FİZİKSEL DEĞİŞİM NEDİR KİMYASAL DEĞİŞİM NEDİR DEĞİŞİM ÇEŞİTLERİ ÖZELLİKLERİ ÖRNEKLERİ (FEN KONU ANLATIM FEN BİLİMLERİ DERSİ KONU ANLATIM)
Fiziksel Değişim:
Maddelerin kimliğinde değişiklik olmadan, sadece görünümünde meydana gelen değişimlere fiziksel değişim denir. Ezme, kesme, yırtma, kırma gibi işlemler fiziksel işlemlerdir. Bu değişimler maddelerin sadece görünümünü değiştirdiğinden fiziksel değişimlerdir.
- Mumun erimesi
- Kağıdın yırtılması
- Odunun kırılması
- Camın kırılması
- Ekmeğin bölünmesi
- Elektrik telinin genleşmesi
- Tüm hal değişimleri(Erime, Donma vb.)
fiziksel değişimlere örnektir.
NOT: Fiziksel olayların geri dönüşümü mümkündür. Örneğin donan bir su tekrar eritilerek sıvı hale getirilebilir.
Kimyasal Değişim:


Maddelerin hem görünümünün hem de kimliğinin değiştiği olaylara kimyasal değişim denir. Kimyasal değişimlerde farklı özellikte yeni maddeler oluşur. Renk değişimi, ısı ve ışık açığa çıkması, gaz kabarcığı oluşması, koku açığa çıkması kimyasal değişimin ipuçlarıdır.
NOT: Kimyasal olayların geri dönüşümü genellikle mümkün değildir. Örneğin çürüyen bir elma tekrar eski tazeliğine dönemez.
- Mumun yanması
- Odunun yanması
- Yumurtanın pişmesi
- Demirin paslanması
- Sütün ekşimesi
- Elmanın çürümesi
- Besinlerin sindirilmesi
- Solunum ve fotosentez gibi olaylar
kimyasal değişime örnektir.
MADDENİN TANECİKLİ YAPISI ÖZET ANLATIM
Maddeler TANECİKLERDEN oluşur.
Tanecikler arası en fazla boşluk gazlarda görülür. Daha sonra sıvılarda ve en az da katılarda görülür.
Maddeler bütünsel bir yapıya sahip gibi görünse de gerçekte çok küçük taneciklerden oluşmaktadır.
1) MADDENİN HALLERİ VE TANECİKLİ YAPISI
Katı Maddelerin Özellikleri
- Taneciklerin en düzenli olduğu haldir.
- Tanecikler birbiri ile temas halindedir.
- Tanecikler arasındaki boşluk yok denecek kadar azdır.
- Taneciklerinin enerjisi çok azdır.
- Katıların tanecikleri sadece titreşim hareketi yapar.
- Belirli bir şekil ve hacimleri vardır.
- Sıkıştırılamazlar.
Sıvı Maddelerin Özellikleri
- Tanecikleri katı taneciklerine göre daha düzensizdir.
- Tanecikleri birbirine temas eder.
- Tanecikler arasındaki boşluk katılarınkine göre fazladır ancak çok azdır.
- Taneciklerinin enerjisi katılara göre fazla, gazlara göre azdır.
- Sıvıların tanecikleri titreşim ve öteleme hareketi yapar. Sıvıların tanecikleri birbirleri üzerinden kayarak yer değiştirir. Sıvılar, bu sayede akışkanlık özelliği kazanır.
- Belirli bir hacimleri vardır. Ancak belirli bir şekilleri yoktur. Bulundukları kabın şeklini alırlar.
- Sıkıştırılamaz kabul edilirler.
Gaz Maddelerin Özellikleri
- Taneciklerin en düzensiz olduğu haldir.
- Gaz maddelerin tanecikleri birbirinden bağımsız hareket eder.
- Tanecikler arasındaki boşluk çok fazladır.
- Taneciklerinin enerjisi fazladır. Bu yüzden hızlı hareket eder.
- Gazların tanecikleri titreşim ve öteleme hareketi yapar.
