1 Info>Reihe Meme Kanseri Erken Teşhis - Tedavi - Tedavi Sonrası Bakım
2 Impressum Herausgeber: Krebsgesellschaft Nordrhein-Westfalen e.v. Autoren: Team des Brustzentrums der Universitätsklinik Düsseldorf: Prof. Dr. med. W. Janni, Dr. med. K. Zwiefel, Dr. med. S. Mohrmann, Dr. med. M. Neumann, Dr. med. A. Schönherr, Dr. med. U. Hüttemann, Dr. med. E. Langer unter Einbeziehung von Fachkollegen der Strahlentherapie, Pathologie, Psychosomatik und Onkologie der Universitätsklinik Düsseldorf Redaktion: Anna Arning, Krebsgesellschaft NRW Katrin Weingärtner, Krebsgesellschaft NRW Fotos: Titel: Olaf Tamm Grafik S. 6: Patrick J. Lynch. North Haven, Connecticut, USA Grafiken S.13: Krebsgesellschaft NRW Alle Rechte, insbesondere das Recht auf Vervielfältigung und Verbreitung sowie der Übersetzung, vorbehalten. Kein Teil des Werkes darf in irgendeiner Form (durch Fotokopie, Mikrofilm oder ein anderes Verfahren) ohne schriftliche Genehmigung der Krebsgesellschaft NRW reproduziert werden. 1. Auflage: September 2010 Diese Broschüre wurde finanziell gefördert durch das Land Nordrhein-Westfalen
3 İçindekiler Önsöz Memenin Anatomisi ve İşlevi Nedenler ve Risk Faktörleri Önleme ve Erken Teşhis Kasa Ödemeleri Uzman Doktor Tarafından Elle Muayene Mamografi Taraması Kendi Kendine Meme Muayenesi Meme Kanserinin Kalıtımı Teşhis Koymak Görüntüleme İşlemleri İnce Doku Muayeneleri Laboratuar Muayeneleri Meme Kanserinin İlk Tedavisi Ameliyat Tümörün Sınıflandırılması Aşama Bölümlemesi Ayrım Derecesi Tümör Tipi Tarifi Kan ve Lenf Damarlarına Geçiş Hormon Reseptörü Statüsü HER-2 Statüsü Yeni Faktörler Ameliyat Sonrası Tedavinin Devamı Işın Terapisi
4 Inhalt İlaçlarla Ek Tedavi Kemoterapi Antihormon Terapisi Hedefe Yönelik Terapi Tetkikler Dahilinde Tedavi Tamamlayıcı Tedavi Yöntemleri Tedavi Sonrası Bakım ve Rehabilitasyon Ek İyileştirme Tedavisi Ayakta Tedavi Sonrası Bakım Beslenme ve Spor Psikososyal Destek Meme Oluşturma Olanakları Hastalığın Tekrarı Lokal Nüksetme Metastaz Aşaması Ağrı Terapisi ve Hafifletici Bakım Ek Doktor Görüşmesi Rehberi Sözlük Adresler Bu broşürün amacı, genel bilgilendirme ve durumun daha iyi anlaşılmasını sağlamaktır. Soruları düzenlemeye ve destek bulmaya yardımcı olabilir. Ancak tedavi eden doktorla yapılacak bir görüşmenin yerini kesinlikle tutamaz. Korunan ticari markalar (logolar) özel olarak vurgulanmamaktadır. Bu tür bir açıklamanın olmamasından, serbest markaların söz konusu olduğu sonucu çıkarılamaz.
5 Önsöz Batılı sanayileşmiş ülkelerde meme kanseri, kadınlarda en sık görülen kanser hastalığıdır. Almanya'nın tamamında yılda yaklaşık kadın ilk kez meme kanserine yakalanıyor - Nordrhein-Westfalen eyaletinde bu sayı yaklaşık Korkutuculuğuna rağmen ne mutlu ki meme kanseri teşhisi çoğu zaman artık bir idam kararı olmuyor. Gittikçe daha etkili hale gelen erken teşhis ve iyileştirilmiş terapi olanakları sayesinde hastalığı atlatan kadınların sayısı artıyor. Özellikle son on yılda meme kanseri hastalarının bakımı olağanüstü ilerlemeler kaydetti. Birçok kadın memeyi koruyacak şekilde tedavi ediliyor ve akut tedaviden sonra yıllarca büyük ölçüde normal bir hayat sürüyor. Buna rağmen teşhis, her kadında önceki yaşamlarında ciddi bir kesinti olmayı sürdürüyor. Tıp işletmesi başta sıkça ortaya çıkan acil soruların yanıtlanmasına çok az yer bırakır. Dolayısıyla hastalığı ve terapi araçlarını ve yollarını daha iyi anlamayı sağlayan tamamlayıcı bilgilendirmeler daha da büyük önem kazanır. Eldeki broşür, şu andaki tıbbi standartlardan yola çıkarak erken teşhis, teşhis, terapi ve tedavi sonrası bakım olanakları hakkında genel bir fikir veriyor. Bulgularda kullanılan kısaltmalar, aynen memeyi korumayı sağlayan bir terapinin mümkün olmaması durumunda memenin yeniden oluşturulması olanakları gibi açıklanmaktadır. Ayrıca ekte doktor görüşmesine hazırlıkla ilgili öneriler ve hastalara ve ailelerine destek ve yardım sunan inisiyatiflerin, kuruluşların ve kendi kendine yardım gruplarının adresleri bulunuyor. Krebsgesellschaft Nordrhein-Westfalen e.v.
6 Göğüs kafesi Meme kası Bez lopçukları Meme ucu Areol Süt kanalı Yağ dokusu Deri Memenin şematik resmi göğsün üzerine yerleştiği meme kasını, bez lopçuklarını ve meme ucuna açılan süt kanallarını gösteriyor.
7 7 Memenin Anatomisi ve İşlevi Meme, bezli bir bölümden, bolca yağ ve bağ dokudan, aerol ve meme ucunun bulunduğu deriden oluşur. On ile 25 arasında ayrı süt bezi vardır. Süt kanalları birbirinden bağımsız olarak meme ucuna açılır. Bezler arasında yoğun bir bağ doku ve çok miktarda yağ dokusu bulunur. Böylece meme lopçuklara ayrılır. Memenin dıştaki biçimi bez dokusundan çok yağ dokusu tarafından belirlenir. Hamile olmayan kadınlarda bez dokusunun oranı hamilelerden daha azdır. Aerol meme ucunun kesin sınırları olan, derisi çok hassas, pigmentli çevresidir. Memenin kendisinde kas yoktur, ancak göğüs ve köprücük kemiğinden omuz kemiklerine giden büyük meme kasının üzerine oturur. Birçok kan damarı memeye besin maddeleri ve hormon sağlar. Lenf damarları sayesinde memeden örneğin bakteriler ya da tümör hücreleri gibi vücuda yabancı maddeler ve atık ürünleri tahliye edilir. Bunlar, filtreleme istasyonları gibi çalışan lenf düğümlerine götürülür. Memeden, ak kan partikülleri ve protein içeren lenf, esas olarak koltukaltının, köprücükkemiğinin iki tarafındaki ve kaburgalardaki lenf bezlerine akar. Memenin gelişimi özellikle ergenlikte gerçekleşir. Bu, yumurtalık tarafından üretilen hormonların artmasıyla olur. Bu döngü çerçevesinde hormon dalgalanmaları yoluyla yine memede tekrar tekrar değişiklikler yaşanır. Böylece örneğin adetten önce geçici olarak memede bir büyüme ve süt kanallarının çoğalması ve uzunlamasına büyümesi ve tutulan su miktarının artması nedeniyle düğümlü değişiklikler görülebilir. Adetin başlamasıyla birlikte şişlikler ve sertleşmeler genelde tekrar ortadan kalkar. Memenin tam gelişimi hamilelik ve emzirme döneminde yaşanır.
