Doğu Akdeniz bilançosu
Mehmet Ali Güller 01 Ocak 1970
Türk dış politikasında 2020 yılının en önemli konu başlıklarından biri, Doğu Akdenizdi.
O nedenle yılın bu son yazısında, bir Doğu Akdeniz bilançosu çıkarmaya çalışalım. Ama önce buraya hangi politikalarla geldiğimizi inceleyelim:
Kıbrısta Annan Planını desteklemenin maliyeti
AKP hükümeti, Doğu Akdenizdeki egemenlik ve enerjipolitik mücadeleye birincisi geç, ikincisi de yalnız girdi.
1. Geç girdi, çünkü Güney Kıbrıs ve İsrail Doğu Akdenizde adım adım işbirliği ve anlaşmalar yaparken, konu AKPnin gündeminde değildi. Çünkü AKP hükümeti daha en başta, 2004 yılında yanlış konumlanarak Türkiyeyi oyun dışına çıkarmıştı. AKPnin Denktaşı dışlayarak Annan Planını desteklemesi, etkisi bugünlere ağır faturaya dönüşen üç önemli sonuç doğurdu:
a. Güney Kıbrıs, Annan Planı referandumundan bir hafta sonra ABye üye oldu. Oysa AB mevzuatına göre uluslararası ihtilafa konu olan ülkeler, ihtilafı çözmeden birliğe üye olamazdı. Birleşmiş Milletler Genel Sekreterinin, BM Güvenlik Konseyi tarafından onaylanan 1 Nisan 2003 tarihli raporunda Kıbrısın uluslararası ihtilafa konu olduğu kayda geçmişti.
Ancak AKP hükümetinin çözümsüzlük çözüm değildir diyerek Denktaşı dışlaması ve pratikte Rum çözümüne yol vermesi, engelleri ortadan kaldırdı. Rumlar böylece ABye girdi.
İhvancılık yalnızlaştırdı
b. Rumların ABye girmesi, Kıbrıs meselesini Türkiye, Yunanistan ve İngiltere meselesi olmaktan çıkardı, AB-Türkiye meselesi haline getirdi.
c. Güney Kıbrıs bu tabloyu iyi kullandı ve 2004te Münhasır Ekonomik Bölge (MEB) ilan etti; sırasıyla Mısır, Lübnan ve İsraille MEB sınırlandırma anlaşması imzaladı.
Tüm bunlar olurken, Doğu Akdeniz AKP hükümetinin gündeminde bile değildi!
2. İkincisi, AKP hükümeti Doğu Akdeniz mücadelesine yalnız ve müttefiksiz girdi. Çünkü İhvan merkezli politikaları nedeniyle önce Suriyeyi, ardından da Mısırı kaybetmişti. İsraille zaten Mavi Marmara krizi nedeniyle siyasi ilişkiler kopmuştu oysa ticari ilişkiler her yıl büyüyordu!
AKP, Antalya Körfezine çekildi
AKP eliyle konu AB konusu haline getirildiği için, AB Türkiyeyi Doğu Akdenizde kendi tezlerine mecbur edebilmek amacıyla yaptırım kartını açtı. 10-11 Aralık zirvesinde AB liderleri, Türkiyeye yaptırım listesini genişletti, ancak göreve gelecek ABD yönetimiyle eşgüdüm için, yaptırımları uygulamayı Mart 2021 zirvesine erteledi.
Erdoğan hükümeti ise yaptırımları engelleyebilmek için ABD ve ABye beyaz sayfa açma çağrısı yaptı. Daha vahimi ise Erdoğan hükümetinin geri adım atarak Oruçreis araştırma gemisini 15 Haziran 2021e kadar Antalya Körfezi açıklarına çekme kararı alması oldu!
Öte yandan, AKPnin Trablusla yaptığı anlaşmadan sonra Atina ve Kahirenin imzaladığı MEB sınırlandırma anlaşması da BM tarafından yayımlandı.
Libyada gerileme
AKP hükümetinin Doğu Akdenizdeki kuşatmayı yarma hamlesi olarak sunduğu Libya politikası da sıkıntıya girmiş durumda.
AKP hükümetinin de katkısıyla 2011de parçalanan Libyada, İhvan ilişkisi nedeniyle Erdoğan Trablus yönetimini destekliyor. Ancak AKP destekli Trablus kuvvetlerinin ilerlediği Sirte-Cufra hattının Mısır tarafından savaş nedeni sayılması, orada da gerileme doğurdu. Bu Trablusu hem ateşkese zorladı hem de bir bölünme yarattı. Trablusta Sarraj ile Başağa arasında bir güç mücadelesi başladı.
AKPnin politika yapma biçimi, orada da Türkiyeyi zaafa soktu. AKP Trablusa tam destek verip Tobruku düşman ilan etmişken, sahadaki siyasi rakipleri akıllı hamlelerle Tobruku destekledi ama Trablusu düşman ilan etmedi. İşte Mısır şimdi bunun avantajlarını almaya başladı; Trablusta diplomatik temsilcilik açmaya hazırlanıyor!
Peki, bu tablo hangi anlayışın sonucudur? Onu da yeni yılın ilk yazısında anlatalım.