- Belirli bir şekil ve hacimleri yoktur. Bulundukları kabın şekil ve hacmini alırlar.
- Sıkıştırılabilirler.
2) FİZİKSEL VE KİMYASAL DEĞİŞİM
Fiziksel Değişim:


Maddelerin kimliğinde değişiklik olmadan, sadece görünümünde meydana gelen değişimlere fiziksel değişim denir. Ezme, kesme, yırtma, kırma gibi işlemler fiziksel işlemlerdir. Bu değişimler maddelerin sadece görünümünü değiştirdiğinden fiziksel değişimlerdir.
- Mumun erimesi
- Kağıdın yırtılması
- Odunun kırılması
- Camın kırılması
- Ekmeğin bölünmesi
- Elektrik telinin genleşmesi
- Tüm hal değişimleri(Erime, Donma vb.)
fiziksel değişimlere örnektir.
NOT: Fiziksel olayların geri dönüşümü mümkündür. Örneğin donan bir su tekrar eritilerek sıvı hale getirilebilir.
Kimyasal Değişim:
Maddelerin hem görünümünün hem de kimliğinin değiştiği olaylara kimyasal değişim denir. Kimyasal değişimlerde farklı özellikte yeni maddeler oluşur. Renk değişimi, ısı ve ışık açığa çıkması, gaz kabarcığı oluşması, koku açığa çıkması kimyasal değişimin ipuçlarıdır.
NOT: Kimyasal olayların geri dönüşümü genellikle mümkün değildir. Örneğin çürüyen bir elma tekrar eski tazeliğine dönemez.
- Mumun yanması
- Odunun yanması
- Yumurtanın pişmesi
- Demirin paslanması
- Sütün ekşimesi
- Elmanın çürümesi
- Besinlerin sindirilmesi
- Solunum ve fotosentez gibi olaylar
kimyasal değişime örnektir.
YOĞUNLUK
Maddenin birim hacminin kütlesine yoğunluk denir. Başka bir ifadeyle cismin kütlesinin hacmine oranıdır.
Kütle birimi gram(g), hacim birimi cm3 olarak alınırsa, yoğunluk birimi g/cm3 olur.
Yoğunluk formülü:
Yoğunluk maddeler için ayırt edici bir özelliktir. Farklı maddelerin yoğunlukları farklıdır.
ATOM NEDİR?
Maddenin yapı taşına atom denir.
Atom çerisinde de daha küçük parçacıklar bulunmaktadır. Atom içerisinde proton, nötron ve elektron bulunur.
Proton ve nötron atomun çekirdeğinde, elektron ise çekirdeğin etrafında hareket etmektedir.
Elektronlar çok geniş bir alanda bulunmaktadırlar.
Bir atomu futbol sahası kadar büyüttüğümüzde çekirdek başlama noktasında bulunan bir böcek kadar olsa, elektronların bulundukları hacim futbol sahası kadardır.
Proton: Çekirdekte bulunur. Yükü + dır.
Nötron: Kütlesi protonun kütlesine eşittir. Çekirdekte bulunur. Yüksüzdür(Nötr).
Elektron: Kütlesi protonun 1/200 kadardır. Çekirdek etrafında çok hızlı hareket eder. Yükü (-) dir.
- Aynı cins her atomun nötron ve elektron sayıları farklı olabilir. Elektronlar alınıp verilebilir, nötron sayıları da değişebilmektedir.
- Bir atomun kimliğini protonlar belirler. Aynı cins atomların proton sayıları da aynıdır.
TARİH BOYUNCA ATOM HAKKINDA GÖRÜŞLER:
1. Democritus (Demokritus)
Maddenin bölünemeyen çok küçük taneciklerden oluştuğunu milattan 400 yıl önce filozof Democritus ileri sürmüştür. Bu taneciklere bölünemez anlamına gelen atomos adını vermiştir. Democritus ve Yunan filozofları her maddenin aynı özdeş atomlardan oluştuğunu, farklı görünmelerinin nedeninin ise atomların düzeninden ve hareketinden ileri geldiğini söylemiştir.
