Osmanlı Devleti’nde Askeri Teşkilat Yapısı
Osmanlı Devleti’nde ilk düzenli ordu, Orhan Bey zamanında kurulan yaya ve müsellem ordusudur.
Kapıkulu Ocağı
Devletten maaş alan sürekli ordudur. Merkezde padişaha bağlı olarak bulunurdu.
• Kapıkulu askerleri üç ayda bir ulufe denilen maaş, hükümdar tahta çıktığında cülus bahşişi ve hükümdarın safere çıkışında da sefer bahşişi alırlardı.
• Önceleri Pençik, daha sonra Devşirme Sistemi’ne dayandırılmış olan Kapıkulu Ocağı, kapıkulu piyadeleri ve kapıkulu süvarileri olarak ikiye ayrılmıştır.
• Sistemin temeli I. Murat Döneminde atılmıştır.
Pençik Sistemi
• Savaşta esir alınan Hristiyan çocuklarının beşte birinin devlet hizmetine alındığı sistemdir.
• Savaş esiri olarak alınan Hristiyan çocuklarına pençik oğlanı adı verilirdi.
• Türk köylülerinin yanına verilen bu çocuklar Türk ve İslam terbiyesini öğrendikten sonra Acemi Ocağına alınırdı.
Devşirme Sistemi
• Devletin asker ve idari hizmet görevlisi ihtiyacını karşılamak amacıyla uygulanan sistemdir.
• Devşirme olanlardan bir kısmı Enderuna gönderilerek devlet adamı ihtiyacı karşılanırdı. Diğer kısmı ise asker ihtiyacı için ayrılırdı.
• Devşirme Sistemi’ne personel sağlanırken bazı kurallara dikkat edilirdi.
Kapıkulu Piyadeleri
Acemi Oğlanlar Ocağı
• Yeniçeri ve diğer kapıkulu ocaklarına asker yetiştirmek için kurulmuştur. Ayrıca Enderuna da kaynaklık eden bir ocaktır.
Yeniçeri Ocağı
• 1. Murat Döneminde kurulan ocak, Kapıkulu askerlerinin en önemli unsurudur.
• Yeniçerilerden sorumlu komutana yeniçeri ağası adı verilirdi.
• Askerlikten başka işle uğraşmaları ve görev süresince evlenmaleri yasaktı.
Topçu Ocağı
• Top dökmek ve kullanmakla görevli ocaktır.
Top Arabacıları Ocağı
• Top arabaları yapmaktan ve topların taşınmasını sağlamaktan sorumlu ocaktır.
• Komutanına arabacıbaşı adı verilirdi.
Cebeci Ocağı
• Ordunun silah yapım, bakım ve onarım işlerinden sorumlu ocaktır.
• Komutanına cebecibaşı adı verilirdi.
Lağımcı Ocağı
• Kale kuşatmalarında fitil döşeyen, hendek kazan teknik bir sınıftır.
• Komutanına lağımcıbaşı adı verilirdi.
Humbaracı Ocağı
• Özel bir topçu birliğidir. Havan denilen topları ve humbara adı verilen el bombalarını yapar ve kullanırlardı.
• Komutanına humbaracıbaşı adı verilirdi.
Kapıkulu Süvarileri
• Atlı askerlerdir. Terfi ve kıdem bakımından piyadelerden daha üstündür.
• Bu kuvvetlere altı bölük halkı da denilmektedir.
Silahtarlar ve Sipahiler
• Savaş sırasında padişahın çadırını ve padişahı korumakla görevli askerlerdir.
Garipler (Sağ-Sol)
• Savaş sırasında hazineyi ve ganimetleri korumakla görevli askerlerdir.
Ulufeciler (Sağ-Sol)
• Savaş sırasında sancağı korumakla görevli askerlerdir.
Eyalet Askerleri
• Osmanlı kara ordusunun en önemli bölümünü oluşturur.
• Temeli, Tımar Sistemi‘ne dayanır.