8 8 Bu dönemde yeni doğanın beslenmesi için yeterli anne sütü üretebilmek için daha fazla bez dokusu oluşur. Hamileliğin sonuna doğru salgılaması başlar. Önce protein açısından zengin kolostrum üretilir, doğumdan yaklaşık üç gün sonra da gerçek süt girişi başlar. Çocuk memeyi bıraktığında meme bezi tekrar eski haline döner. Eşey bezi faaliyetlerinin durmasından sonra yaşlılıkta memenin geriye doğru gelişimi gerçekleşir.
9 9 Nedenler ve Risk Faktörleri Meme kanseri Almanya da kadınlarda en sık görülen kötü huylu tümör hastalığıdır. Yaşamları boyunca yaklaşık her on kadından birine Mammakarzinom (meme kanseri) teşhisi koyulur. Meme kanseri hastalıklarının yüzde birinden azı erkeklerde görülür. Şu anda meme kanseriyle ilgili bilinen risk faktörlere bireysel olarak neredeyse hiç etki edilemiyor. Buna rağmen bazı önleme ve erken teşhis önlemlerini bilmek ve kullanmak yararlıdır. Meme kanserinin ana risk faktörlerinden biri artan yaştır. 50 yaşından itibaren hastalanma riski artar. Adet kanaması on bir yaşından önce başladıysa ve kadınlar 54 yaşından sonrasına kadar adet gördüyse, meme kanserine yakalanma riski yine biraz artar. Bunun yanında bazı durumlarda aileden gelen yükler bir rol oynar. Örneğin anne ya da kız kardeş meme kanserine yakalandıysa, kişinin riski de daha yüksektir. Bazı vakalarda ailede bir gen değişikliği kanıtlanabiliyor (tüm kadınların yüzde birinde ve tüm meme kanseri hastalarının yüzde beşinde). Bu durumda meme ya da yumurtalık kanserine yakalanma riski belirgin bir şekilde artıyor ve hastalık sıkça erken bir yaşta ortaya çıkıyor. Ancak ailede birikimin olduğu vakaların çoğunda henüz bilinmeyen genetik faktörler rol oynuyor. Bir kadın daha önce meme kanserine yakalandıysa, bu kişide karşı tarafta da bir tümör oluşması riski daha yüksektir. Çocukken 10 ile 16 yaşları arasında kötü huylu hastalıklar nedeniyle ışın tedavisi gören kadınlar ve lenf bezi kanserinde ışın alan kadınlar daha sık hastalanıyor. Meme kanserinin oluşumunda hormonların rolü sürekli olarak tartışılıyor.
10 10 Günümüzde artık kadınların menopoz yılları sırasında ya da sonrasında beş yılı aşkın bir süre, özellikle gestagenlerle birlikte östrojen almaları durumunda riskin daha yüksek olduğu biliniyor. Doğum kontrol hapı kullanımı nedeniyle risk artışı tartışmalıdır. Doğum kontrol hapının, özellikle 16 yaşından önce alınmaya başladıysa, riski biraz artırdığı varsayılıyor. Aynı zamanda hap bırakıldıktan sonra risk tekrar düşüyor. Büyük göğüslü birçok kadın, küçük göğüslü kadınlara göre meme kanseri risklerinin daha yüksek olduğundan endişeleniyor. Bu doğru değil. Yalnızca büyük göğüsleri titiz bir şekilde muayene etmek ve mevcut tümörleri erken fark etmek daha zor olabilir.
11 11 Önleme ve Erken Teşhis Hareketsizlik, aşırı kilo ve dengesiz beslenme meme kanserinin oluşmasında belli bir rol oynar. Dolayısıyla kadınlar, az miktarda hayvani yağla, yeterli sebze ve meyveyle, ölçülü alkol tüketimiyle sağlıklı beslenerek ve düzenli hareket ederek hastalanma riskini ya da tekrarlama riskini azaltabilirler. Ayrıca 20 yaşından önce anne olmanın meme kanseri oluşumunu engelleyici etki yaptığı belirtiliyor. Sıkça emzirmek özellikle genç yaşlarda hastalanmaktan korur. Meme Kanserinin Erken Teşhisi için Kasa Ödemeleri Düzenli erken teşhis muayeneleri meme kanserinin oluşmasını engellemese de rahatça tedavi edilecek ve iyileşme şansını artıracak kadar erken keşfedilme şansını artırır. Sağlık kasası yaşa göre derecelenmiş olarak aşağıdaki erken teşhis muayenelerini karşılar: Uzman Doktor Tarafından Elle Muayene 30 yaş ve üstü kadınlar yılda bir kez memelerini ve koltukaltlarının kadın doktoru tarafından muayene ettirebilir. Bu genelde, rahim ağzı kanseri muayenesinin (Pap testi) de yapıldığı yıllık önleyici muayene çerçevesinde yapılır. Daha yaşlı kadınlar bu muayeneyi düzenli olarak yaptırabilirler. Mamografi Taraması Uluslararası deneyimler, 50 ile 69 yaş arası kadınlarda düzenli mamografiyle bu yaş grubunda ölüm oranının yüzde 20 ile 40 arasında azaltılabildiğini gösteriyor. Bu nedenle Almanya da 2005 yılından bu yana mamografi taraması yapılıyor. 50 ile 69 yaş arası kadınlar iki yılda bir mamografi hakkına sahiptir. Kendilerine bununla ilgili olarak yakınlarında bulunan, bu muayene konusunda uzmanlaşmış tarama birimlerince kişisel bir davet gönderilir.
12 12 Burada memelerin röntgen çekimleri iki doktor tarafından birbirlerinden bağımsız olarak değerlendirilir (çifte bulgu). Muayeneden en geç yedi gün sonra hastaya sonuç hakkında bilgi verilir ve gerekirse ek muayenelere çağrılır. Mamografi taraması çerçevesinde bir meme kanseri hastalığı tespit edilirse, uygun bir tedavi başlatılır. Sağlık kasası 70 yaş üzeri kadınlarda yılda bir kez kadın doktorunun memelerin ve koltukaltının elle muayenesini karşılar. Mamografi artık standart değildir. Elbette her yaş grubunda dikkat çekici bulgulara ulaşılması durumunda ayrıntılı muayeneler, örneğin meme mamografisi ya da ultrason muayenesi kasa tarafından karşılanır. Risk faktörlerinin, örneğin ailevi yüklerin var olması durumunda ilgili doktorla bireysel bir erken teşhis stratejisi hazırlanabilir. Ancak elle muayenelerin sunulan görüntüleme muayenelerinin yerini tutmayacağını bilmek önemlidir. Düzenli adet gören kadınlarda muayene adet kanamasından sonraki ilk günlerde yapılmalıdır. Artık adet görmeyen kadınlar, elle muayene için ayda belirli bir günü belirlemelidir. Dikkat çekici durumlarda lütfen doktorunuza başvurun ve gözlemlerinizi aktarın. Birçok değişiklik iyi huyludur, ancak kesin güvenceye yalnızca doktor kontrolünden sonra ulaşabilirsiniz. Kötü huylu bir tümör ne kadar erken keşfedilirse, iyileşme şansı o kadar yüksektir. Kendi Kendine Meme Muayenesi Her kadın, değişiklikleri kendi kendine erken belirleyebilmek için vücudunu tanımalıdır. Dikkat çekici durumları fark etmenin bir yolu, kendi kendine meme muayenesi olabilir.