2. John Dalton
Atom hakkında ilk bilimsel çalışmayı yapmıştır. Dalton, atomların içi dolu, berk ve bölünmez olduğunu düşünmüştür. Dalton, maddelerin birbirinden farklı olmasının nedenini, maddeleri oluşturan atomların birbirinden farklı olmasıyla açıklamıştır.
3. J.J. Thomson
Atomu üzümlü keke benzettiği modelle açıkladı. Atomun dış katmanı pozitif (+) içinde ise negatif (-) yükler (bilgi yelpazesi. com) bulunmaktadır. Negatif yüklerin hareket etmediğini söylemiştir. Atomun parçalanabileceğini belirtmiştir.
4. Rutherford
Pozitif yüklere proton adını vermiştir. Protonun bulunduğu yeri çekirdek demiştir. Çekirdek etrafında elektronların hareket halinde olduğunu keşfetti. Yaptığı model güneş sistemine benzetmiştir.
5. Niels Bohr
Bohr atom modeline göre elektronlar çekirdek etrafında rastgele dolanmamaktadır. Elektronlar çekirdeğin belirli uzaklıkdaki katmanlarda bulunmaktadır.
6. Modern atom teorisi
Elektronlar çok hızlı hareket ettikleri için, elektronların yerini belirleyemeyiz. Elektronların bulunma ihtimalinin en fazla olduğu yerlere Elektron Bulutu denilmektedir.
Elektronların sabit yörüngeleri olduklarından Bohr atom modelinde olduğu gibi katmanlardan bahsetmek zordur. Katman yerine elektron bulutu kullanılmaktadır.
Not: Geçmişten günümüze atom fikrinde birçok değişiklik olmuştur. Atom konusunda herşeyi bildiğimizi söylememiz mümkün değildir. Atom konusunda çalışmalar devam etmektedir.
KARARLI ATOMLAR
Atomlar kararlı yapıda bulunmak isterler. Kararlı yapıda olmaları için 1. katmanda 2, 2. ve 3. katmanda 8 elektron bulundurmalıdırlar.
Helyum 1. katmanda 2 elektronu bulunduğu için kararlı yapıya sahiptir.
Neon ve Argon elementleri de son yörüngelerinde 8 elektron bulundurdukları için kararlı yapıya ulaşmışlardır.
Dublet Kuralı
Atomların elektron dizilimini Helyuma benzetmesine denir.
Oktet Kuralı
2 ve 3 katmanı bulunan elementlerin son katmanındaki elektron sayısını 8 e tamamlamasına oktet kuralı denir.Elektron dizilimini Neon ve Argona benzetmeleridir.
Atomların Kararlı Hale Gelmesi


Dublet ve oktet kuralına uymayan atomlar elektron alarak veya elektron vererek kararlı hale gelirler.
İyon Nedir?
+ veya yüklü atom yada atom gruplarına iyon denir. İyonlar elektrik yükü ile yüklüdür. (Nötr değildir.)
Atomlar kimyasal bağ yaparken oktet ve dublet kuralına uymak için elektron alı verişi yapar. Bu şekilde iyonlar da oluşur.
Anyon nedir?
Negatif (-) yüklü iyonlara Anyon denir. Anyon oluşabilmesi için atomun elektron alması gerekir. Anyonların elektron sayısı, proton sayısından fazladır.
Katyon nedir?
Pozitif (+) yüklü iyonlara Katyon denir. Katyon oluşabilmesi için atomun elektron vermesi gerekir. Katyonların elektron sayısı, proton sayısından azdır.
Not: Katyonun artı yüklü olduğunu hatırlamak için Katyon kelimesinde t harfinden + olduğu anlarız.
SAF MADDELER
Aynı tür tanecik içeren maddelere saf (arı) madde denir.
Saf maddeler element ve bileşik olmak üzere iki gruba ayrılır.
Element nedir?
1650 yıllarında Robert Boyle (Rabırt Boyl) elementi tanımlamıştır. Kendinden daha basit maddeye dönüşmeyen ve aynı türdeki taneciklerden oluşan saf madde olarak tanımlamıştır.
