5 Maddede Osmanlı fikir adamı Prens Sabahattin
Sanayi devrimiyle evrilen toplumsal ve ekonomik düzen başta Avrupa olmak üzere birçok kıtada ve ülkede tesirini göstererek kitleleri ve devletleri zorunlu bir değişime tabi tuttu. Bu değişime ayak uyduran ülkeler ekonomi, eğitim, teknoloji, toplumsal vb. alanlarda önemli derecede yol alırken, değişime ayak uyduramayan devletler ise birer birer yıkılmaya yüz tuttu. 200 yıllık modernleşme çabası içerisinde bulunan Osmanlı Devleti’nde kanayan yaraya dönüşen çağa ayak uyduramama sorunu üzerine birçok Türk düşünür fikir ileri sürdü. Bunlardan biri de Batı Avrupa’da yaşamış, oraya dair ekonomik ve sosyolojik gözlemlerde bulunmuş ve kendi fikir dünyasını inşa ederek özellikle eğitim alanındaki düşüncelerini ülkesine taşıma çabasında bulunan Prens Sabahattin’dir.
1. Prens Sabahattin’i kısaca tanıyalım
Son dönem Osmanlı siyaset ve fikir adamı asıl adıyla Mehmed Sabahattin 1879 yılında İstanbul’da dünyaya geldi. Sultan Abdülmecid’in kızı ve II. Abdülhamid’in kız kardeşi Seniha Sultan’ın oğlu olan Sabahattin, bu akrabalık ilişkisi nedeniyle yabancı kaynaklarda “Prens” olarak anıldı. Kardeşiyle birlikte babasının konağında özel eğitim gördü; Arapça, Farsça ve Fransızca’yı erken yaşlarda öğrendi. Babası Mahmut Paşa’nın giriştiği politik tartışmalar nedeniyle ailesi ile birlikte yurtdışına kaçan Prens Sabahattin, burada siyaseten aktif duruma geldi. 31 Mart Vakası’ndan sonra iktidara geçen İttihat ve Terakki yönetimini sert bir şekilde eleştirmesinden dolayı hapse atıldı. Kısa bir süre sonra bırakıldı ve ardından tekrar Avrupa'ya döndü. İlerleyen süreçlerde tekrardan İstanbul’a geldi ama bu kez de Mahmut Şevket Paşa suikastından sorumlu görüldü. Sık sık yurtdışına giden Sabahattin, özellikle Osmanlı’nın Birinci Dünya Savaşı’na girmemesi için girişimlerde bulundu. 1919 yılında tekrar İstanbul'a geldi, ancak Hilafet Kanunu dolayısıyla 1924'te tekrar yurt dışına çıkmak zorunda kaldı. Hayatının son dönemleri yoksulluk içinde geçen Prens Sabahattin 30 Haziran 1948'de İsviçre'nin Neuchâtel kentinde öldü.
2. Liberal bir dünya görüşüne sahipti
Prens Sabahattin Avrupa’da bulunduğu süre içerisinde Avrupa devletlerinin işleyişini, eğitim sistemini ve ekonomik yapılarını inceledi. Gözlemleri soncu Batı’nın gerçek üstünlüğünü sağlayan asıl şeyin bireyci yapısı olduğu kanaatine vardı. Bu yönüyle kıtadaki gelişmişliğin ekonomik ve içtimai konularda liberalleşmeyle gerçekleştiği yönünde fikir beyan etti. Osmanlı Devleti’nin de çağı yakalayıp gelişmesi için liberalleşmesi gerektiğini savundu. Ona göre millet ve devlet esas itibariyle fertler üzerine kuruludur; millet denilen varlığı meydana getiren ve ona güç kazandıran asıl unsur kişiler olduğuna göre toplumun gelişmesi için öncelikle tek tek fertlerin geliştirilmesi gerekmektedir. Devletin görevi ise milleti oluşturan fertlerin refah ve mutluluğunu sağlamaktır. Fertler devletin temel taşlarıdır; bunun için devlet vatandaşlarının başarılı olmasını temin etmek zorundadır.