13 13 Kendi kendine muayene böyle yapılabilir: 1) Kendinizi aynada inceleyin, bunu yaparken kollarınızı kalçalarınıza dayayın ya da kollarınızı aşağı sarkıtın: Memelerinizin biçimi, konumu ya da boyutu birbirinden farklı mı? Bir değişiklik fark ediyor musunuz? 4) Parmaklarınızla sistematik olarak avucunuzu düz tutarak göğsünüzü, aerolü, koltukaltına geçişi ve koltukaltını yoklayın. Sağ göğsünüzü muayene etmek için sol elinizi kullanın ve diğer tarafta tersini yapın. Elinize düğümler, sertleşmeler ya da hassas noktalar geliyor mu? 2) Kollarınızı başınızın üstüne kaldırın: Memeleriniz ve meme uçlarınız hareketi eşit olarak izliyor mu? Memeleri önden ve yandan inceleyin: Tek taraflı kırışıklar, çıkıntılar ya da deri çekilmeleri görülüyor mu? 5) Sistematik muayeneyi yatarak tekrarlayın, örneğin meme çevresinde hep dış kenardan meme ucuna doğru düz çizgiler halinde ilerleyin. Dikkat çekici noktaları keşfetmenin diğer bir yolu, ayda bir kez göğsünüzü duşta sabunlarken özellikle doku değişimlerine dikkat etmek olabilir. 3) Meme uçlarını başparmağınızla işaret parmağınızın arasında dikkatlice sıkıştırın: Sıvı geliyor mu? Nasıl bir görüntüsü var? Kendi kendine meme muayenesiyle ilgili seminerler NRW eyaletinin her yerinde verilmektedir. Daha fazla bilgi için: 02 11/
14 14 Meme Kanserinin Kalıtımı Meme ve yumurtalık kanseri kadınlarda en sık rastlanan tümör hastalıkları ve kanser kaynaklı ölüm nedenleri arasındadır. Birden fazla meme ve/veya yumurtalık kanseri hastalığına yakalanan aile üyesinin bulunduğu ailelerden gelen kadınlarda hastalanma riski Mammakarzinom için genel riske göre yaklaşık 8 kat ve Ovarialkarzinom (yumurtalık kanseri) için 30 kat daha fazladır. Bu, ciddi bir kalıtımsal eğilime (riskli bir gende genetik değişikliğe) işaret eder. Yüksek riskli olarak adlandırılan ailelerin yaklaşık yüzde kırkında BRCA1 ya da BRCA2 adlı meme kanseri genlerinde genetik bilgilerde değişiklikler bulunur (BRCA: kısaltma BReastCAncer). Kalıtımsal hastalıkların diğer bir yüzde lik bir bölümü için henüz bilinmeyen meme kanseri genlerinde mutasyonlar olduğu tahmin ediliyor. Geri kalan meme kanseri hastalıkları (yüzde 5 ile 10 arasında) görece ender başka kalıtımsal hastalık sendromlarıyla bağlantılı olarak ortaya çıkıyor. Meme ve/veya yumurtalık kanserinin görüldüğü ailelerden gelen kadınlar için 2005 yılından beri sağlık kasası tarafından finanse edilen bir bakım programı sunulabiliyor. Bu program paralel olarak ilerleyen disiplinler arası bir danışmanlığın (birçok uzmanlık alanından doktorlar) ve genetik analizin yanında düzenli bir erken teşhis programı da içeriyor. Kasalar bu program çerçevesinde açıkça tanımlanan risk yapısında, on iki Alman Ailevi Meme Ve Yumurtalık Kanseri Merkezinden birinde danışma, gen testi ve erken teşhis önlemlerini üstleniyor. NRW eyaletindeki merkezler Düsseldorf, Köln, Münster şehirlerinde bulunuyor (bkz. ek). Yardım arayan kişiler merkezlerden birine doğrudan ya da sözleşmeli bir doktorun sevkiyle ulaşabilirler.
15 15 Burada etki kriterleri (bkz. kutu) kontrol ediliyor ve söz konusu olan aile üyeleri için danışma randevusu kararlaştırılıyor. Disiplinler arası danışmaya jinekoloji, insan genetiği ve duruma göre psiko-onkoloji uzmanlık alanları katılıyor. Konuşulanlar arasında kalıtımsal geri plan, hastalanma olasılıkları, BRCA 1/2 muayenesinin sınırları ve önemi, gen muayenesinin kişisel ve ailevi sonuçları ve önleyici uygulamalar bulunuyor. Bir ailedeki genetik ilk muayene genelde daha önce meme ya da yumurtalık kanserine yakalanan bir aile üyesiyle başlar (endeks kişi). Bu endeks analizinde BRCA1 ya da BRCA2 genlerinden birinde hastalığa yol açan bir değişiklik belirlenebilirse, diğer aile üyelerine öngörülebilen genetik bir analiz sunulabilir. Erken teşhis ilgili merkezde koyulur ve koşulların uygun olması durumunda ve düzenli katılımda sağlık kasaları tarafından karşılanır. Erken teşhis programına dahil edilmek için BRCA1 ya da BRCA2 genlerinde patojen bir değişikliğin kanıtlanması gerekir. Bu özel erken teşhis programı bağlantılı projede ulaşılan sonuçlara ve Alman Ailevi Meme ve Yumurtalık Kanseri Konsorsiyumunun buna göre verilen tavsiyelerine dayanıyor. Yıllık olarak klinik muayenelerin yanında iki ultrason muayenesini, bir mamografiyi ve bir manyetik rezonans tomografisini kapsar. Aşağıdaki kriterlerden biri sizin için geçerliyse danışmanlık hizmeti alın: Yaştan bağımsız olarak ailede üç kadın meme kanserine yakalandıysa. Ailede iki kadın meme kanserine yakalandıysa ve biri 51 yaşın altındaysa. Yaştan bağımsız olarak ailede bir kadın meme kanserine ve bir kadın da yumurtalık kanserine yakalandıysa. Yaştan bağımsız olarak ailede iki kadın yumurtalık kanserine yakalandıysa. Ailede 31 yaşı altındaki bir kadın meme kanserine yakalandıysa. Ailede 51 yaşından önce çift taraflı Mammokarzinom ortaya çıktıysa. Ailede bir erkek meme kanserine yakalandıysa ve bir kadında meme ya da yumurtalık kanseri varsa.
16 16 Teşhis Koymak Erken teşhis muayeneleri sırasında ya da kadının kendisi tarafından memede dikkat çekici durumlar fark edilirse, tekrar kontrol gerekir. Burada çoğu dikkat çekici bulgunun iyi huylu olduğu görülür. Ancak bir meme kanseri kuşkusu doğrulanırsa, ardından bir terapi gerekir. Görüntüleme İşlemleri Mamografi Mamografi, her memenin iki düzlemde (iki boyutlu) olarak görüntülendiği bir meme röntgen muayenesidir. Bunun için meme, dengeli bir kalınlık elde etmek için iki levha arasına sıkıştırılır. Mikro kireçlenmeler ve meme kanserinin ön aşamaları erken belirlenebilir ve analizi yapılabilir. Bugün ağırlıklı olarak, daha iyi bir görüntü kalitesi ve daha düşük bir ışın yüküyle öne çıkan dijital mamografi (film pozlaması olmayan röntgen çekimleri) kullanılıyor. Bu, daha yoğun meme bezi dokusu olan genç kadınlarda yarar sağlıyor. Ancak genç kadınlarda ve çok düğümlü, sıkı bez dokusu olan kadınlarda mamografinin sonucu kısıtlı olabilir, çünkü açık renkli görünen düğümler yine açık renkli görünen bez dokusundan ayrılamaz. Bu durumlarda dikkat çekici noktaları açığa kavuşturmak için göğsün ultrason muayenesi ve belki manyetik rezonans tomografisi (MRT olarak da bilinir) daha uygundur.
