Bir Kadın Osmanlı Paşası: Emine Valide Paşa
Osmanlı’da kadın bir paşanın olduğunu bilmiyorsanız bu yazı sizi biraz şaşırtabilir, belki de hayrete düşürebilir. Zarafeti, alımı, otoriter kişiliği ile dikkatleri üzerine çeken Emine Valide Paşa Osmanlı Devleti tarafından ' Paşa' unvanı verilen ilk ve tek kadındır. Bu yönüyle tarihe geçen Emine Valide Paşa’yı gelin birlikte tanıyalım.
1. Osmanlı döneminde paşa unvanı alan tek kadındır
Evet, doğru okudunuz. Emine Valide Paşa, Osmanlı tarihinde paşa unvanını alan ilk ve tek kadındır. Kim olduğunu daha rahat anlamak için, Osmanlı tarihi kaynaklarında ismi geçen Mısır Hidivi II. Abbas Hilmi Paşa’nın annesidir demek daha anlaşılır olacaktır. Tam adı Emine Necibe İlhami Hanım Sultan’dır. İstanbul’da dünyaya gözlerini açan Emine Valide Paşa, Damat İlhami Paşa’dan olma, Sultan Abdülmecid’in kızı olan Münire Sultan’dan doğmadır. Hayat arkadaşı olarak kendine kuzeni Mısır Hidivi olan Mehmet Tevfik Paşayı seçen Valide Paşa, bu evlilikten az önce bahsettiğimiz Abbas Hilmi Paşa’yı dünyaya getirdi. I. Dünya savaşı tüm cihanı yakıp kavururken, Osmanlı Devleti’nin de savaşa girmesi ve İngiltere’nin Abbas Hilmi Paşa’yı hıdiv olarak tanımadığını ilan etmesi üzerine Emine Valide Paşa, Mısır’dan ayrılıp İstanbul’a yerleşme kararı aldı.
2. ”Paşa” unvanı II. Abdülhamid tarafından verildi
Döneminde güzelliği, kibarlığı ve asaletiyle meşhur olan Emine Valide Paşa'ya Osmanlı tarihinde bir ilki gerçekleştirmesini sağlayan unvanı Sultan II. Abdulhamid tarafından verildi. Osmanlı Devleti’nde alışılmadık bir unvanla şereflendirilen Valide Paşa, kendi de dönemine göre alışılmadık olan lakabı kadar sıra dışı bir kişiliğe sahipti.
3. İstanbul’a yerleştikten sonra adıyla özdeşleşen yalıda yaşadı
Emine Valide Paşa ile özdeşleşen bu yalının geçmişine dair birkaç bilgi vermek yerinde olacaktır. Öncelikle belirtelim; Valide Paşa İstanbul’a yerleştikten sonra günümüzde Mısır konsolosluğu olarak kullanılan bu yalıda yaşamaya başladı. Ancak yalının tarihi bu dönemden daha da eski olup yapılışı 1781 yılına dayanmaktadır. Boğazın incilerinden olan bu yalı daha sonra II. Mahmut’un sadrazamı Rauf Paşa tarafından satın alınarak yenilendi. Daha sonra ise Tazminat devri sadrazamlarından Ali Paşa yalıyı satın alarak buranın sahibi oldu. Ali Paşa vefat ettikten sonra ise yalının yen sahibi mirasçılarından satın alınması suretiyle II. Abdülhamid olur. Yalının Emine Valide Paşa’nın eline geçişi ise II. Abdülhamid’in yalıyı Emine Valide Paşa’ya hediye edişi ile gerçekleşir. Emine Valide Paşa Mısır’dan geldiğinde kaldığı yer bu yalı oldu. Yalının tekrar yapılmasını isteyen Emine Valide Paşa yeniden inşa işini İtalyan mimar Raimondo D’Aranco’ya verdi.
