Transkript
1 GİRİŞ ve AMAÇ İnsanoğlu ilk çağlardan başlayarak çeşitli nedenlerden dolayı sürekli göç halindedir. Tosun a göre, İnsanoğlu var oluşundan günümüze kadar geçen zaman içerisinde, istendik yaşam koşullarına ulaşabilmek amacıyla, yaşadığı yerleşim alanından ayrılarak yeni alanlar bulma çabası göstermiştir. Toplumları çok yönlü ve derinden etkileyen bu değişim süreci göç adı verilmektedir. Göç, iktisadi, sosyal veya siyasal sebepler yönünden insan topluluklarının yer değiştirmesi olarak tanımlanmaktadır (). Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK); Nüfus sayım günündeki daimi ikametgâhı ile 5 yıl önceki ikametgâhı farklı olan kişileri göç eden nüfus olarak tanımlamaktadır (). Genel nüfus sayımı sonuçlarına göre 995 döneminde her kişiden i yerleşim yerleri arasında, 8 i ise iller arasında göç etmiştir. Türkiye de özellikle metropollere yönelen ve aşırı ölçüde nüfus artışına yol açan iç göç, bu merkezlerde işsizlik, yerleşim, konut, çevre, alt yapı, ulaşım, eğitim ve güvenlik sorunları ile birlikte sağlık sorunlarına yol açmaktadır (,). Ani ve hızlı bir çevre değişimi yaratan, hem sosyal, hem kültürel, hem de fiziksel olarak toplumu ve bireyleri etkileyen, toplumsal bir olgu olan göçün sağlık açısından bakıldığında da bir halk sağlığı sorunu olduğu açıkça görülmektedir (4). Topçu ya göre, Göç eden bireyler, sağlık hizmetinin çekirdeğini oluşturan temel sağlık hizmetlerinden bile yeterince yararlanamamakta, sosyal eşitlik gereği toplumdaki herkese eşit olarak götürülmesi gereken bu hizmetler, göç eden bireylere yeterince ulaştırılamamaktadır. Göç eden bireylerin sağlık koşullarının geliştirilerek sürdürülmesinde birinci basamak sağlık hizmetlerine ve çalışanlarına önemli roller düşmektedir (4). Göç eden kişilerin büyük bölümü, ekonomik olarak en sıkıntılı, sosyal ve psikolojik olarak en zayıf dönemlerinde, yabancı oldukları bir ortamda en ucuz ve yaşam koşulları en kötü konutlara yerleşmektedirler. Göçe maruz kalan bölgelerin alt yapıları, konut koşulları ve ekonomik olanakları diğer bölgelerden çok daha kötüdür. Bu dönemde, kırdan taşınan
2 geleneklerin de etkisiyle doğurganlık yüksek, yabancılık ve tutuculuktan ötürü aile planlaması (AP) gibi hizmetlerden yararlanım düşüktür. Yeni göç eden ailenin sağlık örgütlerince tespitinin gecikmesi, bilinçsizlik, eğitimsizlik, yoksulluk, yabancılık ve sağlık hizmetlerindeki yetersizlikler bu kişilerin temel sağlık hizmetlerinden yeterince yararlanamamalarına, sonuçta önlenebilir sağlık riskleriyle karşılaşmalarına yol açmaktadır (4-). Topçu ya göre, göç olgusu ile ilgili olarak dünyada ve ülkemizde yapılan çalışmalarda göç sürecinin uzun vadede sağlığın temel belirleyicileri üzerinde olumsuz etkilerinin olduğu, göç eden bireylerde en sık gözlenen ve ölümlere neden olan sağlık sorunu grubunun bulaşıcı hastalıklar olduğu bilinmektedir. Bulaşıcı hastalıkların yanı sıra göç edilen bölgelerde çevre ve alt yapı hizmetlerinin yetersizliğine bağlı olarak, temiz içme ve kullanma suyunun olmadığı, ana çocuk sağlığı (AÇS) ve AP hizmetlerinin yeterince verilemediği, göç edenlerin yeterli ve dengeli beslenemediği, sağlık hizmetlerinin yetersiz olduğu ve psikolojik sorunların sık görüldüğü bilinmektedir (4,7). Sağlık, sadece hastalık ve sakatlığın olmayışı değil, fiziksel, sosyal ve ruhsal yönden tam bir iyilik halidir. Tüm insanlar; ırk, din, dil, politik inanç, ekonomik ve sosyal durum ayırımı gözetmeden, erişilebilecek en yüksek düzeyde sağlıklı olma temel hakkına sahiptir (8). Sonuç olarak karşı karşıya kaldıkları risk faktörleri nedeniyle göç eden bireyler özellikle de kadınlar ve çocuklar sağlık açısından diğer gruplara göre daha fazla risk altındadır. Bu nedenle birinci basamak sağlık çalışanlarına önemli roller düşmektedir. Edirne nin nüfusu,..8 tarihi itibarıyla kişidir. Edirne nüfusunun.74 ünü erkek (5.4), 9.9 ünü (48.) ise kadınlar oluşturmaktadır. 8 yılında Edirne nin yıllık nüfus artış hızı binde 4.59 olarak gerçekleşmiştir. Edirne ili nüfusu azalan illerden biridir. Edirne nüfusunun.4 ü il ve ilçe merkezlerinde (şehirde),. sı belde ve köylerde ikamet etmektedir. Türkiye nüfusun,. sı Edirne de ikamet etmektedir. İllerin nüfus büyüklüğüne göre; Edirne ili 8 il arasında 48. sırada yer almaktadır. Edirne nüfusunun 49. sinin yaşı 5 yaşından küçüktür (9). Edirne nüfusunun tüm bu özellikleri göz önüne alınarak, bu çalışmada; Ekim Aralık 8 yılında Edirne il merkezinde göç alan üç Mahallede ( Mahallesi, Mahallesi, Mahallesi) son 5 yıl içerisinde Edirne ye il dışından göç edenlerin; Sağlıkla ilgili algılayışları, tutumları, davranış ve deneyimlerini saptamak, Bu tutum ve davranışların sosyo-demografik faktörlerle ilişkisini irdelemek, Sağlık hizmeti kullanımlarının sıklığını ve bu hizmeti nerelerden aldıklarını belirlemek, kısa erim için amaçlanmıştır.
