Daha önce hiçbir Grof kitabı okumadım. Aslına bakarsanız daha önce, “Simyacı” ve “Ferrari’sini Satan Bilge” hariç hiçbir kişisel gelişim kitabı da okumamıştım. Hafızam beni yanıltmıyorsa Grof’la ilk tanışmam, Facebook üzerinde kendisine ait bir videoyu seyretmemle başladı. Videoda yaptığı konuşma beni büyülemişti; ilahi dinleri, din yobazlarını, vahşi kapitalist din adamlarını, son derece medeni bir edep ve bilimsel bulgularla yerden yere vuruyordu. Videoya aldanıp, aşağıda incelemesini yaptığım kitabını satın almış bulundum. Tek kitapla bir insanı kıyasıya eleştirmek ne derece doğrudur bilemem ancak Grof’un da diğer hayalperest gurulardan bir farkı yokmuş…
Stanislav “Stan” Grof, 1 Temmuz 1931’de Çekoslovakya’nın Prag şehrinde doğmuş. Prag Charles Üniversitesinde doktorluk diplomasını ve Çekoslovakya Bilim Akademisinden doktora derecesini almış bir psikiyatri doktorudur kendisi. Ben ötesi psikoloji, onun esas uzmanlık alanı. 1960-67 arasında, Çekoslovakya Prag Psikiyatrik Araştırmalar Enstitüsünde araştırmacı direktör olarak görev yapmış. Son 50 yıldır, zamanını “Sıra Dışı Bilinç” hallerinin iyileştirici ve dönüştürücü potansiyelini araştırmaya adamış. Çığır açan teorileri –sözümona- ben ötesi boyutların kartografisine zekice yaklaşımı batı bilimini etkilemiş! 5 Ekim 2007’de Pragdaki Dagmar ve Vaclav Vakfı tarafından seçkin Vision97 ödülüne layık görülmüş.
Gelelim kitaba. Sonundaki kaynakçayı saymazsak 309 sayfalık bir eser. İlk 170 sayfa tamamen hurafelerle dolu. Üşenmemiş, dünya üzerinde semavi, arkaik veya çok tanrılı ne kadar din varsa, tüm bunlara ait ölümle ilgili eski yeni hurafeleri kitabın ilk yarısında anlatmış. Aslında anlattığı şeylere kendisinin eklediği yeni bir şey yok, sadece okuduğu kitapların ufak bir özetini çıkarmış bize. Daha sonra da, işin bilimsel yanına biraz girer gibi yapmış. Kanımca, kitabın sonlarında 20-30 sayfa kadar aktardığı bilimsel bulgular dışında neredeyse tamamen ampirik bilgileri (Deneycilik, empirizm veya ampirizm, bilginin duyumlar sayesinde ve deneyimle kazanılabileceğini öne süren görüş) kitabına almış. Ruh ve Sinir Hastalıkları merkezlerinde yapılan bazı deneylerde ilaçların da (mantar ve LSD vb.) desteğiyle ölüme yakın veya gönüllü kanser hastalarının yaşadığı halüsinasyon tecrübelerini bilim diye anlatmış bizlere.
Peki, kitapta bahsedilenler neler, onlara bir bakalım: Alcheringa’dan (sonsuz düşler âlemi); Mısırlıların Ölüm Kitabı’ndan (“pert em hru” yani ışığın belirtisi ya da gün be gün yaklaşan anlamında); Tibetlilerin Ölüm Kitabı’ndan (Bardo Thödol, yani ölüm sonrası bardo beden, güncel yaşamdaysa brüt beden); modern tanatolojik araştırmalardan (ölümü inceleyen bilim dalı; tıbbi anlamda ölüm olayının incelenmesi, reanimasyon uygulamasının gereksiz olduğuna karar verebilmek için ölümün güvenilir bir şekilde meydana geldiğini ispata yarayan bir yöntem ve belirtinin araştırılması; tanatoloji sözcüğünün kökeni Yunanca ve Yunan mitolojisinde ölümü temsil eden, ölümün tecessümü olan Thanatos yani “ölüm” demek); Holotropik Nefes Çalışmaları’ndan (kendini tanıma, kişisel dönüşüm ve şifa için güçlü bir araç olan bu yöntem, modern bilinç araştırmalarından, derinlik psikolojisinden ve çeşitli eski ve yeni ruhsal pratiklerden deneyimleri birleştirmekte); Halüsinojenlerden (çeşitli kafa yapan mantarlar, LSD vb.); Ars Moriendi (doğru ölme ve yaşama sanatı) ile Ars Vivendi’den (doğru yaşama sanatı); Jung, Freud, Alfred Adler (Frankfurt Okulu), Heidelberger ve elbette Derinlik Psikolojisi; Ölüme Yakın Deneyimler (ÖYD), Beden Dışı Deneyimler (BDD), klinik ölümler, reenkarnasyon vb.
Koca kitabın son 50 sayfasında elle tutulur birkaç bilimsel bulgu dışında, ayrıca reenkarnasyonla (enkarnasyon da deniyor) ilgili bir iki ilginç deney haricinde Grof’un bu kitabı bence zaman kaybı. Ayrıca bilimsel bir kitap hiç değil. Hem medikal bir doktor hem de bir psikiyatr “Ölüm Sonrası” ile ilgili bir kitap kaleme aldığında, bilimsel deneyler ve doktorun kendi bilimsel görüşlerini öğreneceğiniz aklınıza geliyor. Ancak hurafelere dayalı, ölüm sonrası ile ilgili eski ve yeni uygarlıkların son derece bağnaz ve sözümona doğaüstü, aslında boş inançlarıyla ilgili onlarca sayfa bilgiyi okumak zorunda kalmak inanın beni hayal kırıklığına uğrattı. “Kişisel Gelişim Kitabı“ değil de aksine “Kişiliğinizi Geliştirmeyi Nasıl Bırakırsınız?” demek lazım bu tür için.
Ray Yayınları’na da bir çift lafım var: Kitabın çevirmeni Cengiz Yücel, işini bu kadar ciddiye alıp iyi bir iş çıkartmışken, kapak tasarımı da kitabı sattırmak adına iyi bir çalışmayken, siz nasıl olur da bu kadar kötü bir dizgi yapabilirsiniz? Yüzden fazla dizgi ve noktalama işareti hataları var kitapta. Birkaç yerde de tuhaf anlam bozuklukları gördüm. Kötü bir matbaacılık işi olmuş, hem de çok kötü…
Kitabı size aldırıp okutturmak için okumuştum, ancak yanılmışım. Alıp okumayın, gözlerinize ve zamanınıza yazık.
Süha Demirel, 12 Ağustos 2016.