4. Yalıyı Türkiye Cumhuriyeti’ne bağışlamaktan son anda vazgeçti
Emine Valide Paşa, Türk tarihine yeni bir sayfa açan Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunun ardından yaşadığı meşhur yalıyı yeni devletin hizmetine armağan etme kararı aldı. Verdiği karar adına somut adımlar atmak üzere ilgili kurumlarla resmi yazışmalara başladı. Ancak bu yazışmalarda Emine Valide Paşa’nın canını sıkan bir detay vardı. Kendine Osmanlı Devleti tarafından verilen ve kıvançla duyarak kullandığı “paşa” unvanı artık resmi yazışmalarda geçmiyordu. Yeni devlet için o artık Emine Valide Paşa değil Bebekli Emine Hanım’dı. Bu durumdan rahatsızlık duyan Valide Paşa verdiği karardan geri adım atarak yalıyı Türkiye Cumhuriyeti hizmetine vermekten vazgeçti. Dönem itibariyle Mısır’ın İstanbul’da diplomatik bir binası olmadığını öğrenmesi üzerine ölünceye dek oturma koşulu ve öldükten sonra da av köşkünün yıkılması şartı ile yalıyı Mısır Hükümetine bağışladı.
5. Otoriter kişiliğe sahip bir paşa da olsa o bir anneydi
Emine Valide Paşa'nın oğlu, son Mısır Hıdivi Abbas Hilmi Paşa, Avustralyalı bir kadına aşık olur ve bir süre sonra evlenerek İstanbul'a gelir. Ancak Emine Valide Paşa bu evlilikten pek de hoşnut değildir. Hoşnutsuzluğunu bir süre sonra dile getiren Valide Paşa oğluna; “Ya o kadını boşarsın, ya da bu yalıya bir daha ayak basamazsın” diyerek tehditte bulunur. Abbas Hilmi Paşa ise annesinin beklemediği bir tepki vererek yalıyı terk eder. Anadolu yakasının Çubuklu semtinde boğaza nazır şahane bir kasır yaptırır. Yaptığı tehditten umduğunu bulamayan Valide Paşa ise bu durumdan ötürü derin bir hüzne kapılır.
Kaynakça
Şimşek, Mahmut Sami, “O Osmanlı’da Paşa Unvanını Alan Tek Kadın: Emine Valide Paşa” Yeni Şafak Gazetesi, 22 Temmuz 2010, Erişim Tarihi: 26.06.2019
Ekinci, Ekrem Buğra, “İhtişamıyla İstanbul’u Işıldatan Bir Valide Paşa Vardı”, Erişim Tarihi: 26.06.2019
Şahin, İlhan, Abbas Hilmi II, Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 1988, cilt.1, sf.25-26
Kesler, Musa. "Mısır Konsolosluğu'nun Gizemli Öyküsü" .Milliyet Gazetesi, 15 Eylül 2013, Erişim Tarihi: 27.06.2019
DİĞERLERİ
5 Soruda Fuat Sezgin’in Hayatı
Hayatını İslam Bilim Tarihi araştırmalarına adayan ve bu alanda dünyanın tartışmasız en önemli bilim insanlarından olan Fuat Sezgin, 65 yıllık araştırma ve öğretim faaliyetlerinin arkasında çok değerli eserler, kurumlar ve keşifler bıraktı. Tarihin arka odalarında yok olmaya yüz tutmuş İslam’ın bilimsel tarihini karanlıktan aydınlığa çıkartarak büyük hizmetlerde bulundu. 60 darbesi sürecinde kendi ülkesinin mevcut şartları bu değerli bilim insanına çalışma alanı sağlayamasa da o hiç tutkusundan vazgeçmedi. 94 yıllık ömrünün son anına kadar ilmi faaliyetlerde bulunmaya gayret gösterdi.
Türk Kültürünün Ayrılmaz Öğesi Hamamlar
Temizlenip paklanma alanı olmaktan ziyade kültürel bir değer haline dönüşen hamamlar, kişilerin sosyalleştiği, stres attığı, eğlendiği ve hatta yakın geçmişte hanım teyzelerimizin oğullarına kız beğendiği önemli kültürel alanlardandır. Köklü bir geçmişe sahip olan bu mekânlar her ne kadar farklı medeniyetler tarafından kullanılmış olsa da özellikle Osmanlı sosyal hayatındaki yeri itibariyle günümüzde bir Türk imgesi haline geldi. Filmlerimize, deyimlerimize kısaca kültürümüze işleyen yıkanıp paklanma alanı olan hamamlar, öz işlevinin çok daha ötesinde kültürel bir konuma sahiptir.