Element: Aynı tür atomlardan oluşan saf maddelerdir. Bakır elementinin içerisinde sadece bakır atomları bulunmaktadır.
Elementin özellikleri
1. Saf maddelerdir
2. İçerisinde tek cins atom bulunur.
3. Fiziksel ve kimyasal yollarla başka maddelere ayrılamaz.
4. Sembollerle gösterilir.
5. Belirli bir erime, kaynama, yoğunluk değerleri vardır.
6. Farklı elementlerin atomları da farklıdır.
7. Homojendir
Elementler ve Sembolleri
Her dilde element isimleri farklı isimlendirilmektedir. Element sembolleri ise bütün dünya da aynıdır. Bu sayede bilimsel iletişim kolaylaşır, bileşiklerin formülleri yazılıken kolaylık sağlar. Element sembolleri ise Latince element adlarının ilk harfi, ilk harf kullanılmış ise ilk iki harfi şeklinde kullanılır.
Türkçede Hidrojen elementi Latince de Hydro-genes dir. Ancak bütün dillerde Hidrojen elementinin sembolü Hdir.
Ortaokulda Bilinmesi Gerekli Sıralı İlk 18 Element
Günlük Yaşamda Kullanılan Elementler Ve Sembolleri
Bileşik nedir?
Birden fazla elementin bir araya gelerek oluşturdukları yeni ve saf maddeye bileşik denir.
Bileşiklerin özellikleri
1. Saf maddedir.
2. Homojendir.
3. Formüllerle gösterilir.
4. Belirli bir erime ve kaynama noktası vardır.
5. Elementlerin belirli oranlarda birleşmesi ile oluşur.
6. Kimyasal yollarla elementlere ayrılabilir.
7. Kendini oluşturan elementlerin özelliklerini göstermezler.
8. Yeni fiziksel ve kimyasal özelliklere sahip olur.
9. En küçük yapı birimleri moleküllerdir.
10. Kimyasal tepkime (değişme) sonucu oluşur.
11. Özkütleleri (Yoğunlukları) sabittir.
12. En az iki farklı elementten oluşurlar.
13. Bileşik oluşurken yeni kimyasal bağlar oluşur.
14. Bileşikler iyonik yapıda ve ya molekül yapıda olabilir.
Bileşikler ve Formülleri
Bileşikler yazılırken formül ile gösterilir. Bileşiğin formülü de bütün dünya da aynı şekilde yazılır. Bileşik formülü yazılırken elementin adı ve sağ altına sayısı yazılır. Elementin sayısı bir ise sayı yazılmaz.
Örnek : H2- bileşiğinde iki hidrojen ve bir oksijen atomu vardır, CO2 bileşiğinde ise bir karbon iki oksijen atomu bulunur.
Molekül nedir?
İki ya da daha fazla atomun bir araya gelerek oluşturduğu atom kümelerine molekül denir. Moleküller aynı veya farklı cins atomlardan oluşabilir.
Oksijen molekülü iki tane oksijen atomundan oluşur. Karbondioksit molekülü iki oksijen ve bir karbon atomundan oluşur.
Not: Her molekülde belirli sayıda atom bulunur.
Su, oksijen, karbondioksit gibi atom sayısı fazla olmayan moleküller basit yapılı moleküllerdir. Şeker, protein, yağ ise atom sayısı fazla olduğu için karmaşık yapıdaki moleküllerdir.
Molekül yapılı bileşikler
Bileşikler, farklı cins element atomlarından oluşan moleküllerden oluşmuşsa böyle bileşiklere moleküler yapılı bileşikler denir.
- Bileşikler moleküllerden oluşmuştur.
- Bileşiklerdeki molekülleri oluşturan atomlar arasında kovalent bağ bulunur.
H2O, CO2 , NH3 , SO2 , HCl, şeker molekül yapılı bileşiklerdir.