17 17 Ultrason (Sonografi) Sonografi, belirsiz bulguların (kaynak ya da elle muayene bulguları) hedefe yönelik olarak muayene edilmesini sağlayan, mamografiyi tamamlayıcı bir muayenedir. Bu muayene özellikle genç ve yoğun bez dokusu olan kadınlara uygundur. Işın yüküne yol açmaz. Süt Kanalı Görüntülemesi (Galaktografi) Galaktografi, süt kanalı sistemi için özel bir röntgen muayenesidir. Burada bir süt kanalı üzerinden boya maddesi enjekte edilir ve ardından göğsün röntgeni çekilir. Bu muayene türü, örneğin meme ucundan kuşkulu akıntılar (bulanık, kahverengi ya da kanlı) olması durmunda, süt kanalındaki bir değişikliği görmek için kullanılır. Manyetik Rezonans Tomografisi (MRT) Memenin manyetik rezonans tomografisinin (Mamma-MRT) amacı, mamografi ve sonografi sayesinde kesin olarak açıklanamayan kuşkulu bulguları kontrol etmektir. Muayene, bir muayene masası ve tüpü olan bir cihazın içinde, ışın yükü olmadan ve yüz üstü yatarak yapılır. Var olabilecek tümörleri kesin olarak normal meme bezi dokusundan ayırmak için toplardamara boya maddesi enjekte edilir. Ayrıca MRT sayesinde bir ameliyattan önce duruma göre başka tümör kaynakları da belirlenebilir. MRT nin kullanıldığı bir diğer alan, yüksek riskli hastalar, örneğin yoğun gen değişimi olan kadınlarda yoğun erken teşhistir. İnce Doku Muayeneleri Kuşkulu bir düğümün ince doku muayenesini yapabilmek için bir doku örneği alınması (biyopsi) gerekir. Bugün bu, son derece hassas bir işlemle (minimum yayılımlı) yapılır, böylece ciltte yara kalmaz. Zımbalı Biyopsi Düğüm ele geliyorsa ya da ultrasonda rahat görülebiliyorsa, bir iğneyle bulguya girilebilir ve yüksek hızlı bir zımbayla birden fazla doku örneği alınabilir. Bunun için lokal anestezi kullanılır. Genelde muayene sırasında pek ağrı oluşmaz.
18 18 Vakum Biyopsisi Doku örneği alma yöntemlerinden bir diğeri, vakum biyopsisidir. Kılavuzlarda, her şeyden önce mamografi kayıtlarında mikro kireç göründüğünde tavsiye edilmektedir. Vakum biyopsisi, kuşkulu bölgeyi tam olarak hedef almak için röntgen ya da MRT kontrolüyle eş zamanlı olarak yapılır. İğnenin sokulması ve birden fazla numune alımı bilgisayar yönetiminde yapılır. Vakum biyopsisi toplamda zımba biyopsisinden biraz daha uzun ürer. Ayrıca biraz daha kalın bir iğneyle yapılır, bu da memede yaklaşık üç milimetrelik bir yara izine yol açabilir. Biyopsiyle elde edilen doku, mikroskop altında kötü huylu hücre değişimi olup olmadığı açısından incelenir. Laboratuar Muayeneleri Meme kanseriyle bağlantılı olarak tümör belirteçleri ortaya çıkabilir. Ancak bunlar yalnızca kanserle bağlantılı olarak ortaya çıkmadığı için erken teşhis koymaya uygun değildir. Bununla birlikte tümör belirteçleri terapi kontrolü için önemli bilgiler sağlar. Meme kanseri açısından önemli olan tümör belirteçleri CEA ve CA 15-3 ve CA 25.27'dir. Çoğalan tümör markörleri, ameliyat yapıldıktan sonra bir tümörün tekrar oluştuğunu gösterebilir, belli aralıklar içerisinde değerlerde yaşanan küçük dalgalanmalar ise normaldir. Kılavuzlar uyarınca tümör belirteçleri tüm hastalarda rutin olarak araştırılmaz. Doktor, bir tespit yapmak gerekip gerekmediğine bireysel olarak karar verir. Bir metastazlaşma olması durumunda tümör belirteçleri düzenli olarak belirlenmelidir. Tedavi eden doktor, değerlerin seyrine bağlı olarak, kontrol için başka muayenelerin gerekli olup olmadığına karar verir.
19 19 Meme Kanserinin İlk Tedavisi Meme kanseri yavaş ilerleyen bir hastalıktır. Bu nedenle teşhis koyulduktan sonra çoğunlukla hangi terapinin yararlı olacağını ve tedavinin nerede yapılacağını düşünmek için yeterli zaman kalır. Karar verilirken, başka bir doktorun elde edilen bulguları incelediği ve terapi tavsiyesinde bulunduğu ikinci bir görüşün alınması da yararlı olabilir. Meme kanseri tedavileri NRW eyaletinde genelde, kılavuzlara uygun tedavinin yanında örneğin psikososyal seçenekler gibi başka kriterleri de yerine getiren sertifikalı meme kanseri merkezlerinde yapılır. NRW eyaletinde bu sertifikalı meme kanseri merkezlerinden yaklaşık 50 tane vardır. Katılımcı kuruluşların listesini Krebsgesellschaft NRW den talep edebilirsiniz. Ameliyat Tümörün konumu ve boyutu bir mamografiyle, bir ultrason muayenesiyle ya da ek bir manyetik rezonans tomografisiyle belirlendikten sonra, kanser tedavisi genelde bir ameliyatla başlar. Bu sırada tümör mümkün olduğu kadar tamamen çıkarılır. Doktorlar ön muayene sayesinde ameliyatın türünü ve kapsamını planlayabilir. Memenin Korunduğu Ameliyat Gittikçe daha başarılı olarak yapılan erken teşhis muayeneleri ve geliştirilen ameliyat teknikleri sayesinde bugün birçok kadın memeyi koruyacak şekilde ameliyat edilebiliyor. Memenin korunduğu bir ameliyatta, mümkün olduğu kadar çok meme dokusu ve dolayısıyla memenin biçimi korunmaya çalışılıyor. Ancak tümörün yeri ve boyutu müdahalenin boyutunu belirliyor. Yalnızca tümörün çıkarılmasının yanında, meme bezlerinin ve/veya deri dokusunun hareket ettirilmesiyle, tümörün çıkarılmasının yol açtığı arızayı dengelemek için bir dizi işlem yapılabiliyor.
20 20 Örneğin güvenlikten hiç taviz vermeden kozmetik olarak uygun bir sonuç elde edilebilir. Bunun yanında daha ameliyat sırasında telafi olarak bir silikon implantı yerleştirilebilir. Ancak burada kozmetik sorunların yanında özellikle ışın tedavisi açısından olası sorunlar da dikkate alınmalıdır. Büyük göğüslü bazı kadınlar etkilenmeyen memenin eşitlenmesini, yani diğer tarafın küçültülmesini ister. Ancak bazı durumlarda göğsün biçimi korunabilse de meme ucu korunamaz. Hastanın kendi derisinden nakil yapılarak, örneğin diğer taraftaki meme ucundan parça alınarak ya da kasık bölgesinden deri parçası alınarak tekrar oluşturulabilir. Meme bölgesindeki kesik dışında koltukaltı bölgesinde lenf düğümünün alınması için ikinci bir kesik gerekir. Yara izleri daha sonra çok az görünür. Çoğu durumda ameliyatın ardından ışın tedavisi kaçınılmazdır. Bu güvenlik önleminin amacı, kanserin aynı memede tekrar ortaya çıkmasını önlemektir. Memenin Tamamen Alınması Meme kanserine yakalanan bazı kadınlarda tümörün mümkün olduğu kadar tümüyle çıkarılması amacıyla memenin kaybedilmesi kaçınılmazdır. Bu, küçük bir memede bulunan büyük bir tümörde, birden fazla kanser kaynağının olması durumunda, çok ilerlemiş bulgularda ya da memede ek kanser ön aşamaları olan bir tümörde söz konusu olabilir. Memenin tamamen alınması bugün kısıtlı radikal mastektomi" olarak uygulanıyor. Burada meme bezi ve gerekirse koltukaltındaki lenf bezleri aynı kesikle alınıyor. Doktorlar, daha sonra istenebilecek bir yeniden yapılandırma için iyi koşullar sağlamak amacıyla, mümkün olduğunda kesiği küçük tutmaya ve meme bezinin altında bulunan deriyi korumaya çalışıyor. Belli şartlar altında, memenin tekrar oluşturulmasını kolaylaştırmak için deri yüzeyinin tamamını ve bazen de meme ucunu korumak mümkün olur (deri tasarruflu meme alma).