3 Uzun erimde ise; Edirne ye göç edenler ve ilerde göç ile gelenlere yönelik sağlık hizmet planlamasına yönelik veri sunmak amaçlanmıştır. ARAŞTIRMANIN VARSAYIMLARI H: Göç edenlerin sağlık hizmetlerinden yararlanımı sosyo-ekonomik durumdan etkilenmemektedir. H: Göç edenlerin sağlık hizmetlerinden yararlanımı sosyo-ekonomik durumdan etkilenmektedir. H: Göç edenlerin sağlık hizmetlerinden yararlanımı eğitim durumundan etkilenmemektedir. H: Göç edenlerin sağlık hizmetlerinden yararlanımı eğitim durumundan etkilenmektedir. H: Göç edenlerin sağlık hizmetinden yararlanımı, sosyal güvencesi olup olmama durumundan etkilenmemektedir. H: Göç edenlerin sağlık hizmetinden yararlanımı, sosyal güvencesi olup olmama durumundan etkilenmektedir...
4 GENEL BİLGİLER GÖÇ KAVRAMI Tarihsel boyutuyla bakıldığında göç hareketi değişik biçimler ve isimler adı altında çok eskilerden beri yaşanan bir olaydır. Örneğin, göç olayı ilk çağlarda yavaş yavaş yeryüzüne yayılma, keşfedilmemiş doğal kaynakların bulunduğu yerlere dağılma faaliyetleri olarak düşünülebilir (). Yerleşik hayata geçildiği zamana gelinceye kadarki dönemde avcılık ve toplayıcılık yapan insanoğlu, sürekli bir göç halinde olmuştur. Ancak bu nüfus hareketleri, yerleşik bir yerden başka yerleşik bir yere yapılmadığından modern anlamdaki göç kavramına dâhil edilmemektedir. Bazı hayvanların evcilleştirilmesi, tarımsal anlamda üretimin başlaması, gibi nedenler yerleşik hayatın tohumlarının atılmasına sebep olmuş ve sonrasında yaşanan göç olayları, göç kavramına dâhil edilebilir nitelik kazanmıştır (). Göç, sosyal bilimler tarihinde uzun bir süre yalnızca coğrafyanın ilgi alanına giren bir konu olarak bilindi. Ancak günümüzde coğrafya kadar, sosyolojinin, demografinin, iktisadın, hukukun, sosyal psikolojide içinde olmak üzere ve bütün sosyal bilimlerin ortak ilgi alanı haline gelmiştir (). Halk sağlığı sözlüğü göçü; yerleşmek amacı ile bir yerleşme biriminden diğerine yapılan nüfus hareketi olarak tanımlamaktadır (). Birleşmiş Milletler (BM) göçmen i, geçici ya da kalıcı olarak, doğmadığı bir ülkede yaşayan ve bu ülkeye karşı önemli sosyal bağlar edinmiş kişi olarak tanımlar (4). Türk Dil Kurumuna (TDK) göre; Ekonomik, toplumsal, siyasi sebeplerle bireylerin veya toplulukların bir ülkeden başka bir ülkeye, bir yerleşim yerinden başka bir yerleşim yerine gitme işi, taşınma, hicret, muhaceret (5). 4
5 Demografik bir süreç olarak göç, coğrafi bölgeler veya coğrafi alanlar arasında yerleşim yeri değişikliği olarak tanımlamaktadır (-8). Dinamik bir süreç olan göç, belli bir yerleşmeden çeşitli nedenlerle başka bir yere, geçici ya da sürekli olarak gerçeklesen nüfus hareketidir (9). Göç, kişilerin hayatlarının gelecekteki kısmının tamamını veya bir kısmını geçirmek üzere bir yerleşim biriminden (köy, kasaba, kent gibi) diğer yerleşim birimine yerleşmek kaydıyla yaptıklar coğrafik bir yer değiştirme olayıdır (4,7,,-). Göç, ekonomik, toplumsal veya siyasal nedenlerle kişilerin ya da toplulukların bir ülkeden başka bir ülkeye, bir bölgeden başka bir bölgeye veya bir yerleşim yerinden başka bir yerleşim yerine gitmeleri olarak tanımlanmaktadır (). Göçle ilgili tanımlar incelendiğinde bazı farklılıklara rağmen, ortak unsurun yer değiştirme olduğu görülmektedir. Bu yer değiştirme, çok kısa mesafeli olabileceği gibi, ülke sınırları dışına uzanacak bir eksende uzun mesafeli de olabilmektedir (4). Göçle ilgili tüm bu açıklamalardan sonra kapsayıcı bir göç tanımı şöyle olabilir: Ekonomik, siyasi, ekolojik veya bireysel nedenlerle, bir yerden başka bir yere yapılan ve geriye dönüş veya sürekli yerleşim hedefi güden coğrafik, toplumsal, ve kültürel bir yer değişim hareketidir (4,5). Tanımlar Yıllık nüfus artış hızı: İki sayım tarihi arasındaki dönemde her nüfus için yıllık artan nüfustur (). Yıl ortası nüfus: Temmuz tarihindeki nüfustur (). Nüfus yoğunluğu: Bir kilometrekareye düşen nüfustur (). Medyan yaş: Bir nüfusu oluşturan kişilerin yaşları küçükten büyüğe sıralandığında ortada kalan kişinin yaşıdır. Buna göre, nüfusun yarısı bu yaştan küçük, diğer yarısı da bu yaştan büyüktür (). Bağımlı nüfus: Çalışan nüfusun bakmak ve geçindirmek zorunda olduğu nüfus, gerçek anlamda bu gruba çocuklar, öğrenciler, yaşlılar, hastane ve hapishanede bulunanlar, işsizler ve yatılı kurumda sürekli olarak kalanlar girer (). Toplam bağımlılık oranı: 5-4 yaş grubundaki her kişi için -4 ve 5 ve daha yukarı yaş gruplarındaki kişi sayısıdır (). Genç bağımlılık oranı : 5-4 yaş grubundaki her kişi için -4 yaş grubundaki kişi sayısıdır (). 5
