Blcak Friday Nasıl Doğdu? Dünya’ya Nasıl Yayıldı?
Ülkemizde isminin Türkçe karşılığına denk gelen anlamıyla Kara Cuma olması ve dini inançlara saygısızlık olarak nitelendirilmesi nedeniyle bir takım tartışmalara yol açan “Efsane Cuma” “Beklenen Cuma” “Süper Cuma” şeklinde daha sevimli isimlerle anılmaya başlanan Black Friday (Kara Cuma) tüketiciye belirli günlerde indirimli ürünler sunarak alışveriş yapmasını sağlayan, küresel çapta milyarlarca dolarlık ticaret hacmi sunan bir pazarlama stratejisidir. Dünya’nın bir çok ülkesinde ekonomiyi ve sektörleri canlandırmak için bunun gibi günlerde hızlı ve seri satış hacmi yaratmak için yapılan uygulamalar bulunmaktadır.
Öncelikle Black Friday Amerikan menşeli bir uygulama olmakla birlikte ABD’de Şükran günü (Thanks Giving) olan Kasım ayının dördüncü perşembesini takip eden Cuma gününü ifade etmektedir. 1952 yılından beri de Noel alışveriş sezonunun ilk günü kabul edilerek indirimler başlıyor. Resmi bir tatil olmayan bugüne Kara Cuma denmesinin nedeni ise 1960 larda başlıyor. Mağazaların o gün daha hava aydınlanmadan çok erken açılması ve kararmadan kapanmaması, bununla birlikte alışveriş caddelerinde yaşanan yoğun araç ve insan trafiğinin neden olduğu günlük hayatı etkileyen olumsuzluklar bugüne Kara Cuma denmesine sebep olmuştur.
1980’li yıllara kadar ABD’de belli başlı şehirlerde uygulanan bu indirimler daha sonra giderek tüm dünyaya yayıldı. Alışveriş merkezleri ve internet alışveriş sitelerinin bu furyaya katılmasıyla Black Friday ulusal çapta bir ün kazandı.
Ülkemizde Black Friday Uygulamaları
Türkiye’de ve dünyada bu yıl Black Friday 27 Kasım 2020 de neredeyse tüm mağazalarda başlamış durumda. Black Friday tüketicinin algısında %50 lerden %90 lara varan indirimlerin olduğu bir platform olarak yer edinmekte. Pahalı ve markalı bir ürünün Black Friday zamanlarında alındığında hem ucuza sahip olmak hem de kaliteli alışveriş yapıldığını düşündürtmek amaçtır. Normalde çok sık aralıklarla indirim yapmayan ünlü mağazalar ve bazı alışveriş siteleri bu indirim günlerine bilinirlik, reklam ve furyada yer alıyor olmak amacıyla katılım sağlarlar.
Bazı istatiki verilere göre ülkemizde ortalama bir kişi 71 eur civarı bir rakamla alışverişe dahil olmakta. Alışveriş yoğunluğunun en fazla yapıldığı tepe noktası gece 10:00 ile sabaha karşı 01:00 olarak belirlenmiştir. Ülkemizde Black Friday dönemlerinde ortalama 4 ürün alınmaktadır.
Black Friday ve Ekonomiye Etkisi
Black Friday indirimleri e-ticaret ve mağaza cirolarını artırmakla kalmıyor, tüketici davranışlarında da önemli rol oynuyor. Tüketici sene boyunca yaptığı alışverişlere ilave olarak kasım ayına yaklaşırken bir süre bekleyip Black Friday dönemlerini bekliyor. ABD de sırf bu günlerdeki indirimlerden yararlanmak ve alışveriş yapabilmek için tüketiciler geceden mağaza önlerinde kuyruklar oluşturuyor. Firmalar bu dönemde müşterilerinin sene boyunca sadık şekilde alıveriş yapmalarına bir nevi cevap olarak sadakatlerine karşılık vermekte Black Friday dönemlerinde daha fazla indirim yapma yoluna gitmektedir. Bununla birlikte alışveriş yaptığı şirketin Black Friday kampanyasına dahil olduğunu bilmek tüketicinin ilgisini çekmektedir.
Black Friday analistlerinin verilerine göre bu dönemde alışveriş %615 civarında artış gösteriyor. Özellikle tüketiciler Perşembe ve Cuma günleri alışverişe ağırlık veriyor. Bazı durumlarda kampanyalar 1 hafta sürüyor. Ülkemizde en çok alınan ürünler giyim, ayakkabı, kozmetik ve parfümeri olarak sıralanabilir. Dünyada ise sıralama giyim, elektronik, ayakkabı, kozmetik ve parfüm, beyaz eşya, hediye ürünleri ve çocuk ürünleri olarak devam ediyor. Bir takım alışkanlıklarımız nedeniyle genel olarak beyaz eşya ve elektronik ürünleri ağırlıklı olarak görerek almaya devam edildiği anlamına gelebilir.
Son olarak ifade etmek gerekirse dünyanın oyun kurucuları her daim kitleleri istediği gibi yönlendirip tüketim yapmasını şekillendirmektedir. ABD de yerel çapta başlayan bir uygulama, tüketicinin de gayreti, sağladığı avantajlar ile bu kampanyaları devam ettirme davranışı sergileme, firmaların ciro artışı elde etme, ülkelerin ekonomiyi canlı tutarak hareketlendirme çabası neticesiyle Black Friday ve diğer uygulamalar bugün global anlamda yer etmeye devam edecektir.