21 21 Lenf Düğümünün Alınması Her meme kanseri operasyonunda, iki nedenle koltukaltından lenf bezleri almak gerekebilir: Böylece kanser hücrelerinin gerçekleşmiş olan yayılmaları ortadan kaldırılır. Ve lenf bezi yayılmasının boyutu, doktorlara tümörün yayılma eğilimi, yani vücudun başka bölgelerinde metastaz oluşumu riski hakkında bilgi verir. Sentinel adı verilen teknik sayesinde artık mutlaka büyük miktarda lenf düğümü alınması gerekmiyor. Bu işlemde, planlanan ameliyattan kısa bir süre önce küçük miktarda radyoaktif sıvı tümörün çevresine enjekte edilir. Daha sonra ameliyat sırasında, tümör için ilk filtreleme istasyonunu oluşturan lenf düğümü görüntülenebilir, tanımlanabilir ve küçük bir kesik yoluyla kesin bir şekilde alınabilir. bekçi lenf düğümü (Sentinel) üzerinden olası bir lenf düğümü yayılmasının hedefe yönelik olarak kontrol yöntemi, son yıllarda hastalar için ulaşılan en iyi ilerlemelerden biridir. Yöntem yeterince kontrol edilmiş ve kabul görmüştür, böylece Mammokarzinom cerrahisinde deneyimli olan neredeyse tüm merkezler, klinikler ve muayenehaneler bu ameliyat yöntemini sunmaktadır. Ameliyat sırasında bekçi lenf düğümünde yapılan ince doku muayenesi tümör hücrelerinin buraya yayıldığını gösterirse, koltuk altında bulunan ilk iki lenf düğümü istasyonundaki başka lenf düğümleri de daha önce olduğu gibi alınır. Ancak lenf düğümünde tümör yoksa, başka düğüm alınması gerekmez. Tedavinin devamının bireysel olarak planlanabilmesi için tümör dokusunun kendisi de titizlikle analiz edilir. Bekçi lenf düğümünden başka lenf düğümü almak gerekirse, bugün özenli ameliyat işlemleri ve dikkatli ışınlama işlemleri sayesinde ancak çok ender olarak lenf ödemleri, yani lenf sıvısının kolda kronik olarak birikmesi söz konusu oluyor.
22 22 Ameliyattan Sonraki İlk Günler Yaralı bölgenin sorunsuz iyileşmesi için ameliyattan sonra üç ile dört gün boyunca meme derisinin altına emici hortumlar yerleştirilir. Bunların amacı, kan artıklarının ve doku sıvılarının birikmesini önlemektir. Yara genelde üç ile dört hafta arasında iyileşir. Daha önce sutyenin altında silikon protez değil, yalnızca yün dolgulu bir pamuk kalıp, diğer adıyla ilk bakımı taşımanız gerekir. Ameliyattan kısa bir süre sonra bir hasta jimnastiği uzmanı sizinle ameliyat edilen taraftaki omuz ve kolun kısıtlı hareketliliği üzerinde çalışmaya başlayacaktır. Ameliyat edilen bölgedeki deride yaşanan gerilim duygusu, yavaş yavaş azalacaktır. Lokal anestezi işlemleri günümüzde, örneğin ilaç vermek için ince bir hortum takılarak, ameliyattan sonra da ağrıları büyük ölçüde azaltabilir. Ancak tedavi eden doktorunuza çeşitli ağrıyla mücadele yöntemlerini sormanız gerekir, bugün çünkü ameliyattan sonra şiddetli ağrılar çekilmesi büyük ölçüde engellenebiliyor.
23 23 Tümörün Sınıflandırılması Aşama Bölümlemesi (Staging) Bugün her kanser tedavisinde, ameliyat sırasında ve sonrasında elde edilen, uluslararası alanda kullanılan tümörün TNM sınıflandırması esas alınıyor. Buna Staging ya da aşama bölümlemesi deniyor. Kullanılan harfler şu anlamı taşır: T = Tümör N = Bölgesel lenf düğümü (Nodes) M = Metastazlar Tümör aşağıdakilere ayrılır: T 0 = Memede tümör bulunamadı T 1 = Primer tümör 2 cm den küçük T 2 = Primer tümör 2 ile 5 cm arasında T 3 = Primer tümör 5 cm den büyük T 4 = Tümör göğüs duvarına ya da deriye yayılmış Nodes şöyle sınıflandırılır: N X = Lenf düğümünde kanser yayılması bulunamadı N 0 = Bölgesel lenf düğümlerinde yayılma yok N 1 = Koltukaltındaki lenf düğümlerinde metastazlar bulundu N 2 = N 1 gibi ama en az 4 lenf düğümüne yayılmış ya da daha fazla ek yayılma var N 3 = N 1 gibi ama en az 10 lenf düğümüne yayılmış ya da daha fazla ek yayılma var "Metastazlar için şöyle denir: M X = Metastazların varlığı ya da yokluğu değerlendirilemiyor M 0 = Yan tümörler için klinik bir kanıt yok M 1 = Uzak metastazlar bulundu
24 24 Tümörün Ayrım Derecesi (Grading) Tümörün değerlendirmesinde bir diğer kriter, ayrım derecesidir. Patolog tarafından, ameliyatla alınan tümör dokusunun ince doku muayenesiyle belirlenir. Genelde burada Elston ve Ellis tarafından tarif edilen yönteme göre hareket edilir. Memenin başlangıç hücreleri büyük bir farklılık gösterir, yani açıkça meme hücreleri olarak tanımlanabilir. Tümörün ayrım derecesi, tümör hücrelerinin büyük farklılık gösteren başlangıç hücrelerinden ne kadar sapma gösterdiğini tarif eder. Tümör hücresi başlangıç dokusuna ne kadar benzerse, kötü huyluluğunun o kadar düşük olduğu varsayılır. Örneğin bir G1 tümör iyi bir ayrıma sahip, yani az sapma gösteren, kötü huyluluğu daha çok düşük olarak sınıflandırılabilecek bir doku söz konusudur. Buna karşın bir G3 tümörde ayri ayrıma sahip, yani başlangıç dokusundan belirgin bir şekilde sapma gösteren ve dolayısıyla daha kötü huylu tümör hücreleri vardır. Grading ile ortaya koyulan bulgular terapi planlamasında dikkate alınır. Tümör Tipi Tarifi Histolojik tümör tipi de yine mikroskopik muayeneyle belirlenir. Mammokorzinomda kanser hücrelerinin yayılmasına bağlı olarak önce asıl yerindeki karzinomlar ilerleme gösteren karzinomlardan ayrılır. Asıl yerindeki karzinomlar, henüz derin doku yapılarına yayılmamış olan meme kanserinin ön ve erken formları olarak tanımlanır. Buna karşın ilerleme gösteren karzinomlar başlangıç dokularının ötesine yayılmıştır. Tümörün başlangıç dokusu karzinomun ayrıntılı tanımında bulunur. Büyük ara farkla en sık ilerleme gösteren kanalsı karzinomlar (yüzde 40 ile 75 arasında) süt kanallarının hücrelerinden (Ductus = kanal) oluşur. Buna karşın en sık ikinci yayılma gösteren lobular karzinomun (yüzde 5 ile 15 arasında), bez lopçuklarının (Lobulus = lopçuk) hücrelerinden kaynaklandığı varsayılır. Bunun yanında hakim büyüme örnekleri, histolojik bir tümör tipine tasnif etmek açısından belirleyici olabilir (örneğin papillar, borumsu ya da eleksi) ya da tümör hücrelerinin özel niteliklerini muzinöz (salya oluşturucu) ya da lipit açısından zengin (yağlı) belirleyebilir. Nadiren çeşitli tümörlerin karma biçimi de görülür.