6 Yaşlı bağımlılık oranı: 5-4 yaş grubundaki her kişi için 5 ve daha yukarı yaş grubundaki kişi sayısıdır (). Okuryazar nüfus: Okuma ve yazma bilen nüfustur (). İller arası göç: Bir ilin idari sınırları içinden diğer bir ilin idari sınırları içine olan göçlerdir (). İl içi göç: Bir ilin idari sınırları içindeki il merkezi, ilçe merkezi, bucak ve köyler arasındaki göçlerdir (). Yerleşim yerleri arasındaki göç: Şehirden şehire, şehirden köye, köyden şehire, köyden köye olan göçlerdir (). Net göç: Bir yerleşim biriminin aldığı göçle verdiği göç arasındaki farkı ifade etmektedir. Eğer bir yerleşim biriminin aldığı göç verdiğinden fazla ise net göç pozitif, aldığı göç verdiğinden az ise net göç negatif olmaktadır (). Aldığı göç hızı: Yerleşim yerlerinin aldığı göçün, yerleşim yerleri nüfusuna oranıdır. Verdiği göç hızı: Yerleşim yerlerinden göç eden nüfusun, o yerleşim yerinin toplam nüfusundan o yerleşim yerinin net göç eden nüfusu çıkarıldıktan sonra kalan nüfusa oranıdır. Net göç hızı: Bir yerleşim biriminin net göç eden nüfusunun, o yerleşim biriminin iki sayım arasındaki ortalama toplam nüfusuna oranıdır (). Şehir: İl ve ilçe merkezlerinin belediye sınırları içindeki alanlardır. Kent:. ve daha fazla nüfuslu yerleşim birimleridir (). Kır:. den az nüfuslu yerleşim birimleridir (). GÖÇ TÜRLERİ Göç hareketlerinin uzun bir tarihi geçmişe sahip olmasına rağmen, sosyolojik olarak derinlemesine incelenmesi uzun bir geçmişe sahip değildir. Literatürde göçle ilgili bilinen ilk bilimsel çalışma, Ravenstein tarafından 885 yılında yayınlanan Göç Kanunları adlı makaledir (7). Göç olgusu ister gelişme şekline bağlı olsun, ister yapısına veya oluşuma bağlı olsun kendi içerisinde birçok ayrıma maruz kalmıştır. Belli başlı göç çeşitlerini kısaca belirtecek olursak göçler genellikle dört farklı açıdan değerlendirilebilir (8) : a) Gidilen yere göre (Ülke sınırları) İç göç Dış (uluslararası) göç b) Zamana göre (Yerleşme süresi) Kısa süreli (geçici) göç
7 c) Nedenine göre Gönüllü göç Zorunlu göç d) Büyüklüğüne göre Bireysel göç Aile (grup) göçü Toplu (kitlesel) göç Oluşumuna Göre Göç Çeşitleri Petersen, göçün dört değişik şekilde olduğunu açıklamıştır (4). İlkel Göç: İlkel kelimesini, insanların ilkel dönemi ile ilişkilendirmemeliyiz. Burada daha çok insanların doğal afetler karşısında çaresizliğinden kaynaklanan göçler konu edilmektedir (,4,5). Bu göçler doğal çevrenin yarattığı itme etkisiyle oluşan göçlerdir, kuraklık, kötü hava şartları gibi çevrenin yarattığı fiziksel zorluklardan kaynaklanan ve bu sebeplerle yaşanan toplu göçlerdir (9). Zorunlu (Mecburi) Göç: İnsanlar bir coğrafi bölgeden diğer bir coğrafi bölgeye içinde yaşadıkları şartların (siyasal, ekonomik, sosyal) güçlüğü sebebi ile göç ederse bu zorunlu göçtür (). Bu tür göçler, bireylerin iradesi dışında çeşitli kuvvetlerin etkisi ve zorlaması sonucunda gerçekleşmektedir. Örneğin devletin çeşitli sosyal, ekonomik, güvenlik ve benzeri konularda aldığı kararların yerine getirilmesi aşamasında, nüfusta oluşturulan hareketlilik zorunlu göçü oluşturmaktadır (). Konuya ilişkin, BM in uluslararası kamuoyunca kabul edilen tanımı ise, ülke içinde yerinden olmaya ilişkin yol gösterici ilkelerde ele alınmakta ve yerinden olmuş kişi; zorla ya da zorunda kalarak evlerinden veya sürekli yaşamakta oldukları yerlerden, özellikle silahlı çatışmaların, yaygın şiddet hareketlerinin, insan hakları ihlallerinin veya doğal ya da insan kaynaklı felaketlerin sonucunda veya bunların etkilerinden kaçınmak için, uluslararası düzeyde kabul görmüş hiçbir devlet sınırı geçmeksizin kaçan ya da bu yerleri terk eden kişiler ya da kişi gruplarıdır diye tanımlanmaktadır (,). İnsanları istem dışı yer ve yurt değiştirmeye zorlayan sebeplerin basında savaş tehlikesi, otoriter rejimlerin muhaliflerine olan tehditleri, can güvenliğinin olmaması, ülkedeki siyasi istikrarsızlık, yaşanan terör ve doğa olayları gelmektedir (4). Güneydoğu Anadolu Projesinin bir bölümünü oluşturan Karakaya ve Atatürk Barajlarının yapımı sırasında ilçe ve 7
8 köy sakinleri yer değiştirmek zorunda kalmıştır. Yine son yıllarda güvenlik gerekçesiyle Güneydoğu Anadolu Bölgesi nde çok sayıda yerleşim yeri boşaltılmış ve sakinleri göç etmek zorunda kalmıştır (). Serbest (Gönüllü) Göç: İş, öğrenim ya da aile birleşimi gibi kişisel nedenlerle başka ülkelerde yaşamayı seçen insanlara gönüllü göçmen denilmektedir. Topluluklar ve toplumlar üzerine uygulanan her hangi bir zorlayıcı durum ve itici bir güç yoktur. Büyük kitlesel göçleri değil, bireysel tercihlerle ilerleyen kişisel göçleri tanımlamaktadır Göçerler göç etme kararını kendileri verirler (9). Kitlesel ve Bireysel Göçler: Serbest göçle az sayıda öncü bireyin başka bir yere göçerek ülkeleriyle bir çeşit bağ kurmaları sonucunda, o ülkeden göç edenlerin sayısı hızla artmakta ve kısa sürede çekici etkenler nedeniyle göç kitlesel bir görünüme bürünmektedir. Göçün yoğunlaşarak devam etmesinin ön koşulu, gidilen yerlerdeki fırsatların çokluğu ve öncü bireylerin göçü arttırıcı yönde eski yaşadıkları yerdeki akraba ve arkadaşları ile iletişim kurmalarına bağlıdır. Bunun sonucunda göç yoğunluğu kısa sürelerde büyük sıçramalar gösterebilir (,4,5). Türkiye de 9 lı yılların başında çok az sayıda insanla başlayan dışa göç, günümüze gelindiğinde milyonlara ulaşmıştır (4). Ülke Sınırları Esasına Göre (Yerleşim Yerine) Göç Çeşitleri İç göç: Nüfus bilim sözlüğünde şöyle tanımlanmaktadır: Bir ülke içinde bölge, kent, köy ve kasaba gibi bir yerden diğerine yerleşmek amacıyla yapılan nüfus hareketleridir (). Aynı ülke sınırları içinde; kırdan kente, kentten kıra, bölgeler arası, kentler arası ya da kent içinde gerçekleşen ekonomik, siyasal, teknolojik ya da sosyo-psikolojik nedenlerden kaynaklanan nüfus hareketleri iç göç olarak nitelendirilmektedir (,,4). Halk sağlığı sözlüğüne göre İç göç, bir ülke içinde bir yerden diğer bir yere yerleşmek amacıyla yapılan nüfus hareketleridir (). Devlet Planlama Teşkilatı na (DPT) göre, Türkiye sınırları içerisinde beş ve daha yukarı yaştaki nüfusun iki genel nüfus sayımı arasındaki dönemde ikametgâhı farklı olması göç olarak tanımlanmaktadır (). Türkiye de iç göçün yapısı incelendiğinde, göçün büyük oranda kırdan-kente şeklinde olduğu görülmektedir. Türkiye de 95 lerde başlayan köylerden kentlere yapılan göç iç göçe örnektir (,). İç göç olgusu çeşitli yönlere sahiptir bunlar: Kırsal alanlardan, kırsal alanlara doğru yapılan iç göç, 8
