ORMANDAKİ KALE
İstanbul Sultanbeyli’deki Aydos Kalesi adını, üzerine konumlandığı Aydos Dağı olarak anılan ve kentin en yüksek noktalarından biri olan tepeden almaktadır. Aydos kelimesinin ise, Yunanca kartal anlamı taşıyan Aetos’tan geldiği bilinmektedir.
11’inci yüzyılda askeri ve siyasi açıdan zayıflayan Bizans Devleti, 1071’deki Malazgirt yenilgisinin ardından, Anadolu’daki topraklarını kaybetmeye başlar. Bu nedenle Türklere karşı bir savunma ağı oluşturmak amacıyla imar faaliyetlerinin büyük bir bölümünü kale yapımı oluşturur. Aydos savunmayı daha güçlü kılmak amacıyla kademeli bir biçimde yerleştirilmiş iç ve ön sur olmak üzere iki sura, iç ve dış savunma duvarına bağlı altı burca ve üç kapıya sahiptir. Burçlardan en görkemlisi ve günümüze en çok korunarak gelmiş ve güneybatıda yer alan iç burçtur.
Osmanlı-Bizans sınırında yer alan, Aydos Kalesi, Orhan Gazi’nin komutanlarından, Konuralp ve Abdurrahman Gazi tarafından 1328 yılında ele geçirildi. Ardından Bizans’a karşı yapılan akınlar, İstanbul’un alınmasını sağlayan Pelekanon Savaşı’nın yaşanmasına yol açtı. Savaşı Osmanlılar kazandı, böylece Kocaeli, Gebze, Pendik’ten Üsküdar’a kadar bütün sahil boyu Osmanlıların eline geçmiştir.
2009 yılında İstanbul Arkeoloji Müzeleri Müdürlüğü tarafından kazı ve temizlik çalışmalarına başlandı. Kalenin mevcut kalıntılarının açığa çıkartılarak belgelenmesi ve plana geçirilmesi amacıyla başlatılan çalışmalar bu yıl da sürdürülüyor.
Orman arazisi içinde bulunan kalede gerçekleştirilen temizlik ve kazı çalışmalarında kaleyi tamamen kaplayan bitki örtüsü ve toprak dolgu
alınarak kalenin burçları, beden duvarları ve kapıları ortaya çıkarılmıştır. Çalışmalar sonucunda ortaya çıkartılan tüm yapıların ana kaya üzerine yerel taşlarla yapıldığı ve bağlayıcı olarak Horasan harç kullanıldığı görülmüştür. Kale içinde gerçekleştirilen çalışmalarda taş ve tuğla örgülü içi Horasan harç sıvalı iki sarnıç ve pişmiş toprak künklerden oluşan su sistemine ait kalıntılar, kalenin güneyindeki iç surun önünden başlayıp dış sura kadar devam eden farklı boyut ve biçimlerde künklerden oluşmuş su sistemleri belgelenmiştir.
Kale içinde sürdürülen kazı çalışmalarında kalenin merkezinde en yüksek kotta, yaklaşık 19x14 m boyutlarında bazilika planlı üç nefli bir kilise yapısı ve bu kilisenin kuzey batısında, 10 x 5 m boyutlarında bir şapel açığa çıkartıldı.
Kazı çalışmaları sırasında çok sayıda küçük buluntu da elde edildi. Her ne kadar kalenin yapım ve kullanım dönemi 11 ila 14’üncü yüzyıl olarak karşımıza çıksa da, alanda Bizans’ın ilk dönemine ait mermer mimari parçalar ile damgalı tuğla parçaları da bulundu. Ele geçen bu buluntular kalenin inşa edildiği alanda 5 - 6’ncı yüzyılda da bazı dini yapıların olduğu görüşünü güçlendirmektedir.
Bizans devrine tarihlenen Aydos Kalesi adını, üzerine konumlandığı Aydos Dağı olarak anılan tepeden alıyor. Aydos kelimesinin ise, Yunanca kartal anlamı taşıyan Aetos’tan geldiği bilinmektedir.