MEME KANSERİ Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler KANSER NEDİR? Hücrelerin kontrolsüz olarak sürekli çoğalmaları sonucu yakındaki ve uzaktaki başka organlara yayılarak kötü klinik
Kanser Nedir? Kanserin sebebi, belirtileri, tedavi ve korunma yöntemleri... Kanser, günümüzün en önemli sağlık sorunlarından birisi. Sık görülmesi ve öldürücülüğünün yüksek olması nedeniyle de bir halk
MEME KANSERİ VE KENDİ KENDİNE MEME MUAYENESİ İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ 2009 KANSER NEDİR? Kanser; Hücrelerin kontrolsüz olarak sürekli çoğalmaları sonucu yakındaki ve uzaktaki başka organlara yayılarak
Lösemi Nedir? Lösemi bir kanser türüdür. Kanser, sayısı 100'den fazla olan bir hastalık grubunun ortak adıdır. Kanserde iki önemli özellik bulunur. İlk önce bedendeki bazı hücreler anormalleşir. İkinci
HODGKIN DIŞI LENFOMA HODGKIN DIŞI LENFOMA NEDİR? Hodgkin dışı lenfoma (HDL) veya Non-Hodgkin lenfoma (NHL), vücudun savunma sistemini sağlayan lenf bezlerinden kaynaklanan kötü huylu bir hastalıktır. Lenf
AKCİĞER KANSERİ Akciğer kanseri; akciğerlerde anormal hücrelerin kontrolsüz olarak çoğalması sonucu ortaya çıkar. Kanser hücreleri akciğerlere, komşu dokulara veya vücudun diğer bölgelerine yayılabilir.
HODGKIN LENFOMA HODGKIN LENFOMA NEDİR? Hodgkin lenfoma, lenf sisteminin kötü huylu bir hastalığıdır. Lenf sisteminde genç lenf hücreleri (Hodgkin ve Reed- Sternberg hücreleri) çoğalır ve vücuttaki lenf
KEMOTERAPİ KEMOTERAPİ NEDİR? Vücudumuzda oluşan tümör hücrelerini yok etmek için uygulanan ilaç tedavisine kemoterapi denir. Kemoterapide, bir veya birden fazla ilaç bir arada kullanılabilir. Her ilacın
KEMOTERAPİ NEDİR? Kanser hücrelerini tahrip eden kanser ilaçları kullanılarak yapılan tedaviye kemoterapi denir. Bu tedavilerde kullanılan ilaçlara antikanser ilaçlar da denir. Kanserin türüne göre kemoterapinin
BEYAZ KAN HÜCRELERİ Lökosit ya da akyuvarlar olarak adlandırılan beyaz kan hücresi, kemik iliğinde üretilir. 1 Görevleri nelerdir? Bu hücreler vücudu bulaşıcı hastalıklara ve yabancı maddelere karşı korur.
PLASTİK CERRAHİ MEME ESTETİĞİ PLASTİK CERRAHİ MEME KÜÇÜLTME VE DİKLEŞTİRME MEME KÜÇÜLTME Meme küçültme ameliyatı, kadının dış görünümünü düzeltmek amacıyla yapılan kozmetik bir ameliyat gibi bilinmekle
Kansızlık (anemi) kandaki hemoglobin miktarının yaş ve cinsiyete göre kabul edilen değerlerin altında olmasıdır. Bu değerler erişkin erkeklerde 13.5 g/dl, kadınlarda 12 g/dl nin altı kabul edilir. Kansızlığın
Metastazlarla yayılmış meme kanseri hastalara ve yakınlarına tavsiyeler Yayılmış meme kanseri memedeki primer tümörde bulunan kanser hücrelerinin vücudun diğer bölümlerine yayılması ve kanser hücrelerinin
LENFOMA NEDİR? Lenfoma, diğer grup onkolojik hastalıklar içinde yaşamın uzatılması ve daha kaliteli yaşam sağlanması ve hastaların kurtarılmaları açısından daha fazla başarı elde edilmiş bir hastalıktır.
OVER KANSERİ Yumurtalık kanseri; Over tümörü; Over hücrelerinden kaynaklanan kanserdir. Kadınlarda yumurtalıklara over denir. Over ler döllenme için gerekli yumurtaların hazırlandığı ve kadın hormonlarının
Prostat kanserine karşı erken teşhis için Prostat Erkeğin hassas noktasi Sayın Erkekler, Almanya da her yıl 40.000 den fazla erkek yeniden prostat kanserinden hastalanıyor. Ancak tüm erkeklerin % 15 ile
PROSTAT BÜYÜMESİ VE KANSERİ PROSTAT BÜYÜMESİ Prostat her erkekte doğumdan itibaren bulunan, idrar torbasının hemen altında yer alan bir organdır. Yaklaşık 20 gr ağırlığındadır ve idrar torbasındaki idrarı
BÖBREK HASTALIKLARI Prof. Dr. Tekin AKPOLAT Böbrekler ne işe yarar? Böbreğin en önemli işlevi kanı süzmek, idrar oluşturmak ve vücudun çöplerini (artık ürünleri) temizlemektir. Böbrekte oluşan idrar, idrar
Sigaranın Vücudumuza Zararları Sigaranın vücudumuza olan zararları ve sigarayı bıraktıktan sonra vücudumuzdaki değişimler burada anlatılmaktadır. Sırt ve Bel Ağrısı: Sigara içmek bel ile ilgili hastalıkların
Her yıl milyonlarca kişiyi etkileyen bir solunum yolu enfeksiyonu olan grip, hastaneye yatışı gerektirecek kadar ağır hastalık tablolarına neden olabiliyor. Grip ve sonrasında gelişen akciğer enfeksiyonları
Omurga-Omurilik Cerrahisi BR.HLİ.017 Omurga cerrahisi, omurilik ve sinir kökleri ile bu hassas sinir dokusunu saran/koruyan omurga üzerinde yapılan ameliyatları ve çeşitli girişimleri içerir. Omurga ve
hasta EĞİTİMİ Bel fıtığını anlamak ve Anüler Kapama için Barricaid Protezi İçindekiler Bel fıtığı nedir? 4 Bel fıtığı teşhisi nasıl yapılır? 6 Bel fıtığı tedavisi nasıl yapılır? 7 Barricaid için bir aday
Hamileliği Sonlandırma (Kürtaj) - Genel bilgiler ve danışma merkezleri Önceden planlanmamış hamilelik kadının, erkeğin veya çiftin hayatında krize yol açabilir. Böylesi bir durumda kaçınılması mümkün olmayan
İNME Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları TND ye aittir. Kaynak
KANSER TANIMA VE KORUNMA Uzm. Dr Dilek Leyla MAMÇU Sunum İçeriği Genel Bilgiler Dünyada ve Ülkemizdeki son durum Kanser nasıl oluşuyor Risk faktörleri neler Tedavi seçenekleri Önleme mümkün mü Sorular/
KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ MENOPOZ DÖNEMİ BU EĞİTİMDE NELER PAYLAŞACAĞIZ? Menopoz nedir?