• Eyaletlerde görev yapan bu ordunun askerlerine Tımarlı Sipahi adı verilirdi.
• Tımarlı sipahiler, kendilerine dirlik olarak verilen toprağı işleyerek geçimlerini sağlar, buna karşılık askerlik hizmetini yerine getirirlerdi.
• Sayı bakımından Osmanlı ordusunun en kalabalık kısmıdır.
• Devletten maaş almazlar ve askerlik dışında çiftçilikle uğraşırlardı.
• Tımarlı Sipahiler gelirleri oranında cebelü denilen atlı asker beslemek zorundaydılar. Cebelülerin tüm ihtiyaçları tımar sahiplerince karşılanırdı.
• Tımarlı sipahiler, savaş zamanında sancak beyinin emrinde toplanırlardı.
Geri Hizmet Kıtaları
Yayalar
Yol açmak, siper kazmak, ağırlık nakletmek, top çekmek, askere yiyecek taşımak gibi görevleri vardı. Barış zamanlarında ise kale tamiri, maden ve tersane hizmeti gibi işlerde kullanılırdı. Rumeli’de bunlar yörük olarak adlandırılmışlardır.
Müsellemler
Ordunun önünde giderek yol açmak, köprü kurmak gibi görevleri vardı.
Öncü Kuvvetler
Akıncılar
Sınır boylarında yaşayan Türklerden meydana gelen hafif süvari kuvvetleriydi. Başlıca görevleri, ordunun keşif hizmetlerini görmek, bilgi toplamak, düşmanın gözünü korkutup asıl orduya kolaylık sağlamaktı.
Deliler
Hafif süvari tarzında bir teşkilattı. Sınırda veya sınıra yakın yerlerde bulunurlardı. Düşmana korkusuzca saldırmaları nedeniyle deli olarak adlandırılmışlardır.
Gönüllüler
Sınır şehir ve kasabalarını muhafaza etmekle görevliydiler.
Beşliler
Her beş haneden bir kişi alınarak oluşturulan bu birlikler sınırdaki kalelerin korunmasında görevliydiler.
Kale Kuvvetleri
Azablar
XVI. yüzyıla kadar yeniçerilerin önünde savaşan bu kuvvetler daha sonra kale muhafazasında kullanılmışlardır. Azaplar güçlü kuvvetli gençlerden teşkil edilirdi.
Yardımcı Kuvvetler
Anadolu beylikleri, Kırım Hanlığı, Eflak ve Bağdan Beyliği gibi Osmanlı Devleti’ne bağlı devlet ve beyliklerin gönderdiği destek kuvvetlerdir.
Donanma
• İlk Osmanlı donanması Orhan Bey Döneminde Karesi Beyliği’nin alınması ve Karamürsel’de ilk Osmanlı tersanesinin kurulmasıyla oluşturulmuştur.
• Saruhanoğulları, Menteşeoğulları, Aydınoğulları gibi beyliklerin Osmanlı Devleti’ne katılmasıyla birlikte Osmanlı denizciliği de gelişmeye başlamıştır.
• Yıldırım Bayezid zamanında Gelibolu’da büyük bir tersane inşa edilmiştir. Osmanlı Devleti’nin en büyük tersanesi ise Haliç Tersanesi’dir.
• Osmanlı donanması Fatih Sultan Mehmet Döneminde büyük gelişme göstermiştir. En parlak dönemini ise Kanuni Sultan Süleyman zamanında yaşamıştır.
• Donanma komutanına kaptanıderya, donanma askerlerine de levent adı verilmiştir.
• Fatih Döneminde Karadeniz, Kanuni Döneminde ise Akdeniz Türk gölü haline gelmiştir.
Önemli Osmanlı Denizcileri
• Piri Reis
• Kılıç Ali Paşa
• Seydi Ali Paşa
• Murat Reis
• Salih Reis
• Turgut Reis
• Barbaros Hayrettin Paşa
• Kemal Reis.