Molekül yapılı olmayan (İyonik yapılı) bileşikler
Bileşikler, moleküllerden oluşmayıp (atom kümesi), bileşiği oluşturan farklı cins element atomları bir yapı oluşturacak şekilde bir araya gelmişse böyle bileşiklere molekül yapılı olmayan bileşikler denir.
- Bu bileşiklerdeki iyonlar düzenli bir yapı oluştururlar.
- Bileşikler içinde iyonlar sonsuz sayıda arka arkaya dizilmiştir.
- Bileşiği oluşturan iyonlar arasında iyonik bağ bulunur.
NaCl, Ca- gibi bileşikler örnek verilebilir.
KARIŞIMLAR
İki farklı maddenin kendi özelliklerini kaybetmeden bir arada bulunması ile oluşur.
Örnek: Tuzlu su. Tuz ve su kendi özelliklerini kaybetmeden bir arada bulunurlar.
Karışımların özellikleri
1. Birden fazla maddenin karışması ile oluşur.
2. Karışımı oluşturanlar kendi özelliklerini kaybetmezler.
3. Maddeler her oranda karışabilir.
4. Fiziksel yolla ayrılırlar.
5. Saf (bilgi yelpazesi. com) madde değildir.
6. Formül ile yazılmazlar.
7. Belirli bir erime, kaynama noktaları yoktur.
8. Homojen veya heterojen olabilir.
Karışımlar homojen ya da heterojen olabilir.
Homojen Karışımlar (Çözelti)
Karışımı oluşturan maddeler her tarafa eşit olarak dağılmıştır. Tuz-su, Şeker-su, alkol-su homojen karışımdır. Homojen karışımlara çözelti adı da verilmektedir.
Heterojen Karışım (Adi karışım)
Karışımı oluşturan maddeler her tarafa eşit olarak dağılmaz. Heterojen karışımlara adi karışım da denir. Yağ-su, ayran, çamur, kum-su heterojen karışımdır.
Not: Ayran, süt ilk bakışta homojen karışım gibi görünebilir. Bir süre beklendiğinde yoğurt dibe çöker, sütün üzerinde kaymak oluşur. Bu nedenle süt ve ayran heterojen karışımlardır.
Çözeltiyi oluşturan bileşenler
Çözeltiler çözücü ve çözünen maddelerden oluşur.
Çözelti = Çözücü + Çözünen
Şekerli su çözeltisinde, su çözücü şeker ise çözünendir.
Çözünme Olayı Nasıl Oluşur?
Bir maddenin diğer madde içerisinde iyon veya moleküllerine ayrılmasına çözünme denir.
- Çözünmede iyon veya moleküller çözücü içerisine homojen olarak dağılır.
- İyonlarına ayrılarak çözünen maddeler elektrik akımını iletir. Tuzlu suda tuz iyonlarına ayrılarak çözünür.
- Molekül halinde çözünen maddeler elektrik akımını iletmez. Şekerli suda şeker molekül halinde çözünür.
Çözünme hızına etki eden faktörler
1. Sıcaklık
Sıcaklık artırıldığında, çözücü ve çözünen maddelerin taneciklerinin hızı artar. Buda çözünme hızını artırır.
Not: Sıcaklığın artmasıyla katı ve sıvıların çözünme hızı artarken, gazların çözünme hızı azalır.
2. Karıştırma
Karıştırılma veya sallama çözünme hızını artırır. Şeker ve tuz karıştırıldığında daha hızlı çözünür.
Not: Karıştırma, gazların çözünme hızını azaltır.
3. Temas Yüzeyi
Çözünen maddelerin küçültülmesi veya toz haline getirilmesi çözünme hızını artırır. Tanecik boyutu küçültülerek çözücü ile olan temas yüzeyi artırılmış olur.
Çözücü ve Çözünen Miktarına Göre Çözeltiler
Çözeltiler çözünen madde miktarına göre deşik veya seyreltik olarak ikiye ayrılır.
Derişik çözelti: Çözünen madde miktarının çok olmasıdır.
Seyreltik çözelti: Çözünen madde miktarının az olmasıdır.