Subkutan spesifik immünoterapi Hasta için bir bilgi Spesifik immünoterapi Doktorunuzun yaptığı alerji testleri, sizde (veya çocuğunuzda) alerji olduğunu göstermiştir. Gözde kaşınma veya sulanma (= konjunktivitis),
Rahim ağzı kanseri araştırması 2015 Bevolkingsonderzoek Neden halk taraması yapılır? Her yıl yaklaşık 700 kadın rahim ağzı kanseri olur. Rahim ağzı kanseri en çok 30 ile 60 yaşları arasında görülür. Bu
Hastanedeki ben a Hastanedeki ben b Her hakkı saklıdır. c Bu kitap aittir. d Yayınlayan: Mainz Tümör ve Lösemi Hastası Çocuklar Destek Derneği e Fikir ve resimler: Metinler: Tıbbi danışma: f İçindekiler:
T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı VEREM HASTALIĞI ve VEREM HAFTASI VEREM EĞİTİM VE PROPAGANDA HAFTASI Geleneksel olarak her yıl Ocak ayının ilk Pazar gününden
AKCİĞER KANSERİ Doç.Dr.Filiz Koşar Akciğer Kanseri Nedir? Kanserler genellikle ilk ortaya çıktığı dokuya göre adlandırılır. Akciğer kanseri ilk önce akciğerde başlar Akciğerler göğüs boşluğumuzun büyük
MEME KANSERİ ve ERKEN TEŞHİS Dr.Koray Öcal Mersin Tıp Fak.Genel Cerrahi AD.Meme-Endokrin Cerrahisi Grubu MEME KANSERİ NEDİR? Meme süt bezleri ve burada üretilen sütü meme başına taşıyan kanallardan oluşan
KETORAL vajinal suppozituar Vajina içerisine uygulanarak kullanılır. KULLANMA TALİMATI Etkin madde: Ketokonazol. Her bir KETORAL vajinal suppozituar, 400 miligram ketokonazol içerir. Yardımcı maddeler:
MEVSİM GRİBİ Neden aşı olmanız gerekir Grip. Korunun, koruyun. MEVSİM GRİBİ: NEDEN AŞI OLMANIZ GEREKİR Son zamanlarda sık sık mevsim gribi ve domuz gribi gibi farklı grip türlerinden söz edildiğini duymuş
Erkek üreme sisteminin önemli bir üyesi olan prostatta görülen malign (kötü huylu)değişikliklerdir.erkeklerde en sık görülen kanser tiplerindendir. Amerika'da her 5 erkekten birinde görüldüğü tespit edilmiştir.yine
SORULAR / CEVAPLAR 1 nedir? kilo düzenleyici metabolizma programıdır. Bu program doktorlar ve beslenme uzmanları tarafından geliştirilmiştir. Bu program yardımıyla yeme içme alışkanlıklarınız sağlıklı,
KOAH NE DEMEKTİR? KOAH Nedir ve Nasıl Tedavi Edilir? Hastalar için özet bilgiler KOAH nedir? KOAH, hastalığın belli başlı özelliklerinin tanımını içinde barındıran Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı teriminin
T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı VEREM HASTALIĞI VE VEREM HAFTASI VEREM EĞİTİM VE PROPAGANDA HAFTASI Geleneksel olarak her yıl Ocak ayının ilk Pazar gününden
Op.Dr. Tuncer GÜNEY Göz Hastalıkları Uzmanı GÖZ HIRSIZI GLOK M (=GÖZ TANSİYONU) HASTALIĞINI BİLİYOR MUSUNUZ? Glokom=Göz Tansiyonu Hastalığı : Yüksek göz içi basıncı ile giden,görme hücrelerinin ölümüne
Meme Kanserlerinin Erken Tanısı (teşhisi) İçin Program Bu yazı ile sizi meme kanserlerinin mamografi tarama (meme filmi) usulü ile erken teşhisi için aydınlatmayı ve özel bir programa davet etmeyi amaçlamaktayız.
T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Tüberküloz Daire Başkanlığı VEREM HASTALIĞI VEREM (TÜBERKÜLOZ) NEDİR? Verem hastalığı; verem mikrobunun solunum yolu ile alınmasıyla oluşan bulaşıcı bir
Varisler BR.HLİ.92 Venöz Hastalıklar (Toplardamarlar) Varis Hastalığı: Bacaklarımızda kirli kanı yukarı taşımak üzere görev alan iki ana ven sistemi bulunur. Yüzeyel ve derin ven sistemi olarak adlandırılan
Dr.Armağan HAZAR ZATÜRRE (PNÖMONİ) Zatürre yada tıbbi tanımla pnömoni nedir? Halk arasında zatürre olarak bilinmekte olan hastalık akciğer dokusunun iltihaplanmasıdır. Tedavi edilmediği takdirde ölümcül
Meme Sağlığı Merkezi BR.HLİ.100 Sevgili Hanımlar, Meme, sağlıklı neslin devamı için elzem bir organdır. Cinsel gücüyle ve süt yapma yetisiyle bu görevini yerine getirir. Biz kadınlar memelerimiz ile gurur
VÜCUT BAKIMI 1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir? A) Anatomi B) Fizyoloji C) Antropometri D) Antropoloji 2. Kemik, diş, kas, organlar, sıvılar ve adipoz dokunun
TPOG İSKİP 2011 Gönüllü Bilgilendirilmiş Onam Formu Sayın Anne Babalar, Bu bir klinik araştırma çalışmasıdır. Klinik araştırmalar sadece bu çalışmaya katılmayı seçen hastaların dahil edildiği protokollerdir.
KULLANMA TALİMATI FUSİNAT 500 mg film tablet Ağızdan alınır. Etkin madde: Bir film kaplı tablet 500 mg sodyum fusidat içerir. Yardımcı maddeler: Mikrokristal selüloz PH 200, krospovidon, laktoz anhidrat,
Kemoterapi Hastalarında Tedavi Uyumunun Arttırılmasında Eczacı Danışmanlığı 3. Ulusal Hastane ve Kurum Eczacıları Kongresi 23-27 Mart 2016, Muğla Uz. Ecz. Metin Deniz KARAKOÇ Denizli Devlet Hastanesi Hasta
TC. SAĞLIK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ OMURİLİK YARALANMALARI HASTA BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ Omurilik yaralanmaları, omurganın içinde bulunan sinir dokusunun, travma ya da
Suçiçeği Nedir? Su çiçeği varisella zoster adı verilen bir virüs tarafından meydana getirilen ateşli bir enfeksiyon hastalığıdır. Varisella zoster virüsü havada 1-2 saat canlı kalan ve çok hızlı çoğalan
DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER A) BİYOLOJİK ETMENLER KALITIM İÇ SALGI BEZLERİ B) ÇEVRE A) BİYOLOJİK ETMENLER 1. KALITIM Anne ve babadan genler yoluyla bebeğe geçen özelliklerdir.
