Yatırımcılar son üç haftadır kırılgan bir iyimserlik dalgasında hisse senedi piyasalarını yukarı çekiyorlar. Hisse senetleri, Washington’un ekonomik kapanmaya verdiği devasa…
Yatırımcılar son üç haftadır kırılgan bir iyimserlik dalgasında hisse senedi piyasalarını yukarı çekiyorlar. Hisse senetleri, Washington’un ekonomik kapanmaya verdiği devasa tepkinin zararını sınırlayacağı umuduyla yükselmekte. S&P, iki ay önce tüm zamanların en yüksek seviyesine dokunduktan sonra endeksin değerinin üçte birini kaybederken, koronavirüs küresel yayılmasının hemen sonrasında kaybettiğinin neredeyse yarısını geri kazandı.
Ancak en kötüsü geride kalmıyor, çünkü Çarşamba son bir haftadır ABD ekonominin her köşesinden gelen veriler korkunç bir gerçekliğe işaret ediyor. İşsizlik başvuruları rekor seviyelere yükselirken, perakendecilik ve üretim faaliyetlerinden inşaatçılara kadar yriler, koronavirüs kaynaklı şokun gerçek şiddetini ve nasıl giderek çirkinleştiğini anlatıyor.
ABD’ de geçen hafta 5,2 milyon kişi da işsizlik başvurusunda bulundu. Başkan Trump’ın ulusal bir acil durum ilan etmesinden bu yana geçen dört hafta içinde toplam işsiz sayısı 22 milyonu buldu. Bu da son 10 senede ABD’de yaratılan yeni iş olanaklarının tamamen slindiği anlamına gelmekte.
ABD, Büyük Buhran’dan bu yana bu düzeyde bir iş kaybı görmedi. Trump hükümeti, ölümcül koronavirüs sağlık krizine ve bu kadar çok işletmenin kapatılmasıyla tetiklenen ekonomik krize yeterince hızlı tepki vermek için mücadele ediyor.
Perakende satışlar Mart ayında yüzde 8,7 oranında azaldı. Tüketici harcamalarının gücü, koronavirüs krizinden önce ABD ekonomisinden gelen zayıf noktaları bastırıp genel olarak ekonomik büyümeyi iteklemişti. %8 civarı beklentinin üzerinde gerçekleşen harcamalardaki çöküş, bu nedenle tamamen şaşırtıcı olmasa bile, özellikle endişe verici.
Şubat ayına göre neredeyse tüm kategorilerdeki alımlar azalırken, otomobil ve mobilya satışları yüzde 25’e yakın oranda daraldı. Restoran ve barlardaki tüketim rakamları da benzer bir düşüşe işaret ediyor; giyim satışları yarı yarıya azaldı. ABD Ticaret Bakanlığı’na göre benzin istasyonlarında yapılan harcamalar yüzde 17 azaldı. Yükseliş sadece süpermarket satışlarında oldu; ki bunun da nedeni koronavirüs korkusuyla insanların fazla fazla alışveriş yapması.
Oxford Economics, “Hızla düşen tüketici güveni, istihdamdaki daralma ve kilitleme kısıtlamaları, tüketici harcamalarını olağanüstü ve çok yönlü bir şokla birleştirdi ve ekonominin ana motorunu ani bir durma noktasına getirdi” diye yazıyor. Kurum’a göre büyük toplantıları sınırlayan ve sosyal faaliyetleri kısıtlayan sıkı önlemler, ihtiyari harcamalar ve sosyal tüketimi önümüzdeki aylarda daha da düşürecek.
JPMorgan Chase ABD ekonomisti Feroli, perakende verilerine dayanarak, yıllıklandırılmış GSYİH’nın ilk çeyrekte yüzde 10,8 azaldığını ve bunun da “1947’ye kadar giden verilerdeki en kötü çeyrek” olacağını tahmin ediyor. Firma ikinci çeyreği GSYİH’nın yüzde 40 oranında düşmesiyle önemli ölçüde kötüleşmesini öngörüyor.
İmalar sanayiinde de üretim de keskin bir şekilde daralıyor. Fed’den gelen yeni bir rapora göre, sanayi üretimi Mart ayında yüzde 5,4 düştü. 1946’dan bu yana yaşanan en kötü düşüş, fabrikalar, kamu hizmetleri ve petrol ve gaz üreticilerinin üretimini içermekte. Moody’s Analytics’ten Sweet açıklanan rakamın yanında Büyük Durgunluk sırasında kaydedilen daralmanın cüce kaldığını söylüyor.
Veride en büyük paya sahip imalat sektörü detayları, endişe verici bir görünüm sunuyor. Rapora göre, geçen ay yüzde 6.3 düştü. İmalat faaliyetinin bir başka verisi de, sektörün New York’ta gücünü ölçen Empire State imalat endeksi, 56.7 puan ile rekor seviyelere geriledi. Oxford Economics, “İmalat sanayiinde üretim hiç bu kadar kötü durumda olmamıştı. Ekonomik aktivitedeki ani duruş çok zarar verici” dedi.
Hem sanayi üretimi hem de perakende satış verileri yeterince kötüyken ekonomistlere göre daha da kötüleşmek zorunda. Pantheon Makroekonomi baş ekonomisti Shepherdson, “İş kapanışları ve kilitlenmeler Mart ayı ortasında ciddi bir şekilde başladı, bu yüzden ayın sadece yarısı vuruldu” diye yazıyor.
Konut piyasası da streste. Ulusal Müteahhitlik Endeksi (National Association of Home Builders), 2012 yılından bu yana 42 puanla en düşük seviyeye geriledi. Şimdilerde gerilediği seviye 30 civarında ve tabi ölçüt 50 hatta 55 sınırının da çok altında.
Üstelik, ham petrol fiyatları 18 yılın en düşük seviyesine düştü ve West Texas Intermediate, varil başına 19 $ ‘ın hemen üzerinde. Bu da neredeyse hiç bir ABD’li petrol üreticisinin kar edemeyeceği kadar düşük bir fiyat.
ABD’den gelen dev parasal ve mali destek paketi hisse senedi piyasalarını kısmen rahatlatmışken, gelen verilerin toplu ağırlığı hisse senetlerini olumsuz etkiledi. Dow Jones endüstriyel ortalaması yüzde 1,9 düştü ve S&P 500 yüzde 2,2 düştü. MUFG Union Bank baş finans ekonomisti Chris Rupkey’in CNBC’den Patti Domm’a yaptığı açıklamada, “Ekonomi burada yıkılmış durumda” dedi.