- Seyreltik çözeltiyi derişik hale getirmek için, çözünen madde miktarı artırılmalı veya çözücü madde buharlaştırılarak uzaklaştırılmalıdır.
- Derişik çözeltiyi seyreltik hale getirmek için çözücü miktarı artırılmalıdır.
KARIŞIMLARIN AYRIŞTIRILMASI
Karışımlar fiziksel yollarla meydana gelmektedir. Bu nedenle fiziksel yollarla birbirinden ayrılırlar.
Karışımların Ayrılma Yöntemleri
1. Buharlaştırma Yöntemi
Karışımlar ısıtılarak içerisindeki sıvılar buharlaştırılır. Karışım içindeki katı madde çökerek ayrışmış olur. Tuz gölünde suyun buharlaşması sonucu tuz dibe çöker. Şeker üretilmesi, pestil yapımı buharlaştırma yöntemi ile yapılır.
2. Yoğunluk farkı ile ayırma
Yoğunlukları farklı olan maddeler karışımların içinden ayrılabilir. Su- yağ karışımı ayırma hunisine alınır, suyun aşağıya çökmesi beklenir. Su musluktan akıtılır, bu şekilde su yağdan ayrılmış olur.
3. Damıtma ile Ayırma
Birbiri ile karışmış olan sıvıların ayrılmasında kullanılan bir yöntemdir. Sıvıların kaynama noktaları farkı ile birbirinden ayrılır. Kaynama noktası düşük olan sıvı önce kaynayarak sıvıdan ayrılacaktır. Başka bir kapta buhar yoğunlaştırılarak sıvılar birbirinden ayrılır.
4. Mıknatısla Ayırma
Mıknatıs demir, nikel, kobalt elementlerini ve bunlardan yapılan maddeleri çekmektedir. Karışım (bilgi yelpazesi. com) içerisinde demir, nikel ve kobalt varsa mıknatısla ayırım sağlanabilir. Kum içerisinde demir tozları mıknatısla ayrılabilir.
5.Elektriklenme ile Ayırma
Sürtünme ile elektrik yükü kazanan plastik, cam gibi maddeler bazı maddeleri çekerler. Örneğin elektrik yüklü cam çubuk tuz karabiber karışımından karabiberleri çeker. Bu şekilde şeker-kükürt karışımından da kükürt ayrılabilir.
6. Erime Noktası Farkı ile Ayırma
Erime noktaları farklı olan iki katı karışım birbirinden bu şekilde ayrılabilir. Örneğin çink- ve kalay karışımı
7. Tanecik Boyutu Farkı ile Ayırma
Tanecikleri farklı olan maddeler bu şekilde ayrılabilir. Buna eleme yöntemi de denilmektedir. Örneğin kum ile çakıl elenerek ayrılabilir.
8. Özkütle Farkı ile Ayırma
Farklı yoğunluktaki iki maddenin ayrılmasında kullanılır. Örneğin kum ile talaş karışımını ayırmak için su içerisine atarız. Talaş suda yüzerken, kum suda batacaktır.
9. Çözünürlük Farkı ile Ayırma
İki katının ayrılmasından çözünürlüklerinden yaralanılarak ayırma yapılabilir. Bu katılardan birisi sıvıda çözünmesi diğerinin ise çözünmemesi gerekmektedir. Örneğin demir tuzu tuz karışımını su içerisine attığımızda tuz çözünürken demir tozu çözünmez. Karışım süzüldüğünde demir tozu süzgeçte kalacaktır.
FEN BİLİMLERİ DERSİ İLE İLGİLİ KONU ANLATIMLAR
SAYFASINA GERİ DÖNMEK İÇİN
>>>TIKLAYIN<<<
FEN BİLİMLERİ DERSİ İLE İLGİLİ TEST SORULARI, SORU BANKASI
SAYFASINI GÖRMEK İSTERSENİZ
>>>TIKLAYIN<<<
FEN BİLİMLERİ DERSİ İLE İLGİLİ YAZILI SORULARI
SAYFASINI GÖRMEK İSTERSENİZ
>>>TIKLAYIN<<<