9 Kırsal alandan, kentsel alanlara doğru yapılan iç göç, Kentsel alanlardan kentsel alanlara doğru yapılan iç göç, Kentsel alanlardan, kırsal alanlara doğru yapılan iç göç (,). Türkiye de, 95 de nüfusun ancak 9 u kentlerde yaşarken bu oran 97 te ya, 99 da 5 ya ve 8 yılında da 75 e yükselmiştir. 95 li yıllarda başlayan ve hızlanan içgöç, daha çok kırsal alanlardaki dönüşümün ivme kazandırması, yani iticiliği ile açıklanabilirken, 9 lı yıların sonundan, 98 li yılların başına kadar daha çok kentsel alanlardaki dönüşümün belirleyiciliği, yani çekiciliği ile açıklanabilir. 98 li yıllardan sonra ise, içgöç olgusu ve süreçleri, modernleşme temelindeki toplumsal dönüşümün yeni iletişim teknolojileri ile daha da yoğunlaşması sonucu ve toplumsal hareketlilik artmıştır (4). Dış Göç: Belirli bir süre ya da devamlı olarak kalmak üzere çalışmak veya yerleşmek amacıyla bir ülke sınırlarını aşarak başka ülkelere yapılan nüfus hareketleridir (4,5). Halk sağlığı sözlüğüne göre dış göç, yerleşmek, uzun süre yaşamak ya da çalışmak amacıyla bir ülkeden diğerine yapılan nüfus hareketleridir (). Türkiye nin yurt dışına işgücü göçü İkinci Dünya Savaşından sonra başlamıştır. Türkiye, fazla iş gücünü, gelişmiş olan ülkelere ihraç etmiştir. 4 yılında yurt dışında Türk vatandaşı olduğu tahmin edilmektedir (5). Mevsimlik Göç (Geçici Göç): Göç edilen bölgenin, ekonomik faaliyetlerin yoğun olduğu süre dışındaki zamanlarda, kişilerin yerleşim yerini gelecek mevsime kadar terk edip, başka yerleşim yerlerinde çalışmaya gitmelerine denir. Yılın belli dönemlerinde ortaya çıkan, genellikle tarım ve tarım dışı alanlardaki geçici işlerle ilgili göçlerdir. Mevsimlik göçler, eğitim amaçlı göçler, yayla göçü, askerlik hizmeti vs. alt başlıklar biçiminde verilebilir (). GÖÇ NEDENLERİ Tosun a göre; göçü körükleyen etkenler çeşitli biçimlerde sınıflandırılsa da, aslında bütün nedenler birbirine bağlı olarak, zincirleme bir bütünlük sergilemektedir. Genel anlamda göçe yol açan ya da göçe zorlayan sosyo-ekonomik ve kültürel nedenlerinin ağırlığı ön plana çıkmaktadır. Ancak çalışmaların bir kısmı göçün nedenlerini itici ve çekici güçler, yani göç veren ve göç alan bölgelerdeki değişmeler biçiminde sınıflarken diğer bir takım çalışmalar 9
10 göçün nedenlerinde, ekonomik, teknolojik, siyasal ve sosyo-psikolojik nedenlerin ön planda olduğu üzerinde durmaktadır (). Türkiye nin iç göç kavramı ile tanışması 95 yılından sonra olmuştur. 95 yılına kadar il içi göç ve mevsimlik işçi göçü ile karşılaşılan ülkemizde, bu yıllarda başlayan ekonomik canlanma ile il dışı göç ortaya çıkmıştır. 95 den sonra tarımda kaydedilen gelişmeler ile birlikte, karayolu, liman, hidroelektrik santrallerin inşası, sanayi bölgelerinin oluşturulması ve yeni iş sahalarının açılması gibi faktörler iç göçü tetiklemiştir. 95 dönemi göç açısından kabaca değerlendirilirse şu sonuçlara ulaşılır: Geleneksel tarım metotları yerini modern tarım metotlarına bırakması sonucu ortaya tarım kesiminde işsiz nüfus çıkmıştır. Ayrıca, tarımsal araziler miras ve benzeri nedenlerle parçalandığından dolayı elde kalan araziler ailelerin geçimini karşılamamıştır ya da tarıma uygun olmayan arazilerde tarım yapılması sonucu oluşan erozyon nedeniyle tarlaların verimi düşmüştür. Sonuçta kırsal alanda, halkın geçimini sağlayacak yeteri kadar kaynak kalmamıştır. Son yıllarda meydana gelen büyük depremler de bireylerin göç etmelerine neden olmuştur. Bilindiği üzere terör, hukuk dışı davranışlarla toplumda güvensizlik ortamı meydana getiren eylemlerdir. Türkiye de, 984 yılında Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde başlayan terör olayları göçe neden olmuştur. Bu durum ise bölge içi ve dışı şehirlere göç hareketinin ortaya çıkmasına neden olmuştur (5). Türkiye nin özel şartları düşünüldüğünde, göçü doğuran genel sebepler şöyle sıralanabilir: - Genel nüfus içinde genç yaş grubunun kalabalık oluşu. - Tarım kesiminde görülen açık ve gizli işsizlik ve yanlış tarım politikaları. - Eğitim durumunda ve hayat tarzında görülen iyileşme ve ilerleme 4- Eğitim yoluyla meslek edinme. 5- Refahın artışı. - Ekilecek arazinin darlığı ve miras yoluyla toprağın parçalanması. 7- Tarımda makineleşme. 8- Kan davaları, can ve mal güvenliğinin zedelenmesi. 9- Ulaştırma ve haberleşme ağının genişlemesi ile kitle haberleşme araçlarının etkinliğini artması. - Mevsimlik göçler. - Doğal afetler dolayısıyla mecburi yapılan göçler (deprem, sel vb.). - Siyasi sebepler, terör ve mezhepsel çekişmeler ().