Mimar Sinan'ın Yaptığı Birbirinden Önemli 7 Cami
Osmanlı mimarisinin zirve noktası; Koca Sinan. Yaşadığı dönemden günümüze yaptığı eserlerle ışık tutan, muazzam mimari dehası sayesinde günümüzde dahi adından söz ettiren ve yaşadığı dönem itibariyle yaptığı mimari hesapların halen daha çözümlenememesiyle tanınan Mimar Sinan, yaşadığı fani hayatı boyunca birbirinden değerli eserler verdi. Camiler, hamamlar, kervansaraylar, medreseler ve onlarca mimari çalışmanın altına imzasını attı. Biz de bu çalışmamızda Mimar Sinan’ın yaptığı mimari eserler arasından seçtiğimiz 7 önemli camiyi sizlere tanıtmaya çalışacağız.
2. Abdülhamid Döneminde Resim ve Fotoğraf
Batılılaşma hareketinin başlangıcı olarak görülen 18. yüzyıla gelindiğinde minyatür sanatı yerini duvar resme, 18. yüzyıl sonu 19. yüzyıl başında ise tuval resme bıraktığı görülür. Bu ilk resim denemeleri askeri amaçla, asker ressamlardan oluşan bir grup tarafından ortaya koyulmuş primitif ve natüralist eğilimdedir. Resim yapmayı seven bu asker ressamlar kuşağı Kolağası Hüsnü Yusuf Bey, Osman Nuri Paşa, Ferik İbrahim Paşa, Hüseyin Zekai Paşa, Şeker Ahmed Paşa, Süleyman Seyyid Bey, Hoca Ali Rıza ve Halil Paşa gibi kişilerden oluşur. II. Abdülhamid’in sanata olan yakınlığı resim alanında önemli gelişmeler yaşanmasına neden olduğu gibi bizzat padişah tarafından birçok etkinlik ve yenilikte desteklenir. Yıldız Saray’ında idari birimlerin dışında kurulmuş olan resim galerisi, fotoğraf stüdyosu, müzik odası ve bazı müzelerin kurulmuş olması çağdaş sanatın başlaması için önemli adımları oluşturur. Zira bu dönemin sanatsal açıdan en önemli olayı ise Osmanlı başkentinde güzel sanatlar okulu olan Sanayi-i Nefise Mekteb-i Ali'nin açılmasıdır. II. Abdülhamid 33 yıllık saltanatı sürecinde Osmanlı toplumunun bilim ve sanat alanında ilerlemesi için çalışmış, saray ressamı olarak çalıştırdığı İtalyan ressam Fausto Zonaro’ya sadece kendi portrelerini değil şehzadeleri, kızları ve saray çalışanları dahil bir koleksiyon oluşturmak adına portrelerini yaptırdı. Bunun dışında fotoğrafın gücüne inanan II. Abdülhamid olayları belgelendirip arşivlemek adına bundan faydalandı ancak kendi portresinin yapımına çekimser davrandı.
5 Maddede Korsanlık Hakkında Bilmeniz Gerekenler
Korsanlığa dair bildiğiniz her şeyi unutun. Keza bildikleriniz bütünüyle yanlış olabilir. Belki de “Karayip Korsanları” dahil izlediğimiz korsan içerikli birçok film nedeniyle zihnimizde oluşan korsanlık kavramı büsbütün olumsuz, haydutluk ve yağmacılığa dair bir anlam taşımaktadır. Peki kökleri tarihin eski dönemlerine kadar uzanan korsanlık gerçekten de büsbütün zararlı faaliyetlerden mi oluşuyordu? Tabularınızı yıkacak ve fikrinizi değiştirecek bu yazımızla sizi başbaşa bırakıyoruz.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun