide yegane ve temel ajanlardır. ” (Bridget Riley)
1967’den itibaren Riley gittikçe renk kullanmaya başladı ve eserlerini renklerle buluşturdu. Ayrıca daha kararlı formlar kullanmaya başladı -genellikle basit dikey düz veya dalgalı çizgiler kullanıyordu fakat aktarmak istediği hareket duygusunu üreten rengin kendisini konumlandırmasıydı. Renk gruplamaları, aralarındaki boşlukları etkileyerek diğer renklere ve dolayısıyla hareket yanılsamasına dair anlık bakış açıları yarattı.
1981’de Mısır’ı ziyaret etti ve eski Mısır sanatı tarafından kullanılan renklerle büyülendi. “Renkler daha önce kullanmış olduğumdan daha saf ve daha parlaktır.” diye yazdı.
Mısırlıların 3000’den fazla yıldır kullandıkları ‘hayat veren renkler’ düzenlemesinde Riley, renk şeması olarak mükemmel bir renk grubu bulmuştu. Bireysel parlaklıklarını korudular ve hala renk grupları arasındaki boşluklarda yeni renkler ve ışık efektleri ürettiler. Bu renklerle, renk yoğunluğunu ve her zaman aradığı ışığın parıltısını bulduğunu hissetti.
1980’lerin ortalarında, Bridget Riley’nin çalışmasının algısal bir tepkiye neden olan duyum birikiminden giderek uzaklaştığını ve bunun yerine kendi içinde bir şey olarak “nihai kimlikler” olarak biçim ve rengi tedavi eden saf bir görsel duygu sanatına doğru ilerlediğini gördü. Renk birimleri, ilişki ve kromatik etkileşim prensiplerine göre düzenlenmişti, ancak giderek artan şekilde ritim, uzay ve derinlik etkilerine bağlıydı.
Riley, soldan sağa doğru yükselen diyagonal “pastil” unsurlarını birleştirmeye başladı, bu da dikey düzlemde kesişerek resim düzlemini kırdı. Renk düzlemleri dönüşümlü olarak ilerler ve renk değiştirir, renk, ton, yoğunluk ve yönlerde zıtlıklara neden olur.
“Renk müziği, istediğim bu”
-Bridget Riley
Bridget Riley sürekli olarak yeni şeyler deneyerek eserlerini oluşturdu. Kendine özgü eserleri ise onu önemli Op Art’çılardan biri yaptı.