11 Genel Nüfus mı nda ilk kez kişilerin göç etme nedenlerine ilişkin veriler yılında derlenmiştir. İller arası göç eden nüfusun sinin iş arama-bulma,. sinin tayin ve atama nedeniyle, sının hanedeki fertlerden birine bağımlı olarak,. sının eğitim nedeniyle, 7 lik nüfusun ise diğer nedenlerle göç ettiği ortaya çıkmıştır (4) (Şekil ). Şekil. İller Arasında Göç Edenlerin Göç Etme Nedenlerinin Dağılımı (4) İtici Güçler Az gelişmiş ülkelerde, tarımın verimliliği ve kişi başına düşen tarımsal gelir, köylüyü köyünde tutmaya yetmeyecek kadar düşüktür. Gerek bu yetersiz gelirin, gerekse toprak iyeliğinin dengesiz dağılımı, tarım topraklarının çok parçalanmış (ufalanmış) olması, iklim koşulları ve toprak aşınması (erozyon), bu itici etmenleri güçlendiren nedenlerdir. İtici etmenler, genellikle, nüfusu köyden ve tarımdan köy dışına iten etmenlerdir (7). Kırdan kente göçü arttıran faktörlerden biri de devlet politikalarıdır. Bazı zamanlarda devlet bir baskı mekanizması olarak toplumda gönüllü olmayan yer değiştirmelere (zorunlu göç) neden olabilmektedir. Ülkemizde son yıllarda yaşanan terör hareketleri zorunlu göç için verilebilecek bir örnektir. Gerek güvenlik nedeniyle gerekse devlet eliyle Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi nde insanlar zorunlu göçe maruz kalmışlardır (8). Çekici faktörler yeni yerleşim alanlarının cazibesinin bir sonucu olarak etkili olurken, itici faktörler de bir zorlama sonucu göçe neden olmaktadır. İtici faktörler, bölgenin dışa göç vermesine ve başka yerlerden göç almamasına neden olur (8).
12 Tarımsal Toprak Yetersizliği Nüfusu kente iten ve kırda çözülmeyi sağlayan faktörler arasında ilk sırada tarımda makineleşmenin başlaması yer almaktadır. Öyle ki tarımsal üretimde makineleşmenin boy göstermesi ve insanın yapacağı işlerin makineler tarafından yapılmaya başlanması kırda atıl bir nüfusun oluşmasına neden olmaktadır. Bunlara ek olarak kırsal alanlarda eğitim ve sağlık hizmetlerinin yetersizliği, geleneksel toplum baskısından kurtulma isteği, töre, kan davası vb. toplumsal gerekçeler de kırda çözülmenin ana nedenleri olarak ortaya çıkmaktadır (9). Türkiye de ilk göç çalışmalarında tarıma giren her traktörün kırsal kesimde on kişiyi işsiz bıraktığı ileri sürülmüştür. Traktör sayısının hızla artmasına paralel olarak artan göçmen ordusunun iş olanakları daha yüksek olan büyük kentlere akın etmektedir (4). 99 yılında uluslararası çalışma örgütü, Türkiye nin dört ayrı Bölgesinde seçtikleri köylerde uygulanan göç anketlerinden elde edilen sonuçlar üç grupta toplanmıştır. Bunlar;. İçinde bulunulan koşullardan hoşnut olmamak ya da işsiz bulunmak.. Refah gelir farklılığı yani göç edenlerin tüketim düzeylerinin farklı olduğunu görmeleri.. Gelecek kuşaklara ya da genç kuşaklara daha iyi bir gelecek, yaşam, eğitim vs. olanaklar sağlama isteği. Ankette en fazla işaretlenen nedenin işsizlik olduğu görülmektedir (). Düşük Gelir ve İşsizlik Kır ve kent arasındaki gelir farklılığı da göçün en önemli nedenlerinden biridir. Yapılan çalışmalarda göçün, düşük ücretli kırsal bölgelerden, yüksek ücretli kentlere doğru gerçekleştiğini görülür. Savaşlar Gerek tarihi açıdan gerek günümüzde savaşlar en belirgin göç nedeninin oluşturmuştur. Gerek savaşın devam ettiği sırada, savaş dışında yer alan sivil unsurların korunması amacıyla, gerekse savaştan sonra yenik tarafın zorunlu olarak göç etmesi karşılaşılan sorundur. Bosna daki savaş esnasında yine Türkiye ye ve bazı Avrupa ülkelerine yönelik Boşnak göçü bu nedenli göçlerin örnekleri arasındadır ().