Beyin Omurilik ve Sinir Tümörlerinin Cerrahisi (Nöro-Onkolojik Cerrahi) BR.HLİ.018 Sinir sisteminin (Beyin, omurilik ve sinirlerin) tümörleri, sinir dokusunda bulunan çeşitli hücrelerden kaynaklanan ya
TÜBERKÜLOZ Verem; TB; TBC; Hava yoluyla yayılan bulaşıcı akciğer hastalığıdır. Akciğer dışında kemik, lenf bezleri, böbrek, beyin zarları gibi diğer organları da tutabilir. Tüberküloz bakterisi Mycobacterium
Bilinen, 5000 den fazla fonksiyonu var KARACİĞER NEDEN ÖNEMLİ 1.Karaciğer olmadan insan yaşayamaz! 2.Vücudumuzun laboratuardır. 500 civarında görevi var! 3.Hasarlanmışsa kendini yenileyebilir! 4.Vücudun
KULLANMA TALİMATI MON.TALYUM-201 I.V. enjeksiyonluk çözelti içeren flakon Her bir flakondaki talyum klorür ( 201 Tl) aktivitesi kalibrasyon tarih ve saatinde 37 MBq/mL dir. Damar içine uygulanır. Etkin
Yüzümüzde aşırı çalışan mimik kasları dinamik yüz çizgilerine yol açıyor ve bizi olduğumuzdan daha yaşlı gösteriyor. Bu çizgilerin cerrahi ile giderilmesi çok zahmetli olabiliyor. Botoks maddesini yüzdeki
Nörovasküler Cerrahi Öğretim Ve Eğitim Grubu Beyin-Omurilik Arteriovenöz Malformasyonları ve Merkezi Sinir Sisteminin Diğer Damarsal Bozuklukları Hasta Bilgilendirme Formu 5 AVM ler Ne Tip Sağlık Sorunlarına
KANSER GERÇEĞİ Her dört insandan biri yaşamının bir döneminde kansere yakalanıyor, Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre bu gidişatla yalnızca 2020 yılında dünyaya 15 milyon yeni kanser vakası eklenecek.
YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR? Vücudun, büyümesi yenilenmesi çalışması için gerekli olan enerji ve besin öğelerinin yeterli miktarda alınmasıdır. Ş. İKİBUDAK BİYOLOJİ ÖĞRETMENİ SAĞLIKLI BİR Y AŞAMIN
Kanserde erken tanı için, vücudumuzun verdiği uyarıcı belirtileri gözlemlemenin, olası risk faktörlerini göz ardı etmemenin önemli olduğunu belirten uzmanlar, kanser oluşumunun önceden yakalanması için
Meme Kanseri Prof. Dr. Hilmi Alanyalı Meme anatomisi MEME KANSERİ SIKLIĞI İstatistiklere göre her 8 kadından birinde hayatının herhangi bir döneminde meme kanseri gelişmektedir. MEME KANSERİ SIKLIĞI Meme
Sayın Hasta, Sayın Veli/Vasi Lütfen formu dikkatlice okuyun ve soruları cevaplayınız. Yapılan muayene ve tetkikler sonucunda konulan Tükürük bezi hastalığı nedeniyle size/çocuğunuza bu cerrahi girişimin
YARALANMALAR YARA NEDİR? Bir travma sonucu deri yada mukozanın bütünlüğünün bozulmasıdır. Aynı zamanda kan damarları, adale ve sinir gibi yapılar etkilenebilir. Derinin koruma özelliği bozulacağından enfeksiyon
DIŞ KULAK YOLUNDAN YABANCI CİSİM / POLİP ÇIKARTILMASI AMELİYATI HASTA BİLGİLENDİRME VE ONAM (RIZA) FORMU Hastanın Adı, Soyadı: TC Kimlik No: Baba adı: Ana adı: Doğum tarihi: Sayın Hasta, Sayın Veli/Vasi,
KANSER NEDIR? TARAMA YÖNTEMLERI NELERDIR? BURSA HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ KANSER ŞUBE DR.AYŞE AKAN 2005 DEN 2030 A DÜNYADA KANSER 7 milyon ölüm 17 milyon 11 milyon yeni vaka 27 milyon 25 milyon kanserli kişi
KALP KRİZİ UZ.DR.MUHAMMET HULUSİ SATILMIŞOĞLU Türkiye ulusal düzeyde ölüm nedenleri arasında ilk sırayı 205.457 ölümle kardiyovaskülerhastalıklar (tüm ölüm nedenlerinin %47,73 ü) almaktadır. Kardiyovasküler
METASTATİK BEYİN TÜMÖRLERİ Hazırlayan: Türk Nöroşirürji Derneği Nöroonkoloji Eğitim ve Araştırma Grubu (TURNOG) Metastatik tümörler en sık görülen beyin tümörleridir. Her geçen yıl çok daha fazla sayıda
Gebeliğiniz süresince Doğum Öncesi Bakım Hizmetleri; Aile Sağlığı Merkezlerinde Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Merkezlerinde Toplum Sağlığı Merkezlerinde ÜCRETSİZ verilmektedir. Temizlik, genel vücut
Yaşlanmaya Bağlı Oluşan Kas ve İskelet Sistemi Patofizyolojileri Sena Aydın 0341110011 PATOFİZYOLOJİ Fizyoloji, hücre ve organların normal işleyişini incelerken patoloji ise bunların normalden sapmasını
MEME KANSERİ Öğr.Gör.Dr.Aylin ERDİM M.Ü. SAĞLIK BİLİMLERİ FAKÜLTESİ CERRAHİ HASTALIKLARI HEMŞİRELİĞİ ANABİLİM DALI KANSER Cancer İngilizce yengeç YENGEÇ düşmanını kıstırdıktan sonra sıkıca tutuyor, yavaş
KULLANMA TALİMATI VENDİOS 600 mg tablet Ağızdan alınır. Etkin madde: Her VENDİOS tablet 600 mg diosmin içermektedir. Yardımcı maddeler: Her VENDİOS tablet povidon, mikrokristalin selüloz, mısır nişastası
Bilgilendirme MAMOGRAFİ GÖRÜNTÜLEME 50 ile 69 yaş arası kadınlar için erken göğüs kanseri teşhisi 1 BANA NEDEN BİR MAMOGRAFİ ÖNERİLİYOR? 50 ile 69 yaşları arasındaysanız, her iki yılda bir göğüs kanserinin
HOŞGELDİNİZ Dr. Dilek İnce Günal Nöroloji AD Öğretim Üyesi Multipl Skleroz (MS) nedir? n Kronik, potansiyel olarak kişiye zorluk çıkarabilecek n Merkezi sinir sistemini (beyin ve omurilik) etkileyen bir
Hammertoe Düzeltme Sistemi MUTLU AYAKLAR YİNE BURADA! BU YENİ, KABLOSUZ PROSEDÜR HAKKINDA SEVİNİLECEK BİR ŞEY nextradesis/nex*tra*de*sis/ (-de sis) interfalanjiyel eklemin cerrahi fiksasyonudur, ve hassaslık,
SAĞLIKLI BESLENME BİRECİK MESLEKİ VE TEKNİK ANADOLU LİSESİ ZEYNEP ŞAHAN KARADERE Sağlıklı büyümek ve gelişmek için yeterli ve dengeli beslenmeliyiz. BESLENME İnsanın yaşına, cinsiyetine, çalışma ve özel
Uygun antibiyotik seçeneği ile ilaç yükleme testi nedir? Antibiyotiklere ve bazen de diğer ilaçlara allerji tanımlayan olgularda allerjileri olan ilaç dışında- kullanabilecekleri güvenilir bir antibiyotik
GEBELİK VE LOHUSALIK ANA SAĞLIĞI Sağlık hizmetleri açısından doğurganlık çağındaki (15-49 yaş arası) tüm kadınlara ana denir. 15-49 yaş doğurganlık çağındaki kadınlar nüfusumuzun % 27 sini oluşturmaktadır.
GEBELİKTE YETERLİ ve DENGELİ BESLENME NEDEN ÖNEMLİDİR? Hayat sağlıkla güzeldir BESLENME ve DİYET POLİKLİNİĞİ Gebelik öncesi ideal ağırlığında olan yetişkin kadınların ortalama 9-14 kg arasında (ayda 1-1,5kg)