3. Sosyolojik tespitlerinde Durkheim’in görüşlerine karşı Edmond Demolins’in görüşlerini savundu
Son dönem Osmanlı düşünürü Prens Sabahattin sosyolojik çalışmaları ve çözümlemeleriyle önemli fikirler öne sürdü. Bu çalışmaların fikirsel altyapısını Durkheim’in toplumcu görüşlerine karşı Le Play ekolünün ve özellikle bu ekolden Edmond Demolins’in savunduğu bireyci anlayışı savundu. Bu yönüyle Edmond Demolins’in fertçi görüşlerini Türkiye’ye getiren ilk sosyolog oldu.
4. Avrupa’daki Jön Türkleri bir araya toplamaya çalıştı
Babası Mahmut Paşa’nın ailesi ile birlikte yurtdışına kaçmasından sonra Paris’e yerleşen Sabahattin Bey, orada II. Abdülhamid’e karşı mücadele yürüten Jön Türk hareketine katıldı. Jön Türklerin lideri Ahmet Rıza Bey ile birçok konuda ihtilafa düştüyse de 4-9 Şubat 1902’de, Avrupa’nın çeşitli ülkelerinde faaliyet gösteren Jön Türkleri birleştirmeyi hedefleyen I. Jön Türk Kongresi’nin toplanmasında önemli rol oynadı. Toplanan kongrede başkan seçilmesine rağmen hedefler hususunda gruplar arasında uzlaşı sağlanamadığından arzu ettiği neticeleri elde edemedi. Daha sonra ise Ahmed Rıza ve Mizancı Murad Bey ile grupları yanında üçüncü bir Jön Türk grubu olan Teşebbüs-i Şahsî ve Adem-i Merkeziyyet Cemiyeti’ni kurdu.
5. Eğitimde yenilikçi bir bakış açısı geliştirdi
Geleneksel eğitim sistemine karşı çıkan ve memur yetiştirmekten farklı bir faaliyet göstermeyen Osmanlı eğitim kurumlarına yenilikçi bakış geliştiren Prens Sabahattin eğitimde Anglosaksonların örnek alınması gerektiği kanaatindeydi. Bu yönüyle gençlerin, onların gençleri gibi öğrenimlerinin tamamlanmasının ardından desteğe muhtaç olmadan geçimlerini sağlamaları gerektiğini savunuyordu. Sabahattin Bey, eğitim görenlerin kazanmadan yediğini kanaatindeydi. Ona göre okumuşların hepsi bir taraftan aldıkları maaşlarla geçiniyorlar ve hiçbir şey üretmiyorlardı ve bunun değişmesi oldukça önemliydi. Liselerin memur yetiştirmek için açıldığını ve bunlardan hiçbir şey beklenemeyeceğini belirterek Demolins'in Fransa'da dört-beş köyde kurduğu özel okulları örnek veriyor ve ihtiyaçların bu şekilde karşılaşacağını belirtiyordu. Okulların amaçlarının "hayat mücadelesinde başarılı olmak” olması gerektiğini belirtilerek, her hususta kendi kendine yeterli, bağımsız kişiler yetiştirilmesi gerektiğini düşünüyordu. Onun eğitime dair en ilerici fikri ise kız çocuklarının okutulması ve üretim hayatına kazandırılmasıydı.