13 Yerel Yapıdaki Sorunlardan Kaynaklanan Nedenler Ülkemizde de sıklıkla yaşanan töre, kan davası, kız kaçırma vb nedenler göç etmeye neden olmaktadır. Terör Türkiye de Doğu ve özellikle Güneydoğu da yaşanan büyük çaptaki göçlere önemli neden olarak terör ve güvenlik sorunu gösterilmektedir. Köy ve mezraların boşaltılması, kendilerini güvende hissetmeyen insanların varını yoğunu satıp bölgeyi terk etmeleri sonucu, toplumsal ekonomik yaşam neredeyse tümüyle durmuştur (). Çekici Güçler Köyünde beslenemeyen, gelecek için güvence bulamayan nüfusu kent merkezlerine çeken nedenlerdir. Bunlara çekici etmenler ya da olumlu göç nedenleri adı verilmektedir. Kentlerdeki iş olanakları, köylere oranla daha hızlı çoğalmaktadır. Köyünden ayrılan ya da ayrılmaya hazır bulunanları kentlere doğru çeken ekonomik ve toplumsal etmenlerdir (7). İletici Nedenler İletici etmenlerle kastedilen, köyünden kopan nüfusu kentlere, taşıyan ulaşım araçlarındaki, iletişim teknolojisindeki ve olanaklarındaki gelişmelerdir. Gelişen araç teknolojisi, otoyolların yapılması, hızlı ulaşım araçlarının yaygınlaşması ve ucuzlaması iletici nedenler arasında sayılabilmektedir. İletişim teknolojisinin köylere girmesi ile şehrin modern görünümü ve büyüsünün evlere kadar girmesidir. Bu özellik ise özellikle gençler üzerinde şehre göç etme konusunda büyük bir isteğin uyanmasına yol açmaktadır (). Göç Edenlerin Özellikleri Gözlemler bir toplumda herkesin göç etmediğini ve göçün çok seçmeli olduğunu ortaya koymaktadır. Çeşitli çalışmalarda kişinin göç etme kapasitesini etkileyen özellikleri olarak yaşı, cinsiyeti, etnik kökeni, evlilik durumu, beyaz yakalı ya da mavi yakalı meslekten oluşu, eğitimi ve işsiz bulunduğu sürenin uzunluğunun kullanıldığı görülmektedir. Göç;. Yaşa göre,. Hünere göre,. Evlilik yoluyla cinsiyete göre seçicilik göstermektedir. Yapılan gözlemlerde genellikle yaş grubundaki yetişkinlerin göç etme eğilimlerinin yüksek olduğu bulunmuştur. Böyle bir eğilim göç alan yerlerde iki şekilde etki
14 yaratmaktadır. Bu yaş grupları, kadınların doğurgan olduğu dönem olduğu için, böyle seçmeli bir göç ile çoğalma eğilimi de mekânda taşınmış olmaktadır. Böylece göç alan yerin nüfusu yalnız göç miktarı kadar artmamakta, çoğalma hızının yükselmesi dolayısıyla da artmaktadır. Hünere göre göçün seçici olması göç tipine göre değişkenlik göstermektedir. Eğer göç eden kişi varış noktasındaki pozitif değerlerden yararlanmak için göç ediyorsa, göçün seçiciliği pozitif hünerler yönündedir. Daha çok hünerliler göç etmektedir. Göçün cinsiyet bakımından seçici olduğu çalışma yaşında, erkek nüfus göçünün yüksek olduğu gözlenmektedir. Bu seçicilik toplumda iş alanlarında hâkim olan cinsiyet ayrımcılığının göç olgusuna yansımış olmasıyla yakından ilişkilidir. Başlangıçta olan genç erkek göçü, erkek kentte belli bir iş sağladıktan sonra aile kurma aşamasına gelince, kadın göçüne kaynaklık etmektedir (4). Göçün yaş ile ilişkisi üzerine kurulan davranışsal açıklamanın en uç örneği yaşam döngüsü (life cycle) yaklaşımıdır. Kişilerin çocukluğunda ana ve babasına bağlı göçünden başlayarak, yetişme çağında eğitim amaçlı göçü ile devam eder, çalışma çağında iş fırsatları ile emeklilik döneminde ise yalnız çevre koşulları ile yönlendirilir ya da kimi hallerde kişinin doğduğu yere dönmesi ile sonuçlanır (4-4). SAĞLIK Sağlık Kavramı Sağlık, sadece, hasta ya da sakat olmama hali değil, fiziksel, ruhsal ve sosyal açıdan iyi olma halidir. Erişilebilecek en yüksek düzeyde, sağlıktan yararlanmak, ırk, din, politik inanç, ekonomik ve sosyal koşullar gözetmeksizin her insanın temel haklarından biridir (8). Sağlık Hakkı Sağlık hakkı doğuştan kazanılmış olan temel bir insanlık hakkıdır. Tüm insanlar; ırk, din, dil, politik inanç, ekonomik ve sosyal durum ayırımı gözetmeden, erişilebilecek en yüksek düzeyde sağlıklı olma temel hakkına sahiptir [İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi (İHEB), md 5, 948]. DSÖ nün ilkelerinde de; tüm insanların, olanakların el verdiği en üst düzeydeki sağlık hizmetlerinden yararlanmalarının temel hakları olduğu belirtilmektedir. Türkiye Büyük Millet Meclisi nce de onanan bu ilkeleri içeren uluslararası hukuk metinleri yasa gücündedir (44). 98 Anayasası nın 5. maddesinde, sağlık hakkı; Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. Devlet herkesin yaşamını, beden ve ruh sağlığı içinde 4
15 sürdürmesini sağlamak; insan ve madde gücünde tasarruf ve verimi artırarak işbirliğini gerçekleştirmek amacıyla sağlık kuruluşlarını tek elden planlayıp hizmet vermesini düzenler biçiminde tanımlanmaktadır (44). Sağlık Hizmetleri Kişilerin ve toplumların sağlıklarını korumak, hastalandıklarında sağaltımlarını yapmak, tam olarak iyileşmeyip sakat kalanların başkalarına bağımlı kalmadan yaşayabilmelerini sağlamak ve toplumların sağlık düzeylerini yükseltmek için yapılan planlı çalışmaların tümüne sağlık hizmeti denir (45). Sağlık hizmetlerinin temel amacı, kişilerin hasta olmamalarını sağlamak, yani onları hastalıklardan korumaktır. Ancak her türlü çabaya karşı herkesi hastalıklardan korumak mümkün olmaz; bazıları hastalanır. İşte o zaman sağlık hizmetlerinin ikinci amacı olan hastaların tedavisi söz konusu olur. Bugünkü bilgilerimizle ve var olan yöntemlerle her hasta tam olarak tedavi edilemez. Bazıları sakat kalır sağlık hizmetlerinin üçüncü amacı sakatların başkalarına bağımlı olmadan, kendi kendilerine yeterli biçimde yaşamalarını sağlamak yani rehabilite etmektir (45). Prof. Dr. Nusret Fişek, sağlık hizmetlerini genel olarak sağlığın korunması ve hastalıkların sağaltımı için çalışmalar olarak tanımlamıştır. Sağlık hizmetleri hizmet grubuna ayrılır, koruyucu, sağaltım ve esenlendirici sağlık hizmetleridir (4) (Şekil ). 5
16 Şekil. Sağlık Hizmetlerinin Sınıflandırılması (4) TÜRKİYE DE SAĞLIK HİZMETLERİ Türkiye de sağlık hizmetlerinin nasıl örgütlenip sunulacağına dair ilke ve kurallar, 9 yılında kabul edilmiş ve halen yürürlükte olan 4 sayılı Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi Hakkındaki Kanun da yer almaktadır. Bu kanunun uygulanmasına 9 yılında başlanmış, 98 yılı sonu itibari ile sosyalleştirilmiş sağlık hizmetleri ülkenin tümüne yayılmıştır. Bu kanun bir ilkeler kanunudur ve Türkiye deki sağlık politikasının temelini oluşturmaktadır (47). Bu kanunda yer alan ilkelerden bazıları şunlardır:. Herkese her yerde ve her zaman hizmet
17 . Dar bölgede çok yönlü hizmet. Koruyucu sağlık hizmetlerine öncelik 4. Gezici hizmet, başvuramayanlara hizmet 5. Kademeli hizmet. Ekip hizmeti 7. Nüfusa ve tanımlanmış coğrafi bölgeye göre hizmet bazılarıdır (48). Türkiye de Aile Hekimliğinin Gelişimi Sağlıkta Dönüşüm Programı (SDP) kapsamında ülkemizde aile hekimliği uygulaması ile ilgili hazırlık ve eğitim sürecinin kronolojik bir değerlendirmesi şöyledir; Resmi Gazete' de yayımlanan 4..4 tarih ve 558 sayılı Aile Hekimliği Pilot Uygulaması Hakkında Kanuna dayanarak Ocak 5 tarihli bakan onayıyla Düzce ili pilot il olarak belirlenmiştir. Bu tarihten itibaren Düzce ilinde Aile Hekimliği pilot uygulamasına ilişkin çalışmalar başlamıştır. Düzce ilinde Aile Hekimliği pilot uygulamasına yönelik olarak Aile Hekimliğinin Pilot Uygulandığı İllerde Toplum Sağlığı Merkezleri Kurulması ve Çalıştırılmasına Dair Yönerge 5 Eylül 5 tarihinde yürürlüğe girmiş ve 5 Eylül 5 tarihinde Düzce ilinde Aile Hekimliği pilot uygulaması fiilen başlatılmıştır. Şuana kadar 5 ilde Aile Hekimliği uygulamasına geçilmiştir (49). Aile Hekimi (AH) AH; kişiye yönelik koruyucu sağlık hizmetleri ile birinci basamak teşhis, tedavi ve rehabilite edici sağlık hizmetlerini yaş, cinsiyet ve hastalık ayrımı yapmaksızın her kişiye kapsamlı ve devamlı olarak belli bir mekânda vermekle yükümlü, gerektiği ölçüde gezici sağlık hizmeti veren ve tam gün esasına göre çalışan aile hekimliği uzmanı veya Sağlık Bakanlığının (SB) öngördüğü eğitimleri alan uzman tabip veya tabiptir. Aile sağlığı elemanı (ASE); AH ile birlikte hizmet veren hemşire, ebe, sağlık memuru gibi sağlık elemanıdır (5). Aile Hekiminin Görevleri AH mi, aile sağlığı merkezi ni (ASM) yönetmek, birlikte çalıştığı ekibi denetlemek, hizmet içi eğitimlerini sağlamak ve Bakanlıkça yürütülen özel sağlık programlarının gerektirdiği kişiye yönelik sağlık hizmetlerini yürütmekle yükümlüdür. AH, kendisine kayıtlı kişileri bir bütün olarak ele alıp, kişiye yönelik koruyucu, tedavi ve rehabilite edici sağlık hizmetlerini bir ekip anlayışı içinde sunar. Aile hekimi; 7
18 .Çalıştığı bölgenin sağlık planlamasının yapılmasında İlçe Sağlık İdaresi ile işbirliği yapmak, hekimlik uygulaması sırasında karşılaştığı toplum ve çevre sağlığını ilgilendiren durumları İl/İlçe Sağlık İdaresi birimine bildirmek,. Kişiye yönelik rehberlik, sağlığı geliştirici ve koruyucu hizmetler ile AÇS-AP hizmetlerini vermek, kişilerin periyodik muayenelerini (meme kanseri, rahim kanseri taraması vb.), ruh sağlığı hizmetlerini ve yaşlı sağlığı hizmetlerini yerine getirmek,. İlk kayıtta ev ziyareti ile kendisine bağlı kişilerin sağlık durumlarının tespitini yapmak ve Bakanlığın öngördüğü sıklıkta ev ziyaretlerini tekrarlamak, 4.Çalıştığı mekanda ve gerektiğinde evde birinci basamak kişiye yönelik koruyucu sağlık, tanı, tedavi, rehabilitasyon ve danışmanlık hizmetlerini vermek, 5. Kişiye yönelik bakanlıkça yürütülen özel sağlık programlarını yürütmek,. Temel laboratuar hizmetlerini vermek veya verilmesini sağlamak, 7. İlk yardım ve acil müdahale hizmetlerini vermek veya verilmesini sağlamak, 8. Gerektiğinde aldığı uzmanlık eğitimi ve bu eğitim sırasında yaptığı rotasyonlar çerçevesinde hastayı yatırarak tetkik ve tedavisini yapmak, Kronik hastalığı olan kişilerin gerekli sıklıkta takibini yapmak, 9. Özürlü kişilere yönelik sağlık hizmetlerini yürütmek,. DÖB, DSB loğusa ve bebeğe beraber izlem yapmak, ile yetkili ve görevlidir (5). Türkiye de Sağlık Hizmetleri Örgütlenmesi Ülke çapında sağlık politikaları geliştirmek, uygulamak ve sağlık hizmetlerini sunmak resmi olarak Sağlık Bakanlığı nın görevidir. SB nın yanı sıra diğer kamu kurumları, hükümet dışı kuruluşlar ve özel sektör de çoğunlukla tedaviye yönelik sağlık hizmetlerinin yürütülmesine katkıda bulunmaktadırlar. Temel sağlık hizmeti