Kaynakça
Abdullah Uçman, Prens Sabahattin, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt.34
Mustafa Ergün, Prens Sabahattin Bey’in Eğitim Üzerine Düşünceleri, Kurumsal Eğitimbilim Dergisi, cilt.1, sayı.2, 2008
Bayram Bayraktar, Ankara Üniversitesi, Dil, Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü Tarih Araştırmaları Dergisi, sayı.29, 2005
DİĞERLERİ
Anadolu Selçuklu ve Beylikler Dönemi Mimaride Süsleme
Erken dönem Türk beylikleri ve Türkiye Selçuklu Devleti'nin mimari eserlerine baktığımız zaman ortak bir üslupta yapıldığını görmekteyiz. Anadolu'nun her yerinde örneklerini bulabileceğimiz bu eserlerde din ağırlık kazanarak çoğunlukta camii, mescit, medrese, kümbet gibi yapılar daha yoğun olarak inşa ediliyor. Yaklaşık olarak 2 asır varlığını sürdüren Türkiye Selçuklu Devleti'nin ortaya koydukları muazzam eserlerde yapıların farklı bir biçimde bezendiği görülmektedir. Örneğin yazı ve bitkisel motifin birlikte kullanıldığı bir alanda yazı; bitkisel ve geometrik motifin birlikte kullanıldığı bir alanda da geometrik form ön plana çıkartıldığını görüyoruz. Taş, ahşap ve çini gibi malzemeler üzerine işlenen bu bezemeler ‘figürlü’ , ‘hat’ , ‘bitkisel’ ve ‘geometrik’ olmak üzere 4 gruba ayrılır. Her biri ayrı bir devlet olarak işlev gören Beylikler Dönemi’nde de mimari süslemelerin yoğun bir şekilde devam ettiği ve dini yapılarda figür kullanımının yaygın olduğu görülmektedir. Şimdi bunların örneklerine ve anlamlarına bakalım;
Bir Siyaset Aracı Olarak Mahyalar
Müslümanların, özellikle de Osmanlı'da zirve yapan bir gelenek olarak yaşatmaya çalıştığı mahyalar sıradışı bir estetiği yansıtmaktadır. Genelde Ramazan ayına özgü bir gelenek olan mahyalar, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulduğu yılların ilk çeyreğinde tek parti iktidarı zihniyetinin bir ürünü olarak propoganda aracı olarak kullanılır. Günümüz siyasetinde yoğun olarak tartışılan ''dinin siyasete alet edildiği'' argümanından yola çıkarsak geçmişin hiç de masum olmadığını bir gelenekten ibaret olan mahyalardan bile görebiliriz. Cumhuriyet tarihi kaynaklarından ulaşılan mahya listelerinden elde edilmiş şaşkınlık veren örneklere göz atalım.
Büyük Sanatçıların Gizli Hayatları
Bütün ressamlar eziyetli, acı ve zor bir hayat yaşamadı. Ancak en meşhur sanatçıların bunalımlı bir yaşam sürdüğü ve birçoğunun mutlu sonla biten bir hayatının olmadığı bilinir. Buna en iyi örnek ise Hollandalı ressam Rembrandt’ın zirvede olan sanat hayatının birden bire yerle bir olması ve sefil bir halde ölmesidir. Kimi büyük sanatçılar suikasta kurban gitti, kimi (Van Gogh gibi) kendi uzuvlarını kesti. Kimi türlü ailevi sıkıntılar çekerken kimi sıra dışı eğilimlere sahipti. Bu yazıda belli başlı sanatçıların sıra dışı hikayelerine değineceğiz. Okullarda hocaların anlatmak istemedikleri sanatçıların hayatlarından birer parça olan bu hikayelerin es geçildiği bölümleri şimdi okuyacak ve kesinlikle sanata aynı gözle bakamayacaksınız.
7 Maddede Türk Ata Sporu Cirit
Geleneksel Türk ata sporlarının önemli bir dalı olan cirit, binicilikte ve mızrak fırlatmada üstün maharet ve kuvvet gerektiren önemli bir oyundur. Tarihte gerek boş zamanları dolduran bir spor aktivitesi olan gerekse de barış dönemlerinde at ve askerleri zinde ve kuvvetli tutmaya yarayan cirit sporu, Türk spor ve kültürel yaşantısının önemli bir parçasına dönüştü.
Rönesans'ın Etkili 5 İsmi
‘Yeniden doğuş’ anlamında Fransızca bir sözcük olan Rönesans, tam da adına yakışır sanatçıları bu dönemde barındırmıştır. 15. Yüzyılda başlayan bu kültürel akım, Klasik Antik Çağı yeniden canlandırma arzusu taşımış; sanatçılar gotik fikirlerden yüz çevirdikleri gibi sanatsal ilginin merkezini Tanrıdan insana çevirmiştir. Rönesans boyunca sanatçılar bir işi yapan anonim zanaatkarlar değil, kimliği belli yaratıcı entelektüeller olarak karşımıza çıktılar. Canlı modeller kullanarak oran çalışmalarında ideal güzelliği keşfedenler; Leonardo da Vinci, Michelangelo ve Raffaello gibi sanatçılar bütün yeteneklerini olabildiğince geliştirerek Rönesans insanını kendi kişiliklerinde somutlaştırdılar. Sarsıcı güzelliğe, güce ve dengeye sahip sanat eserleri; kendilerinden sonraki pek çok kuşa tarafından örnek alındılar.
KELAM
Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.
İbn Haldun