ilkeleri doğrultusunda, ülke çapında koruyucu ve tedaviye yönelik sağlık hizmeti vermek, temel düzeyde SB nın görevidir. Hizmetin sunulması ve bazı özel programların uygulanması görevi çeşitli Genel Müdürlükler [Temel Sağlık Hizmetleri (TSH)], Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması (AÇSAP) ve çeşitli daire başkanlıkları (Verem, Kanser Savaş) tarafından paylaşılmaktadır (5). İl düzeyinde sağlık hizmetleri Valiliklerin sorumluluğu altında sağlık müdürlükleri tarafından yürütülmektedir. İl sağlık müdürü tedaviye yönelik hizmetler yanı sıra tüm temel sağlık hizmetlerinin sunumundan da sorumludur. Halen uygulanmakta olan sağlık ocakları ve sağlık evleri ağı, hizmetlerin ve olanakların köy seviyesine kadar ulaştırılabilmesi amacıyla çıkarılan Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi Hakkındaki Yasa temel alınarak 9 8
19 yılında kurulmuştur. Köylerin büyük bir bölümünde sağlık ocağı ya da sağlık evi bulunmaktadır Koruyucu sağlık hizmeti sunan AÇS-AP merkezleri ve verem savaş dispanserleri vardır. Bu sağlık sistemi ağı, temel sağlık hizmetleri, AÇS-AP halkın sağlık eğitiminden sorumludurlar. Bu sağlık birimleri aynı zamanda sağlık bilgi sisteminin de başlıca kaynağıdır. SDP yılında yürürlüğe konmuştur. Bu programın temel amacı genel sağlık hizmetlerini sosyal eşitlik çerçevesinde etkin bir biçimde organize ve finanse edip halka ulaştırmaktır. Ardından 4 aralık ayında Aile Hekimliği Pilot Uygulaması Hakkında Kanun meclisten geçmiştir. Buna göre her aile hekiminin, takriben -4 bireyden sorumlu olup gerekli önleyici ve iyileştirici sağlık hizmetini kayıtlı kişilere sunması beklenmektedir (5). TSH açısından sağlık hizmetlerine erişim ve sağlık hizmetlerini kullanabilmenin değerlendirtmesi şöyledir (5) (Tablo ). Tablo. Temel sağlık hizmetleri açısından sağlık hizmetlerine erişim ve sağlık hizmetlerini kullanabilmenin 4 sayılı kanun, mevcut durum ve aile hekimliği ne göre değerlendirilmesi (5) Etkileyen faktörler 4 sayılı kanun Mevcut durum Aile Hekimliği Yaş Eşit hizmet Bebek-çocuk izlemi yetersiz Yaşlılara özel hizmet yok Bebek, çocuk ve yaşlılar için özel programlar yok. Hizmet daha az olacak Öğrenim düzeyi Eşit hizmet Düşük ise hizmet daha az Gelir düzeyi (yoksulluk) Sağlık güvencesi Eşit hizmet Yoksullar daha az Düşük ise hizmet daha az, talep kişilerden (ancak hasta olunca) geleceği için az olacaktır Yoksullar daha az Eşit hizmet Güvencesi olmayana hizmet yok Özel gruplar (Bebek, Çocuk, gebe ve yaşlılar) Pozitif ayrımcılık yapılarak ihtiyacı olana daha fazla Güvencesi olmayana hizmet daha az veya yok İzlem sayıları yetersiz olmasına karşılık hizmet var Hizmetin ücretli olması Ücretsiz,herkese eşit hizmet Sigorta primlerinin büyüklüğüne göre hizmetin niteliği ve niceliğinde değişme Sağlık hizmetinin var olması Entegre hizmet Ücretsiz hizmetlerin yanında yıllarca vakıf/dernek makbuzları kesildi, halen bazı hizmetler ücretli. Herkese eşit hizmet ya da hizmetin yokluğu Entegre hizmet (koruyucu ve tedavi edici)mevcut 9 Sadece başvuranlara tedavi hizmetleri ağırlıklı Tedavi edici hizmet ağırlıklı
20 EDİRNE DE AİLE HEKİMLİĞİ Edirne, AH ne Aralık tarihinde geçmiştir. Edirne Sağlık Müdürlüğünün 8 yılı verilerine göre, Edirne Merkez ilçede 8 tane ASM vardır. Bu merkezler toplam 5977 kişiye hizmet vermektedir. Çalışmamızın olduğu Mahallelerde, ASM de; AH, 477 kişiye, ASM de; AH 77 kişiye, ASM de 4 AH, 74 kişiye hizmet vermektedir. Birinci Basamak Sağlık Hizmeti (BBSH) Temel sağlık hizmetleri: Bir toplumdaki birey ve ailelerin geneli tarafından kabul edilecek yollardan, onların tam olarak katılımları ile ülke ve toplumca karşılanabilir bir harcama karşılığında onlara götürülen esas sağlık hizmetidir. Sağlık hizmetlerinde vazgeçilmeyecek bazı hizmet alanları vardır. Her ülke kendi koşullarına göre hizmet planlayacaktır ancak aşağıda sıralanan hizmetler vazgeçilmezdir bunlar (5):. Halkın sağlık eğitimi. Beslenme durumunun geliştirilmesi. Temiz su sağlanması ve sanitasyon 4. Ana çocuk sağlığı Aile planlaması 5. Önemli bulaşıcı hastalıklara karşı bağışıklama. Endemik hastalıkların kontrolü 7. Sık görülen hastalık ve yaralanmaların uygun tedavisi 8. Temel ilaçların sağlanması Sağlık ocakları 4 sayılı yasa uyarınca kurulan BBSH vermesi amaçlanan birimlerdir. Koruyucu hizmetlerle evde ve ayaktan (ambulatuvar) iyileştirici hizmetlerin bir arada sunulduğu hizmet basamağıdır. Sağlık ocaklarında verilecek hizmetlerden bazıları şunlardır: Gelişmenin izlenmesi: Ülkemizde, bebeğe doğum sonrası bakımla başlayan, bebeğin büyümesi ve gelişimindeki önemli basamaklarda en uygun yaklaşımı sağlayacak olan hizmetlerin verilmesinde kullanılır. SB, bebeklere standart bir hizmetin sunumu için SB Bebek ve Çocuk İzlem Protokolü geliştirilmiştir. Bu protokole göre; tüm bebekler tespit edilmektedir. Muayene ve tetkikler -59 ay arası dönemlerde en az on yedi izlem olarak sunulmaktadır. Sağlık personeli tarafından herhangi bir risk tespit edilmesi halinde izlem planı ve sayısı yeniden belirlenmektedir. Ayrıca kişinin talep etmesi halinde de daha fazla izlem yapılmaktadır (54).